საქმე № ას-1023-2024 18 ნოემბერი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები - ა.ვ–ი, მ.ვ–ი (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - ვ.ო–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 თებერვლის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავი ქონების 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია გადაწყვეტილება - საკასაციო საჩივრის არსებითი განხილვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. მ.ზ–ი (შემდეგში: მოსარჩელე, კასატორი) და ვ.ო–ძე (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი) იმყოფებოდნენ ქორწინებაში 1991 წლის 15 ნოემბრამდე.

2. მ.ზ–მა აშშ მასაჩუსეტსის საოლქო სასამართლოს 2000 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შეიცვალა გვარი და გახდა მ.ვ–ი. ამავე სასამართლოს 1999 წლის 18 ნოემბერს შეიცვალა გვარი მისმა შვილმა ა.ზ–მა და გახდა ა.ვ–ი.

3. 1992 წლის 30 მაისის (დამოწმებული 01.06.1992წ.) პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე, ქალაქ თბილისში, ......... მდებარე უძრავი ქონება (სამ ოთახიანი, საცხოვრებელი ფართი 62 კვ.მ., საერთო ფართი 68 კვ.მ.) უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა ვ.ო–ძეს და ბინის პრივატიზაცია განხორციელდა მის სახელზე. ვ.ო–ძის სასარგებლოდ ბინის პრივატიზაციაზე თანხმობა განაცხადა მ.ზ–მა (ამჟამად ვებსტერმა). პრივატიზაციის დროისთვის ა.ზ–ი (ამჟამად ვებსტერი) იყო არასრულწლოვანი.

4. საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად, 1992 წლის 01 ივნისს დამოწმებული, ტექ-ინვენტარიზაციის ბიუროში რეგისტრირებული პრივატიზაციის №5-346 ხელშეკრულების საფუძველზე, 2006 წლის 28 დეკემბერს უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ.თბილისი, .......... დარეგისტრირდა ვ.ო–ძის საკუთრების უფლება. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს #M15006928/3 (17/08/2015) გადაწყვეტილებით განხორციელდა ბინის (საკადასტრო კოდი: ........) ნუმერაცია და მიენიჭა №7.

5. 1992 წლის 01 ივნისს დამოწმებულ პრივატიზაციის ხელშეკრულებაზე დართული საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობით (ფორმა №1) და სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის საინფორმაციო ბარათით დასტურდება, რომ ქ.თბილისში, ........ მ.ზ–ი რეგისტრირებულია 12/07/1968 წლიდან. ამავე საინფორმაციო ბარათის თანახმად, მ.ზ–ი ზემოხსენებული მისამართიდან მოიხსნა 05.06.1992 წელს.

6. საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობის თანახმად, ქ. თბილისში ....... მ.ზ–თან ერთად მის ოჯახის წევრებს წარმოადგენდნენ შვილი - ა.ზ–ი და მეუღლე - ვ.ო–ძე, ჩაწერილი 23.07.1991 წლიდან. ამავე ცნობის მიხედვით, ბინის ორდერი ხანდაზმულობის გამო არ იძებნება.

7. მარიამ ვებსტერის სარჩელი სასამართლოში აღძრულია 04.04.2022 წელს, ხოლო ა.ვ–ის მიერ 26.04.2022 წელს.

8. 2022 წლის 01 აპრილის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ქონება მდებარე ქ.თბილისი, ........., ბინა N7, ს/კ N...... საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ვ.ო–ძის სახელზე, ხოლო განცხადების რეგისტრაციის თარიღად კი მითითებულია 2006 წლის 28 დეკემბერი. მ.ზ–ი და ვ.ო–ძე იმყოფებოდნენ ქორწინებაში 1991 წლის 15 ნოემბრამდე.

9. მ.ზ–მა აშშ მასაჩუსეტსის საოლქო სასამართლოს 2000 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შეიცვალა გვარი და გახდა მ.ვ–ი. ამავე სასმართლოს 1999 წლის 18 ნოემბერს შეიცვალა გვარი მისმა შვილმა ა.ზ–მა და გახდა ა.ვ–ი.

10. სასარჩელო მოთხოვნა და საფუძვლები

10.1. მ.ვ–ის სასარჩელო მოთხოვნა: მ.ვ–ი ცნობილ იქნეს ვ.ო–ძის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, მდებარე ქ.თბილისი, ......, ბინა №7-ის (ს/კ .......) 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ.

10.2. მ.გ. ასულმა ზ–მა, დაბ. 02.09.1952წ. საქართველოში, 2000 წლის 17 აგვისტოს აშშ მასაჩუსეტის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე შეიცვალა გვარი და გახდა - მ.ვ–ი. მოსარჩელე იყო საქართველოს მოქალაქე და მუდმივად ცხოვრობდა თბილისში, ........ „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების მოქმედების დროსაც მ.ვ–ი (იმ დროისათვის - მ.ზ–ი) თავის შვილთან ა. გ. ასულ ზ–თან და მოპასუხე ვ.ო–ძესთან ერთად ცხოვრობდა და ჩაწერილი იყო ზემოხსენებულ მისამართზე.

10.3. 1992 წლის 01 ივნისს ნოტარიუს ლ. ქ–ძის მიერ დამოწმდა სადავო საცხოვრებელი ბინის პრივატიზაციის ხელშეკრულება ქ. თბილისის მთაწმინდის რაიონის 64-ე საბინაო საექსპლუატაციო უბნის წარმომადგენელსა და ვ.ო–ძეს შორის, სამოთახიანი ბინის უსასყიდლოდ გასხვისების თაობაზე. შედეგად, მოპასუხე ვ.ო–ძის საკუთრების უფლებით აღირიცხა პრივატიზებული ბინა. პრივატიზაციისათვის, კერძოდ 1992 წლის 28 მაისს, მაშინ მოქმედი საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, მ.ზ–ის (ამჟამად მ.ვ–ი) მიერ გაცემული იქნა წერილობითი თანხმობა მასზედ, რომ იგი იძლეოდა თანხმობას ვ.ნ. ძე ო–ძეს (მეუღლეს) განეხორციელებინა მისი ბინის საკუთრებაში პრივატიზაცია, რაც განხორციელდა კიდეც და დღეის მდგომარეობითაც ვ.ო–ძის საკუთრებაში ირიცხება სადავო ფართი (ს.კ ........), რომელსაც საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 17.08.2015. №M15006928/3 გადაწყვეტილებით ნუმერაციის შედეგად მიენიჭა ბინა N7.

