19 დეკემბერი, 2024 წელი,

საქმე №ას-1323-2024 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - ო.კ–ვი, ო.კ–ვი (მოპასუხეები, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - ც.გ–ია (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 14 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, თანხის დაკისრება, მორალური ზიანის ანაზღაურება (სარჩელით); თანხის დაკისრება (შეგებებული სარჩელით)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2007 წლის 11 იანვრის N3 ოქმის საფუძველზე გარდაბნის რაიონის ხეხილსანერგე მეურნეობაში ც.გ–იამ (შემდეგში - მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან მესაკუთრე) სახელმწიფოსგან 1.26 ჰა მიწის ნაკვეთი შეიძინა, რაც 2007 წლის 22 თებერვალს საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა. 2007 წლის 7 მაისიდან ზემოაღნიშნული ფართობიდან მოსარჩელის საკუთრებაში ქ.თბილისში, .......... მდებარე 1 000კვ.მ მიწის ნაკვეთი (შემდეგში - სადავო ნაკვეთი ან უძრავი ქონება) ირიცხება.

2. 2009 წლის 30 აპრილს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გარდაბნის სარეგისტრაციო სამსახურის, მოსარჩელისა და მ.ძ–ის წინააღმდეგ ო.კ–მა (შემდეგში - პირველი მოპასუხე) სარჩელით მიმართა გარდაბნის რაიონულ სასამართლოს და მოსარჩელის სახელზე უძრავის ქონების საკუთრების რეგისტრაციის შესახებ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გარდაბნის სარეგისტრაციო სამსახურის ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა მოითხოვა.

გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 22 სექტემბრის გადაწყვეტილებით პირველი მოპასუხის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 21 იანვრის განჩინებით გარდაბნის რაიონული სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

3. პირველი მოპასუხის 2015 წლის მიმართვის საფუძველზე, ფინანსურმა პოლიციამ გამოძიება დაიწყო; 2016 წელს სხვადასხვა პირებს, მათ შორის, მოსარჩელესა და მ.ძ–ს, ბრალი თაღლითობასა და დოკუმენტების გაყალბებით უძრავი ქონების, მათ შორის, ზემოხსენებული მიწის ნაკვეთის უკანონო მისაკუთრებაში წარედგინათ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 25 ივნისის განაჩენით მოსარჩელე ყველა ბრალდებაში გამართლდა, რაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 27 სექტემბრისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 8 ივლისის განჩინებებით უცვლელად დარჩა.

4. შსს ქ.თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის გლდანი-ნაძალადევის მთავარი სამმართველოს მე-5 სამმართველოში მოსარჩელის განცხადების საფუძველზე მიმდინარეობს გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე, პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების მფლობელობის ხელშეუხებლობის ფაქტთან დაკავშირებით (დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის 160.1 მუხლით).

5. სადავო ნაკვეთზე შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე ერთი კაპიტალური შენობის მშენებლობისთვის, სამი მსუბუქი კონსტრუქციის შენობა-ნაგებობის (ფიცრული შენობა-ნაგებობების), ლითონის კონსტრუქციის ნაგებობისა და ბეტონის ფილის მოწყობისთვის ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 15 დეკემბრის დადგენილებით პირველი მოპასუხე 8 000 ლარით დაჯარიმდა და უნებართვოდ აშენებული ერთი კაპიტალური შენობის, სამი მსუბუქი კონსტრუქციის შენობა-ნაგებობის (ფიცრული შენობა-ნაგებობების), ლითონის კონსტრუქციის ნაგებობისა და ბეტონის ფილის დემონტაჟი დაევალა.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 1 ნოემბრის განჩინებით, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2008 წლის 1 ივლისის N882008189974-07 და N882008186300-07 გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით პირველი მოპასუხის მიერ აღძრულ სარჩელზე საქმის წარმოება შეწყდა.

7. სადავო ნაკვეთი არის პირველი მოპასუხისა და ო.კ–ვის (შემდეგში - მეორე მოპასუხე) მფლობელობაში. აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე მოპასუხეებმა შენობა-ნაგებობა ააგეს, მსუბუქი კონსტრუქციის ნაგებობა - ფანჩატური მოაწყვეს და ხეხილი გააშენეს.

8. ინდივიდუალურ აუდიტორ თ.კ–ძის 2023 წლის 11 მარტის აუდიტორული (საექსპერტო) დასკვნის მიხედვით, მოპასუხეთა სარგებლობაში არსებულ სადავო ნაკვეთზე მდგომი უძრავი ქონების (28.04კვ.მ შენობა-ნაგებობა - გარემონტებული საცხოვრებელი სახლი; 21.49კვ.მ ფანჩატური) ღირებულება 31 991 ლარს შეადგენს.

