საქმე №ას-1163-2024 23 დეკემბერი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს „ა.ბ.ს–ო“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ.ს–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი - მიუღებელი სარჩოს აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „ა.ბ.ს–ო“ (შემდეგ - დამსაქმებელი, მოპასუხე, კასატორი) ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 10 ივნისის გადაწყვეტილებას, რომლითაც სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 4 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ნ.ს–ძის (შემდგომ - დასაქმებული, მოსარჩელე, აპელანტი) სარჩელი დაკმაყოფილდა; დაევალა მოპასუხეს 2022 წლის იანვრიდან აღუდგინოს მოსარჩელეს ყოველთვიურად სარჩოს სახით - 720 (შვიდას ოცი) ლარის გადახდა; გადაწყვეტილება მიექცა დაუყონებლივ აღსასრულებლად; მოპასუხეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა პირველი ინსტანციიის სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 259,20 ლარისა და სააპელაციო სასამართლოში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის, 345,6 ლარის, გადახდა.

2. კასატორი სადავოდ ხდის სასამართლოს მიერ მისთვის თანხის დაკისრებას და განმარტავს, რომ უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, მსგავს საქმეებზე გადაწყვეტილების მიღებისას აუცილებელია, შეფასდეს დაზარალებულის მუშაობის პერსპექტივა დავის განხილვის მომენტისათვის, რაც სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია. მოსარჩელემ საპენსიო ასაკს მიაღწია 2012 წლის 7 მარტს, შესაბამისად, ამ დროიდან მას ხელფასის ნაცვლად პენსია უნდა მიეღო. ამასთან, 2015 წელს შტატების შემცირების გამო გაუქმდა დასაქმებულის თანამდებობაც.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

3. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

6. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

7. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია:

7.1. მოსარჩელე მოპასუხე კომპანიაში მუშაობდა ბოთლის მიმწოდებლის თანამდებობაზე, 2002 წლის 22 მარტს მიიღო საწარმოო ტრავმა. კომისიის დასკვნის თანახმად, დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი 80%-ით და გახდა მე-2 ჯგუფის შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხის მიერ ყოველთვიურად დაენიშნა სარჩო უვადოდ;

7.2. მოსარჩელე დაბადებულია 1952 წლის 7 მარტს. შესაბამისად, მას სამოცი წელი შეუსრულდა 2012 წლის 7 მარტს და ამ დროიდან დაენიშნა სახელმწიფოს მიერ ასაკობრივი პენსია;

7.3. 2015 წლის ივნისიდან მოპასუხე კომპანიაში აღარ არსებობს ბოთლის მიმწოდებლის თანამდებობა;

7.4. მოსარჩელეს 2021 წლის სექტემბრიდან 2022 წლის იანვრამდე სს „ს.ბ–ში“ არსებულ საბანკო ანგარიშზე ყოველთვიურად ერიცხებოდა სარჩო თვეში - 720 (შვიდას ოცი) ლარი;

7.5. მოპასუხემ 2022 წლის იანვრიდან შეუწყვიტა მოსარჩელეს სარჩოს - ყოველთვიურად 720 (შვიდას ოცი) ლარის გაცემა.

8. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ დავის საგანია არა დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება, არამედ დაწესებული სარჩოს გადახდის პერიოდი, რა დრომდეა ვალდებული, საწარმო გადაუხადოს დაზარალებულს კომპენსაცია. კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელის საპენსიო ასაკს მიღწევა და საწარმოში მოსარჩელის თანამდებობის გაუქმება დაწესებული სარჩოს შეწყვეტის საფუძველია. ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების საკითხის მოწესრიგება განსაზღვრულია საქართველოს შრომის კოდექსის 58-ე მუხლით, რომლის თანახმად, მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამავე კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, შრომითი ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით. შესაბამისად, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ-ის) 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) და 408.2 (თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით) მუხლებიდან გამომდინარეობს (იხ.: სუსგ №ას-57-57-2018, 08.02.2021წ.; №ას-269-2022, 31.05.2022წ.).

9. სარჩოს ანაზღაურების მიზანია, დაზარალებულისათვის იმ მატერიალური დანაკლისის შევსება, რასაც დაზარალებული მიიღებდა, სარჩოს მიღების საფუძვლის - დაზიანების ფაქტის არარსებობისას. თავად ის გარემოება, რომ, ჯანმრთელობის დაზიანების გამო მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ, წარმოშობს საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ ზიანის არარსებობის პირობებში, მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და მიიღებდა ხელფასს (იხ.: სუსგ №ას-738-690-2017, 11.07.2017წ., პუნ. 16.3; №ას-1574-2022, 31.05.2023წ.; №ას-536-2024, 29.10.2024წ.).

10. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო საკითხის გადასაწყვეტად სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი მოვალის პასუხისმგებლობის საკითხი უნდა განვიხილოთ ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის შინაარსის გათვალისწინებით. სსკ-ის 412-ე მუხლი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

11. სსკ-ის 408-ე და მომდევნო მუხლების მიხედვით, ანაზღაურებადია მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მიზეზშედეგობრივად (კაუზალურად) გამომდინარეობს დამზიანებლის პასუხისმგებლობის წარმომშობი ქმედებიდან. სსკ-ის 412-ე მუხლის დაცვით მიზანს წარმოადგენს საკითხი – იცავს თუ არა დარღვეული (კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო) ვალდებულება დაზარალებულს ამ ტიპის ზიანისაგან. დაცვითი მიზანი აქვს როგორც დარღვეულ ამკრძალავ ნორმას, ასევე – სახელშეკრულებო ვალდებულებას. ის, როგორც შერაცხვის კრიტერიუმი, ქართულ კანონში განსხეულებულია 412-ე მუხლში „უშუალო ზიანის“ ხსენებით – ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. „უშუალო შედეგი“ გულისხმობს არა ყოფითი, არამედ ნორმატიული გაგებით უშუალოს. იგიუნდა შეფასდეს ნორმატიული პერსპექტივიდან - იცავს თუ არა კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო ვალდებულება დაზარალებულს ამ ზიანისაგან. დელიქტურ სამართალში ზიანის მიზეზშედეგობრიობის განსაზღვრისათვის გადამწყვეტია დარღვეული ბრუნვის უსაფრთხოების ვალდებულების მიზანი ან დაზიანებული სიკეთის დაცული სფერო. სამართლის ნორმა არ და ვერ უზრუნველყოფს გენერალურ დაცვას ზოგადად ზიანის მომტანი ქმედებისაგან, არამედ იცავს მხოლოდ განსაზღვრული სიკეთეების განსაზღვრული ფორმით დაზიანებისაგან, რაც ყოველი ცალკეული ნორმის განმარტებით უნდა დადგინდეს (Looschelders, Schuldrecht AT, 9. Aufl., 2011, S. 310). საეჭვოობისას, დაზარალებულის დაცული ინტერესი და დამზიანებლის პასუხისმგებლობის შემოსაზღვრის აუცილებლობა უნდა აიწონ-დაიწონოს (იხ.: გიორგი რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი, 2019, მუხლი 412). ამასთან, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, ყველა ვარაუდი იმ პირის სასარგებლოდ მოქმედებს, რომელიც იყო დასაქმებული, ჰქონდა შემოსავალი, მაგრამ მისგან დამოუკიდებელი მიზეზების გამო, საწარმოო ტრავმის შედეგად, დაუზიანდა ჯანმრთელობა და დაკარგა შრომის უნარი სრულად ან ნაწილობრივ (იხ.: სუსგ №ას-789-746-2015, 22.01.2016წ.; №ას-1216-1141-2015, 03.06.2016წ.).

12. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სარჩო, მისი სოციალური ფუნქციიდან გამომდინარე, არ უნდა იქნეს გაგებული მხოლოდ იმ შრომის ანაზღაურებაზე დამოკიდებულ თანხად, რასაც დასაქმებული დამქირავებელ საწარმოში იღებდა/მიიღებდა. პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვა გულისხმობს ზოგადად ამ პროფესიით საქმიანობის შეუძლებლობას და არა ამა თუ იმ საწარმოში მუშაობის შეუძლებლობას. შესაბამისად, მოპასუხისთვის, როგორც ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირისთვის, წინასწარ სავარაუდო უნდა ყოფილიყო გარემოება მასზე, რომ მოსარჩელის სამუშაო პოზიციის/თანამდებობის გაუქმების შემთხვევაში, შრომისუნარიანი (ანუ საწარმოო ტრავმის არმქონე) მოსარჩელე შეძლებდა მუშაობას სხვა საწარმოში და მიიღებდა შესაბამის ხელფასს, რისი პერსპექტივაც წაერთვა (იხ.: სუსგ №ას-1305-2020, 21.06.2022წ.) შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სარჩოს ანაზღაურებაზე ვალდებულ საწარმოში სარჩოს მიმღები პირის მიერ დაკავებული თანამდებობის გაუქმება არ წარმოადგენს სარჩოს მოთხოვნაზე უარის თქმის საკმარის საფუძველს.

13. რაც შეეხება საპენსიო ასაკის მიღწევას, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ, საკასაციო სასამართლოს მიერ მყარად დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, სწორად განსაზღვრა, რომ საწარმოს მიერ აღებული ვალდებულება, მისი ბრალით წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, მოსარჩელის სიცოცხლის განმავლობაში კვლავაც ეკისრება მოპასუხეს. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ დასაქმებულის სასარგებლოდ სარჩოს გადახდის ვალდებულება საწარმოს ეკისრება დაზარალებულის სიცოცხლის ბოლომდე, ხოლო, დაკისრებული სარჩო ხელფასის ზრდის შესაბამისად, გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება მას შემდეგ, რაც დაზარალებული საპენსიო ასაკს მიაღწევს (იხ.: სუსგ №ას-1180-1141-2016, 07.04.2017წ.; №ას-349-349-2018, 18.06.2020წ.; №ას-269-2022, 31.05.2022წ.; №ას-854-2022, 20.10.2022წ.; №ას-1248-2023, 16.11.2023წ.; №ას-144-2024, 29.03.2024წ.).

14. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, კასატორის პრეტენზიას არ გააჩნია სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი, მან სასამართლოს ვერ წარუდგინა შესაბამისი მტკიცებულებები, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივსამართლებრივ დაუსაბუთებლობას დაადასტურებდა, შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მართებულად განსაზღვრა სარჩოს მოსარჩელის სიცოცხლის განმავლობაში გადახდის ვალდებულება.

15. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

16. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

17. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

18. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ა.ბ.ს–ოს“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. შპს „ა.ბ.ს–ოს“ (ს/კ .......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1 116 ლარის (საგადასახადო დავალება №1728486233/გადახდის თარიღი 10.10.2024), 70% - 781.2 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

გიზო უბილავა