საქმე №ას-432-2024 23 ოქტომბერი, 2024 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

I კასატორი – შპს „ტ.პ–ი“, ნ.მ–ძე, მ.ჩ–ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ.ზ–ი (მოსარჩელე)

II კასატორი – მ.მ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - თ.ზ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 მარტის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფა, მოპასუხეთა დავალდებულება სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ, მორალური ზიანის ანაზღაურება

საკითხი რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრების უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022წლის 20 სექტემბრის გადაწყვეტილებით თ.ზ–ის (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი დაკმაყოფილდა:

1.1. დაევალა შპს „ტ.პ–ს“ (შემდეგში მოპასუხე ტელეკომპანია, აპელანტი ან კასატორი), გადაცემა „ნ.მ. შ–ის“ ეთერით გამოაქვეყნოს ცნობა სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ, რომლითაც დადგინდა, რომ ცილისწამებაა:

- „ქვეყანაში ახალმა დიპლომების სკანდალმა იფეთქა. იქ ირკვევა, რომ განათლების დამადასტურებელი უმაღლესი დოკუმენტის მისაღებად 10 000 დოლარია საჭირო, გადაიხდი და მოგცემენ, რომ თითქოს სწავლობდი, ცოდნაც მიიღე, განათლებაც მიიღე და შემდგომი კარიერისთვის გზა გახსნილი გაქვს. ამ ხმაურიან ამბავში, კიდევ უფრო ხმაურიანია, რომ შესაძლოა ამ ყველაფერთან კავშირი ჰქონდეს ქართული ოცნების ლიდერის, ი.კ–ძის დედას. თეატრალური ინსტიტუტის პროფესორმა გადაწყვიტა, რომ ყველაფერი ხმამაღლა მოყვეს და ხელი დაადოს ქვეყნის ყველაზე გავლენიანი პოლიტიკოსის ოჯახის წევრს. ეს ქალბატონი ამტკიცებს, რომ ყალბ დოკუმენტებს ლეგიტიმაციას სწორედ ი.კ–ძის დედა აძლევდა";

- „ალბათ, ეს არის ყველაზე ხმაურიანი ამბავი, რაც კი ბოლო პერიოდში მოგვისმენია, ყალბი დიპლომები 10 000 დოლარად და მფარველების კვალი ი.კ–ძის ოჯახისკენ“;

- „მთავარი უზუსტობა, რაც იკვეთება ამ საქმეში არის ის, რომ თუ ეს სამსახური გარკვეული პერიოდის წინ ვთქვათ დიპლომებს ასაღებდა, როგორც ყალბს და არა ნამდვილს, თ.ზ–ი რამდენიმე თვეში იგივე დიპლომებზე წერს, რომ ამ დიპლომების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანა არის უსაფუძვლო“;

- „მას შემდეგ, რაც ცენტრმა დაადგინა, რომ თეატრალური უნივერსიტეტის გაცემული დიპლომების ნაწილი ნამდვილი არ იყო, გზაში ამ დასკვნას კ–ძის დედის, თ.ზ–ის ცნობა დაეწია, სადაც ის წერს, რომ დიპლომები, რომლებიც მანამდე გაყალბებულად გამოაცხადეს, ნამდვილია“;

- „ქალბატონ თ.ზ–ს ხელი აქვს მოწერილი დოკუმენტაციის სიყალბეზე. თუ არა კორუფციული დაინტერესება, ქალბატონი თ.ზ–ი ასეთ ყალბ დოკუმენტაციას ხელს არ მოაწერდა.“

1.2. დაევალა ნ.მ–ძეს (შემდეგში მოპასუხე ჟურნალისტი, აპელანტი ან კასატორი) გადაცემა „ნ.მ–ძის შაბათის“ ეთერით, გამოაქვეყნოს ცნობა სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ, რომლითაც დადგინდა, რომ ცილისწამებაა:

- „ქვეყანაში ახალმა დიპლომების სკანდალმა იფეთქა. იქ ირკვევა, რომ განათლების დამადასტურებელი უმაღლესი დოკუმენტის მისაღებად 10 000 დოლარია საჭირო, გადაიხდი და მოგცემენ, რომ თითქოს სწავლობდი, ცოდნაც მიიღე, განათლებაც მიიღე და შემდგომი კარიერისთვის გზა გახსნილი გაქვს. ამ ხმაურიან ამბავში, კიდევ უფრო ხმაურიანია, რომ შესაძლოა ამ ყველაფერთან კავშირი ჰქონდეს ქართული ოცნების ლიდერის, ი.კ–ძის დედას. თეატრალური ინსტიტუტის პროფესორმა გადაწყვიტა, რომ ყველაფერი ხმამაღლა მოყვეს და ხელი დაადოს ქვეყნის ყველაზე გავლენიანი პოლიტიკოსის ოჯახის წევრს. ეს ქალბატონი ამტკიცებს, რომ ყალბ დოკუმენტებს ლეგიტიმაციას სწორედ ი.კ–ძის დედა აძლევდა“;

- „ალბათ, ეს არის ყველაზე ხმაურიანი ამბავი, რაც კი ბოლო პერიოდში მოგვისმენია, ყალბი დიპლომები 10 000 დოლარად და მფარველების კვალი ი.კ–ძის ოჯახისკენ“.

1.3. დაევალა მ.ჩ–ძეს (შემდეგში მოპასუხე ჟურნალისტი, აპელანტი ან კასატორი) გადაცემა „ნ.მ–ძის შაბათის“ ეთერით, გამოაქვეყნოს ცნობა სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ, რომლითაც დადგინდა, რომ ცილისწამებაა:

„მთავარი უზუსტობა, რაც იკვეთება ამ საქმეში არის ის, რომ თუ ეს სამსახური გარკვეული პერიოდის წინ ვთქვათ დიპლომებს ასაღებდა, როგორც ყალბს და არა ნამდვილს, თ.ზ–ი რამდენიმე თვეში იგივე დიპლომებზე წერს, რომ ამ დიპლომების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანა არის უსაფუძვლო";

- „მას შემდეგ, რაც ცენტრმა დაადგინა, რომ თეატრალური უნივერსიტეტის გაცემული დიპლომების ნაწილი ნამდვილი არ იყო, გზაში ამ დასკვნას კ–ძის დედის, თ.ზ–ის ცნობა დაეწია, სადაც ის წერს, რომ დიპლომები, რომლებიც მანამდე გაყალბებულად გამოაცხადეს, ნამდვილია“;

1.4. დაევალა მ.მ–ძეს (შემდეგში მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი) გადაცემა „ნ.მ–ძის შაბათის“ ეთერით, გამოაქვეყნოს ცნობა სასამართლო გადაწყვეტილების შესახებ, რომლითაც დადგინდა, რომ ცილისწამებაა:

- „ქალბატონ თ.ზ–ს ხელი აქვს მოწერილი დოკუმენტაციის სიყალბეზე. თუ არა კორუფციული დაინტერესება, ქალბატონი თ.ზ–ი ასეთ ყალბ დოკუმენტაციას ხელს არ მოაწერდა“

1.5. მოპასუხეებს დაევალათ პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების 1.1, 1.2, 1.3. და 1.4 პუნქტებში (იხ. წინამდებრე განჩინების პპ. 1.1, 1.2, 1.3. და 1.4) მითითებული მოსარჩელის, პატივის, ღირსებს და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფა და ცილისწამებასთან დაკავშირებით სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ, სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი თვის განმავლობაში, შპს ტ.პ–ის გადაცემა "ნ.მ–ძის შაბათის" ეთერით;

1.6. შპს „ტ.პ–ს“ დაეკისრა თ.ზ–ისთვის მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურება 5555 ლარის ოდენობით;

1.7. ნ.მ–ძეს დაეკისრა თ.ზ–ისთვის მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურება 5 ლარის ოდენობით;

1.8. მ.ჩ–ძეს დაეკისრა თ.ზ–ისთვის მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურება 5 ლარის ოდენობით;

1.9. მარინა მიქაუტაძეს დაეკისრა თ.ზ–ისთვის მიყენებული მორალური ზიანის ანაზღაურება 5555 ლარის ოდენობით;

2. მოპასუხე ტელეკომპანიას, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ 166.65 ლარის ანაზღაურება;

2.1. მოპასუხე ნ.მ–ძეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ 100 ლარის ანაზღაურება;

2.2. მოპასუხე მ.ჩ–ძეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ 100 ლარის ანაზღაურება;

2.3. მოპასუხე მ.მ–ძეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სანაცვლოდ 166.65 ლარის ანაზღაურება.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 მარტის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივრები პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფის თაობაზე. შესაბამისად, უცვლელად დარჩა მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკმაყოფილებული სარჩელი.

4. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა, რომლებიც მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივრებით სადავოდ არ არის გამხდარი:

4.1. შპს ,,ტ.პ–ის“ 2021 წლის 10 ივლისის გადაცემაში - „ნ.მ. შ–ი“ ნ.მ–ძის მიერ გაკეთდა შემდეგი განცხადებები:

4.1.1. „ქვეყანაში ახალმა დიპლომების სკანდალმა იფეთქა. იქ ირკვევა, რომ განათლების დამადასტურებელი უმაღლესი დოკუმენტის მისაღებად 10 000 დოლარია საჭირო, გადაიხდი და მოგცემენ, რომ თითქოს სწავლობდი, ცოდნაც მიიღე, განათლებაც მიიღე და შემდგომი კარიერისთვის გზა გახსნილი გაქვს. ამ ხმაურიან ამბავში, კიდევ უფრო ხმაურიანია, რომ შესაძლოა ამ ყველაფერთან კავშირი ჰქონდეს ქართული ოცნების ლიდერის, ი.კ–ძის დედას. თეატრალური ინსტიტუტის პროფესორმა გადაწყვიტა, რომ ყველაფერი ხმამაღლა მოყვეს და ხელი დაადოს ქვეყნის ყველაზე გავლენიანი პოლიტიკოსის ოჯახის წევრს. ეს ქალბატონი ამტკიცებს, რომ ყალბ დოკუმენტებს ლეგიტიმაციას სწორედ ი.კ–ძის დედა აძლევდა...“;

4.1.2. „ალბათ, ეს არის ყველაზე ხმაურიანი ამბავი, რაც კი ბოლო პერიოდში მოგვისმენია, ყალბი დიპლომები 10 000 დოლარად და მფარველების კვალი ი.კ–ძის ოჯახისკენ... მ.ჩ–ძის გამოძიებაში თქვენ უფრო მეტს გაიგებთ. ამ ქვეყანაში რომ ყველაფერი მოსულა, ესეც ვიცოდით, თუმცა 21-ე საუკუნის საქართველოში არის თუ არა შესაძლებელი შავ ბაზარზე, დიპლომების ყიდვა და ყვავის თუ არა ქვეყანაში ყალბი დიპლომების შავი ბაზარი, ამას უკვე მ.ჩ–ძის რეპორტაჟში ნახავთ“;

4.2. მოპასუხე ტელეკომპანიის 2021 წლის 10 ივლისის გადაცემაში - „ნ.მ. შ–ი“ , მ.ჩ–ძის მიერ გაკეთდა შემდეგი განცხადება:

4.2.1. „მთავარი უზუსტობა, რაც იკვეთება ამ საქმეში არის ის, რომ თუ ეს სამსახური გარკვეული პერიოდის წინ ვთქვათ დიპლომებს ასაღებდა, როგორც ყალბს და არა ნამდვილს, თ.ზ–ი რამდენიმე თვეში იგივე დიპლომებზე წერს, რომ ამ დიპლომების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანა არის უსაფუძვლო“;

4.2.2. „მას შემდეგ, რაც ცენტრმა დაადგინა, რომ თეატრალური უნივერსიტეტის გაცემული დიპლომების ნაწილი ნამდვილი არ იყო, გზაში ამ დასკვნას კ–ძის დედის, თ.ზ–ის ცნობა დაეწია, სადაც ის წერს, რომ დიპლომები, რომლებიც მანამდე გაყალბებულად გამოაცხადეს, ნამდვილია“.

4.3. მოპასუხე ტელეკომპანიის 2021 წლის 10 ივლისის გადაცემაში - „ნ.მ. შ–ი“, თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის ყოფილი დეკანის მოადგილის, მ.მ–ძის მიერ გაკეთდა შემდეგი განცხადება:

4.3.1. „ქალბატონ თ.ზ–ს, ხელი აქვს მოწერილი დოკუმენტაციის სიყალბეზე. თუ არა კორუფციული დაინტერესება, ქალბატონი თ.ზ–ი ასეთ ყალბ დოკუმენტაციას ხელს არ მოაწერდა“.

5. მოპასუხე ტელეკომპანია არის შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება, რომელიც ყოველდღიური ახალი ამბების, სოციალურ-პოლიტიკური თოქ-შოუების, სხვადასხვა გასართობი და შემეცნებითი გადაცემების, დოკუმენტური ფილმების ტრანსლირებას ახდენს.

6. საქართველოს განათლების და მეცნიერების მინისტრის 2010 წლის 01 ოქტომბრის №98/ნ ბრძანების თანახმად, საქართველოში გაცემული საგანმანათლებლო დოკუმენტების ნამდვილობის დადასტურებასა და განათლების აღიარებას ახდენს საჯარო სამართლის იურიდიული პირი - განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი; ამავე ბრძანებით რეგულირდება საგანმანათლებლო დოკუმენტების ნამდვილობის დადასტურების წესი.

7. სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 2015 წლის 09 მარტის №52/კ ბრძანების თანახმად მოსარჩელე დაინიშნა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე დროებით მოვალეობის შემსრულებლად 2015 წლის 09 მარტიდან - 2015 წლის 10 ივნისამდე. ამავე ბრძანებით მოსარჩელის ფუნქციად განისაზღვრა:

7.1. ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის გამართული ფუნქციონირების უზრუნველყოფა;

7.2. განათლების ხარისხის შიდა მექანიზმების ფორმირების ხელშეწყობა;

7.3. ხარისხის უზრუნველყოფის გარე მექანიზმების შეუფერხებელი განხორციელებისა და მათი შემდგოში განვითარების უზრუნველყოფა;

7.4. კვალიფიკაციების მართვისა და განვითარების სამმართველოს გამართული ფუნქციონირება;

7.5. განათლების დადასტურების სამსახურის გამართული ფუნქციონირება;

7.6. საქართველოში გაცემული დიპლომის ნამდვილობის დადგენის მომსახურების შეუფერხებელი განხორციელების უზრუნველყოფა;

7.7. აპოსტილისა და ლეგალიზაციის მომსახურების შეუფერხებელი განხორციელების უზრუნველყოფა;

7.8. უცხოეთში მიღებული განათლების აღიარებისა და განათლების მიღების ფაქტის დადასტურების მომსახურების შეუფერხებელი განხორციელების უზრუნველყოფა;

7.9. ბოლონიის პროცესის ხელშეწყობისა და ევროინტეგრაციის სამმართველოს გამართული ფუნქციონირების უზრუნველყოფა;

7.10. შესაბამის სამსახურებში შემოსულ კორესპონდენციებში დასმულ საკითხებზე გადაწყვეტილებების დროულად მიღების უზრუნველყოფა, მათ შორის, ცენტრის იმ კორესპონდენციებზე ხელმოწერა, რომლებზეც გადაწყვეტილება არ მიიღება ცენტრის დირექტორის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ - სამართლებრივი აქტით;

7.11. დირექტორის არყოფნის შემთხვევაში მისი მოვალეობის შესრულება.

8. სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 2015 წლის 21 მაისის №102/კ ბრძანების თანახმად, მოსარჩელე დაინიშნა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე 2015 წლის 21 მაისიდან. ამავე ბრძანებით მოსარჩელის ფუნქციად განისაზღვრა:

8.1. ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის გამართული ფუნქციონირების უზრუნველყოფა;

8.2. განათლების ხარისხის შიდა მექანიზმების ფორმირების ხელშეწყობა;

8.3. ხარისხის უზრუნველყოფის გარე მექანიზმების შეუფერხებელი განხორციელებისა და მათი შემდგოში განვითარების უზრუნველყოფა;

8.4. კვალიფიკაციების მართვისა და განვითარების სამმართველოს გამართული ფუნქციონირება;

8.5. განათლების დადასტურების სამსახურის გამართული ფუნქციონირება;

8.6. საქართველოში გაცემული დიპლომის ნამდვილობის დადგენის მომსახურების შეუფერხებელი განხორციელების უზრუნველყოფა;

8.7. აპოსტილისა და ლეგალიზაციის მომსახურების შეუფერხებელი განხორციელების უზრუნველყოფა;

8.8. უცხოეთში მიღებული განათლების აღიარებისა და განათლების მიღების ფაქტის დადასტურების მომსახურების შეუფერხებელი განხორციელების უზრუნველყოფა;

8.9. ბოლონიის პროცესის ხელშეწყობისა და ევროინტეგრაციის სამმართველოს გამართული ფუნქციონირების უზრუნველყოფა;

8.10. შესაბამის სამსახურებში შემოსულ კორესპონდენციებში დასმულ საკითხებზე გადაწყვეტილებების დროულად მიღების უზრუნველყოფა, მათ შორის, ცენტრის იმ კორესპონდენციებზე ხელმოწერა, რომლებზეც გადაწყვეტილება არ მიიღება ცენტრის დირექტორის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ - სამართლებრივი აქტით;

8.11. დირექტორის არყოფნის შემთხვევაში მისი მოვალეობის შესრულება;

8.12. ცენტრის განვითარებისთვის მიმართულ პროექტებში მონაწილეობა.

9. სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 2017 წლის 30 იანვრის №59/კ ბრძანების თანახმად, მოსარჩელე გათავისუფლდა ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობიდან.

10. სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 2015 წლის 26 მარტის №222 ბრძანების თანახმად, ცენტრის ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახური, განათლების დადასტურების სამსახური, კვალიფიკაციების მართვისა და განვითარების სამმართველოს და ბოლონიის პროცესის ხელშეწყობისა და ევროინტეგრაციის სამმართველო უშუალოდ დაექვემდებარა ცენტრის დირექტორის მოადგილეს - მოცემული დავის მოსარჩელეს.

11. სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 2016 წლის 28 ნოემბრის №1172 ბრძანების თანახმად, საქართველოში გაცემული საგანმანათლებლო დოკუმენტების ნამდვილობის დადასტურებას და განათლების აღიარებასთან დაკავშირებულ გადაწყვეტილებებზე ხელმოწერის უფლება მიენიჭა ცენტრის განათლების დადასტურების სამსახურის უფროსს.

12. სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის 2017 წლის 5 იანვრის №09 ბრძანების თანახმად, ცენტრის დირექტორის მოადგილეს - მოსარჩელეს ექვემდებარებოდა:

12.1. უმაღლესი განათლების ხარისხის უზრუნვეყოფის სამსახური;

12.2. პროფესიული განათლების ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახური;

12.3. ზოგადი განათლების ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახური;

12.4. რეესტრის სამმართველო;

12.5. კვალიფიკაციების განვითარების სააგენტო.

13. ზ.ნ–მა 2014 წლის 28 თებერვალს ცენტრს მიმართა კუთვნილი დიპლომირებული სპეციალისტის STAFU N°000086 დიპლომის (სარეგისტრაციო №000086, გაცემული 05.12.2007წ.) ნამდვილობის დადასტურების მოთხოვნით. ჩატარებული ადმინისტრაციული წარმოების შესაბამისად, ცენტრის 2014 წლის 27 მარტის NMES 8 14 0000175474 ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით უარი ეთქვა აღნიშნული დიპლომის ნამდვილობის დადასტურებაზე, ვინაიდან განსახილველი დიპლომის ფორმა არ შეესაბამებოდა საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2005 წლის 8 ივნისის №281 ბრძანებით დამტკიცებულ დიპლომის ფორმას, კერძოდ, არ იყო მითითებული კვალიფიკაციის/აკადემიური ხარისხის მინიჭების თაობაზე მიღებული გადაწყვეტილების ნომერი (დიპლომში ფიქსირდებოდა რექტორის 2007 წლის 30 ივლისის №92/3 ბრძანება). განმცხადებელს მიეთითა, რომ დიპლომი ექვემდებარებოდა გამოცვლას.

14. უმაღლესი განათლების დამადასტურებელი დოკუმენტის ნამდვილობის დადასტურების შესახებ სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის უარის საფუძველზე, ზ.ნ–ზე საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტმა გასცა უმაღლესი განათლების ახალი STAFU N000140 დიპლომი (სარეგისტრაციო №1512, გაცემული 07.04.2014წ.).

15. სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრმა 2014 წლის 21 მაისს გასცა ზ.ნ–ის უმაღლესი განათლების STAFU 000140 დიპლომის ნამდვილობის დადასტურებაზე უარის თქმის შესახებ MES 5 14 0000305179 ინდივიდუალური ადმინისტრაცილ-სამართლებრივი აქტი, რომლის თანახმად, უმაღლესი განათლების STAFU 000140 დიპლომში არასწორად ფიქსირდებოდა ზ.ნ–ისათვის მინიჭებული კვალიფიკაცია (რაც სწორად იყო მითითებული ადრინდელ - დიპლომირებული სპეციალისტის STAFU N°000086 დიპლომში) - დიპლომირებული სპეციალისტის აკადემიური ხარისხის ნაცვლად ფიქსირდებოდა მხატვრული კინოს რეჟისორის კვალიფიკაცია. ასევე, უმაღლესი განათლების STAFU N000140 დიპლომში მითითებული კვალიფიკაციის შესახებ გადაწყვეტილება არ შეესაბამებოდა ცენტრში წარმოდგენილ საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის 2013 წლის 7 აგვისტოს ბრძანებით დამტკიცებული დოკუმენტის აღდგენისა და პირობითი ნუმერაციის წესს. შესაბამისად, უმაღლესი განათლების STAFU 000140 დიპლომი დაექვემდებარა გამოცვლას.

16. სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრმა 2015 წლის 13 იანვარს გასცა ზ.ნ–ის კუთვნილი, გამოცვლილი უმაღლესი განათლების STAFU N000003 დიპლომის ნამდვილობის დადასტურების თაობაზე №MES 3 15 0000012450 ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დადასტურებულ იქნა საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ 2014 წლის 19 დეკემბერს გაცემული უმაღლესი განათლების STAFU №000003 დიპლომის (სარეგისტრაციო №1704) ნამდვილობა. დოკუმენტი ხელმოწერილია სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი/განათლების დადასტურების სამსახურის უფროსის ა.მ–ძის მიერ.

17. სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრში 2015 წლის 22 მაისს შევიდა პროფესორ - მასწავლებელთა საინიციატივო ჯგუფის განცხადება ზ.ნ–ის კუთვნილი STAFU N°000003 დიპლომის („უმაღლესი განათლების დიპლომი“) და ს.ე–ის კუთვნილი STAFU 0000003 წარჩინების დიპლომის („დიპლომირებული სპეციალისტის დიპლომი“) დარღვევით გაცემის შესაძლო ფაქტების (უმაღლესი განათლების ორი დიპლომის იდენტური საიდენტიფიკაციო ნომრებით გამოცემა) თაობაზე. ამავე განცხადებით მოთხოვნილი იქნა თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსისტეტის რექტორის - გ.მ–ის დაკავებული თანმდებობიდან გადაყენება.

18. სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრში 2015 წლის 22 მაისს შესული პროფესორ - მასწავლებელთა საინიციატივო ჯგუფის განცხადებაზე დასკვნის მომზადება დაევალა სსიპ განათლების ხარისხის ეროვნულ ცენტრს. სსიპ განათლების ხარისხის ეროვნულ ცენტრის დირექტორის მოადგილე თ.ზ–ის 2015 წლის 26 ივნისის წერილის თანახმად, 2007 წელს გაცემული ს.ე–ის კუთვნილი STAFU №000003 წარჩინების დიპლომი (სარეგისტრაციო No000...) და 2014 წელს გაცემული ზ.ნ–ის კუთვნილი STAFU N000003 დიპლომი (სარეგისტრაციო N17..) წარმოადგენდნენ სხვადასხვა ფორმის მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტებს, რომელთათვისაც წაყენებული იყო, თითოეული მათგანის გაცემის მომენტში, მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული განსხვავებული მოთხოვნები და რომლებსაც ფინანსთა სამინისტროს მიერ მინიჭებული ჰქონდათ მკაცრი აღრიცხვის ფორმებისათვის დადგენილი განსხვავებული სარეგისტრაციო ნომრები. კანონმდებლობიდან გამომდინარეობდა თითოეული მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტისათვის დამოუკიდებელი თანმიმდევრული ნუმერაციის არსებობა. თუმცა, მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა ერთი და იმავე უმაღლესი საგანმანათლებლო საფეხურის შესაბამისი კვალიფიკაციის დამადასტურებელი დოკუმენტების - განსხვავებული მკაცრი აღრიცხვის ფორმების ერთიან ნუმერაციას. შესაბამისად, მოცემული დიპლომების იდენტური სერია და ნომერი არ წარმოადგენდა რომელიმე მათგანის ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველს. სსიპ საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომლების მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების ფაქტზე მიმდინარეობს სისხლის სამართლის გამოძიება, საქმე N010108493.

19. მოპასუხე ტელეკომპანიის ჟურნალისტმა მ.ჩ–ძემ 2021 წლის 8 ივლისს მიმართა განათლების ხარისხის ეროვნულ ცენტრს, რომლითაც მოთხოვნილი იქნა ინფორმაცია შემდეგ კითხვებთან დაკავშირებით:

19.1. დადგინდა თუ არა თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტიდან ყალბი დიპლომების გაცემის ფაქტი?

19.2. განიხილეს თუ არა კონკრეტული “ქეისები”, როდესაც კურსდამთავრებულები ირწმუნებოდნენ, რომ მათი დიპლომები არ იყო ნამდვილი (მაგ: ს. ე–ის, ზ.ნ–ის, პ.ი–ის საქმეები);

19.3. ნიშნავდა თუ არა დიპლომების სიყალბეს, როდესაც ეს დოკუმენტი არ იძებნებოდა საერთო რეესტრში. ჟურნალისტმა ითხოვა მიეთითებინათ, როგორ მოეძებნათ დიპლომები საერთო რეესტრში, დოკუმენტის ნომრით ესა თუ ის დიპლომი და შესაბამისად დაედგინათ მისი ნამდვილობა? ცენტრი როგორ ადგენდა დიპლომის ნამდვილობას ან სიყალბეს?

19.4. სსიპ განათლების სარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის პასუხი მოპასუხე ჟურნალისტის ზემოხსენებულ განცხადებაზე თარიღდება 2021 წლის 14 ივლისით.

20. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 25 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა 2021 წლის 20 ოქტომბერს წარდგენილი სარჩელის მიღებაზე, მოპასუხეების - შპს „ტ.პ–ის‘‘, ნ.მ–ძის, მ.ჩ–ძის და მ.მ–ძის მიმართ, პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფის, სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნების და მორალური ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

21. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სადავოდ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიჩნეულია, რომ მოსარჩელე „სიტვისა და გამოხატვის თავისუფლების“ შესახებ კანონის (შემდეგში: სპეციალური კანონი) მიზნებიდან გამომდინარე კერძო პირია, გაკეთებული სადავო განცხადებები (წინამდებარე განჩინების 4.1.-4.3 ქვეპუნქტებში აღწერილი/ციტირებული) კი ცილისწამებლურია, ხოლო ინიცირებული სარჩელი ხანდაზმული.

22. მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივრების შინაარსის გათვალისწინებით, პირველ რიგში, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა, მოპასუხეების მხრიდან გავრცელებული სადავო განცხადებები უნდა შეფასებულიყო თუ არა ცილისწამებად.

22.1. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის 1-ელი პუნქტის დისპოზიციაზე, რომლის თანახმადაც, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, ამ უფლებათა შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

22.2. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის მიხედვით:

„1. ყველას აქვს აზრის გამოხატვის თავისუფლება. ეს უფლება მოიცავს ადამიანის თავისუფლებას, გააჩნდეს საკუთარი შეხედულება, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია ან იდეები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ეს მუხლი ვერ დააბრკოლებს სახელმწიფოს, მოახდინოს რადიომაუწყებლობის, ტელევიზიისა და კინემატოგრაფიულ საწარმოთა ლიცენზირება. 2. ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ისინი განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან, შეიძლება დაექვემდებაროს კანონით დადგენილ ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, საზოგადოებრივი უწესრიგობის თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა უფლებების ან ღირსების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად, ანდა სასამართლოს ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად“.

23. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მნიშვნელობა ენიჭება აზრისა და ფაქტის დეფინიციებს. აზრი, რომელიც არის შეფასებითი კატეგორია და ნაკლებად ექვემდებარება მტკიცებას, შედარებით უფრო დაცულია. თუმცა არც ეს დაცვაა აბსოლუტური: ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო განმარტავს, რომ რაც უფრო უხეში და სერიოზული ბრალდების შემცველია აზრი, და, იმავე დროს, რაც უფრო დაუცველი პირის მიმართ არის ის გამოთქმული, მით მეტია ალბათობა ასეთი გამოხატვის შეზღუდვისა. მეორე მხრივ, შედარებით ნაკლებად შეიძლება იყოს დაცული ფაქტების გავრცელება.

24. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, თუ პირის პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის ან პირადი ცხოვრების საიდუმლოების შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მაშინ მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით. თუ ამგვარ მონაცემებს შეიცავს ორგანიზაციის მიერ გაცემული საბუთი, მაშინ ეს საბუთი უნდა შეიცვალოს და ამის შესახებ ეცნობოს დაინტერესებულ პირებს. სსკ-ის მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა, ხოლო, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურებაც. ზიანის ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს იმ მოგების სახით, რომელიც წარმოექმნა ხელმყოფს. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს, მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად.

25. წინამდებარე განჩინების 21-ე პუნქტში დასახელებული სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, ცილისწამება არის არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება. ამავე კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, პირს ეკისრება სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა. მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ცილისწამებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ. ხოლო ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, თუ მოპასუხე კანონით დადგენილ ვადაში განახორციელებს შესწორებას ან უარყოფას, მაგრამ შესწორების ან უარყოფის გამოქვეყნება არ არის საკმარისი ცილისწამებით მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ჯეროვანი ანაზღაურებისათვის, მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს მოსარჩელისათვის მიყენებული ქონებრივი ან/და არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება. დასახელებული ნორმები ითვალისწინებს ამა თუ იმ სუბიექტის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვას სასამართლო სამართალწარმოების გზით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული პირველი ელემენტია: ჩარევა გათვალისწინებული უნდა იყოს კანონით, გამოვლენილია, ამასთან, ჩარევა ემსახურება ლეგიტიმურ მიზანს, ვინაიდან ემსახურება სხვისი უფლებების დაცვას. სპეციალური კანონი ერთმანეთისგან მიჯნავს „აზრისა“ და „ფაქტის“ სფეროს. აღნიშნული კანონის პირველი მუხლის „ბ“ პუნქტის თანახმად, აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. შესაბამისად, უნდა გაირკვეს სადავო პოსტის შინაარსის სიმართლესთან შეუსაბამობა.

26. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ხშირად აზრისა და ფაქტის გამიჯვნა რთულია, თუმცა როგორც სპეციალური კანონის, ისე ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (შემდეგში ევროსასამართლო) პრეცედენტული გადაწყვეტილებებისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ანალიზით მათი განსხვავება შესაძლებელია.

26.1. უპირველესად, აღსანიშნავია, რომ სპეციალური კანონით მოცემულია როგორც აზრის, ისე ცილისწამების დეფინიცია, რომელთა ანალიზი ცხადყოფს, რომ ფაქტისა და მოსაზრების გამიჯვნა აუცილებელი პირობაა ცილისწამების განსაზღვრისთვის. მითითებული ნორმის მიხედვით, „აზრი“ ფართოდ უნდა განიმარტოს. იგი გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია.

26.2. ევროსასამართლომ ერთმანეთისგან განასხვავა ინფორმაცია (ფაქტები) და შეხედულებები (შეფასებითი მსჯელობა) და არაერთ საქმეში განმარტა, რომ ფაქტების არსებობა შეიძლება დამტკიცებულ იქნეს, მაშინ, როდესაც შეფასებითი მსჯელობის ნამდვილობა არ ექვემდებარება მტკიცებას... რაც შეეხება შეფასებით მსჯელობას, ამ მოთხოვნის შესრულება შეუძლებელია და იგი თავისთავად ხელყოფს შეხედულებების თავისუფლებას, რაც წარმოადგენს კონვენციის მე-10 მუხლით გათვალისწინებული უფლების ფუნდამენტურ ნაწილს (Lingens v. Austria; Jerusalem v. Austria; Dichand and Others v. Austria).

26.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ Nას-1477-1489-2011, 3.04.2012წ).

26.4. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტების/მოპასუხეების მტკიცება, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ გაიმიჯნა აზრი და ფაქტი ერთმანეთისაგან. ასევე, მოპასუხეთა საპელაციო საჩივრები არ შეიცავენ დასაბუთებას, თუ რატომ უნდა ჩათვლილიყო მოსარჩელე საჯარო პირად. დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობისაა იმის გამორკვევა, თუ რა სახის შინაარსის მატარებელი იყო განცხადება. განცხადებაში გადმოცემული ინფორმაცია შეიცავს „ფაქტებს“, თუ განმცხადებლის შეფასებით მსჯელობას - „აზრს“. მნიშვნელოვანია იმის დადგენაც, თუ რას შეეხებოდა განცხადება, რა ვითარებაში გაკეთდა იგი, ვინ იყო განცხადების ადრესატი და ავტორი. აქედან გამომდინარე მოცემული დავა სპეციალური კანონის დანაწესების საფუძველზე უნდა შეფასდეს. დასახელებული კანონის პირველი მუხლი შეიცავს იმ ტერმინთა განმარტებას, რასაც შემდგომ კანონის ტექსტში აქვს ნორმატიული შინაარსი/ასე, მაგალითად, ამავე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, განცხადება – ინფორმაცია, რომელიც განმცხადებელმა საჯაროდ გაავრცელა ან მესამე პირს გააცნო.

27. მხარეთა შორის სადავო ფაქტს არ წარმოადგენს ის, რომ მოპასუხეებმა: ნ.მ–ძემ, მ.ჩ–ძემ და მ.მ–ძემ სასარჩელო მოთხოვნებში ასახული განცხადებები ნამდვილად გააკეთეს. დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანია თვითონ განცხადებების შინაარსის კვლევაც, რათა დადგინდეს განმცხადებელი საკუთარ აზრს (აზრი – შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს [იხ. სპეციალური კანონის 1-ელი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი]) გადმოსცემს, თუ მისი განცხადება შეიცავს ცილისწამებასაც (არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება. [იმავე კანონის იმავე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი]).

27.1. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის 1-ელი პუნქტის თანახმად, აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით. მნიშვნელოვანია განცხადების ადრესატის პირის ვინაობაც და სტატუსიც, ვინაიდან სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ი“ პუნქტის თანახმად, საჯარო პირებისათვის („კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება) დასაშვები კრიტიკის ზღვარი ბევრად მაღალია, ვიდრე ჩვეულებრივი ადამიანისათვის.

28. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების თანახმად, მოსარჩელე წარმოადგენს კერძო პირს. ხსენებული გარემოება სააპელაციო საჩივრებით შედავებული არც ყოფილა, თუმცა 2023 წლის 21 ნოემბერს გამართულ სხდომაზე, ზეპირი მოსმენის დროს სააპელაციო საჩივრის ერთობლივად წარმომდგენი მოპასუხეების მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების რევიზია მოთხოვნილია ამ ნაწილშიც. ვინადიან პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოპასუხეთა შედავების ფარგლები ხსენებულ საკითხსაც მოიცავდა, სააპელაციო სასამართლომ მასზე იმსჯელა.

28.1.მოპასუხე ტელეკომპანიის წარმომადგენელი განმარტავდა, რომ სინამდვილეში მოსარჩელე არაა „საჯარო პირი“. სიუჟეტში მოსარჩელე წარმოდგენილია არა როგორც ერთი დამოუკიდებელი ფიზიკური პირი, არამედ, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილე. ამავე პოზიციას იზიარებენ ერთობლივი სააპელაციო საჩივრის შემომტანი სხვა პირებიც.

29. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქმის მასალების კვლევით ერთმნიშვნელოვნად დადგენილია, სსიპ „განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის“ დირექტორის 2015 წლის 9 მარტის №52/კ ბრძანების თანახმად, მოსარჩელე დაინიშნა საჯარო სამართლის იურიდიული პირი განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე დროებით მოვალეობის შემსრულებლად 2015 წლის 9 მარტიდან - 2015 წლის 10 ივნისამდე (იხ. 2015 წლის 9 მარტის №52/კ ბრძანება; ტ. 1; ს.ფ 89-90). სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 2015 წლის 21 მაისის №102/კ ბრძანების თანახმად, მოსარჩელე დაინიშნა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე 2015 წლის 21 მაისიდან (2015 წლის 21 მაისის №102/კ ბრძანება; ტომი 1; ს.ფ 91-92).

29.1. სპეციალური კანონი საჯარო პირის განსასაზღვრად სამი სახის კრიტერიუმს ასახელებს. კერძოდ, კი საჯაროდ ჩაითვლება პირი:

ა. „კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი;

ბ. პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე;

გ. პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება.

29.2. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპელანტებმა (მოპასუხეებმა) განმარტებების გაკეთების ეტაპზე თვითონვე გამორიცხეს “კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული თანამდებობის არსებობა. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მეორე წინაპირობად დასახელებული გარემოებების (პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე) შესახებ ფაქტები სასამართლოსთვის აპელანტებს არ შეუთავაზებიათ. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ არის მითითებული, მოსარჩელის რა სახის გადაწყვეტილება ან აზრი ახდენს საზოგადოებაზე გავლენას. როდესაც საუბარია ასეთ პირზე, იგი უნდა იყოს საზოგადოების ფართო წრეებისათვის ცნობადი სახე, პოპულარული და მისი საჯარო სივრცეში გამოჩენა ყველასათვის მარტივად იდენტიფიცირებადს უნდა ხდიდეს მის პიროვნებას. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, განსახილველი დავის მოსარჩელე არ წარმოადგენს საზოგადოებისათვის ცნობად ადამიანს; არც მისი აზრის საჯაროდ გაცხადებას შეუძლია საზოგადოების ფართო მასებზე გავლენის მოხდენა, ან კონკრეტული შეხედულებების ფორმირება. აპელანტების (მოპასუხეების) მტკიცება ყველაზე მეტად ახლოს უნდა იყოს მესამე კრიტერიუმთან, რომლის მიხედვითაც, საჯაროდ უნდა აღვიქვათ პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. სსიპ „განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის“ დირექტორის მოადგილეობა (მით უფრო მოვალეობის შემსრულებლის პოზიცია) ან მისი რომელიმე ფუნქციის განხორციელება ვერ ქმნის ამ პოზიციაზე დასაქმებული ადამიანის „საჯარო პირად“ მიჩნევის საფუძველს. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ერთადერთი, რამაც მოსარჩელის სამიზნედ ქცევა გამოიწვია არის მისი ოჯახის წევრის მაღალი პოლიტიკური თანამდებობა. მედიისათვის საზოგადოების ყურადღების მიპყრობისა და საკუთარი პროდუქტის პოპულარიზაციის მისაღწევად საუკეთესო ხერხია ცნობილი პირების, ან მასთან დაკავშირებული ადამიანების შესახებ საზოგადოებისათვის სენსაციური ინფორმაციის მიწოდება.მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე პოლიტიკოსის ოჯახის წევრია, ან იკავებდა რომელიმე საჯარო სამართლის იურიდიული პირის დირექტორის მოადგილის პოზიციას, მხოლოდ ამის გამო მისი საჯარო პირებთან გაიგივება სამართლებრივად უსწოროა.

29.3. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივარში ასახული მტკიცება, რომ მოსარჩელის მიერ სადავოდ ქცეული განცხადებები მიემართება მოსარჩელეს, როგორც კონკრეტული ორგანიზაციის დირექტორის მოადგილის მოვალეობას. არც ერთი სადავოდ გამხდარი განცხადების ფორმულირება არ ასახელებს მოსარჩელის თანამდებობას, საქმიანობისა თუ ფუნქციების ნამდვილ არსს. სადავო განცხადებების მსმენელს არ წარდგენია ინფორმაცია მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობის შესახებ, თუმცა, საწინააღმდეგოს მტკიცების შემთხვევაშიც კი, წინამდებარე განჩინებაში ჩამოთვლილი სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის ფუნქციები (იხ. 8-8.12 და 12-12.5 ქვეპუნქტები) არ შეესაბამება საჯარო პირად მიჩნევის წინაპირობებს, რომლებიც განსაზღვრულია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის (იხ. წინამდებარე განჩინების 28.1 ქვეპუნქტი) მიზნებიდან გამომდინარე. საწინააღმდეგოს დაშვების შემთხვევაში, ნებისმიერი ადამიანის თანამდებობის თუ სამსახურებრივი ვალდებულების მითითებით ყველას ექნება უფლება, დასაშვები კრიტიკის თმენისადმი მაღალი სტანდარტის ვალდებულებაზე დაამყაროს მოთხოვნა, იმავე ადამიანის (გაკრიტიკებულის) პირადი ცხოვრების უფლების უხეში ხელყოფა იქნება.