9. მოპასუხეთა წინააღმდეგ სარჩელი სასამართლოში მესაკუთრემ შეიტანა, რომელმაც უძრავი ქონების მოპასუხეთა მფლობელობიდან გამოთხოვა და მისთვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა, ასევე, 2007 წლის 24 ოქტომბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე მოპასუხეთათვის სოლიდარულად, ყოველთვიურად 1 000 ლარის დაკისრება და 10 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურება მოითხოვა.

10. იმავე სასამართლოს შეგებებული სარჩელით მიმართეს მოპასუხეებმა, რომლებმაც მოსარჩელისთვის მათ სასარგებლოდ 31 991 ლარის დაკისრება მოითხოვეს.

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილებით:

11.1. სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

11.2. უძრავი ქონება მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა და მოსარჩელეს გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა;

11.3. 2007 წლის 24 ოქტომბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველთვიურად 1 000 ლარისა და 10 000 ლარის ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა;

11.4. შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

12. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 14 მაისის განჩინებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

13.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-8 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და, აღნიშნა, რომ, სადავო მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მომენტისთვის (2007 წლის 7 მაისი) მოპასუხეებს შენობა-ნაგებობა აშენებული არ ჰქონდათ.

13.2. ვინაიდან საქმეზე დადგინდა, რომ უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით მოსარჩელის სახელზე ირიცხებოდა, ხოლო, ამ ქონების მართლზომიერად ფლობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოპასუხეებმა სასამართლოს ვერ წარუდგინეს, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნის ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ სარჩელი საფუძვლიანად მიიჩნია, გამომდინარე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ) 170.1, 172.1, 168-ე, 185-ე და 312-ე მუხლებიდან.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ზემოაღნიშნული მსჯელობის უარსაყოფად ვერ გამოდგებოდა მოპასუხეთა მხრიდან იმ გარემოებაზე მითითება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი, მათ ჯერ კიდევ 1990 წლიდან დაიკავეს, თუმცა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მასზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის გამო, მისი დაკანონება ვერ მოახერხეს, ვინაიდან მოცემულ დავაში ეს არგუმენტი არარელევანტური იყო და ფლობის მართლზომიერებას ვერ ადასტურებდა.

13.3. რაც შეეხებოდა სადავო ქონებაზე გაწეული მშენებლობის ხარჯების ანაზღაურების თაობაზე მოპასუხეთა შეგებებულ სარჩელს, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 164-ე და 987.1 მუხლების ფარგლებში შეგებებული სარჩელის წარმატებას შემდეგი ფაქტობრივი წინაპირობების არარსებობა განაპირობებდა:

არაკეთილსინდისიერ მფლობელს ქონებაზე ხარჯები (შეგნებულად ან შეცდომით) უნდა გაეწია; ქონების უფლებამოსილი პირისთვის დაბრუნების მომენტში კვლავ უნდა არსებულიყო გაუმჯობესებები; ამ გაუმჯობესების შედეგად ქონების მიმღები უნდა გამდიდრებულიყო. მითითებული ხარჯების გაწევის, მისი ოდენობისა და აღნიშნულით მოსარჩელის გამდიდრების მტკიცების ტვირთი მოპასუხეებს ეკისრებოდათ.

რაკი სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე მოპასუხეებმა საცხოვრებელი სახლი მოსარჩელის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შემდეგ ააშენეს და ფანჩატურიც მას შემდეგ მოაწყვეს, ეს იმაზე მიუთითებდა, რომ უძრავ ნივთზე სხვა პირის საკუთრების უფლების შესახებ მათთვის ცნობილი იყო.

ამასთან, მოპასუხეთა მიერ აგებული ნაგებობები უკანონოს წარმოადგენდა და ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 15 დეკემბრის დადგენილებით დემონტაჟს ექვემდებარებოდა.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არაკეთილსინდისიერი/არამართლზომიერი მფლობელის მიერ უძრავ ნივთზე 31 991 ლარის ოდენობით გაწეული ხარჯის (საცხოვრებელი სახლი და ფანჩატური) ანაზღაურების მოთხოვნისათვის განსაზღვრული ყველა წინაპირობა არ არსებობდა, რაც შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს ქმნიდა.

14. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის და შეგებებული მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხეებმა საკასაციო საჩივარი შემოიტანეს.

საკასაციო საჩივრის საფუძვლები შემდეგში მდგომარეობს:

14.1. საქმეზე წარმოდგენილი მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდება, რომ 1990 წლიდან მოპასუხეები სადავო ნაკვეთს მართლზომიერად ფლობენ, მრავალწლიანი ნარგავები მათ გააშენეს, ხოლო, შენობა-ნაგებობა 2000 წლიდან არსებობს.