10.4. მოსარჩელის წარმომადგენელი „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 01.02.1992წ. №107 დადგენილების პირველ და მე-5 პუნქტებზე მითითებით აღნიშნავს, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. აღნიშნული ნორმატიული აქტი არ აყენებს საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არც ერთ დამქირავებელს პრივილეგირებულ მდგომარეობაში. ამასთან, პრივატიზაციის უფლების მქონე ერთ-ერთ პირზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა არ ნიშნავდა იმას, რომ მასთან მცხოვრებმა ოჯახის წევრებმა უარი განაცხადეს საკუთრების უფლების მოპოვებაზე. პრივატიზაციის განხორციელებაზე ოჯახის ყველა წევრის ნების არსებობა გულისხმობდა საკუთრების უფლების მოპოვებას ოჯახის ყველა წევრის სასარგებლოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება შეიძლება რეგისტრირებული ყოფილიყო მხოლოდ ერთ-ერთ დამქირავებელზე.

10.5. მხარე მიუთითებს, რომ უზენაეს სასამართლოს არაერთ საქმეზე აქვს განმარტებული, რომ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობდნენ ის პირები, ვინც წარმოადგენდნენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. სწორედ ამიტომ, პრივატიზაციის უფლების მქონე ერთ-ერთ პირზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა არ ნიშნავდა მასთან მცხოვრები ოჯახის წევრების მიერ საკუთრების უფლების მოპოვებაზე უარის თქმას. შედეგად, პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება მიეცემოდა ყველა იმ პირს, რომელთაც ბინის პრივატიზაციის დროისათვის საცხოვრებელ ფართობზე უფლება მოპოვებული ჰქონდა (ცხოვრობდა და ჩაწერილი იყო სადავო ბინაში).

10.6. სარჩელში მითითებულია, რომ მ.ზ–ის (ვებსტერის) მიერ გაცემული წერილობითი თანხმობა, რომ ვ.ნ. ძე ო–ძეს განეხორციელებინა მისი ბინის საკუთრებაში პრივატიზაცია, არ ნიშნავდა ვ.ო–ძესთან მცხოვრები ოჯახის წევრების - კონკრეტულად მ.ზ–ის (ამჟამად მ.ვ–ის) მიერ საკუთრების უფლების მოპოვებაზე უარის თქმას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან 1992 წელის 01 ივნისისათვის მ.ზ–ი (ამჟამად მ.ვ–ი), ვ.ო–ძე და მოსარჩელის ქალიშვილი ა.ზ–ი წარმოადგენდნენ ერთ ოჯახს, მ.ვ–ი ცნობილი უნდა იქნას ვ.ო–ძის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, კერძოდ, თბილისში, ......., ბინა №7-ის 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ და მისი საკუთრება უნდა აღირიცხოს საჯარო რეესტრში.

10.7. ა.ვ–ის სასარჩელო მოთხოვნა: ა.ვ–ი ცნობილ იქნეს ვ.ო–ძის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, მდებარე ქ.თბილისი, ........., ბინა №7-ის (ს/კ .........) 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ.

10.8. ა.გ. ასულმა ზ–მა, დაბ. 01.01.1979წ. საქართველოში, 1999 წლის 18 ნოემბერს აშშ მასაჩუსეტის საოლქო სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე შეიცვალა გვარი და გახდა ა.ვ–ი. იგი იყო საქართველოს მოქალაქე და 1985 წლის 29 აგვისტოდან დედასთან, მ.ზ–თან (ამჟამად ვებსტერი) ერთად მუდმივად ცხოვრობდა თბილისში, .........№20-ში. „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების მოქმედების დროსაც იგი დედასთან - მ.ვ–თან და ვ.ო–ძესთან ერთად ცხოვრობდა სადავო ბინაში.

10.9. პრივატიზაციის დროს დედის მიერ გაცემულ იქნა წერილობითი თანხმობა იმის თაობაზე, რომ მის მეუღლეს - მოპასუხე ვ.ო–ძეს განეხორციელებინა მისი ბინის საკუთრებაში პრივატიზაცია ისე, რომ უარი არ უთქვამს ფართზე საკუთრების უფლებაზე.

10.10. ა.ვ–ის სარჩელშიც წარმომადგენელი ყურადღებას ამახვილებს მ.ვ–ის სარჩელში მითითებულ უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკაზე და განმარტავს, რომ ვინაიდან 1992 წლის 01 ივნისისთვის მ.ზ–ი (ამჟამად მ.ვ–ი), მისი არასრულწლოვანი შვილი - მოსარჩელე ა.ზ–ი (ამჟამად ა.ვ–ი) და ვ.ო–ძე წარმოადგენდნენ ერთი ოჯახის წევრებს, მოსარჩელე ცნობილ უნდა იქნეს მოპასუხის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონების (ს.კ. ........) 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ ზემოხსენებული 107-ე დადგენილებიდან გამომდინარე.

11. მოპასუხის პოზიცია

11.1. მოპასუხე ვ.ო–ძის წარმომადგენელმა წარმოადგინა დაზუსტებული შესაგებელი მ.ვ–ის და ა.ვ–ის სარჩელზე, რომლითაც სარჩელო არ ცნო უსაფუძვლობის გამო.

11.2. შესაგებლის თანახმად, ვ.ო–ძე და მ.ზ–ი განქორწინდნენ 23.07.1991 წელს და ამდენად, ქონების პრივატიზების დროს მხარეთა შორის ოჯახური თანაცხოვრება დიდი ხნის შეწყვეტილი იყო. რაც შეეხება ა.ვ–ს, იგი არ წარმოადგენს ვ.ო–ძის შვილს. შესაბამისად, მოპასუხეს მიაჩნია, რომ ვინაიდან მოსარჩელეები აღარ წარმოადგენდნენ მისი ოჯახის წევრებს, არც შესაბამისი დადგენილება უნდა გავრცელდეს მათზე.

