ბს-1051-1004(კ-07წ) 29 ივლისი, 2008 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემდეგი შემადგენლობა: ნათია წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნინო ქადაგიძე

გ. ილინას მდივნობით

კასატორი (მოსარჩელე) _ ე. დ-ე

თანამოსარჩელეები _ ე. ც-ე, ს. კ-ე, გ. კ-ე და მ. ც-ე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობა, წარმომადგენელი _ ი. კ-ია

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) _ მეცხოველეობის სახელმწიფო ჯიშსაშენი საწარმო “....” _ არ გამოცხადდა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი _ მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად თანხის დაკისრების შესახებ

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

საინიციატივო ჯგუფის წევრებმა: ე. ც-ემ, ს. კ-ემ, ე. დ-ემ, გ. კ-ემ და მ. ც-ემ სარჩელი აღძრეს ხელვაჩაურის რაიონულ სასამართლოში, მოპასუხეების - ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ .... მეცხოველეობის სანაშენე სახელმწიფო მეურნეობისა და ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის მიმართ, რომლითაც მოითხოვეს მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად თანხის ანაზღაურების დაკისრება /იხ.ს.ფ. 1, ტ.I. /.

საქმის გარემოებები:

ხელვაჩაურის რაიონში აჭარის ა/რ მინისტრთა საბჭოს სრულუფლებიანი წარმომადგენლის 1992 წლის ¹378 განკარგულებით დაკმაყოფილდა ხელვაჩაურის რაიონის მეცხოველეობის სახელმწიფო სანაშენე მეურნეობის მოთხოვნა და მეცხოველეობის ფერმაში შესასვლელი გზის მარცხენა მხარეს, საბავშვო ბაგა-ბაღის ტერიტორიის მახლობლად, საფირმო მაღაზიის აშენების უფლება მიეცა. 1994 წლის 5 იანვარს ხელვაჩაურის რაიონის მეცხოველეობის ფერმასა და საინიციატივო ჯგუფს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება საფირმო მაღაზიის აშენების შესახებ. მოსარჩელეთა განმარტებით, მათ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულეს ერთ წელიწადში, მშენებლობა აწარმოეს სანიტარული, სახანძრო და ეკოლოგიური ნორმების დაცვით, სამშენებლო მასალების შესყიდვა და თანხების ხარჯვა ხორციელდებოდა მეურნეობის დირექტორთან შეთანხმებით. მშენებლობის დასრულების შემდეგ მოითხოვეს მშენებლობაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება. მშენებლობის დამკვეთს არ გააჩნდა შესაბამისი თანხა და არც ობიექტი გაუშვია ექსპლუატაციაში. მოპასუხე ორგანიზაცია მოსარჩელეებს ჰპირდებოდა, რომ მშენებლობაზე გაწეულ ხარჯებს აანაზღაურებდა მათ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ვადის გასვლამდე, როცა ამის საშუალება ექნებოდათ.

სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

2002 წელს ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობამ შესაბამისი სამართლებრივი აქტის მიღების გარეშე, მეურნეობის დირექტორთან შეთანხმებით, დაანგრია მათ მიერ აშენებული შენობა. მოსარჩელეებმა აღნიშნეს, რომ მოპასუხეები ადასტურებდნენ მათი მოთხოვნის კანონიერებას. ფინანსთა სამინისტროში განკარგულების პროექტიც შედგა მათთვის სადავო თანხის გამოყოფის თაობაზე, თუმცა ამ კანონით დადგენილი წესით არ დამტკიცებულა.

სარჩელის სამართლებრივი საფუძვლები:

მოსარჩელეებმა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317.1, 361-ე მუხლების საფუძველზე, მოითხოვეს მოპასუხეების მიერ სოლიდარულად 14,725 აშშ დოლარის შესაბამისი ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს _ ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ .... მეცხოველეობის სანაშენე სახელმწიფო მეურნეობასა და ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობას სოლიდარულად დაეკისრათ მოსარჩელეთა სასარგებლოდ 14,725 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა მოსარჩელეთა სასარგებლოდ, რაც რაიონულმა სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