29.4 აპელანტების მორიგი პრეტენზია იმას ეხება, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ არის ასახული მსჯელობა სადავო განცხადებების შინაარსის შესახებ. ეს პრეტენზია არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ და აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ იმსჯელა სადავო განცხადებების შინაარსზე, გამოთქმის ფორმებისა და გამოთქმის კონტექსტის თაობაზე და განმარტა, რომ სადავო განცხადებები, ფაქტობრივი ელემენტების მიხედვით, წარმოადგენს დადასტურებად ფაქტებს, რომლებიც მოპასუხეთა მიერ გადმოცემულია მტკიცებითი ფორმით. ამ განცხადებებში არ არის გადმოცემული მოპასუხეთა სუბიექტური შეხედულებები, მოსაზრებები, არამედ როგორც რესპონდენტი - მ.მ–ძე (მოპასუხე), ასევე მოპასუხე ჟურნალისტები მტკიცებით ფორმაში ადასტურებენ განცხადებებში გაჟღერებულ ინფორმაციას. თავისთავად, მტკიცებით ფორმაში რაიმე მოვლენის გადმოცემა, ქმნის მოვლენის ფაქტად აღქმის შესაძლებლობას. გამონათქვამის ხასიათიდან გამომდინარე, სადავო სიუჟეტის მაყურებელს დაუდასტურებელი ინფორმაციის განცდა არ უჩნდება, მაშასადამე, მოპასუხეთა მიერ წარმოთქმული ტექსტი გაჟღერებული მოვლენის ფაქტად აღქმის პირობის შემცველია (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 26-ე გვერდი; ტ. 4, ს.ფ. 319).

30. აპელანტთა სააპელაციო პრეტენზიების ფარგლებში სააპელაციო სასამართლომ შეისწავლა სადავო განცხადებების შინაარსი.

30.1. მოპასუხე ტელეკომპანიის 2021 წლის 10 ივლისის გადაცემაში - „ნ.მ–ძის შ.“ ნ.მ–ძის მიერ გაკეთებული განცხადების ტექსტი შემდეგია: „ქვეყანაში ახალმა დიპლომების სკანდალმა იფეთქა. იქ ირკვევა, რომ განათლების დამადასტურებელი უმაღლესი დოკუმენტის მისაღებად 10 000 დოლარია საჭირო, გადაიხდი და მოგცემენ, რომ თითქოს სწავლობდი, ცოდნაც მიიღე, განათლებაც მიიღე და შემდგომი კარიერისთვის გზა გახსნილი გაქვს”. ნებისმიერი საღად მოაზროვნე საშუალო გონებრივი შესაძლებლობის მქონე ადამიანისთვისაც მარტივი აღსაქმელია, რომ ტექსტის ავტორი საუბრობს რეალურ დროში კანონით დადგენილი პროცედურების გვერდის ავლით, აუცილებელი სწვალის საფეხურების გავლის გარეშე განათლების დამადასტურებელი დოკუმენტის მოპოვების უკანონო გზაზე. კერძოდ, თანხის გადახდის სანაცვლოდ მისი ყიდვის შესაძლებლობაზე. გადმოცემული წინადადება მტკიცებით ფორმატში, არაორაზროვნად და ერთმნიშვნელოვნად საუბრობს ქრთამის მიცემის ან კომერციული მოსყიდვის სანაცვლოდ ყალბი დოკუმენტის დამზადებაზე. ტექსტის ავტორი საუბრის გაგრძელების დროს განაცხადებს, თუ ვინ შეიძლება იყოს ამგვარი უკანონობის შემოქმედი. განცხადების ტექსტის თანახმად: “ამ ხმაურიან ამბავში, კიდევ უფრო ხმაურიანია, რომ შესაძლოა ამ ყველაფერთან კავშირი ჰქონდეს ქართული ოცნების ლიდერის,ი.კ–ძის დედას”. მართალია, განმცხადებელი მეორე წინადადებაში გამოთქვამს შესაძლო დამნაშავე პიროვნების შესახებ ვარაუდს, თუმცა მეორე წინადადება მოსდევს პირველს. პირველ წინადადებაში ფაქტები მტკიცებით ფორმატშია გადმოცემული და იპყრობს მსმენელის ყურადღებას, პირველივე წამებიდან აქცენტი გაკეთებულია დადანაშაულებული პირის ვინაობაზე. სხვა სადავო განცხადების თანახმად, ნათქვამია: „ალბათ, ეს არის ყველაზე ხმაურიანი ამბავი, რაც კი ბოლო პერიოდში მოგვისმენია, ყალბი დიპლომები 10 000 დოლარად და მფარველების კვალი ი.კ–ძის ოჯახისკენ... მ.ჩ–ძის გამოძიებაში თქვენ უფრო მეტს გაიგებთ. ამ ქვეყანაში რომ ყველაფერი მოსულა, ესეც ვიცოდით, თუმცა 21-ე საუკუნის საქართველოში არის თუ არა შესაძლებელი შავ ბაზარზე, დიპლომების ყიდვა და ყვავის თუ არა ქვეყანაში ყალბი დიპლომების შავი ბაზარი, ამას უკვე მ.ჩ–ძის რეპორტაჟში ნახავთ“; განსახილველ წინადადებაში განმცხადებელი აგრძელებს წყაროს მოხსენიების გარეშე, რომ ყალბი დიპლომების შეძენა 10 000 დოლარად შესაძლებელია და ამგვარ ქმედებაში ადანაშაულებს სახელმწიფო-პოლიტიკური პირის ოჯახის წევრს.

30.1.1. სააპელაციო სასამართლომ არ გაზიარა აპელანტის (მოპასუხის) მტკიცება, რომ წინადადების თავში მითითებული სიტყვა „ალბათ“ მიანიშნებს აზრის გამოთქმას. ამგვარი განმარტებით გამოდის, რომ ნებისმიერი სახის ფაქტების გადმოცემას თუკი წავუმძღვარებთ ისეთ სიტყვებს, რაც ვარაუდისა და აზრის გამოთქმის სინონიმია (ჩემი აზრით, ალბათ, არსებობს შანსი, გამორიცხული არ არის, დარწმუნებული არ ვარ, მაგრამ და ა.შ.) ყველა ფაქტს შევფუთავთ აზრის გადმოცემით, რაც, თავის მხრივ, აბსოლუტური პრივილეგიითაა დაცული. კანონმდებლის ნამდვილი ნებაა, მკაფიოდ მოხდეს ფაქტების გამიჯვნა შეფასებითი მსჯელობისაგან და არ მოხდეს აზრის მიმანიშნებელი სიტყვების ფატების გადმომცემ წინადადებაში ჩართვით პასუხისმგებლობისაგან თავის დაღწევა. სადავო განცხადებიდან წინადადებაში: „ალბათ, ეს არის ყველაზე ხმაურიანი ამბავი, რაც კი ბოლო პერიოდში მოგვისმენია, ყალბი დიპლომები 10 000 დოლარად...” ზუსტად ზემოთ მითითებული მსჯელობის განვითარების ხერხია გამოყენებული. “ალბათ” ჩანართით განმცხადებელი ცდილობს ყალბი დიპლომის კონკრეტული თანხის სანაცვლოდ დამზადების ფაქტი აზრად მოახვიოს მსმენელს, ან დამოუკიდებელ შემფასებელს. რაც შეეხება შემდეგი წინადადებების შინაარსს: „მთავარი უზუსტობა, რაც იკვეთება ამ საქმეში არის ის, რომ თუ ეს სამსახური გარკვეული პერიოდის წინ ვთქვათ დიპლომებს ასაღებდა, როგორც ყალბს და არა ნამდვილს, თ.ზ–ი რამდენიმე თვეში იგივე დიპლომებზე წერს, რომ ამ დიპლომების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანა არის უსაფუძვლო“; „მას შემდეგ, რაც ცენტრმა დაადგინა, რომ თეატრალური უნივერსიტეტის გაცემული დიპლომების ნაწილი ნამდვილი არ იყო, გზაში ამ დასკვნას კ–ძის დედის, თ.ზ–ის ცნობა დაეწია, სადაც ის წერს, რომ დიპლომები, რომლებიც მანამდე გაყალბებულად გამოაცხადეს, ნამდვილია“; „ქალბატონ თ.ზ–ს, ხელი აქვს მოწერილი დოკუმენტაციის სიყალბეზე. თუ არა კორუფციული დაინტერესება, ქალბატონი თ.ზ–ი ასეთ ყალბ დოკუმენტაციას ხელს არ მოაწერდა“ - მის უკანასკნელ ნაწილში გადმოცემულია სისხლის სამართლის კოდექსით მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეულ ქმედებაში პირის დადანაშაულება. განმცხადებელი ნათლად მიუთითებს კორუფციაში მოსარჩელის მონაწილეობაში. ამგვარი სახის გაცხადება მის ავტორს ავალდებულებს დაადასტუროს, რას ეყრდნობა ინფორმაცია. ამდენად, განცხადებაში ასახული ინფორმაცია გადმოსცემს ფაქტებს ჩადენილი დანაშაულის შესახებ და მისი შინაარსი კონკრეტული პირის ნააზრევად ვერ შეფასდება.

30.2. სააპელაციო სასამართლომ ასევე შეაფასა აპელანტი/მოპასუხე ორგანიზაციის (ტელეკომპანიის) მტკიცება, რომ განცხადებები გაკეთებულია საზოგადოების ფართო წრეებისათვის ინტერესის სფეროში, რაც ქმნის დებატების ფორმატს. აპელანტები თანხმდებიან, რომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ვერ მოხდა უფლებათა ოპტიმალური დაბალანსება და სათანადოდ შეპირისპირება. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-10 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად: “1. ყველას აქვს აზრის გამოხატვის თავისუფლება. ეს უფლება მოიცავს ადამიანის თავისუფლებას, გააჩნდეს საკუთარი შეხედულება, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია ან იდეები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ეს მუხლი ვერ დააბრკოლებს სახელმწიფოს, მოახდინოს რადიომაუწყებლობის, ტელევიზიისა და კინემატოგრაფიულ საწარმოთა ლიცენზირება. 2. ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ისინი განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან, შეიძლება დაექვემდებაროს კანონით დადგენილ ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, საზოგადოებრივი უწესრიგობის თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა უფლებების ან ღირსების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად, ანდა სასამართლოს ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად". კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გამოხატვის თავისუფლება განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობისაგან, ამიტომ ის შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებსა და სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ამ პუნქტში მითითებული კანონიერი მიზნების მისაღწევად, რომელთაგან ერთ-ერთია სხვა პირთა რეპუტაციის დაცვა;

30.2.1 ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთ საქმეში აღნიშნა, რომ ორივე უფლება - გამოხატვის თავისუფლებაც და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობაც - თანაბარ დაცვას იმსახურებს. თუმცა, იმისათვის, რომ მე-8 მუხლით დაცული უფლების დარღვევა დადგინდეს, თავდასხმამ პირის რეპუტაციაზე სერიოზულობის განსაზღვრულ ხარისხს უნდა მიაღწიოს (Ärztekammer Fur Wien And Dorner v. Austria, no. 8895/10, § 62, 16 February 2016).

30.2.2. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა გარკვეული კრიტერიუმები, რომლებიც ამ ორ უფლებას შორის სამართლიანი წონასწორობის უზრუნველყოფის მიზნით ფასდება. აღნიშნული კრიტერიუმებია:

(ა) ის წვლილი, რომელიც სადავო განცხადებამ საზოგადოებრივი ინტერესის სფეროში მიმდინარე დებატებში შეიტანა;

(ბ) იმ პირის საზოგადოებრივი ცნობადობის ხარისხი, როლი და ფუნქცია, ვისაც სადავო განცხადება ეხებოდა და იმ ქმედებების ბუნება, რომელთა შესახებ ინფორმაციაც სადავო განცხადებაში აისახა;

(გ) განცხადებაში ასახულ პირთა ქმედებები განცხადების გამოქვეყნებამდე;

(დ) განცხადების გამოქვეყნების ფორმა და მანერა;

(ე) რა გზით იქნა მოპოვებული განცხადებაში დაცული ინფორმაცია და რამდენად სარწმუნო იყო ის.

აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლო ჟურნალისტებთან მიმართებით განმარტავს, რომ ისინი უნდა მოქმედებდნენ კეთილსინდისიერად, სათანადო ფაქტობრივ საფუძველზე და, ჟურნალისტური ეთიკის წესების შესაბამისად, საზოგადოებას აწვდიდნენ სარწმუნო (სანდო) და ზუსტ ინფორმაციას (იხ. Axel Springer AG v. Germany [GC], no. 39954/08, § 93, ECHR 2012).

30.2.3. საკითხისადმი საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობა უნდა შეფასდეს გაკეთებულ განცხადებაში გამოვლენილი მტრული დამოკიდებულების გარკვეული ხარისხი (E.K. v. Turkey, no. 28496/95, §§ 79-80, 7 February 2002) და გამოთქმების სერიოზულობაც კი (Thoma v. Luxembourg, no. 38432/97, § 57, ECHR 2001-III) არ ართმევს განმცხადებელს უფლებას, დაცული იყოს გამოხატვის თავისუფლებით (Paturel v. France, no. 54968/00, § 42, 22 December 2005).