11.3. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოპასუხე აპელირებს იმ გარემოებაზე, რომ რეალურად მოსარჩელემ თანხმობა განაცხადა მოპასუხის სასარგებლოდ პრივატიზაციის განხორციელებაზე, რის სანაცვლოდაც მას ვ.ო–ძემ გადასცა ნასყიდობის თანხა, კერძოდ 6000 აშშ დოლარი ხელზე და მოგვიანებით 4000 აშშ დოლარი გაუგზავნა სხვა ადამიანის ხელით. ამდენად, მხარეს მიაჩნია, რომ იგი კანონიერი მესაკუთრეა სადავო ბინის.

11.4. ა.ვ–ის ნაწილში დამატებით მითითებულია შესაგებელში, რომ რამდენადაც იგი პრივატიზაციის დროს იყო არასრულწლოვანი, დაახლოებით 13-14 წლის, ხოლო საბჭოთა სამოქალაქო კოდექსით სრულწლოვანება 15 წლიდან მოიპოვებოდა, გარიგების დადების უფლებამოსილებით აღჭურვილი კანონიერი წარმომადგენელი მისი დედა - მ.ვ–ი იყო. ამდენად, დედის მიერ ცალმხრივად უარის თქმა ქონებაზე მოპასუხის სასარგებლოდ, გამოხატავდა ასევე მისი შვილის ნებას.

11.5. ამასთან, გარდა იმისა, რომ მოსარჩელეთა სარჩელები დაუსაბუთებელია პრივატიზებიდან გამომდინარე, შესაგებელში სარჩელის საპირისპირო საფუძვლად მხარე მათ ხანდაზმულობაზეც მიუთითებს და განმარტავს, რომ გასულია ხანდაზმულობის საერთო 10 წლიანი ვადა, რის გამოც არ უნდა დაკმაყოფილდეს მოთხოვნები.

11.6. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო არ გაიზიარებს მოპასუხის ზემოთქმულ პოზიციას, მოპასუხის წარმომადგენელი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 167-ე მუხლზე დაყრდნობით განმარტავს, რომ ვ.ო–ძე აღირიცხა საჯარო რეესტრში სრული ქონების მესაკუთრედ სრულიად დარწმუნებული იმაში, რომ მან ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მთლიან ფართზე მოიპოვა უფლება. შესაბამისად, მიაჩნია, რომ 15 წლიანი ხანდაზმულობის ძალით მოიპოვა სადავო ფართზე საკუთრების უფლება, მით უფრო, რომ არა ნორმაში მითითებული 15 წელი, არამედ 30 წელი გავიდა მას შემდგომ, რაც როგორც საკუთარს, ისე ფლობს ფართს.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

12.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, მ.ვ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მ.ვ–ი ცნობილ იქნა ვ.ო–ძის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, .........., ბინა №7-ის (ს/კ ........) 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ. ა.ვ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. ა.ვ–ი ცნობილ იქნა ვ.ო–ძის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, ........., ბინა №7-ის (ს/კ .......) 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ.

12.2. სასამართლომ იხელმძღვანელა „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებით და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით. სასამართლომ განმარტა, რომ „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების პირველი პუნქტის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. ამავე დადგენილების მე-2 პუნქტი კი განსაზღვრავს, რომ პრივატიზაციის ობიექტი შეიძლება იყოს სახელმწიფო და საზოგადოებრივო ფონდის საცხოვრებელი ფონდის საცხოვრებელი ფართი (ბინა). დადგენილების მე-4 პუნქტის შესაბამისად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემა ხორციელდება ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების, საწარმო-დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების მიერ, რომელთა ბალანსზეც ირიცხება საცხოვრებელი სახლი (ბინა). მე-5 პუნქტი კი ადგენს, რომ საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

12.3. სასამართლომ განმარტა, რომ დასახელებული დადგენილების შინაარსიდან გამომდინარე, პირისათვის საკუთრებაში ბინის გადაცემა გარკვეული წინაპირობების არსებობასთან არის დაკავშირებული, სახელდობრ, საკუთრებაში გადაცემა ამ დადგენილების შინაარსიდან გამომდინარე გათვალისწინებულია ბინის დამქირავებლისათვის და მისი ოჯახის წევრებისათვის (მე-5 პუნქტი). იმ დროისათვის - 1992წ., მოქმედი საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის (საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი, 1983წ. რედაქცია) 62-ე მუხლის პირველი აბზაცით გათვალისწინებული ნორმის თანახმად, დამქირავებლის ოჯახის წევრები, რომლებიც მასთან ერთად ცხოვრობენ, დამქირავებლის თანაბრად სარგებლობენ ყველა უფლებით და ეკისრებათ საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ყველა მოვალეობა. (იხ. სუსგ №ას-844-794-2015). მითითებულ ნორმათა თანახმად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. ანუ, აღნიშნული ნორმატიული აქტი არ აყენებს საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არც ერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს პრივილეგირებულ მდგომარეობაში. საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს და მისი ოჯახის წევრებს, მათ შორის არასრულწლოვან ოჯახის წევრებს, თანასწორად მიენიჭათ უფლება, საკუთრებაში მიეღოთ საცხოვრებელი სახლი (ბინა), რომელიც მათ გადაცემული ჰქონდათ სარგებლობაში.