აჭარის ა/რ სრულუფლებიანი წარმომადგენლის 1992 წლის ¹378 განკარგულებით დაკმაყოფილდა ხელვაჩაურის რაიონის მეცხოველეობის სახელმწიფო სანაშენე მეურნეობის მოთხოვნა და მეცხოველეობის ფერმაში შესასვლელი გზის მარცხენა მხარეს, საბავშვო ბაგა-ბაღის ტერიტორიის მახლობლად, საფირმო მაღაზიის აშენების უფლება მიეცა. აღნიშნული განკარგულების საფუძველზე, 1994 წლის 5 იანვარს ხელვაჩაურის რაიონის მეცხოველეობის ფერმასა და საინიციატივო ჯგუფს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, საინიციატივო ჯგუფს უნდა აეშენებინა მაღაზია. საინიციატივო ჯგუფმა თავისი ვალდებულება შეასრულა, კერძოდ, ჯიშსაშენი მეურნეობის მიერ გამოყოფილ ადგილზე აშენდა მაღაზია შესაბამისი ხარჯთაღრიცხვების მეურნეობის დირექტორთან შეთანხმებით, რისთვისაც მშენებელთა საინიციატივო ჯგუფის მიერ გაწეულ იქნა ხარჯები - 14,725 აშშ დოლარი. მშენებლობა მიმდინარეობდა ასევე სხვა საჭირო ნებართვების შესაბამისად.

რაიონულმა სასამართლომ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-317-ე, 408-409-ე, საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 207-208-ე მუხლები და განმარტა, რომ აღიშნულ ნორმათა საფუძველზე სასარჩელო მოთხოვნა ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას, ვინაიდან ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის მიერ უკანონოდ დაინგრა საინიციატივო ჯგუფის მიერ აშენებული შენობა, ხოლო ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობას გადაწყვეტილება აღნიშნული შენობის დანგრევის თაობაზე კანონის შესაბამისად არ მიუღია. ამასთან, არ მომხდარა არანაირი მსჯელობა არც სასამართლო ინსტანციებში და არც სხვა უწყებებში შენობის არსებობის კანონიერებასა და უკანონობაზე. შენობის დემონტაჟი მოხდა ხელვაჩაურის რაიონის იმჟამინდელი გამგებლის სიტყვიერი განკარგულების საფუძველზე.

რაც შეეხება 2002 წლის 5 მარტს ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის წარმომადგენელთა მიერ შედგენილ აქტს, სასამართლოს განმარტებით, ის არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო რაიმე დამადასტურებელ მტკიცებულებად. აქტის შედგენა შეიძლებოდა გამხდარიყო საფუძველი შენობის დანგრევის თაობაზე მსჯელობის დაწყებისა და არა დანგრევის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისა. ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის მიმართ მოთხოვნის კანონიერებას ადასტურებდა ხელვაჩაურის რაიონის გამგებლის - ჯ. ა-ის წერილები აჭარის ა/რ მინისტრთა საბჭოს მიმართ, საიდანაც ჩანდა, რომ გამგეობა, ფაქტობრივად, აღიარებდა საინიციატივო ჯგუფის მოთხოვნის კანონიერებას და მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარეს სთხოვდა საინიციატივო ჯგუფის სასარგებლოდ საკომპენსაციო თანხების გამოყოფის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღებას, ასევე აჭარის ა/რ ფინანსთა მინისტრის 2003 წლის 23 აპრილის წერილი, რომლითაც ირკვეოდა, რომ არსებობდა თანხების გამოყოფის თაობაზე გადაწყვეტილების პროექტი, რომელიც დარჩა განუხორციელებელი /იხ.ს.ფ. ტ.I. 158-159/.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ..... მეცხოველეობის სანაშენე სახელმწიფო მეურნეობა “....”, რომელმაც მოითხოვა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება, შემდეგი მოტივით:

აპელანტის განმარტებით, რაიონულმა სასამართლომ სარჩელი დააკმაყოფილა მხოლოდ მოსარჩელეების მიერ წარმოდგენილი მასალებისა და ყოფილი დირექტორის განმარტებების საფუძველზე და არ გაითვალისწინა სახელმწიფო ინტერესი. რაიონულმა სასამართლომ სრულყოფილად არ შეაფასა 1994 წელს გაფორმებული ხელშეკრულება, ასევე ყოფილი დირექტორის - გ. ბალაძის მიერ დამტკიცებული აქტები, სადაც ხელს აწერდნენ დაინტერესებული პირები, მაშინ, როცა იმ დროს ჯიშსაშენ მეურნეობას შტატით გათვალისწინებული ჰყავდა და მუშაობდა ინჟინერ-მშენებელი რ. კ-ი, რითაც ჩანდა, რომ ყველა აქტი დაწერილი იყო ერთი პირის მიერ. სასამართლომ ასევე არ გამოიკვლია, ჯიშსაშენ მეურნეობას დებულებით ჰქონდა თუ არა გათვალისწინებული, ეწარმოებინა მაღაზიის მშენებლობა.

ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად, მშენებლობა უნდა დამთავრებულიყო 1995 წლის 30 ივნისამდე, ხოლო შენობის დანგრევის მომენტში შენობა დაუსრულებელი იყო. აღსანიშნავია ისიც, რომ მითითებული ხელშეკრულება დადებული იყო 1994 წლის 5 იანვრიდან 2004 წლის 5 იანვრამდე, რაც იმაზე მიუთითებდა, რომ ხელშეკრულება და სხვა შესაბამისი აქტები შედგენილი იყო შენობის დანგრევის შემდეგ. ამასთან, პროექტი არ იყო დამტკიცებული და არ არსებობდა გადაწყვეტილება მიწის ნაკვეთის გამოყოფის შესახებ. მაღაზიის ტერიტორია მოხვედრილი იყო აეროპორტის საფრენი ბილიკის გაფართოების ზოლში, სადაც აკრძალული იყო ყოველგვარი მშენებლობა. აღნიშნული ხელშეკრულება გაფორმებული იყო იმ დროს ჯიშსაშენი მეურნეობის დირექტორსა და მისი ოჯახის წევრებს შორის. ამდენად, დირექტორის ქმედებაში არსებობდა სხვა დანაშაულის ნიშნები /იხ.ს.ფ. ტ.I. 163-164/.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 21 ივნისის გადაწყვეტილებით ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ..... მეცხოველეობის სანაშენე სახელმწიფო მეურნეობა “....” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ..... მეცხოველეობის სანაშენე სახელმწიფო მეურნეობასა და ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობას მოსარჩელეთა სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 7000 აშშ დოლარის გადახდა /იხ.ს.ფ. ტI. 204-210/.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ე. ც-ემ, ს. კ-ემ, ე. დ-ემ, გ. კ-ემ და მ. ც-ემ, რომლებმაც მოითხოვეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება /იხ.ს.ფ. ტ.I. 225/.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ასევე ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობამ, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა /იხ.ს.ფ. ტ.I. 227-228/.

საკასაციო სასამართლოს 2007 წლის 5 ივნისის განჩინებით ე. ც-ის და სხვათა, ასევე ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის საკასაციო საჩივრების საფუძველზე გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს /იხ.ს.ფ. ტ.I. 303-310/.

