საქმე №ას-71-2024 25 დეკემბერი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს „კ.მ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდი, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 30 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „კ.მ–ი“ (შემდეგ - მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 30 ნოემბრის განჩინებას თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 7 მარტის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე, რომლითაც 760 656 ლარის დაკისრების შესახებ სარჩელი სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდისა (შემდეგ - მოპასუხე, ფონდი) და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდეგ - მოპასუხე, სააგენტო) მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

2. კასატორი სადავოდ ხდის მოპასუხეთათვის თანხის დაკისრების თაობაზე სასამართლოს უარს და განმარტავს, რომ მოპასუხეებმა უკანონოდ დაანგრიეს სადავო უძრავი ქონება, რითაც დაირღვა მისი კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლება და მიადგა ზიანი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

3. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

6. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

7. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი გარემოებები:

7.1. 2015 წლის 30 მარტს მოსარჩელესა და საქართველოს სახელმწიფოს (წარმოადგენდა ფონდი) შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, სახელმწიფოს საკუთრებაში გადაეცა მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ნივთი, ქ. თბილისში, .......... მდებარე №1 და №2 შენობა ნაგებობები და 1 817 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან 757 კვ.მ.

7.2. ხელშეკრულების თანახმად, საკომპენსაციო საგნის საკუთრებაში გადაცემის სანაცვლოდ, მყიდველის მიერ გამყიდველისათვის გადასახდელი საკომპენსაციო თანხა დღგს ჩათვლით 1 320 684 ლარია; საკომპენსაციო თანხა, სრული და საბოლოო ანაზღაურების სახით მოიცავს: საკომპენსაციო საგნის ღირებულებას ნებისმიერი ზიანის ჩათვლით. შესაბამისად, არც გამყიდველს და არც ნებისმიერ სხვა პირს არ ექნება უფლება, მოითხოვოს ნებისმიერი ან სხვა დამატებითი ანაზღაურება ამ ხელშეკრულების საფუძველზე, საკომპენსაციო საგნის გასხვისებისა თუ დემონტაჟის სანაცვლოდ; მხარეთა შეთანხმებით, 757 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ფასი 16 654 ლარია; შენობა-ნაგებობის დემონტაჟის ვალდებულება რეგისტრირდება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში. თუკი წინამდებარე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლების საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრაციიდან 2 (ორი) წლის ვადაში მხარეები მარეგისტრირებელ ორგანოს არ წარუდგენენ შენობა-ნაგებობის დემონტაჟის დამადასტურებელ დოკუმენტაციას, გამყიდველის საკუთრების უფლება გავრცელდება მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე (1060 კვ.მ) განთავსებულ შენობა-ნაგებობაზე სრულად.

7.3. 2015 წლის 30 მარტს უძრავი ქონება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში შემდეგი წილობრივი განაწილებით: მოსარჩელე: 1817 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან - 1060 კვ.მ; სახელმწიფო: 1817 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან - 757 კვ.მ და შენობა-ნაგებობა №1 და №2; შენობა-ნაგებობის 2 წლის განმავლობაში დემონტაჟის ვალდებულებაც დარეგისტრირდა.

7.4. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლების საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრაციიდან 2 (ორი) წლის ვადაში შენობა არ დაუნგრევიათ. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საკომპენსაციო თანხა, 1 320 684 ლარი, მოსარჩელეს მიღებული აქვს.

7.5. 2017 წლის 20 ივნისს მოსარჩელემ წერილით მიმართა ფონდს და აცნობა დემონტაჟის ვადის დარღვევის თაობაზე. მიუხედავად ამისა, სახელმწიფომ დაანგრია შენობა-ნაგებობა სრულად.

8. მოსარჩელის მტკიცებით, მისი კუთვნილი შენობების დანგრევით მიიღო ზიანი - 760 656 ლარი, რომელიც მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ.

9. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, იკვეთება სსკ-ის 410-ე მუხლიდან (ვალდებულების დარღვევის გამო ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებაზე წინასწარ უარის თქმა დაიშვება, თუ ეს გათვალისწინებულია კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით) გამომდინარე მხარეების შეთანხმება პასუხისმგებლობის შეზღუდვაზე, კერძოდ, ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ მოსარჩელისათვის გადახდილი 1 320 684 ლარი სრული და საბოლოო ანაზღაურების სახით მოიცავს საკომპენსაციო საგნის ღირებულებას ნებისმიერი ზიანის ჩათვლით. არც გამყიდველს და არც ნებისმიერ სხვა პირს არ ექნება უფლება, მოითხოვოს ნებისმიერი ან სხვა დამატებითი ანაზღაურება ამ ხელშეკრულების საფუძველზე, საკომპენსაციო საგნის გასხვისებისა თუ დემონტაჟის სანაცვლოდ.

10. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ვალდებულებით სამართალში მოქმედი ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპიდან გამომდინარე, დასაშვებია მიყენებული ზიანისათვის დამზიანებლის პასუხისმგებლობის წინასწარ გამორიცხვა ან შეზღუდვა. განსახილველ შემთხვევაში, შეთანხმება, რომ საკოპენსაციო თანხა ნებისმიერ შემდგომ ზიანსაც მოიცავდა და მოსარჩელეს არ ჰქონდა უფლება, სხვა ნებისმიერი ზიანის ანაზღაურება მოეთხოვა, გულისხმობს მოსარჩელის მიერ ერთმნიშვნელოვნად ზიანის ანაზღაურების უფლებაზე უარის თქმას, რაც გამორიცხავს მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

11. ასეც რომ არ იყოს, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანის ანაზღაურების საკითხთან მიმართებით, როგორც კონტინენტური ევროპის, ისე საერთო სამართლის სისტემის ქვეყნები ადგენენ საერთო ზოგად პრინციპებს: ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში ფულადი ანაზღაურების მიზანია დაზარალებული მხარის ქონებრივი დანაკარგების კომპენსაცია. ზიანის მიმყენებლის მიერ ზიანის ანაზღაურებამ უნდა გამოიწვიოს კრედიტორის მდგომარეობის ისე აღდგენა, როგორადაც ზიანის ანაზღაურების მავალდებელი გარემოების გარეშე იქნებოდა. სსკ-ის მიხედვით კი, ქონებრივი (მატერიალური) ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. ქონებრივი ზიანი გულისხმობს არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირებას, არამედ პასივების გაზრდასაც (შდრ: რუსიაშვილი გ. „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 9, თბილისი, 2019წ). ქონებრივი ზიანი შეიძლება იყოს როგორც სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის (სსკ-ის 394-ე მუხლი), ისე არასახელშეკრულებო (დელიქტური) ვალდებულების (სსკ-ის 992-ე მუხლი) დარღვევის შედეგი.

12. სსკ-ის 408-ე მუხლის მიხედვით, სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაა და არა მოვალის დასჯა. არ უნდა ჰქონდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათი და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურებას; უსაფუძვლო გამდიდრების დაუშვებლობას; ადეკვატურობას; სავარაუდოობას (იხ.: სუსგ №ას-934-2023, 03.10.2023წ. პ.53). როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. მოსარჩელე ვალდებულია, დაამტკიცოს ზიანის არსებობა/მისი მოცულობა, ასევე, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და შედეგს შორის.

13. განსახილველ დავაში, მართალია, მოპასუხე მხარემ დაარღვია საკუთარი ვალდებულება და შეთანხმებული ვადის მიხედვით არ დაანგრია შენობები, რის შედეგადაც, ხელშეკრულების თანახმად, შენობა-ნაგებობები კვლავ მოსარჩელეს უბრუნდებოდა, თუმცა იმ პირობებში, როდესაც მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების შინაარსიდან იკვეთება, რომ მოსარჩელის ინტერესს სწორედ შენობის დემონტაჟი წარმოადგენდა, ამავე აქტით ზიანის მიღება უფრო დამაჯერებლად უნდა ემტკიცებინა. მოსარჩელის მიერ მხოლოდ იმაზე მითითება, რომ მოპასუხემ საკუთრების უფლება, როგორც დაცული სამართლებრივი სიკეთე, ხელყო, საკმარისი არ არის. მოსარჩელე საერთოდ არ უთითებს ზიანი კონკრეტულად რით გამოიხატა. საკუთრების უფლების ხელყოფაზე მითითება კი, როგორც აღინიშნა, არასაკმარისი დასაბუთებაა, როდესაც მხარეთა შეთანხმებით შენობა-ნაგებობების დემონტაჟის მიზანი დგინდება. ამდენად, საქმეზე დადასტურებული არ არის ზიანის ანაზღაურებისთვის საჭირო გარემოებათაგან, სამართლებრივი კონსტრუქციის ერთ-ერთი კომპონენტის – ზიანის არსებობა, კერძოდ, მოსარჩელემ სარწმუნოდ ვერ დაადასტურა, რომ განიცადა მატერიალური ზარალი.

14. როგორც აღინიშნა, ზიანის ანაზღაურების მთავარი მიზანი მიყენებული დანაკლისის გამოსწორებაა (გამოსწორების ფუნქცია). გარდა ამისა, კომპენსაციის ფუნქციიდან გამომდინარეობს წესი, რომ ზიანის ანაზღაურების მოცულობა დაზარალებულისათვის რეალურად მიყენებული ზიანით უნდა შემოიფარგლოს (ე. წ. გამდიდრების აკრძალვა). დაზარალებული ზიანის ანაზღაურების შემდეგ არ უნდა აღმოჩნდეს უკეთეს მდგომარეობაში, ვიდრე იქნებოდა ზიანის მიყენების გარეშე. განსახილველ შემთხვევაში, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საკომპენსაციო თანხა 1 320 684 ლარი მოსარჩელეს მიღებული აქვს. კასატორმა ვერ შეძლო სასამართლოს დარწმუნება, რომ 760 656 ლარის მოპასუხეთათვის დაკისრება არ გამოიწვევს მის გამდიდრებას, რაც გამორიცხავს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების პერსპექტივას.

15. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, კასატორის პრეტენზიას არ გააჩნია სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი, მან სასამართლოს ვერ წარუდგინა შესაბამისი მტკიცებულებები, რაც გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივ დაუსაბუთებლობას დაადასტურებდა, შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მართებულად განსაზღვრა, რომ არ არსებობდა მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობები.

16. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

17. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

19. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „კ.მ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. შპს „კ.მ–ს“ (ს/კ .........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8 000 ლარის (საგადასახადო დავალება №556/გადახდის თარიღი 05.02.2024), 70% - 5 600 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

გიზო უბილავა