12.4. სასამართლომ მიუთითა, რომ კანონი პრივატიზაციის უფლებას ანიჭებს დამქირავებელს და მის ოჯახის წევრებს. ამდენად, სასამართლოს უპირველეს ყოვლისა უნდა დაედგინა წარმოადგენდნენ თუ არა მოსარჩელეები ბინის პრივატიზაციის დროისთვის ბინის დამქირავებლებს ან დამქირავებელთან მცხოვრებ მის ოჯახის წევრებს. სასამართლომ შეაფასა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა წარმომადგენლების პოზიციები და მივიდა დასკვნამდე, რომ მ.ზ–ი (ამჟამად ვებსტერი) მოპასუხესთან ერთად წარმოადგენდა ბინის დამქირავებელს. ამის მიუხედავად, სასამართლომ საკითხი იმ ჭრილშიც შეისწავლა, წარმოადგენდა თუ არა იგი მოპასუხის ოჯახის წევრს და დაადგინა, რომ მიუხედავად ქორწინების რეგისტრაციის შეწყვეტისა, რამდენადაც განაგრძობდნენ თანაცხოვრებას, კანონის მიზნებისთვის იგი მოპასუხესთან მცხოვრებ ოჯახის წევრსაც წარმოადგენდა. რაც შეეხება ა.ზ–ს, სასამართლომ დაადგინა, რომ ვინაიდან პრივატიზაციის დროს იყო არასრულწლოვანი, რომელიც ფაქტობრივად ცხოვრობდა დედასთან ერთად სადავო ბინაში, მანაც მოიპოვა საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე.

12.5. სასამართლომ განმარტა, რომ „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ 1992 წლის 01 თებერვლის №107 დადგენილებისა და მასზე დაყრდნობით ჩამოყალიბებული სასამართლო პრაქტიკის (მაგალითისთვის იხ. სუსგ ას-516-828-05; ას-1338-2018) შესაბამისად, პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება მიეცემათ იმ პირებს, რომლებსაც ბინის პრივატიზაციის დროისთვის საცხოვრებელ ფართობზე უფლება ჰქონდათ მოპოვებული, რაც ნიშნავს, რომ ცხოვრობდა სადავო ბინაში და ჩაწერილი იყო მასში. მაშასადამე, №107-ე დადგენილებით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების მოსაპოვებლად, მოსარჩელეს ევალებოდა იმის დამტკიცება, რომ პრივატიზაციის დროისათვის იგი წარმოადგენდა ბინის დამქირავებელს, მოსარგებლეს, რომელიც ცხოვრობდა და სარგებლობდა ბინით.

12.6. სასამართლომ განმარტა, რომ ამ დადგენილების გამოყენების შედეგად უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის პრივატიზაციის დროს, ბინაში კანონით დადგენილი წესით ჩასახლებული და მცხოვრები ყველა პირი (ბინის დამქირავებლები და ამ დამქირავებლის ოჯახის წევრები), მათ შორის, არასრულწლოვანიც, ითვლება ბინის თანამესაკუთრედ, იმისდა მიუხედავად, ოჯახის რომელი წევრის სახელზე განხორციელდება ბინის პრივატიზაცია (იხ., სუსგ №ას-1206- 1151-2013, 10 ივლისი, 2015 წ., პ-15; სუსგ №ას-997-1196-08, 31.03.2009წ.).

12.7. სასამართლომ აღნიშნა, რომ დავის გადაწყვეტის მიზნებისთვის მნიშვნელოვანი დასადგენი გარემოება იყო მოსარჩელეთა მიერ პრივატიზებული ქონების ფაქტობრივი ფლობა. ამ ჭრილში სასამართლომ ყურადღება მიაქცია მოპასუხის პოზიციაზე, როდესაც მხარე აპელირებს ქორწინების რეგისტრაციის შეწყვეტაზე, თუმცა არც შესაგებელში და არც მოგვიანებით - სასამართლო სხდომების მიმდინარეობისას, მის წარმომადგენელს არ მიუთითებია, რომ მოსარჩელეებმა განქორწინების შემდგომ შეიცვალეს ფაქტობრივი საცხოვრებელი ადგილი. მოპასუხე საუბრობდა მხოლოდ მათ აშშ-ში საცხოვრებლად გადასვლაზე, თუმცა, არც სარწმუნოდ მიუთითებია და არც შესაბამისი მტკიცებულება წარმოუდგენია, რომ ქვეყანა დატოვა პრივატიზაციამდე. ფაქტია, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებით, 1999-2000 წლებამდე (გვარების გამოცვლამდე) აშშ-სთან სამართლებრივი კავშირი მოსარჩელეებს არ უფიქსირდებათ.

12.8. საქალაქო სასამართლომ ასევე მიუთითა უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე და აღნიშნა, რომ საკუთრების აბსოლუტურ უფლებაზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდება (იხ. სუსგ-ები: Nას-146-140–2012, 12 ივლისი 2012 წელი; Nას-404-383-2012, 7 მაისი, 2012 წელი; Nას- 1169–1124-2016, 10 მარტი, 2017 წელი).

13. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი

გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

14. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება

14.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 თებერვლის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი, შედეგად გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და მოსარჩელეთა სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

14.2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე ვ.ო–ძის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია არსებობდა თხუთმეტ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში (2006 წლის 28 დეკემბრიდან) და ამ ხნის მანძილზე იგი ფლობდა უძრავ ნივთს, როგორც საკუთარს. საწინააღმდეგო მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ამდენად, ვ.ო–ძემ სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება მოიპოვა შეძენითი ხანდაზმულობის გზით (2021 წლის 28 დეკემბრიდან), რაც გამორიცხავს მოსარჩელეთა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, ამავე უძრავ ქონებაზე „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 01 თებერვლის №107 დადგენილებიდან გამომდინარე ადრე არსებული მათი საკუთრების უფლების მიუხედავად.

14.3. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა აპელანტი მხარის პოზიცია და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სამართლებრივი შეფასების მიღმა დარჩა მოპასუხე მხარის მიერ შესაგებელში მითითებული გარემოება სადავო უძრავ ქონებაზე შეძენითი ხანდაზმულობის ინსტიტუტზე მითითებით საკუთრების მოპოვების შესახებ. ასევე, მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმეზე წარმოადგინა კვალიფიციური შესაგებელი, მიუთითა, რა მის მიერ სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მოპოვებაზე შეძენითი ხანდაზმულობის გზით, რაც სააპელაციო პალატის მოსაზრებით ცვლიდა მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას და მოითხოვდა სასამართლოს მხრიდან დამატებით მოპასუხის მიერ დასახელებული ნორმის სამართლებრივი წინაპირობების შემოწმებასაც. აღსანიშნავია, რომ მოპასუხე/აპელანტი არა მოსარჩელეთა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაზე (სსკ-ის 128-ე მუხლი) აკეთებს აქცენტს, არამედ უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენაზე ხანდაზმულობით (სსკ-ის 167-ე მუხლი).