14.2. მხარეთა შორის წლების განმავლობაში მიმდინარეობს დავა იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი არ არის მოპასუხეთა საცხოვრებელი სახლის ადგილას მდებარე მიწა. მიწა მოსარჩელეს დაუზუსტებელი ფორმით ჰქონდა დარეგისტრირებული, რომელიც ხეხილსანერგე მეურნეობის ტერიტორიაზე მდებარეობდა, კასატორთა სახლი კი, სანერგე მეურნეობასა და დენდროლოგიურ პარკს შორის არის აშენებული. ამ მდგომარეობით მოსარჩელემ ისარგებლა, საჯარო რეესტრი შეცდომაში შეიყვანა, მიწის ნახაზი შენობის გარეშე წარადგინა და სხვა მიწა დაირეგისტრირა.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 30 ოქტომბრის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

16. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

17. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება განაპირობა.

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორებს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენიათ, ამიტომ საკასაციო სასამართლოსთვის ისინი სავალდებულოა.

18. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორებმა ვერ მიუთითეს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისთვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

19. განსახილველ შემთხვევაში, უკანონოდ დაკავებული ფართის გამოთავისუფლებისა და გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 172.1 მუხლი. ამ ნორმის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ უკანასკნელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

მოსარჩელე უძრავი ქონების მესაკუთრეა, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები მიიჩნევა სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

რაც შეეხება უძრავ ქონებაზე მოპასუხეთა მფლობელობის საკითხს, გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო სასამართლომ დამტკიცებულად ცნო, რომ სადავო ქონებას ისინი არამართლზომიერად ფლობენ, ხოლო აღნიშნული გარემოების გამომრიცხველი სათანადო არგუმენტები მათ არ წარმოუდგენიათ, რის გამოც საკასაციო პალატისათვის მითითებული გარემოება სავალდებულოა (სსსკ-ის 407.2 მუხლი).

20. ზემოთ მოყვანილი მსჯელობის საპირწონედ ვერ გამოდგება მოპასუხეთა მიერ იმაზე მითითებაც, რომ, სადავო მიწის ნაკვეთი მათ ჯერ კიდევ 1990 წლიდან დაიკავეს, თუმცა მოსარჩელის მიერ მასზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის გამო, მისი დაკანონება ვერ მოახერხეს, რადგან კასატორთა მფლობელობის მართლზომიერებას აღნიშნული შედავება ვერ ადასტურებს.

ამდენად, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად მოპასუხეებმა ვერ შეძლეს საკუთარი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც სადავო ქონებაზე მათი მფლობელობის მართლზომიერება დადგინდებოდა. ეს გარემოება ადასტურებს, რომ არსებობს უკანონო მფლობელობიდან მესაკუთრის მიერ ნივთის გამოთხოვისათვის კანონით დადგენილი წინაპირობები, კერძოდ: სადავო ქონების მესაკუთრე მოსარჩელეა, ხოლო მოპასუხეებს არ აქვთ მისი ფლობის უფლება.

21. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ვინაიდან არსებობს სსკ-ის 172.1 მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა, მოსარჩელეს უფლება აქვს, მფლობელობის შეწყვეტა და ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს.

22. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლად ვერ გამოდგება კასატორების მიერ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი არ არის მოპასუხეთა საცხოვრებელი სახლის ადგილას მდებარე მიწის ნაკვეთი და, რომ, მოსარჩელის მხრიდან საჯარო რეესტრის შეცდომაში შეყვანის გზით, მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება არასწორად დარეგისტრირდა.

მოცემული საკითხის გაანალიზებისა, საყურადღებოა, სსკ-ის 312.1 მუხლის დანაწესი, ამ ნორმის მიხედვით, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედი უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მიზანია სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ინტერესების დაცვა და სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფა.

სანამ უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული უფლება კანონიერად ითვლება, მანამდე უფლებამოსილ პირს შეუძლია, თავისუფლად განკარგოს ეს ქონება, ვიდრე რეგისტრაციის საფუძველი (სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგება, ადმინისტრაციული აქტი, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და სხვა) არ გაუქმდება. ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია მოქმედებს იმ დრომდე, ვიდრე პრეზუმირებული ფაქტის უსწორობა არ დამტკიცდება. ეს კი მიიღწევა უფლების საფუძვლად არსებული გარიგების ბათილობით. უფლების ნამდვილობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობის ფაქტი სასამართლომ უნდა დაადგინოს (იხ. სუსგ. Nას-320-2020, 18.02.2021წ.; Nას-1542-1462-2017, 30.01.2018წ.).