სააპელაციო სასამართლოს 2007 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მეცხოველეობის სახელმწიფო ჯიშსაშენი საწარმო “კახაბრის” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ე. ც-ისა და სხვათა სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, კანონმდებლობა იცნობდა ზიანის ანაზღაურების ორ ძირითად ფორმას – ვალდებულებითი ურთიერთობიდან გამომდინარე და დელიქტის საფუძველზე წარმოშობილ ზიანს. ხელშეკრულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდნენ საინიციატივო ჯგუფის წევრები (მოსარჩელეები) მეურნეობისაგან. გამგეობის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოადგენდა დელიქტის (ნაგებობის უკანონო დემონტაჟის) საფუძველზე წარმოშობილ ზიანს. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება შესაძლებელი იყო, თუ სახეზე იქნებოდა ქმედების მართლწინააღმდეგობა. საქმის მასალებით დადასტურდა, რომ შენობა აშენდა პროექტისა და ნებართვის გარეშე, რაც წარმოადგენდა მისი დემონტაჟის საფუძველს. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დადგომისათვის სახეზე უნდა ყოფილიყო ზიანის მიმყენებლის ბრალი. სისხლის სამართლის საქმის აღძვრაზე უარის თქმის შესახებ ბათუმის საქალაქო პროკურორის დადგენილებით დასტურდებოდა, რომ შენობის დემონტაჟის წინააღმდეგი არ იყო მისი ფორმალური მესაკუთრე ჯიშსაშენი მეურნეობის დირექტორი. ამდენად, არ იკვეთებოდა მოხელეთა ბრალი ზიანის მიყენებაში.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, 992-ე მუხლის მიხედვით, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებდა ზიანს, ვალდებული იყო, აენაზღაურებინა ეს ზიანი. მოცემულ შემთხვევაში, შენობა აშენებული იყო პროექტისა და ნებართვის გარეშე, რაც წარმოადგენდა დემონტაჟის საფუძველს. ამდენად, სახეზე არ იყო არც მართლსაწინააღმდეგო და არც ბრალეული ქმედება, რაც გამორიცხავდა სსკ-ის 1005.1. მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობას /იხ.ს.ფ. ტ.II.23-27/.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. დ-ემ, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი მოტივით:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელი და უკანონოა. იგი მიღებულია საპროცესო ნორმათა არსებითი დარღვევით. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებები და არასწორად განმარტა კანონი. სასამართლომ არ შეასრულა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2007 წლის 5 ივნისის განჩინებაში გათვალისწინებული მითითებები. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად შეაფასა ბათუმის საქალაქო პროკურატურის 2004 წლის 26 ნოემბრის დადგენილება. აღნიშნული ვერ გახდებოდა ობიექტის კანონიერად დანგრევის მტკიცების საფუძველი, ვინაიდან, როგორც დადგენილებიდან ჩანდა, მასში საუბარი იყო ხელვაჩაურის რაიონის ყოფილი გამგებლის მიმართ სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის დაკისრებასთან დაკავშირებით. პროკურატურამ მხოლოდ სისხლისსამართლებრივი კუთხით გამოიკვლია გამგებლის ქმედება, ხოლო მოქმედებდა თუ არა ხელვაჩაურის გამგეობა, როგორც ადმინისტრაციული ორგანო, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნების შესაბამისად, ამის შესახებ დადგენილებაში არაფერი იყო მითითებული. ამდენად, აღნიშნული დადგენილება ვერ გახდებოდა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მშენებლობის დანგრევა კანონიერად განხორციელდა.

კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უკანონობაზე მიუთითებს ასევე 1994 წლის 5 იანვარს გაფორმებული ხელშეკრულების მე-4 პუნქტი. აღნიშნული პუნქტის ბოლო ნაწილის შესაბამისად, ჯიშსაშენი მეურნეობა იღებს ვალდებულებას, მშენებლობის ხარჯების ანაზღაურებამდე, მაღაზიის ექსპლუატაციაში გაშვების დღიდან საინიციატივო ჯგუფს გადაუხადოს ქირა, დამატებითი ხელშეკრულების საფუძველზე. ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობამ აღნიშნულის უფლებაც მოუსპო საინიციატივო ჯგუფის წევრებს თავისი უკანონო ქმედებით, რითაც მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა მათ /იხ.ს.ფ. ტ.II. 45-46; 61-63/.

საკასაციო სასამართლოს 2008 წლის 13 მაისის განჩინებით ე. დ-ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34.3. “გ” პუნქტის საფუძველზე /პროცესუალური კასაცია/.

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე კასატორმა ე. დ-ემ წარმოადგინა წერილობითი განცხადება, რომლის მიხედვით მან და თანამოსარჩელეებმა ე. და მ. ც-ებმა, გ. და ს. კ-ებმა უარი განაცხადეს სარჩელის მოთხოვნის ნაწილზე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიმართ. კასატორმა ჯიშსაშენი საწარმო “....” მიმართ მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილება და მისთვის 14725 აშშ დოლარის დაკისრება მოსარჩელეთა სასარგებლოდ /იხ.ს.ფ. განცხადება, სხდომის ოქმი/.