14.4. სააპელაციო პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ შეაფასა ის გარემოება, რომ მოპასუხე სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია 2006 წლის 28 დეკემბრიდან და დღემდე უწყვეტად ფლობს მას, როგორც საკუთარს, შესაბამისად, მას სადავო უძრავ ნივთზე (იმ წილზე, რაზეც მოსარჩელეები პრეტენზიას აცხადებენ) საკუთრების უფლება შეძენილი აქვს ხანდაზმულობით.

14.5. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 167-ე მუხლი ადგენს შემდეგ ქცევის წესს: თუ პირი საჯარო რეესტრში შეტანილია მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრედ ისე, რომ არ შეუძენია საკუთრების უფლება მათზე, იგი მოიპოვებს ამ საკუთრების უფლებას, თუკი რეგისტრაცია არსებობდა თხუთმეტი წლის განმავლობაში და ამ ხნის მანძილზე პირი ფლობდა მათ, როგორც საკუთარს. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ხანდაზმულობით შეძენისთვის ერთდროულად უნდა იყოს განხორციელებული ამ მუხლით განსაზღვრული შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი გარემოება: ა) საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაცია; ბ) რეგისტრაციის არსებობა თხუთმეტი წლის განმავლობაში და გ) უძრავი ნივთის, როგორც საკუთარის, უწყვეტად ფლობა. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს აღნიშნული ნორმის გამოყენების შესაძლებლობას.

14.6. მოპასუხე სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია 28.12.2006 წლიდან. მოსარჩელეებმა პრეტენზია განაცხადეს უშუალოდ სარჩელით (იქამდე საჯარო რეესტრის ჩანაწერის რაიმე ფორმით შედავების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის), რომელიც აღძრეს 2022 წლის 04 და 26 აპრილს. ამრიგად, სარჩელების აღძვრამდე, მოპასუხე სადავო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო 15 წელზე მეტი დროის განმავლობაში და ფლობდა მას. რაც შეეხება მფლობელობის უწყვეტობას, მოსარჩელეებმა სარწმუნო მტკიცებულებების წარდგენის გზით ვერ გააბათილეს მოპასუხის მითითება, რომ იგი ამ დროის განმავლობაში ფლობდა სადავო უძრავ ნივთს, როგორც საკუთარს. ფაქტობრივად, აღნიშნული გარემოება, პირველ ინსტანციაში სადავო არც გამხდარა.

14.7. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობს სსკ-ის 167-ე მუხლით გათვალისწინებული შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი გარემოება და მოპასუხემ სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება შეიძინა ხანდაზმულობით.

14.8. სააპელაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ უზენაესი სასამართლოს უახლესი პრაქტიკით, შეძენითი ხანდაზმულობისთვის მხარის კეთილსინდისიერებას არ ენიჭება მნიშვნელობა. სსკ-ის 167-ე მუხლით უძრავი ნივთის ხანდაზმულობით შეძენის წინაპირობას არ წარმოადგენს მფლობელის კეთილსინდისიერება. უძრავი ნივთი ხანდაზმულობით შეიძლება შეიძინოს არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმაც, რადგან ამ შემთხვევაში არსებითია თვით საჯარო რეესტრის მონაცემები და არა იმდენად პირის სუბიექტური დამოკიდებულება შეძენის ნამდვილობის მიმართ. რეგისტრაციის ფაქტი აბათილებს არაკეთილსინდისიერ ნებას. შესაბამისად, მოსარჩელეებმა დაკარგეს საკუთრების უფლება სადავო უძრავ ქონებაზე იმის გამო, რომ მოპასუხემ შეიძინა საკუთრების უფლება მათ წილ ქონებაზე შეძენითი ხანდაზმულობის წინაპირობების დაკმაყოფილებით. სამოქალაქო კოდექსის 167-ე მუხლის ამოქმედების მიზნებისთვის მნიშვნელობა არ აქვს თუ რა საფუძვლით იქნებოდა წარმოშობილი მოსარჩელეთა საკუთრების უფლება სადავო ქონებაზე, რომელიც შემდგომში მათ დაკარგეს.

15. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:

15.1. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

15.2. კასატორის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა საქმე და სწორი შედეგიც დააყენა განსხვავებით სააპელაციო სასამართლოსგან, რომელმაც არასწორად განმარტა სსკ-ის 167-ე მუხლი. კასატორის მტკიცებით, აღნიშნული ნორმის გამოყენება მხოლოდ იმ დროს უნდა მოხდეს, თუ კი ბუნდოვანია ნივთზე უფლებრივი ურთიერთობა, როდესაც ცდომილებით ხდება საკუთრების შეძენა და მეორე, თუ კი გაურკვეველია საკუთრების მდგომარეობა. ამავდროულად, 1992 წლის 1 თებერვლის N 107-ე დადგენილების მე-5 პუნქტი მიუთითებს, რომ ბინაში კანონით დადგენილი წესით ჩასახლებული და მცხოვრები ყველა პირი მიიჩნევა ბინის მესაკუთრედ, მათ შორის არასრულწლოვანი. აღნიშნული ნორმის გამოყენება გამორიცხავს სსკ-ის 167-ე მუხლის მოწესრიგებას. განსახილველ შემთხვევაში კი არ გვაქვს დასახელებული ნორმის წინაპირობები, საკუთრების შეძენა არ მომხდარა ცდომილებით, ასევე არც ბურუსით, რაც გამორიცხავს ბურუსის არსებობის შესაძლებლობას.

16. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

16.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 აგვისტოს განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

16.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივრები დასაშვებად იქნა ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

17. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ა.ვ–ისა და მ.ვ–ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

18. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

19. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მთავარი სამართლებრივი პრობლემა წარმოადგენს საკუთრების უფლების შეძენის სამართლებრივ გზებს შორის არსებულ ურთიერთკონკურენციული მდგომარეობა. კერძოდ, წინამდებარე დავის საგანია სადავო ქონების 1/3-1/3 ნაწილზე მოსარჩელეთა თანამესაკუთრედ ცნობა პრივატიზების შესახებ არსებული სპეციალური მოწესრიგების საფუძველზე, მაშინ, როდესაც მოპასუხე მხარის შესაგებლით საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლად მითითებულია საკუთრების ხანდაზმულობით შეძენა.