გარდა ამისა, საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ მარტოოდენ გასაჩივრების ფაქტი არ აჩერებს საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მოქმედებას, თუ არ დადასტურდა უფლების ნამდვილობის ხარვეზი თავად გარიგების მხარეთა მიერ ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. მანამდე ივარაუდება, რომ რეგისტრაციის შედეგად განხორციელებული ჩანაწერი სწორია და, შესაბამისად, უფლება ნამდვილი (იხ. სუსგ. Nას-1542-1462-2017, 30.01.2018წ.; Nას-1719-2019, 22.01.2020წ.).

კანონის ზემომითითებული ნორმის შინაარსი, ასევე, დასახელებულ განჩინებებში ასახული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მსჯელობა, საფუძველს ქმნის დასკვნისათვის, რომ მოცემულ შემთხვევაში, უნდა დავეყრდნოთ სწორედ საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას. ეს პრეზუმფცია იმაში მდგომარეობს, რომ სადავო ქონების მესაკუთრე მოსარჩელეა, რაც სათანადო წესით ამ ფაქტის უსწორობის დამტკიცებამდე პრეზუმირებული და დამტკიცებულია.

23. რაც შეეხება სადავო ქონებაზე გაწეული მშენებლობის ხარჯის ანაზღაურების მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, ამ ნაწილშიც გასაჩივრებული განჩინების მოტივაცია სრულადაა გასაზიარებელი. კასატორთა შეგებებული სარჩელის წარუმატებლობის საფუძვლად სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიაქცია ყურადღება შემდეგ გარემოებებზე:

1). სადავო მიწის ნაკვეთზე მოპასუხეებმა საცხოვრებელი სახლი მოსარჩელის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შემდეგ ააშენეს და ფანჩატურიც მას შემდეგ მოაწყვეს, შესაბამისად, უძრავ ნივთზე სხვა პირის საკუთრების უფლების თაობაზე მათთვის მშენებლობის პროცესში ცნობილი იყო.

2). მოპასუხეთა მიერ აგებული შენობები უკანონო ნაგებობებს წარმოადგენს და ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 2021 წლის 15 დეკემბრის დადგენილებით დემონტაჟს ექვემდებარებოდა.

3). სსკ-ის 164-ე (არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს როგორც ნივთი, ასევე მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს ის ნაყოფი, რომელიც მან ბრალეულად არ მიიღო. ნივთზე გაწეული ხარჯები და გაუმჯობესებანი მას შეუძლია მხოლოდ მაშინ მოითხოვოს, თუ მათ ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად. სხვა მოთხოვნები არაკეთილსინდისიერი მფლობელის მიმართ უცვლელი რჩება) და 987.1 (პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა) მუხლების ფარგლებში შეგებებული სარჩელის წარმატებას შემდეგი ფაქტობრივი წინაპირობების არსებობა განაპირობებს:

- არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა ქონებაზე ხარჯები უნდა გასწიოს (შეგნებულად ან შეცდომით);

- ქონების უფლებამოსილი პირისთვის დაბრუნების მომენტში გაუმჯობესებები კვლავ უნდა არსებობდეს;

- ამ გაუმჯობესების შედეგად ქონების მიმღები უნდა გამდიდრდეს.

24. განსახილველი საქმის ფარგლებში ჩამოყალიბებული ფაქტობრივი მოცემულობა გვაუწყებს, რომ არაკეთილსინდისიერი/არამართლზომიერი მფლობელის მიერ უძრავ ნივთზე 31 991 ლარის ოდენობით გაწეული ხარჯის (საცხოვრებელი სახლი და ფანჩატური) ანაზღაურების მოთხოვნისთვის განსაზღვრული ყველა წინაპირობები არ არსებობს (რაზეც ამავე განჩინების 23 პუნქტში დეტალურადაა საუბარი), რის გამოც შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე კასატორებს სწორად ეთქვათ უარი. საკასაციო პალატა აქვე დასძენს, რომ მოპასუხეების მიერ განხორციელებული სამშენებლო სამუშაოების ჩატარების ვადებისა და სასარჩელო მოთხოვნის წარდგენის პერიოდის გათვალისწინებით სამართლებრივად დასაბუთებულად მიაჩნია სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში განვითარებული მსჯელობა შეგებებული სარჩელის ავტორთა მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით (სსკ-ის 128-ე მუხლის მესამე ნაწილის დეფინიცია) რაც საკასაციო საჩივრის უარყოფის დამატებითი არგუმენტია.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორებმა ვერ გააქარწყლეს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

26. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად. შესაბამისად საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს გაანალიზოს და განიხილოს კასატორის ძირითადი არგუმენტები (იხ. „ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ“, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

27. სსსკ-ის 46.1 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე კასატორები გათავისუფლებული არიან საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ო.კ–ვისა და ო.კ–ვის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46.1 მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე კასატორები გათავისუფლებული არიან საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

გიზო უბილავა