მოსარჩელეთა საპროცესო უფლების – სარჩელზე უარის თქმის, რეალიზაციას საკასაციო სასამართლოში დაეთანხმა მოწინააღმდეგე მხარე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის წარმომადგენელი /იხ.ს.ფ. სხდომის ოქმი/.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა-კანონიერების შემოწმებისა და საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ე. დ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილება და ე. დ-ისა და სხვათა სარჩელის ნაწილზე ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის მიმართ, შეწყდეს საქმის წარმოება სარჩელზე უარის თქმის გამო, ხოლო ე. დ-ისა და სხვათა სარჩელი ჯიშსაშენი საწარმო “....” მიმართ განსჯადობით განსახილველად გადაეცეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას შემდეგ გარემოებათა გამო:

გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დარღვეულია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლისა და 394-ე მუხლის “ა" და “ე” პუნქტების მოთხოვნები; სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, გადაწყვეტილება იურიდიული თვალსაზრისით იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ შეუძლებელია მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება.

სააპელაციო სასამართლოს სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმებისას არ უმსჯელია სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლების თაობაზე, მაშინ, როცა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 464-ე მუხლი ცალსახად განსაზღვრავს სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის საფუძვლებს, კერძოდ, აღნიშნული მუხლის თანახმად სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით. კონკრეტულ შემთხვევაში, საქართველოს კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს ნაგებობის დემონტაჟის საკითხში ადმინისტრაციულ ორგანოსთან ერთად კერძოსამართლის სუბიექტის სოლიდარული პასუხისმგებლობის წარმოშობას. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ უკანონო ნაგებობის დემონტაჟი წარმოადგენს ადმინისტრაციული ფუნქციის განხორციელებას. ნაგებობის მესაკუთრეს წარმოადგენდა ჯიშსაშენი საწარმო “....”, რომელთანაც მოსარჩელეებს აკავშირებდათ სახელშეკრულებო ურთიერთობა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სუბიექტთა სოლიდარული ვალდებულება უმეტესად დამახასიათებელია სამოქალაქო ბრუნვისათვის, როდესაც ურთიერთობის ერთ მხარეზეა რამდენიმე მოვალე, მეორე მხარეს კრედიტორი. მოცემულ შემთხვევაში, ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებდა საჯაროსამართლებრივ სივრცეში, ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე, რომლის მოქმედების კანონიერების შემოწმების ან ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება გააჩნდა სწორედ ჯიშსაშენ საწარმო “....”, როგორც ნაგებობის მესაკუთრეს და არა საწარმოსთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მყოფ ფიზიკურ პირებს.

ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არა აქვს სოლიდარული პასუხისმგებლობისათვის სავალდებულო მოვალეთა სიმრავლეს ვალდებულებაში, რაც სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი არ ყოფილა, რითაც დაირღვა სსსკ-ის 393.2. მუხლის ბ) ქვეპუნქტის მოთხოვნა.

საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე მოსარჩელე ე. დ-ემ უარი განაცხადა სარჩელის მოთხოვნის ნაწილზე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიმართ, რასაც დაეთანხმნენ თანამოსარჩელეები და მოწინააღმდეგე მხარე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის წარმომადგენელი. ამდენად, მოსარჩელეებმა სარჩელის მოთხოვნის ნაწილზე, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიმართ მოითხოვეს საქმის წარმოების შეწყვეტა /იხ. ს.ფ. /.

საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში მხარეები სარგებლობენ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მე-3 მუხლით მინიჭებული უფლება-მოვალეობებით, რომლის შესაბამისად, სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია დისპოზიციურობის პრინციპზე, რაც მოცემულ საპროცესო სამართალში ნიშნავს მხარეთა ნების თავისუფლებას, შეხედულებისამებრ განკარგონ თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები.

კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელეებმა, უარი თქვეს რა სარჩელის მოთხოვნის ნაწილზე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიმართ, ამგვარად გამოხატეს ნება თავიანთი საპროცესო და მატერიალური უფლების რეალიზაციაზე, რაც სავალდებულოა სასამართლოსათვის, როგორც პროცესის მონაწილე ფიზიკური პირების ნების შეუზღუდავი გამოვლენა, ვინაიდან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 409-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლოს უფლებამოსილება განსაზღვრულია მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებით.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ე. დ-ისა და სხვათა სარჩელის ნაწილზე, მოპასუხე ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიმართ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის სსსკ-ის 272 “გ" მუხლის საფუძველზე უნდა შეწყდეს საქმის წარმოება, მოსარჩელეთა მიერ სარჩელზე უარის თქმის გამო.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 273-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში, სასამართლოსათვის ხელახლა მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით, დაუშვებელია.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ე. დ-ისა და სხვათა სარჩელი ჯიშსაშენი საწარმო “....” მიმართ განსჯადობით განსახილველად უნდა გადაეცეს უფლებამოსილ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ შემთხვევაში საინიციატივო ჯგუფის წევრების _ ე. ც-ის, ს. კ-ის, ე. დ-ის, გ. კ-ისა და მ. ც-ის სარჩელი თავდაპირველად მიმართული იყო, მოპასუხეების - ხელვაჩაურის რაიონის სოფელ ..... მეცხოველეობის სანაშენე სახელმწიფო მეურნეობისა და ადმინისტრაციული ორგანოს ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის მიმართ, რომლითაც მოსარჩელეები მოითხოვდნენ მოპასუხეებისათვის სოლიდარულად თანხის ანაზღაურების დაკისრებას. იმ ვითარებაში, როცა საქმის წარმოება მოპასუხე ხელვაჩაურის რაიონის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მიმართ შეწყდა, მოსარჩელეთა მიერ სარჩელზე უარის თქმის გამო, მოცემული დავა არ განეკუთვნება ადმინისტრაციულ დავათა კატეგორიას და იგი განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით, რამდენადაც, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1 მუხლის მიხედვით სასამართლოში ადმინისტრაციული დავის საგანი შეიძლება იყოს: ა) ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის შესაბამისობა საქართველოს კანონმდებლობასთან; ბ) ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადება, შესრულება ან შეწყვეტა; გ) ადმინისტრაციული ორგანოს ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის ან სხვა რაიმე ქმედების განხორციელების თაობაზე; დ) აქტის არარად აღიარება, უფლების ან სამართალურთიერთობის არსებობა-არარსებობის დადგენა. ამავე კოდექსის 2.3 მუხლის შესაბამისად, ამ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული საქმეების გარდა, სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება სხვა საქმეებიც იმ სამართლებრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, რომლებიც აგრეთვე გამომდინარეობს ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან.

ამდენად, მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობით განისაზღვრა, რომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1, 2.2 მუხლებში დაკონკრეტებული დავები, აგრეთვე სხვა დავები, რომლებიც ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან გამომდინარე, სამართლებრივი ურთიერთობიდან არის წარმოშობილი.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, კანონმდებელმა ადმინისტრაციული სამართალწარმოებით საქმის განხილვის ძირითად ელემენტად განსაზღვრა დავის საგანი, რომელიც წარმოშობილია იმ სამართალურთიერთობიდან, რომელიც საჯარო, კონკრეტულად, ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობითაა მოწესრიგებული.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს მოპასუხე კერძო სამართლის იურიდიული პირის ჯიშსაშენი საწარმო “.....” თანხის ანაზღაურების დაკისრება, რაც წარმოადგენს სამოქალაქო-სამართლებრივ ურთიერთობებს, რომელიც გამომდინარეობს არა ადმინისტრაციული სამართლის კანონმდებლობიდან, არამედ, კერძო სამართლის კანონმდებლობიდან, კერძოდ, სწორედ სამოქალაქო კოდექსი არეგულირებს ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობებს.