20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ უნდა იმსჯელოს სსკ-ის 167-ე მუხლსა და „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილებას შორის არსებულ ურთიერთდამოკიდებულებასა და მათ შორის უპირატეს ძალაზე.

21. სსკ-ის 167-ე მუხლის თანახმად, თუ პირი საჯარო რეესტრში შეტანილია მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრედ ისე, რომ არ შეუძენია საკუთრების უფლება მათზე, იგი მოიპოვებს ამ საკუთრების უფლებას, თუკი რეგისტრაცია არსებობდა თხუთმეტი წლის განმავლობაში და ამ ხნის მანძილზე პირი ფლობდა მათ, როგორც საკუთარს. აღნიშნული ნორმის მიზანია თავიდან აიცილოს საკუთრების უფლებისა და რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების ურთიერთწინააღმდეგობა, რის შედეგად, რეესტრში რეგისტრირებული არამესაკუთრე მოიპოვებს უძრავ ნივთზე საკუთრებას. ამავდროულად, აღნიშნული ნორმით განსაზღვრული შედეგისთვის არ არის აუცილებელი, რომ უძრავი ქონების მფლობელი ამავდროულად იყოს კეთილსინდისიერი მფლობელი, შესაბამისად, არ გამოიყენება სსკ-ის 159-ე მუხლი. აღნიშნული ნორმის მთავარი სამართლებრივი მოცემულობითი კრიტერიუმია ის, რომ პირს არ უნდა ჰქონდეს შეძენილი საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე, გამოდის, რომ ნივთის მფლობელობა შესაძლოა არსებობდეს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშეც, თუმცა, საჯარო მართლწესრიგი მოითხოვს თუნდაც საკუთრების უფლება ასეთი სახით შენარჩუნდეს მფლობელზე.

22. თუ პირი საჯარო რეესტრში შეტანილია მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრედ ისე, რომ არ შეუძენია საკუთრების უფლება მათზე, იგი მოიპოვებს ამ საკუთრების უფლებას, თუკი რეგისტრაცია არსებობდა თხუთმეტი წლის განმავლობაში და ამ ხნის მანძილზე პირი ფლობდა მათ, როგორც საკუთარს. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ხანდაზმულობით შეძენისთვის ერთდროულად უნდა იყოს განხორციელებული ამ მუხლით განსაზღვრული შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი გარემოება: ა) საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების რეგისტრაცია; ბ) რეგისტრაციის არსებობა თხუთმეტი წლის განმავლობაში და გ) უძრავი ნივთის, როგორც საკუთარის, უწყვეტად ფლობა. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს აღნიშნული ნორმის გამოყენების შესაძლებლობას. შეძენითი ხანდაზმულობის ინსტიტუტის არსი გულისხმობს, რომ კანონით დადგენილ პირობებში, ნივთზე განხორციელებული ფაქტობრივი ბატონობა განსაზღვრული დროის შემდეგ, მასზე საკუთრების უფლებას წარმოშობს (ქოჩაშვილი ქ., მფლობელობა და საკუთრება - ფაქტი და უფლება სამოქალაქო სამართალში, გამომცემლობა „ბონა კაუზა“, თბილისი, 2013წ., გვ. 144). საკუთრების უფლება წარმოიშობა იმიტომაც, რომ ამ უფლების შესაბამისი ფაქტობრივი მდგომარეობა დიდი ხნის მანძილზე იყო დაცული (ზარანდია თ., სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების ადგილი და ვადები, იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად შესრულებული ნაშრომი, თბილისი, 2002წ., გვ. 45). საკუთრების შეძენის ეს ორიგინალური გზა იმ ფაქტის აღიარებაა, რომ არ შეიძლება ნივთზე უფლება უსასრულოდ გაურკვეველ (მერყევ) მდგომარეობაში იმყოფებოდეს (ზოიძე ბ., ქართული სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მეცნიერება“, თბილისი, 2003წ., გვ. 171). მესაკუთრის საკუთრების უფლებას დაბრკოლება ექმნება არა უფლების განუხორციელებლობის ან მისი უფლების განხორციელების ვადის ამოწურვის გამო, არამედ იმ მფლობელის საკუთრების უფლების ცნობით, რომელიც მის უფლებას ჩაენაცვლა (ზარანდია თ., სანივთო სამართალი, მე-2 გამოცემა, გამომცემლობა „მერიდიანი“, 2019წ., გვ. 220), (დამატებით იხ. სუსგ. №ას-368-2020 20 დეკემბერი, 2022 წელი).

23. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 167-ე მუხლით უძრავი ნივთის ხანდაზმულობით შეძენის წინაპირობას არ წარმოადგენს მფლობელის კეთილსინდისიერება. უძრავი ნივთი ხანდაზმულობით შეიძლება შეიძინოს არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმაც, რადგან ამ შემთხვევაში არსებითია თვით საჯარო რეესტრის მონაცემები და არა იმდენად პირის სუბიექტური დამოკიდებულება შეძენის ნამდვილობის მიმართ. რეგისტრაციის ფაქტი აბათილებს არაკეთილსინდისიერ ნებას (ქოჩაშვილი ქ., მფლობელობა და საკუთრება - ფაქტი და უფლება სამოქალაქო სამართალში, გამომცემლობა „ბონა კაუზა“, თბილისი, 2013წ., გვ. 145; ზოიძე ბ., ქართული სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მეცნიერება“, თბილისი, 2003წ., გვ. 177). სხვაგვარად რომ ვთქვათ, რეგისტრაცია ცვლის კეთილსინდისიერებას (ფალავანდიშვილი კ., უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების ხანდაზმულობით შეძენისა და კეთილსინდისიერი შეძენის ურთიერთმიმართება, კერძო სამართლის მიმოხილვა, №3-4, 2021-2022, 51). ამრიგად, სადავო უძრავი ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლებისადმი მოპასუხის დამოკიდებულება სსკ-ის 167-ე მუხლით განსაზღვრულ შედეგს ვერ გამორიცხავს.