30.4. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საზოგადოებრივი ყურადღება განიმარტება, როგორც საზოგადოების ინტერესი (და არა ცალკეულ პირთა უბრალო ცნობისმოყვარეობა) იმ მოვლენისადმი, რომელიც დაკავშირებულია დემოკრატიულ სახელმწიფოში საზოგადოებრივი თვითმმართველობის განხორციელებასთან, ხოლო ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებში დაცული განმარტებების თანახმად, „საზოგადოებრივი ინტერესი“ გულისხმობს საკითხებს, რომლებიც გავლენას ახდენს საზოგადოებაზე იმ მოცულობით, რაც საკმარისია მათ მიმართ ლეგიტიმური ინტერესის გასაჩენად; საკითხებს, რომლებიც იპყრობს საზოგადოების ყურადღებას ან აღელვებს საზოგადოებას მნიშვნელოვანი დოზით, განსაკუთრებით როცა საქმე ეხება მოქალაქეთა და საზოგადოების სხვადასხვა ჯგუფის კეთილდღეობას (იხ. Satakunnan Markkinapörssi Oy and Satamedia Oy v. Finland [GC], §171; Dupuis and Others v. France, §42; July and SARL libération v. France, §66; White v. Sweden, par. §29, Egeland and Hanseid v. Norway, §58; Leempoel & S.A. ED. Ciné Revue v. Belgium, §72, Eerikäinen and Others v. Finland, §59; Morice v. France [GC], no 29369/10, §150-153, 23 April 2015).

30.5. ვერც პირველი ინსტანციის სასამართლოში მიმდინარე ზეპირ განხილვაზე, მით უფრო, ზემდგომ ინსტანციაში, სააპელაციო სასამართლოსთვის მოპასუხეთა მიერ ვერ იქნა მიწოდებული ის კონკრეტული ფაქტები, თუ რა სახის საზოგაროებრივი ინტერესის საგანს შეეხებოდა გაკეთებული სადავო განცხადებები. დადგენილი სასამართლო პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ განცხადებით წარმოჩენილი პრობლემით საზოგადოება უნდა იყოს დაინტერესებული და არა ცალკეული პირები. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, სადავო განცხადებების შინაარსი ძირითადად განაპირობა ს.ე–ის, ზ.ნ–ისა და მ.მ–ძის ინტერესმა, რაც საზოგადოების ფართო მასების პრობლემაზე ნამდვილად არ მიუთითებს. მიუხედავად იმისა, რომ სპეციალური კანონი მოსარჩელეს აკისრებს მის წინააღმდეგ გავრცელებული ინფორმაციის მცდარობის დადასტურების ვალდებულებას, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ჟურნალისტია ვალდებული, ამტკიცოს მის მიერ გავრცელებული ინფორმაციის სისწორე ან და მის მიერ ჟურნალისტური ეთიკის ფარგლებში განხორციელებული ზომები ინფორმაციის გადასამოწმებლად, ჟურნალისტმა უნდა ადასტუროს გავრცელებული ინფორმაციის სისწორე, ან/და მის მიერ მიღებული გონივრული ზომები ინფორმაციის გადამოწმების თაობაზე. ჟურნალისტური ეთიკა მოითხოვს, რომ ჟურნალისტი მოქმედებდეს პატიოსნად, მან უნდა დაადგინოს ინფორმაციის სიზუსტე და სანდოობა, როდესაც, განსაკუთრებით, კერძო პირის რეპუტაციაზე თავდასხმა ხდება. ინფორმაციის გამოქვეყნება, რომელიც კერძო პირს დანაშაულებრივი ქმედების ჩადენაში ადანაშაულებს ისე, რომ არ აძლევს მას საწინააღმდეგო აზრის გამოთქმის საშუალებას, ჟურნალისტური ეთიკის სერიოზულ დარღვევას წარმოადგენს, რომელიც არ შეიძლება საპატიოდ ჩაითვალოს გავრცელებული ინფორმაციის სავარაუდო საზოგადოებრივი ინტერესების საგნად ცნობის გამო.

30.6. სააპელაციო სასამართლო გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართალოში კერძო პირთა მიმართ „დასაშვები კრიტიკის“ ფარგლები ყველაზე უფრო ვიწროა, როცა ადგილი აქვს, მათ შორის, უკიდურესად სერიოზულ და, იმავდროულად, სავსებით უსაფუძვლო ბრალდებას. ჟურნალისტების გამოხატვის თავისუფლება დაკავშირებულია სწორი და სანდო ინფორმაციის გავრცელების მოვალეობასთან. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, ევროკონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, გამოხატვის თავისუფლების განხორციელება განუყოფელია შესაბამისი „ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობისაგან“, რომელიც პრესაზეც ვრცელდება. სწორედ აღნიშნული „ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობის“ გამო, მე-10 მუხლის მიხედვით, ჟურნალისტებისათვის მიკუთვნებული დაცვა, როდესაც ისინი აშუქებენ საზოგადო ინტერესის მქონე საკითხებს, ექვემდებარება დათქმას, რომ ისინი მოქმედებენ კეთილსინდისიერად, რათა წარმოადგინონ სწორი და სანდო ინფორმაცია ჟურნალისტური ეთიკის შესაბამისად (Bladet Tromsø and Stensaas v. Norway [GC], no. 21980/93, § 65, ECHR 1999-III; Kasabova v. Bulgaria, no. 22385/03, § 63, 19 April 2011). ყველა იმ საქმეში, სადაც სასამართლოს უნდა ემსჯელა, გაეთავისუფლებინა თუ არა გაზეთები დაკისრებული ვალდებულებისაგან - გადაამოწმონ ფაქტის შემცველი განცხადებები, რომლებიც ცილისმწამებლური ხასიათისაა, სასამართლომ გაითვალისწინა სხვადასხვა ფაქტორი, განსაკუთრებით ცილისწამების ბუნება და ხარისხი და აგრეთვე ის მოცულობა, რამდენად გონივრულად შეეძლო გაზეთს მისი წყარო სანდოდ მიეჩნია (Bladet Tromsø and Stensaas, cited above, § 66). თავის მხრივ, ეს ფაქტორები მოითხოვს სხვა ისეთი ელემენტების განხილვას, როგორიცაა წყაროს ავტორიტეტი, აგრეთვე გამოცემის გამოშვებამდე შეეძლო თუ არა გაზეთს ჩაეტარებინა საკმარისი მოკვლევა, წარმოადგინა თუ არა გაზეთმა ამბავი საკმარისად დაბალანსებულად და მისცა თუ არა მეორე მხარეს თავის დაცვის შესაძლებლობა. ცილისმწამებლური განცხადების გადამოწმების მოთხოვნიდან გადახვევა იმგვარი ბუნებისაა, რომ მისი გამოყენებისათვის ეროვნულმა სასამართლოებმა უნდა გაითვალისწინონ განსახილველი საქმის კონკრეტული გარემოებები. თუ ეროვნული სასამართლოები გამოიყენებენ ზედმეტად ხისტ მიდგომას ჟურნალისტის პროფესიული ქცევის შეფასებისას, მედიას არასათანადოდ შეეშლება ხელი მისი ფუნქციის, კერძოდ, საზოგადოების ინფორმირებულობის, განხორციელებაში. შესაბამისად, სასამართლოებმა უნდა გაითვალისწინონ მათი გადაწყვეტილებების სავარაუდო გავლენა არა მხოლოდ ინდივიდუალურ საქმეებზე, არამედ ზოგადად მედიაზე (Kasabova, cited above, § 55 and Yordanova and Toshev v. Bulgaria, no. 5126/05, § 48, 2 October 2012). განსაკუთრებული მნიშვნელობის მქონე დამატებითი ფაქტორია „მოდარაჯე ძაღლის“ როლი, რომელსაც პრესა ასრულებს დემოკრატიულ საზოგადოებაში. მართალია, მან არ უნდა გადააბიჯოს განსაზღვრულ ფარგლებს, კერძოდ, სხვათა უფლებებსა და რეპუტაციასთან მიმართებით, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, პრესის მოვალეობაა, ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობის შესაბამისად გაავრცელოს ინფორმაცია და იდეები პოლიტიკურ და საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხებზე. ეროვნული ხელისუფლების მიერ დაკისრებულ სანქციებს შეუძლია პრესას გული აუცრუოს დებატებში მონაწილეობაზე, რომელიც ეხება ლეგიტიმურსაზოგადოებრივ პრობლემას (Tønsbergs Blad A.S. and Haukom v. Norway, no. 510/04, § 88, ECHR 2007-III).

30.7. განსახილველი საქმის ფარგლებში მოსარჩელეს ბრალი დასდეს სისხლის სამართლის წესით დასჯად დანაშაულებრივ ქმედებაში. აპელანტების (მოპასუხეების) პრეტენზიების შემოწმების მიზნით, სასამართლო აუცილებლად მიიჩნევს აღწეროს ფორმა, რომლითაც ჟურნალისტმა ინფორმაცია საზოგადოებას მიაწოდა და შეაფასოს მეთოდი, რომლითაც მან აღნიშნული ინფორმაცია მოიპოვა, მათ შორის, ღონისძიებები, რომლებიც მან ინფორმაციის სარწმუნოობის გადასამოწმებლად გაატარა. ამ თვალსაზრისით სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს ჟურნალისტის მიერ განსახორციელებელ იმ კონკრეტულ ქმედებებზე, რასაც მოიცავს კეთილსინდისიერად და ჟურნალისტური ეთიკის შესაბამისად სწორი და სანდო ინფორმაციის წარმოდგენა.

30.7.1. მიწოდებული ფაქტები უნდა ეფუძნებოდეს სიმართლეს, რომელიც უზრუნველყოფილია გადამოწმებისა და მტკიცების შესაბამისი საშუალებებით და მიუკერძოებლად უნდა იქნას წარდგენილი, აღწერილი და მოთხრობილი. ჭორი არ უნდა იქნას აღრეული ნამდვილ ფაქტში. ახალი ამბების სათაურები და მოკლე შინაარსი, შეძლებისდაგვარად, ზუსტად უნდა ასახავდეს წარდგენილი ფაქტებისა და მონაცემების არსს (იხ. სუსგ N ას-1271-2018, 7.02.2022წ.);

30.7.2. ჟურნალისტის მიერ სანდო და ზუსტი ინფორმაციის მიწოდებისა და საინფორმაციო წყაროს სწორად მითითების კონკრეტულ ეთიკურ ვალდებულებას ადგენს საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის პრინციპები და საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის 2009 წლის 12 მარტის N2 დადგენილებით დამტკიცებული „მაუწყებელთა ქცევის კოდექსი“. ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის პირველი და მესამე პრინციპის თანახმად, „ჟურნალისტმა პატივი უნდა სცეს სიმართლეს და საზოგადოების უფლებას - მიიღოს ზუსტი ინფორმაცია“, „ჟურნალისტმა უნდა გადასცეს ინფორმაცია მხოლოდ იმ ფაქტებზე დაყრდნობით, რომელთა წყარო დადასტურებულია“, ხოლო "მაუწყებელთა ქცევის კოდექსი"-ს მე-14 მუხლის 1-4 პუნქტების შესაბამისად: "1. მაუწყებელი ვალდებულია უზრუნველყოს აუდიტორია სანდო და ზუსტი ინფორმაციით და არ დაუშვას ცრუ ან შეცდომაში შემყვანი ინფორმაციის გავრცელება. 2. სიზუსტის უზრუნველყოფისათვის მაუწყებელმა უნდა მოახდინოს ინფორმაციის წყაროს იდენტიფიცირება. ანონიმურ წყაროზე დაყრდნობით ინფორმაციის გაშუქების შემთხვევაში, მაუწყებელმა ნათლად უნდა მიუთითოს წყაროს ანონიმურობის შესახებ. 3. მაუწყებელმა უნდა გაითვალისწინოს ინფორმაციის წყაროს შესაძლო დაინტერესება ან მიუკერძოებლობა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე ეხება საზოგადოებრივი ინტერესის შემცველ საკითხთან დაკავშირებით გამოთქმულ მოსაზრებას და მიიღოს ყველა გონივრული ზომა გადაცემული ინფორმაციის სისრულისა და სიზუსტის უზრუნველსაყოფად. 4. არსებული შესაძლებლობების ფარგლებში მაუწყებელი უნდა დაეყრდნოს პირველწყაროს და საკუთარი ძალისხმევით მოპოვებულ ინფორმაციას. როგორც წესი, მაუწყებელი არ უნდა დაეყრდნოს ინფორმაციის მხოლოდ ერთ წყაროს და სხვა წყაროებიდანაც უნდა მოიძიოს ინფორმაცია".

30.7.3. ინფორმაციის გადამოწმებისას სავალდებულოდ განსახორციელებელი კონკრეტული მოქმედებების შესახებ დეტალურ მსჯელობას შეიცავს, აგრეთვე, საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის საბჭოს გადაწყვეტილებებით დამკვიდრებული პრაქტიკა, რომელიც ჟურნალისტების მხრიდან ეთიკის ქარტიის დარღვევის შესახებ დავების განხილვის შედეგად შეიქმნა. მაგალითად, ქარტიის საბჭოს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში მითითებულია: “ჟურნალისტმა ყველა შესაძლო გზას უნდა მიმართოს ერთი წყაროს მიერ მიწოდებული ინფორმაციის გადასამოწმებლად, მოიძიოს მეორე მხარე, ალტერნატიული წყაროები, გამოითხოვოს ინფორმაცია და აუდიტორიას მიაწოდოს ყველა რელევანტური მხარის შეფასება, კომენტარი. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ წყაროები იყოს ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი; ხოლო თუ ვერ ხერხდება ინფორმაციის გადამოწმება, ჟურნალისტმა აუდიტორიას პატიოსნად უნდა აცნობოს მის მიერ გადამოწმების მცდელობისა და გზების შესახებ და უნდა მიუთითოს, რომ ინფორმაცია გადაუმოწმებელია” (იხ. საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტია, გადაწყვეტილება საქმეზე - ა(ა)იპ დემოკრატიის ინდექსი- საქართველო; დამოუკიდებელი იურისტების ჯგუფი: ეკატერინე ციმაკურიძე, მაია ბაქრაძე, თამარ ლალიაშვილი, ნათია ქუთათელაძე, ბესიკ ლოლაძე, ბესიკ სისვაძე მარიამ ოშხნელის წინააღმდეგ; 8.02.2022წ; საქმე N 533; სუსგ N ას-1271-2018, 7.02.2022წ.)