აღსანიშნავია, რომ თავად სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაც სამოქალაქო საქმეთა განსაზღვრის პრინციპად აღიარებს სამართლებრივ ურთიერთობას, ასე მაგალითად, სსს კოდექსის 11.1. “ა” მუხლის მიხედვით, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლო განიხილავს საქმეებს დარღვეული უფლების, აგრეთვე, კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დაცვის შესახებ, კერძოდ, სამოქალაქო, საოჯახო, შრომის, საადგილმამულო, ბუნებრივი რესურსების გამოყენებისა და გარემოს დაცვის ურთიერთობებიდან წარმოშობილ დავებს მოქალაქეებს, მოქალაქეებსა და იურიდიულ პირებს, აგრეთვე, იურიდიულ პირებს შორის.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ სამართალურთიერთობას აღარ გააჩნია საჯარო-სამართლებრივი ურთიერთობის დამახასიათებელი არც ერთი ელემენტი, კერძოსამართლებრივი დავა არ გამომდინარეობს ადმინისტრაციული კანონმდებლობიდან და სარჩელი არ არის მიმართული ადმინისტრაციული ორგანოს მიმართ, რის გამოც არ არსებობს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.1. მუხლით განსაზღვრული პირობები დავის ადმინისტრაციულ კატეგორიად მიჩნევისათვის.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლი ცალსახად ადგენს სარჩელის წარდგენის ვალდებულებას განსჯად სასამართლოში. მითითებული ნორმის 1-ლი ნაწილის თანახმად, სარჩელი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელიც უფლებამოსილია, განიხილოს და გადაწყვიტოს ადმინისტრაციული საქმე. ამასთან, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად არაგანსჯად სასამართლოში სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში, სასამართლო სარჩელს გადაუგზავნის განსჯად სასამართლოს და ამის შესახებ აცნობებს მოსარჩელეს.

მოცემულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსი, განსხვავებით სამოქალაქო სამართალწარმოებისაგან, ამკვიდრებს არა მხოლოდ განსჯადი სასამართლოს პრინციპს, არამედ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის მნიშვნელოვან პრინციპს _ უფლებამოსილი ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე, რაც, თავის მხრივ, გულისხმობს ადმინისტრაციული ორგანოსათვის კანონმდებლობით მინიჭებულ უფლებამოსილებას. ადმინისტრაციული კანონმდებლობის აღნიშნული პრინციპი კი ასახვას პოულობს ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსში /მუხლი 26/, კერძოდ, დავის განხილვის და გადაწყვეტის აუცილებლობაში უფლებამოსილი სასამართლოს მიერ.

ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.1. მუხლი, რომელიც განსაზღვრავს სარჩელის განსჯად სასამართლოში წარდგენის ვალდებულებას, იმპერატიული შინაარსის ნორმაა, ხოლო ადმინისტრაციული საპროცესო სამართლის პრინციპები მკვეთრად განსხვავდება სამოქალაქო სამართალწარმოების პრინციპებისაგან და მათი გამოყენება მხოლოდ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით გათვალისწინებულ და მკაფიოდ განსაზღვრულ საქმეებზეა დასაშვები.

საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, განმარტავს, რომ იმ მომენტიდან, როცა სასამართლო არაგანსჯადი ხდება, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26.2 მუხლი სასამართლოს ავალდებულებს საქმე გადაუგზავნოს განსაჯად სასამართლოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახეზე იქნება არაუფლებამოსილი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვა, რაც იწვევს საპროცესო ნორმების იმგვარ დარღვევას, რომელიც სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური პროცესუალური საფუძველი ხდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე “ა” მუხლის თანახმად. ადმინისტრაციული სასამართლო განსხვავებით სამოქალაქო სასამართლოსაგან საქმის განსჯადობას ამოწმებს მოპასუხის მოთხოვნის გარეშეც, თავისი ინიციატივით, რამდენადაც, როგორც აღინიშნა, სასამართლო ნებისმიერ შემთხვევაში ვალდებულია, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის თანახმად შეამოწმოს, განიხილა თუ არა საქმე უფლებამოსილმა სასამართლომ.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ე. დ-ის სარჩელი მოპასუხე ჯიშსაშენი საწარმო “....” მიმართ განსჯადობით განსახილველად უნდა გადაეცეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 1.2; სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 257-ე, 272-ე, 390-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე. დ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2007 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილება;

3. ე. დ-ის და სხვათა სარჩელის ნაწილზე ხელვაჩაურის რაიონის გამგეობის მიმართ შეწყდეს საქმის წარმოება, სარჩელზე უარის თქმის გამო;

4. ე. დ-ის და სხვათა სარჩელი ჯიშსაშენი საწარმო “.....” მიმართ განსჯადობით განსახილველად გადაეცეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას;

5. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.