24. „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების პირველი პუნქტის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. ამავე დადგენილების მე-2 პუნქტი კი განსაზღვრავს, რომ პრივატიზაციის ობიექტი შეიძლება იყოს სახელმწიფო და საზოგადოებრივო ფონდის საცხოვრებელი ფონდის საცხოვრებელი ფართი (ბინა). დადგენილების მე-4 პუნქტის შესაბამისად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) უსასყიდლოდ გადაცემა ხორციელდება ადგილობრივი მმართველობის ორგანოების, საწარმო-დაწესებულებებისა და ორგანიზაციების მიერ, რომელთა ბალანსზეც ირიცხება საცხოვრებელი სახლი (ბინა). მე-5 პუნქტი კი ადგენს, რომ საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

25. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის მსჯელობა დაფუძნებულია სწორედ იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მოპასუხე 2006 წლის 28 დეკემბრიდან დღემდე უწყვეტად ფლობს უძრავ ქონებას და საჯარო რეესტრში გატარებულია მესაკუთრედ. სარჩელის შემოტანის დღემდე კი გასულია 15 წლიანი ვადა, რაც, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, აკმაყოფილებს სსკ-ის 167-ე მუხლის მოთხოვნას და გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძვლებს.

26. საკასაციო პალატა სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ მსჯელობას ვერ გაიზიარებს შემდეგ გარემოებათა გამო:

27. „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ 1992 წლის 1 თებერვლის №107 დადგენილების შესაბამისად, ამავდროულად, უზენაესი სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებული პრაქტიკის თანახმად (იხ. ას-1338-2018; ას-516-828-05) ცალსახაა, რომ პრივატიზაციის გზით კერძო საკუთრებაში გადასული ქონების მესაკუთრედ კანონი მიიჩნევს ყველა იმ პირს, რომელიც ამავე ბინაში პრივატიზაციის პერიოდში ცხოვრობდა და იყო მასში ჩაწერილი. აქედან გამომდინარე, კანონის მიზანს წარმოადგენს კოლექტიურ საწყისებზე არსებული ქონების კერძო საკუთრების სისტემაზე მორგება ისე, რომ დაიცვას უძრავ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობის სამართლიანი ბალანსი. შესაბამისად, საკუთრების უფლების მოპოვება აღნიშნული კანონის საფუძვლით შესაძლებელია იმ შემთხვევაში, თუ კი მოსარჩელე შეძლებს დაასაბუთოს იყო თუ არა ის ბინასთან დაკავშირებული, როგორც ან დამქირავებელი, ან მოსარგებლე. ასეთი სტატუსის დასაბუთების შემთხვევაში, ბინაში კანონით დადგენილი წესით ჩასახლებული და მცხოვრები ყველა პირი, მათ შორის, არასრულწლოვანი, ითვლებიან ბინის თანამესაკუთრეებად, მიუხედავად იმისა, ოჯახის რომელი წევრი მიეთითება უშუალო მესაკუთრედ (იხ. სუსგ: 2915 წლის 19 ივლისი - Nას-1206-1151-2013; 2009 წლის 31 მარტი - Nას-997-196-08).

28. ზემოაღნიშნული მოცემულობის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მარტოოდენ იმ შემთხვევაში, თუ დადასტურდება, რომ მოპასუხე ცხოვრობდა უძრავ ქონებაში. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ მიუთითა, რომ მოსარჩელე მხარე არ ცხოვრობდა აღნიშნულ ქონებაში, პრივატიზების პერიოდში ისინი განქორწინებულები იყვნენ და ასევე, პრივატიზებისას მოსარჩელემ აღნიშნული ქონება დაუთმო მოპასუხეს.

29. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობას წარმოადგენდა სადავო ქონების ფაქტობრივი ფლობის, როგორც ფაქტის დადგენა. ამ კუთხით, მოპასუხის შესაგებელია განქორწინებაზე მითითება, ასევე მოსარჩელეთა გადაცხოვრება აშშ-ში პრივატიზების დაწყებამდე, თუმცა, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში არ დადასტურებულა აღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებათა სინამდვილე. მეორეს მხრივ, საბინაო შემოწმების შესახებ ცნობაზე მითითებით, დადგინდა, რომ ბინაში ჩაწერილები იყვნენ მოსარჩელეები, ასევე, დადგენილია, რომ მოსარჩელე მ.ვ–ი (ზ–ი) რუსთაველის გამზ. N20-ში რეგისტრაციიდან მოიხსნა 1992 წლის 5 ივნისს - პრივატიზაციის შემდგომ. შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ პრივატიზების პერიოდში მოსარჩელეები ფაქტობრივად ფლობდნენ სადავო უძრავ ქონებას.

30. რაც შეეხება მოპასუხის იმ შედავებას, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ თანხმობა განაცხადა აღნიშნული ქონების მოპასუხის სახელზე აღრიცხვის შესახებ, რაც საკუთრების უფლების გადაცემასაც გულისხმობდა, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, რადგან ასეთი განმარტება არ შეესაბამება უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკას. კერძოდ, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის პირველი თებერვლის 107-ე დადგენილების მე-5 პუნქტის შესაბამისად, ბინის პრივატიზაციის შემთხვევაში, ბინის ერთ დამიქრავებელზე აღრიცხვის შესახებ სხვა დამქირავებლის მიერ გაცემული თანხმობა არ ნიშნავს აღნიშნული ქონების საკუთრებითი უფლების გაქარწყლებას, საკუთრებაზე უარის თქმას რეგისტრაციაში გატარებული პირის სასარგებლოდ. ყველა პირი, ვინც პრივატიზების პერიოდში ქონებას ფაქტობრივად ფლობდა, ავტომატურად ბინის მესაკუთრედ ითვლება, რაც არ არის დამოკიდებული იმაზე, თუ ვის სახელზე დარეგისტრირდება უძრავი ქონება პრივატიზების ფარგლებში.