30.8. სააპელაციო სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ჟურნალისტის გამოხატვის თავისუფლება უნდა შეესაბამებოდეს საზოგადოების უფლებას - მიიღოს სანდო და ზუსტი ინფორმაცია. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო განცხადებების გაკეთებამდე არსებული ჟურნალისტური გამოძიების ფარგლებში მოკვლეული ინფორმაციის გადამოწმების შესახებ მოპასუხეები (შპს „ტ.პ–ი“, ნ.მ–ძე, მ.ჩ–ძე) მიუთითებდნენ შემდეგს: გავრცელებული ინფორმაცია არ წარმოადგენს ცილისწამებას, იგი ემყარება რესპონდენტების მიერ გაჟღერებულ მოსაზრებებს; ჟურნალისტი მ.ჩ–ძე, ინფორმაციის გავრცელებისას, ეყრდნობა თეატრალური ინსტიტუტის დეკანის ყოფილი მოადგილის, პროფესორის მ.მ–ძის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციას; ჟურნალისტის მიერ ინფორმაციის გადამოწმების ვალდებულების ფარგლებში, კითხვები დაესვა კონკრეტულ კურსდამთავრებულებს (ოჯახის წევრებს), რომლებიც ყვებიან თეატრალური ინსტიტუტის მიერ დიპლომის რამდენჯერმე გაცემის ფაქტებზე; გადაცემაში საუბრობს ზ.ნ–ის მეუღლე და პ.ი–ი; ჟურნალისტებმა ინფორმაციის გადამოწმების მიზნით შეკითხვით მიმართა სსიპ „განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნულ ცენტრს“; მოსარჩელეს მის საცხოვრებელ მისამართზე ინტერვიუსთვის, ჟურნალისტმა ასევე მიაკითხა მოსარჩელის შვილს - ი.კ–ძეს, თუმცა პასუხი ვერც ერთი შემთხვევისაგან ვერ მიიღეს. თავის მხრივ, ხსენებული არგუმენტების გასაბათილებლად მოწინააღმდეგე მხარემ (მოსარჩელემ) მიუთითა განხორციელებული კომუნიკაციის უხერხულობასა და უტაქტობაზე. მოპასუხე ჟურნალისტი - მ.ჩ–ძე წინასწარი შეთანხმების გარეშე, სიუჟეტის ეთერში გასვლამდე რამდენიმე დღით ადრე, საცხოვრებელ მისამართზე გამოცხადდა მოსარჩელესთან, იგივე წესით შეეცადა მოსარჩელის შვილთანაც კომუნიკაციის დამყარებას ჟურნალისტი.

30.8.1. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ჟურნალისტური გამოძიების მწარმოებელი პირი ვალდებულია დაიცვას ჟურნალისტური ეთიკის ყველა წესი. ჟურნალისტმა ისეთივე პირობები უნდა შეუქმნას პირს, რომლის მიმართაც რაიმე სიუჟეტს ამზადებს, როგორც ინფორმატორს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხარეს არ მიეცემა მის წინააღმდეგ წაყენებული ბრალდებისაგან თავის დავის საშუალება. სიუჟეტის ეთერში გასვლამდე ორი დღით ადრე სამუშაო დღის დილის საათებში საცხოვებელ მისამართზე მოულოდნელი გამოცხადება მხოლოდ ჟურნალისტური გამოძიების ფორმალობების ზედაპირულ დაცვაზე მიანიშნებს. იგივე შეიძლება ითქვას მოსარჩელის შვილთან განხორციელებულ კომუნიკაციაზე. საინტერესოა ისიც, რომ სიუჟეტში, ვისაც უშუალოდ სდებდნენ ბრალს, არ მისცა ჟურნალისტმა თავის დაცვის ეფექტური საშუალება (კონტრგანმარტების მიცემა, გამოკითხვა, შეკითხვების დასმა, მტკიცებულებათა წარდგენის საშუალება, სხვა რესპოდენტების მოძიება, პოზიციის გაჟღერება...). ასეთ პირობებში დამოუკიდებელი ოჯახის მქონე ადრესატის შვილისათვის (რომელიც შესაძლოა საერთოდაც არ იყოს ინფორმირებული მშობლის სამსახურებრივი მოვალეობისა და ფუნქციების დეტალების შესახებ) შეკითხვევის დასმით: თავს როგორ დაიცავადა თ.ზ–ი?!

30.8.2.სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხე ჟურნალისტების მიერ განხორციელებული ქმედებები არ არის საკმარისი დასკვნისთვის, რომ სიუჟეტი წარმოადგენდა დაბალანსებულ რეპორტაჟს და ჟურნალისტს საკუთარი ეთიკური ვალდებულებები არ დაურღვევია.

30.8.3. სააპელაციო სასამართლომ რეპორტაჟის შინაარსის არსზეც იმსჯელა და განმარტა, რომ რეპორტაჟიდან გამომდინარე, მსმენელისათვის იმთავითვე ნათელი არ ხდება, რომ ის წარმოადგენს რესპონდენტის და არა ჟურნალისტის შეფასებას/დამოკიდებულებას მასში აღწერილ ფაქტებთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ჩატარებული ჟურნალისტური გამოძიების არაობიექტურობაზე მიუთითებს ისიც, რომ სსიპ „განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნულ ცენტრისადმი“ მოპასუხე მ.ჩ–ძის მიმართვის შემდეგ, ჟურნალისტი არ დაელოდა გონივრულ ვადას, მიეღო პასუხი. ჟურნალისტის მიმართვის პასუხად, საჯარო სამართლის იურიდიული პირის პასუხი შედგენილია 2021 წლის 14 ივლისს, ხოლო სიუჟეტი ეთერში გავიდა, პასუხის მიღებამდე 4 დღით ადრე - 2021წლის 10 ივლისს.

30.9. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ სრულად შეძლო მის წინააღმდეგ გავრცელებული განცხადების სინამდვილესთან შეუსაბამობის დადასტურება.

30.9.1. მოსარჩელის ინიციატივით დაიკითხა რამდენიმე მოწმე. მოწმეთა განმარტებების ანალიზი ცხადყოფს, რომ სსიპ „განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი“ უფლებამოსილია დაადგინოს განათლების დამადასტურებელი დოკუმენტის ნამდვილობა. დიპლომის ნამდვილობის არდადასტურება არ გულისხმობს ამ დიპლომის გაუქმებას ან მის სიყალბეს. იგულისხმება, რომ ის ნამდვილობისთვის კანონმდებლობით დადგენილ სტანდარტს ვერ აკმაყოფილებს, არის ფორმალური ხარვეზის მქონე დოკუმენტი, რომელიც ხარვეზის აღმოფხვრის შედეგად ექვემდებარება გამოცვლას. მოწმეებმა ასევე განმარტეს დოკუმენტის დუბლიკატის გაცემის წესი და მიუთითეს, რომ დუბლიკატის გაცემა ხდება მაშინ, როდესაც დედანი დოკუმენტი დაკარგულია ან სხვა რაიმე ფორმით განადგურებულია. მოწმეთა ჩვენებებით დადგინდა ასევე, რომ დოკუმენტის ნამდვილობის დადგენის პროცესში გამოცვლილი დოკუმენტის ნომერი შესაძლოა დაემთხვეს სხვა სასწავლო წელს ან სხვა აკადემიური ხარისხის დამადასტურებელი დოკუმენტის ნომერს და აღნიშნული დოკუმენტის სიყალბესთან კავშირში არ არის.

30.9.2. მხარეთა შორის სადავოდ არ გამხდარა ფაქტი იმის შესახებ, რომ სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 2015 წლის 9 მარტის N52/კ ბრძანების თანახმად, მოსარჩელე დაინიშნა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე დროებით მოვალეობის შემსრულებლად 2015 წლის 9 მარტიდან. სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის მიერ 2015 წლის 13 იანვარს გაიცა სიუჟეტში მოხსენიებული პირის - ზ.ნ–ის კუთვნილი, გამოცვლილი უმაღლესი განათლების STAFU N000003 დიპლომის ნამდვილობის დადასტურების თაობაზე N MES 3 150000012450 ინდივიდუალური ადმინისტრაცილ-სამართლებრივი აქტი, რომლითაც დადასტურებულ იქნა საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ 2014 წლის 19 დეკემბერს გაცემული უმაღლესი განათლების STAFU N000003 დიპლომის (სარეგისტრაციო No1704) ნამდვილობა. აქტი ხელმოწერილია სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი/განათლების დადასტურების სამსახურის უფროსის ა.მ–ძის მიერ;

30.9.3. ზ.ნ–ის და ს.ე–ის კუთვნილი დიპლომების დარღვევით გაცემის ფაქტთან დაკავშირებით მოსარჩელის მიერ 2015 წლის 26 ივნისს ხელმოწერილ წერილში განმარტებულია, რომ 2007 წელს გაცემული ს.ე–ის კუთვნილი STAFU N 000003 წარჩინების დიპლომი (სარეგისტრაციო No000403) და 2014 წელს გაცემული ზ.ნ–ის კუთვნილი STAFU N000003 დიპლომი (სარეგისტრაციო N1704) წარმოადგენენ სხვადასხვა ფორმის მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტებს, რომელთათვისაც წაყენებული იყო, თითოეული მათგანის გაცემის მომენტში მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული, განსხვავებული მოთხოვნები და რომლებსაც ფინანსთა სამინისტროს მიერ მინიჭებული ჰქონდათ მკაცრი აღრიცხვის ფორმებისათვის დადგენილი განსხვავებული სარეგისტრაციო ნომრები, კანონმდებლობიდან გამომდინარეობს თითოეული მკაცრი აღრიცხვის დოკუმენტისათვის დამოუკიდებელი თანმიმდევრული ნუმერაციის არსებობა. თუმცა, მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს ერთი და იმავე უმაღლესი საგანმანათლებლო საფეხურის შესაბამისი კვალიფიკაციის დამადასტურებელი დოკუმენტების განსხვავებული მკაცრი აღრიცხვის ფორმების ერთიან ნუმერაციას. შესაბამისად, მოცემული დიპლომების იდენტური სერია და ნომერი არ წარმოადგენს რომელიმე მათგანის ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველს. ამგვარი მტკიცებულებების საწინააღმდეგოდ მოპასუხეებს სხვა სახის მასალები არ წარმოუდგენიათ.

30.9.4. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2010 წლის 1 ოქტომბრის N98/ნ ბრძანებით ერთმნიშვნელოვნად დადგენილია საქართველოში გაცემული საგანმანათლებლო დოკუმენტების ნამდვილობის დადასტურების წესი და უფლებამოსილი ორგანო. საქართველოში გაცემული საგანმანათლებლო დოკუმენტების ნამდვილობის დადასტურებასა და განათლების აღიარებას ახდენს საჯარო სამართლის იურიდიული პირი - განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი. ამ მოცემულობის ფარგლებში, ჟურნალისტების მხრიდან დიპლომის პროცედურული ხარვეზის გამო დაუდასტურებლობის სიყალბედ და დანაშაულის შემცველ ქმედებებად შერაცხვა იძლევა განცხადებების ცილიმწამებლურად შეფასების საფუძველს.

30.10. აპელანტების (მოპასუხეების) პრეტენზია, რომ მორალური ზიანი ცილისწამებისათვის ყოველთვის სიმბოლურ ხასიათს ატარებს, თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა, რაც შეუსაბამოდ დიდი ოდენობისაა, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 413-ე მუხლის თანახმად, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. მოსარჩელის მოთხოვნა მორალური ზიანის ნაწილში ეფუძნება ამავე კოდექსის მე-18 მუხლის მე-6 ნაწილს, რომლის თანახმადაც, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ხოლო, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურებაც. ზიანის ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს იმ მოგების სახით, რომელიც წარმოექმნა ხელმყოფს. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც.

,,ფიზიკური და ზნეობრივი ტანჯვის” ხასიათი უნდა შეფასდეს ზიანის მიყენების ფაქტობრივი გარემოებების, ასევე დაზარალებულის ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებით (მაგ. ასაკი, ფიზიკური მდგომარეობა), აგრეთვე სხვა გარემოებათა გათვალისწინებით, რომლებიც ადასტურებს, თუ რა სიმძიმის ტანჯვა გადაიტანა დაზარალებულმა. მორალური ზიანი სახეზეა, როდესაც სახეზეა ადამიანის ფსიქიკის სფეროში ნეგატიური ცვლილების არსებობა, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და ზნეობრივ ტანჯვაში. ზიანის ანაზღაურებისას გადამწყვეტ როლს ასრულებს ზიანის სიმძიმე. მსუბუქი სულიერი განცდები, მსგავსად მსუბუქი ფიზიკური ტკივილისა, მხედველობაში არ მიიღება, ხოლო როდესაც ადგილი აქვს ისეთ ზიანს, რომლის დროსაც, როგორც წესი, მოსალოდნელია მძიმე ფსიქიკური განცდები, სულიერი ტანჯვა, და ა. შ. მოქმედებს ე.წ. მორალური ზიანის პრეზუმფცია და ზიანის მიმყენებლის მიერ საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ აღნიშნულმა პირმა მძიმე სულიერი ტკივილი განიცადა. სსკ-ის 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეული მორალური ზიანის მახასიათებელი თვისება არის ადამიანის ფსიქიკური და სულიერი ბუნების სფეროში ნეგატიური ზემოქმედების მოხდენა, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და ზნეობრივ ტანჯვაში (იხ. სუსგ N ას- 660-660-2018, 20.07.2018წ.;პპ.62, 64, 65).