31. ზემოაღნიშნული დადგენილების მოწესრიგების არსი მდგომარეობს კოლექტიურიდან კაპიტალისტურ საწყისებზე ტრანზიციისთვის კერძო საკუთრების წარმოშობაში. აღნიშნული მიზნისთვის, სახელმწიფომ პრივატიზების პერიოდში ბინაში მცხოვრები ყველა პირი თანასწორუფლებიან კერძო მესაკუთრედ ცნო წილების პროპორციულად, რაც გახდა უძრავ ქონებაზე კერძო საკუთრების წარმოშობის სამართლებრივი საფუძველი. აქედან გამომდინარე, პრივატიზების ფარგლებში, თუნდაც ერთ ოჯახის წევრზე საკუთრების აღრიცხვა არ ნიშნავს სხვა ოჯახის წევრების მიერ საკუთრების უფლების დათმობას რეგისტრაციაში გატარებული პირის სასარგებლოდ. აღნიშნული შინაარსი ვერ ექნება რეგისტრაციას მათ შორის იმ გაგებითაც, რომ უფლების დათმობა კერძოსამართლებრივი გარიგებაა და ინდივიდუალურ შეთანხმებას საჭიროებს მხარეებს შორის, პრივატიზაციის პერიოდში რეგისტრაციაში არგატარება კი ავტომატურად არ ნიშნავს უფლების დათმობას, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ ზემოაღნიშნული დადგენილებით საკუთრების უფლების წარმოშობის მომენტად მიჩნეულია არა რეგისტრაციის ფორმალური ფაქტი, არამედ პრივატიზებისას უძრავი ქონების ფაქტობრივი ფლობის ფაქტი, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეების მიერ დადასტურებულია.

32. საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს მიერ უკვე დადგენილ პრაქტიკაზე, რომლის თანახმად, პრივატიზაციის უფლების მქონე ერთ-ერთ პირზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა არ ნიშნავს უძრავი ქონების სხვა მფლობელების მიერ აღნიშნულ ქონებაზე საკუთრების უფლების დათმობას ან მასზე უარის თქმას. პრივატიზაციის უფლების მქონე ერთ-ერთ პირზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა, არ ნიშნავს იმას, რომ მასთან მცხოვრებმა ოჯახის წევრებმა უარი განაცხადეს საკუთრების უფლების მოპოვებაზე. ამ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია, რომ პრივატიზაციის განხორციელებაზე ოჯახის ყველა წევრის ნების არსებობა გულისხმობს საკუთრების უფლების მოპოვებას ოჯახის ყველა წევრის სასარგებლოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება შეიძლება რეგისტრირებულ იქნეს მხოლოდ ერთ-ერთ დამქირავებელზე. ამ შემთხვევაში არ შეიძლება, საკუთრების ინსტიტუტი განიმარტოს მხოლოდ უძრავი ნივთების შეძენის იურიდიული დეფინიციის ფარგლებში. კონკრეტულ ვითარებაში სოციალური დანიშნულებისაა, რაც პოზიტიურ-სამართლებრივი სახით ვლინდება საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის #107 დადგენილების პირველ აბზაცში. (იხ. სუსგ. 20212 წლის 24 დეკემბერი - ას-934-877-2012, 2015 წლის 29 მაისი - Nას-1161-1107-2013, 2019 წლის 28 თებერვალი - Nას-471-471-2018).

33. დამკვიდრებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის პრივატიზაციის დროს, ბინაში კანონით დადგენილი წესით ჩასახლებული და მცხოვრები ყველა პირი (ბინის დამქირავებლები და ამ დამქირავებლის ოჯახის წევრები), მათ შორის, არასრულწლოვანიც, მიიჩნევა ბინის თანამესაკუთრედ, იმისდა მიუხედავად, ოჯახის რომელი წევრის სახელზე გაფორმდება ბინის პრივატიზაცია (სუსგ №ას-997-1196-08, 31.03.2009წ.; №ას-1206-1151-2013, 10.07.2015წ.; №ას-169-169-2018, 10.04.2019წ.)

34. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ 107-ე დადგენილებით ავტომატურად წარმოეშვათ საკუთრების უფლება მათ შორის იმ პირებსაც, ვინც თუმცა არ არიან რეგისტრირებული მესაკუთრეებად, მაგრამ პრივატიზების პერიოდში იყვნენ უძრავი ქონების მოსარგებლეები, შედეგად, საკუთრების უფლება მათზე წარმოშობილია სწორედ პრივატიზების მომენტიდან და ამავე დადგენილების საფუძველზე მიიჩნევიან მესაკუთრეებად რეგისტრაციის მიუხედავად. შესაბამისად, სსკ-ის 167-ე მუხლით განსაზღვრული საკუთრების ხანდაზმულობითი შეძენის სამართლებრივი საფუძველი გამოირიცხება უფრო სპეციალური, 107-ე დადგენილებით გათვალისწინებული მოწესრიგებით, ამიტომ, საკასაციო პალატა იზიარებს საკასაციო საჩივრის დასაბუთებას და მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დაკმაყოფილდეს სარჩელი.

35. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

36. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან განთავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია.

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ა.ვ–ისა და მ.ვ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 29 თებერვლის გადაწყვეტილება;

3. ა.ვ–ისა და მ.ვ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს:

3.1. მ.ვ–ი (პასპორტის N ........) ცნობილ იქნეს ვ.ო–ძის (პ.ნ. ........) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, ............. (ს/კ ..........) 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ;

3.2. ა.ვ–ი (პასპორტისN ........) ცნობილ იქნეს ვ.ო–ძის (პ.ნ. ........) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, მდებარე ქ. თბილისი, ........... (ს/კ .........) 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ;

3.3. ვ.ო–ძეს (პ.ნ. .........) მ.ვ–ის (პასპორტის N .......) სასარგებლოდ დაეკისროს მის მიერ პირველ და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოებში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება 9 000 ლარის ოდენობით;

3.4. ვ.ო–ძეს (პ.ნ. .........) ა.ვ–ის (პასპორტისN ........) სასარგებლოდ დაეკისროს მის მიერ პირველ და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოებში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება 9 000 ლარის ოდენობით;

4. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი

ე. გასიტაშვილი