30.10.1. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, გავრცელებული ინფორმაციის შინაარსის, გავრცელების სიხშირის, მეთოდის, დანაშაულებრივ ქმედებაში უსაფუძვლო და დიფამაციური ფაქტების გავრცელების გამო მოპასუხეებისათვის დაკისრებული მატერიალური ზიანოს ოდენობა კანონთან სრულ შესაბამისობაშია. მორალური ზიანის ანაზღაურება სრულად ვერ დააკომპენსირებს განცდილ ტანჯვას, მაგრამ ფსიქოემოციური რეაბილიტაციის მიზნებიდან გამომდინარე მის დაკისრებას აქვს ლეგიტიმური მიზანი.

30.11. აპელანტების (მოპასუხეების) მორიგი პრეტენზია ეხება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობას. მოპასუხეთა მტკიცებით სარჩელი ინიცირებულია მოთხოვნის 100-დღიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ, რის გამოც იგი განუხორციელებელია. ამ საკითხზე მსჯელობისას სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ეფექტურ საშუალებას წარმოადგენს შესაგებელის წარდგენა. შესაგებლის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს მოთხოვნის შემწყვეტი ან განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლები. მოპასუხის მიერ მოთხოვნის შემწყვეტი შესაგებლის განხორციელების შემთხვევაში, უპირველესად უნდა იქნეს მოძიებული მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა, რომელიც შესაძლოა უპირისპირდებოდეს მოსარჩელის (სამართლებრივ) მოთხოვნის უფლებას. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმა, ისევე, როგორც მოსარჩელის სტადიაზე მოსაძიებელი მოთხოვნის საფუძველი, უნდა გამომდინარეობდეს კანონიდან. მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი - ხანდაზმულობის შესაგებელის შემოწმება უნდა მოხდეს სსკ-ის 144-ე მუხლის პირველი ქვეპუნქტის საფუძველზე;

30.11.1. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესზე მიუთითა, რომლის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყონებლივ აღდგენის სტიმულიზაციას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე; თბილის, 2007წ; გვ. 63; შეად. სუსგ-ას N ას-547-515-2012, 11.06.2012წ.).

30.11.2. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა. ამ ვადის გაცდენა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება N 1/3/161 საქმეზე “საქართველოს მოქალაქეები-ოლღა სუმბათაშვილი და იგორ ხარპოვი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ”.);

30.11.3. სსკ-ის 129-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ცალკეულ შემთხვევებში კანონით შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს ხანდაზმულობის სხვა ვადებიც. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლი აწესებს ცილისწამების შესახებ სარჩელის სასამართლოში წარდგენილი ვადას, რაც უნდა განხორციელდეს 100 დღის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც პირი გაეცნო ან შეეძლო, რომ გასცნობოდა განცხადებას. კანონმდებლობა ითვალისწინებს ხანდაზმულობის დაწყებისა და დასრულების მომენტს. მოთხოვნის შემოწმებისას აუცილებელია განისაზღვროს ხანდაზმულობის კონკრეტული ვადის გამოყენებისა და მისი ათვლის საკითხი. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის ობიექტურ და სუბიექტურ მომენტებს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან, ანუ იმ მომენტთან, როცა პირმა შეიტყო, ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას (შეად. ნუნუ კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსი კომენტარი; წიგნი I, მუხლი 130; ველი 2; თბილისი, 2017წ; ლადო ჭანტურია- საქართველოს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილის, 2011წ; გვ. 123).

30.11.4. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის სწორი გამოთვლისათვის არსებითია, ზუსტად დადგინდეს მოთხოვნის წარმოშობის დრო. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს: „სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე” (შეად. სუსგ-ებს: N ას-934-899-2016, 14.02.2017წ; N ას-1341-1263-2017; 20.12.2017წ; Nას-1937-2018, 15.03. 2019წ; N ას-68-68-2018, 03.04.2018წ; N ას-382-2019, 14.05.2019წ.).

30.11.5. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არსებული ურთიერთობა რეგულირდება სპეციალური კანონის ფარგლებში. მოსაჩელის შესახებ განცხადებები გავრცელდა 2021 წლის 10 ივლისს. ინფორმაცია გავრცელდა მოპასუხე ტელეკომპანიის ეთერში. მოსარჩელემ სასამართლოს თავდაპირველად სარჩელით მიმართა 2021 წლის 20 ოქტომბერს, თუმცა განსახილველად მიღებაზე სასამართლოს მიერ ეთქვა უარი. მოსარჩელე სარჩელში მიუთითებდა, რომ იგი ზოგადად არ უყურებს მოპასუხე ტელეკომპანიის გადაცემებს და სადავო სიუჟეტის შესახებ მისთვის ცნობილი გახდა გადაცემის ტელეეთერში გასვლიდან რამდენიმე დღეში, კერძოდ 14 ან 15 ივლისს, როდესაც მას დაუკავშირდა მეგობარი და აცნობა აღნიშნულის თაობაზე. მოცემულ შემთხევევაში სასარჩელო მოთხოვნა არ განეკუთვნება სახელშეკრულებო ან დელიქტური სამართლის წიაღიდან წარმოშობილ ვალდებულებებს, ამიტომ რთულია სასამართლოსთვის იმ ობიექტური საწყისი დროის დადგენა, როდის შეიტყო მხარემ ან უნდა შეეტყო ვალდებულების დარღვევის შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა, რომ ხანდაზმულობის ვადა იმ საწყისიდან კი არ უნდა აითვალოს, როდესაც სიუჟეტი გავიდა ეთერში, არამედ იმ თარიღიდან როდესაც უფლებადარღვეულმა მოსარჩელემ შეიტყო ამის შესახებ. როგორც უკვე აღინიშნა, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით დგინდება, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს სარჩელით თავდაპირველად მომართა 2021 წლის 20 ოქტომბერს და სარჩელის განსახილველად მიღებაზე სასამართლოს მიერ ეთქვა უარი. მოსარჩელის განმარტებით, იგი ზოგადად არ უყურებს “ტ.პ–ის’‘ გადაცემებს და გასული სიუჟეტის შესახებ მისთვის ცნობილი გახდა გადაცემის ტელეეთერში გასვლიდან რამდენიმე დღეში, კერძოდ, 14 ან 15 ივლისს, როდესაც მას დაუკავშირდა მეგობარი და აცნობა აღნიშნულის თაობაზე. იმის გამო, რომ უფლების დარღვევის შესახებ მოსარჩელის ინფორმირების სხვა ობიექტური საწყისის გამოყენება შეუძლებელია, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით საწყისად მოსარჩელისათვის განცხადების შინაარსის გაგების თარიღი მართებულია. სააპელაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას, რომ სასარჩელო მოთხოვნა სპეციალური კანონით განსაზღვრულ ვადაშია განხორციელებული.

30.12. სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივრებში გადაწყვეტილების გაუქმების წინაპირობად მითითებული შედავებები დაუსაბუთებლობის მოტივით არ გაიზიარა, რის გამოც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 20.09.2022წ. გადაწყვეტილება ძალაში დარჩა.

30.13. ერთობლივი სააპელაციო საჩივრით მოპასუხე ჟურნალისტებმა ნ.მ–ძემ და მ.ჩ–ძემ, ასევე, გაასაჩივრეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინება, მათი არასათანადო მოპასუხედ ცნობაზე უარის თქმის შესახებ. შესაბამისად, სააპელაციო პრეტენზიის ფარგლებში ამ საკითხის შემოწმებისას, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საერთო წესის მიხედვით, სასამართლოს ნებისმიერი განჩინება შეიძლება გასაჩივრდეს. თავისებურება მხოლოდ ისაა, რომ ზოგიერთი განჩინება შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებისაგან დამოუკიდებლად (ცალკე) - კერძო საჩივრით (საჩივრით), ხოლო ზოგიერთი - მხოლოდ გადაწყვეტილებასთან ერთად. სასამართლოს იმ განჩინებების უსწორობასა და დაუსაბუთებლობაზე, რომლებიც შეიძლებოდა, გასაჩივრებულიყო კერძო საჩივრით, მაგრამ ამა თუ იმ მიზეზით არ გასაჩივრებულა, აგრეთვე - იმ განჩინებებზე, რომლებზეც კერძო საჩივრის შეტანა დაუშვებელია, შეიძლება მიეთითოს საბოლოო გადაწყვეტილების წინააღმდეგ შეტანილ სააპელაციო/საკასაციო საჩივარში. უნდა აღინიშნოს, რომ საბოლოო გადაწყვეტილების წინმსწრები განჩინებების ამ გადაწყვეტილებასთან ერთად გასაჩივრების მიზანი შეიძლება იყოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დაუსაბუთებლობის, მისი კანონის დარღვევით მიღების დადასტურება. შესაბამისად, თუ შემოწმების შედეგად აღმოჩნდება, რომ საბოლოო გადაწყვეტილებასთან ერთად გასაჩივრებული წინმსწრები განჩინებები კანონის დარღვევითაა მიღებული, რამაც შემაჯამებელი გადაწყვეტილების იურიდიული დაუსაბუთებლობა განაპირობა, სააპელაციო სასამართლო გააუქმებს როგორც შემაჯამებელ გადაწყვეტილებას, ისე კანონის დარღვევით მიღებულ განჩინებებს. სასამართლოს ზემოხსენებული განმარტება შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკას (მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ები: N 3კ/393-01. 19.10.2001წ; N ას-112-415-04, 4.03.2004წ; N ას-217-209-2013, 20.09.2013წ; N ას-555-526-2015, 23.1-.2-15წ; N ას-12-2019, 4.03.2021წ.).

30.13.1. პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2022 წლის 23 ივნისს გამართულ სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხების წარმომადგენელმა ქ.ზ–მა დააყენა შუამდგომლობა ნ.მ–ძისა და მ.ჩ–ძის არასათანადო მოპასუხედ ცნობის თაობაზე, რაც არ დაკმაყოფილდა (იხ. საოქმო განჩინება, 2022 წლის 23 ივნისის სხდომის ოქმში). სააპელაციო სასამართლო აღნიშნა, რომ სასამართლო სარჩელს იხილავს და გამოაქვს გადაწყვეტილება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში იმ პირის წინააღმდეგ, რომლის მიმართაცაა სარჩელი აღძრული. შესაბამისად, მოპასუხედ მითითებული პირი აუცილებელია, რომ იყოს “პაუსხისმგებელი”. მას უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა, სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ თუ სრულად დაკმაყოფილების შემთხვევაში, აღადგინოს მოსარჩელის დარღვეული სამოქალაქო უფლება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი იცნობს სათანადო მოპასუხის ინსტიტუტს და ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე (სსსკ-ის 85-ე მუხლი). ზემოაღნიშნული ნორმა სასამართლოს ავალდებულებს გამოარკვიოს სამართლებრივი თვალსაზრისით სწორად აირჩია თუ არა მოსარჩელემ ის პირი (მოპასუხე), რომელსაც თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა უნდა მოსთხოვოს, რათა დავაში ჩაბმული არ აღმოჩნდეს და მოპასუხის საპროცესო მოვალეობები არ დაეკისროს ისეთ პირს, რომელსაც მოსარჩელის კანონიერ უფლებებთან კავშირი არ გააჩნია (იხ. სუსგ N ას-1145-1065-2017, 31.07.2018წ.).

30.13.2. მოპასუხის სათანადოობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლზე, რომლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, მედიაში ჟურნალისტის მიერ გამოქვეყნებულ ცილისწამებასთან დაკავშირებული სასამართლო დავისას მოპასუხეა მედიის მესაკუთრე. მხოლოდ ამ ნორმაზე დაყრდნობით მცდარი დასკვნა მიიღება, რომ სარჩელზე პასუხისმგებელ პირებად დასახელებული ფიზიკური პირები- მოპასუხედ მითითებული ჟურნალისტები არიან არასათანადო მოპასუხეები, თუმცა, ნორმათა ურთიერთკავშირის საფუძველზე, სპეციალური კანონის მე-6 მუხლის მე-5 პუნქტის დანაწესის მიხედვით, ცილისწამების თაობაზე სასამართლო დავისას არასათანადო მოპასუხეა პირი, რომელიც არ არის განცხადების ავტორი ან რედაქტორი, ან პირი, რომელმაც ტექნიკურად უზრუნველყო განცხადების გავრცელება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ის აშკარად და პირდაპირ უჭერს მხარს განცხადებას.

30.13.3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ სადავო განცხადებები ცილისმწამებლურია. განცხადების ავტორები არიან ფიზიკური პირები, ხოლო მოპასუხე ტელეკომპანიამ შექმნა მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა მის გასავრცელებლად. საქმის ზეპირი მოსმენის დროს სააპელაციო სასამართლოს კოლეგიური შემადგნელობის მიერ დასმულ დამაზუსტებელ შეკითხვაზე, თუ რამდენად შეეძლო საქმის ნამდვილი არსის გამორკვევის გარეშე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაეწყვიტა მხარეთა სათანადო მოპასუხეობის საკითხი, მოპასუხეთა წარმომადგენლებმა თვითონვე უპასუხეს, რომ კვლევის გარეშე სათანადო მოპასუხეობის საკითხის გამორკვევა შეუძლებელი იქნებოდა (იხ. სააპელაციო სასამართლოს 21.11.2023წ. სხდომის ოქმი 14:11:03: სთ-დან). არასათანადო მოპასუხის დადგენის პროცედურაში მოსამართლის როლი მცირეა. იგი სთავაზობს მოსარჩელეს შეცვალოს არასათანადო სათანადო მოპასუხეთი. თუ ამას არ გაითვალისწინებს მხარე არასათანადო მოპასუხის მიმართ სარჩელი საერთო საფუძვლით არ დაკმაყოფილდება, რაც საქმის არსებითი განხილვის გარეშე შეუძლებელია. ამდენად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს 2022 წლის 23 ივნისს საოქმო განჩინების გაუქმების სამართლებრივი წინაპირობები არ არსებობს.

31. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

31.1. მოპასუხეებმა (ტელეკომპანიამ, ჟურნალისტებმა: მ.ჩ–ძემ და ნ.მ–ძემ, მ.მ–ძემ) საკასაციო წესით გაასაჩივრეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 მარტის განჩინება.

31.1.1. მოპასუხეთაგან ტელეკომპანიამ, ჟურნალისტებმა: მ.ჩ–ძემ და ნ.მ–ძემ მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. მოპასუხეებმა მოითხოვეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს განჩინების გაუქმება, რომლითაც მოპასუხეებს უარი ეთქვათ არასათანადო მოპასუხედ ცნობაზე. კასატორები უთითებენ, რომ სადავო განცხადება: „ქალბატონ თ.ზ–ს ხელი აქვს მოწერილი დოკუმენტაციის სიყალბეზე. თუ არა კორუფციული დაინტერესება, ქალბატონი თ.ზ–ი ასეთ ყალბ დოკუმენტაციას ხელს არ მოაწერდა“ რესპონდენტმა მ.მ–ძემ გაავრცელა, შესაბამისად, მოპასუხეთა სააპელაციო პრეტენზია, რომ ამ მიმართებით საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ფაქტობრივ უსწორობას შეიცავდა უპასუხოდ დატოვა სააპელაციო სასამართლომ. მოპასუხეებს მიაჩნიათ, რომ მედიას უსაფუძვლოდ დაევალა რესპონდენტის განცხადების უარყოფა, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არ გამოიკვლიეს სათანადოდ ვიდეო მტკიცებულება და მოსარჩელის მიერ სადავოდ ქცეული განცხადებები. მოპასუხე ჟურნალისტები კანონის დარღვევით არიან ჩართული საქმეში, ისინი არასათანადო მოპასუხეებად უნდა სცნოს საკასაციო სასამართლომ;

31.1.2. ქვემდგომი ისტანციის სასამართლოებმა არასწორად დაასკვნეს, რომ მოსარჩელის მიერ სადავოდ მიჩნეული განცხადებები აკმაყოფილებს მათი ცილისწამებად მიჩნევის კრიტრიუმებს. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია დიფამაციური სარჩელის წარდგენისას მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი, რომელიც სწორედ გამოხატვის თავისუფლების დაცვის მაღალი სტანდარტიდან გამომდინარეობს და საერთო სასამართლოებიც უთითებენ თავიანთ გადაწყვეტილებებში;

31.1.3. მოპასუხეთა საკასაციო პრეტენზიით, გავრცელებული სადავო განცხადებები წარმოადგენს მოსაზრებებს, რისთვისაც მნიშვნელოვანია მთლიანი კონტექსტის გათვალისწინება (იხ. სუსგ N ას-53-49-2017, 7.04.2017წ.). სადავო განცხადებაში „ქვეყანაში ახალმა დიპლომების სკანდალმა იფეთქა. იქ ირკვევა, რომ განათლების დამადასტურებელი უმაღლესი დოკუმენტის მისაღებად 10 000 დოლარია საჭირო, გადაიხდი და მოგცემენ, რომ თითქოს სწავლობდი, ცოდნაც მიიღე, განათლებაც მიიღე და შემდგომი კარიერისთვის გზა გახსნილი გაქვს. ამ ხმაურიან ამბავში, კიდევ უფრო ხმაურიანია, რომ შესაძლოა ამ ყველაფერთან კავშირი ჰქონდეს ქართული ოცნების ლიდერის, ი.კ–ძის დედას. თეატრალური ინსტიტუტის პროფესორმა გადაწყვიტა, რომ ყველაფერი ხმამაღლა მოყვეს და ხელი დაადოს ქვეყნის ყველაზე გავლენიანი პოლიტიკოსის ოჯახის წევრს. ეს ქალბატონი ამტკიცებს, რომ ყალბ დოკუმენტებს ლეგიტიმაციას სწორედ ი.კ–ძის დედა აძლევდა"; კონკრეტულ წინადადებაში გამოყენებულია სიტყვები “შესაძლოა კავშირი ჰქონდეს”, რაც ნიშნავს იმას, რომ ჟურნალისტი უთითებს არა დადგენილ ფაქტზე, არამედ ვარაუდზე. ანალოგიურად უნდა შეფასდეს სიტყვა “ალბათ”, რადგან ამ სიტყვით იწყება სადავო წინადადება „ალბათ, ეს არის ყველაზე ხმაურიანი ამბავი, რაც კი ბოლო პერიოდში მოგვისმენია, ყალბი დიპლომები 10 000 დოლარად და მფარველების კვალი ი.კ–ძის ოჯახისკენ“; ასევე საყურადღებოა სიტყვები “კვალი მიდის”, რაც მსმენელში თავისთავად იწვევს აღქმას, რომ განცხადება არათუ ფაქტის, არამედ მოსაზრების შემცველია და გამოყენებულია იმის გათვალისწინებით, რომ თეატრალური ინსტიტუტის დეკანის ყოფილი მოადგილის, პროფესორ მ.მ–ძის მიერ მიწოდებულ ინფორმაციაზე მიუთითებს ი.კ–ძის ოჯახის შესაძლო მონაწილეობაზე. ასევე საყურადღებოა სიტყვები “მთავარი უზუსტობა” („მთავარი უზუსტობა, რაც იკვეთება ამ საქმეში არის ის, რომ თუ ეს სამსახური გარკვეული პერიოდის წინ ვთქვათ დიპლომებს ასაღებდა, როგორც ყალბს და არა ნამდვილს, თ.ზ–ი რამდენიმე თვეში იგივე დიპლომებზე წერს, რომ ამ დიპლომების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანა არის უსაფუძვლო“), რაც მხოლოდ ვარაუდზე მიანიშნებს და მხედველობაშია მისაღები მთლიანი კონტექსტი. ამ მიმართებით კასატორი უთითებს სუსგ-აზე N ას-706-2020, 21.04.2021წ; პპ.32-33;

31.1.4. მიუხედავად იმისა, რომ გავრცელებული ცნობები არ არის ფაქტებად გადმოცემული, არამედ ვარაუდებია/მოსაზრებებია, იმ შემთხვევაში თუ ისინი ფაქტებად არის მიჩნეული, უნდა დამტკიცდეს, რომ გავრცელებული ცნობები მცდარია. სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს ის ინფორმაცია, რომელიც არსებობდა ჟურნალისტების ხელთ და რომლებიც გახდა იმ ვარაუდების საფუძველი, რაც გავრცელდა: თეატრალური ინსტიტუტის დეკანის ყოფილი მოადგილის, პროფესორ მ.მ–ძის მიერ მიწოდებული ინფორმაცია; მოსარჩელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტი, რომელიც წინააღდეგობაში მოდის განათლების მინისტრის მიერ ხელმოწერილ დასკვნასთან, განათლების ხარისხის ცენტრის დირექტორის თ.მ–ის პროკურატურაში წარდგენილ დოკუმენტაციასთან; შესწავლილი დიპლომები და ექსპერტის-მ.რ–ის მოსაზრებები, რომელიც კამერების წინ, ჟურნალისტთან საუბრობს იმაზე, თუ რა ხარვეზები აქვს დიპლომებს და რატომ ჩნდება ეჭვი; ინტერვიუები კონკრეტულ კურსდამთავრებულებთან და მათი ოჯახის წევრებთან; ხარისხის კონტროლის დასკვნები კონკრეტულ დიპლომებთან დაკავშირებით, სადაც მითითებულია, რომ საჭიროა დიპლომების გამოცვლა; მოწმედ დაკითხული გ.შ–ძის ჩვენება, რომელიც განმარტავს, რომ მოსარჩელის უშუალო მოვალეობა იყო დოკუმენტის ნამდვილობის დადასტურება (15.07.2022წ. სხდომის ოქმი 12:25:24);

31.1.5. კასატორთა მტკიცებით მოსარჩელე წარმოადგენს სპეციალური კანონით განსაზღვრულ საჯარო პირს. სასამართლომ მოსარჩელის კერძო თუ საჯარო პირად შეფასების საკითხისას მხედველობაში არ მიიღო სადავო სიუჟეტის მიზანი, ხოლო, მეორე მხრივ, მოსარჩელის თანამდებობა. საქმე ეხებოდა არა ფიზიკური პირის თ.ზ–ის მიმართ გაკეთებულ სიუჟეტს, არამედ, სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის უფლებამოსილების განხორციელებას და აღნიშნულის თაობაზე საზოგადოებისთვის ინფორმაციის მიწოდებას, რაც გამორიცხავს მოსარჩელის კერძო პირად მიჩნევის სამართლებრივ შესაძლებლობას. მოსარჩელე სპეციალური კანონის მიზნებისათვის ნამდვილად წარმოადგენს პირს, რომლისკენაც, მისი გარკვეული ქმედებების შედეგად, მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. უდავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს, რომ სსიპ შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომლების მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების ფაქტზე მიმდინარეობს სისხლის სამართლის გამოძიება. ჟურნალისტური გამოძიების ფარგლებში მოსარჩელე მოხსენიებულია პირად, რომელსაც შესაძლოა შემხებლობა ჰქონდეს აღნიშნულ გამოძიებასთან, რომელი მოსაზრებაც, თავის მხრივ, ეყრდნობა რესპონდენტების მიერ მოწოდებულ ინფორმაციას. ამდენად, სიუჟეტის ფარგლოებში მოსარჩელე წარმოადგენს საჯარო პირს, ვინაიდან მისი, როგორც სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის უფლებამოსილების განხორციელებისას შესაძლო სამართალდარღვევებზე და კავშირზე მიმდინარე გამოძიებასთან, არსებობს საზოგადოებრივი ინტერესი, რომელიც არ არის ცნობისმოყვარეობით განპირობებული დაინტერესება;

31.1.6. ჟურნალისტს არ გამოუჩენია აშკარა და უხეში დაუდევრობა. კასატორი უთითებს, რომ მოპასუხეთაგან ჟურნალისტი მ.ჩ–ძე ეყრდნობა: თეატრალური ინსტიტუტის დეკანის ყოფილი მოადგილის, პროფესორ მ.მ–ძის მიერ მიწოდებულ ინფორმაციას; ჟურნალისტმა კითხვები დაუსვა კონკრეტულ კურსდამთავრებულებს, რომლებიც საუბრობენ თეატრალური ინსტიტუტის მიერ დიპლომის რამდენჯერმე გაცემის ფაქტებზე, ვინაიდან განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის მიერ მათი ნამდვილობის აღიარება არ ხდებოდა; წლების მანძილზე მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელზეც ამ დრომდე არ დამდგარა შედეგი. ჟურნალისტმა სცადა ინტერვიუს აღება თეატრალური ინსიტუტის დირექტორის მოადგილის-გ.მ–ისაგან, რომელმაც უარი თქვა კომენტარზე; ჟურნალისტი კომენტარის ასაღებად მივიდა განათლების ხარისხის ცენტრში, სადაც განუცხადეს, რომ დირექტორი იყო მივლინებაში, ერთი მოადგილე- შვებულებაში, ხოლო მეორე- კოვიდინფიცირებული. ამის შემდეგ ჟურნალისტი მ.ჩ–ძე ტელეფონით დაუკავშირდა და მიიღო პასუხი, რომ ცენტრისთვის მიემართათ წერილობით და უპასუხებდნენ; ჟურნალისტი გაესაუბრა განათლების მინისტრის ყოფილ მოადგილეს მ.ბ–ს, რომელმაც თეატრალური ინსტიტუტის დიპლომების ამბავი ვერ გაიხსება; ჟურნალისტი კითხვების დასასმელად მისული იყო უშუალოდ მოსარჩელესთან და მის შვილთან- ი.კ–ძესთან, თუმცა, ვერც ერთისგან ვერ მიიღო პასუხები; ჟურნალისტმა კომუნიკაცია დაამყარა თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის ხარისხის კონტროლის სამსახურის უფროსთან-ა.ს–ძესთან, რომელიც თავს არიდებდა ჟურნალისტის კრიტიკულ კითხვებს და ზოგადი განმარტებებით შემოიფარგლებოდა. კასატორის მტკიცებით, მოსარჩელე საჯარო პირია და მას შეეძლო, ნებისმიერი ფორმით, მათ შორის სხვა მედია საშუალებით, ესარგებლა სატელევიზიო ეთერით და კომენტარი გაეკეთებინა, თუმცა, ის ასე არ მოიქცა;

31.1.7.კასატორი ვრცლად მსჯელობს საგამოძიებო ჟურნალისტიკის მნიშვნელობაზე, რომლის ფარგლებში ჟურნალისტების მთავარი მიზანია “ფარდა ახადონ” კონკრეტულ გარემოებებს, გააჩინონ კითხვები და დატოვონ საფიქრალი საზოგადოებაში. კასატორს მიაჩნია, რომ სადავო სიუჟეტი სათანადოდ არ შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ და არ მიიჩნია საზოგადოებრივი მნიშვნელობის მქონე საკითხად. სასამართლომ უგულებელჰყო სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების მაღალი სტანდარტი და უპირობოდ მიანიჭა უპირატესობა მოსარჩელის რეპუტაციის დაცვას გავრცელებული სადავო განცხადებების არასწორი შეფასებითა და მათი ცილისწამებად მიჩნევით;

31.1.8. კასატორ მხარეს მიაჩნია, რომ არ დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი. ამ მიმართებით კასატორი უთითებს სპეციალური კანონის მე-13 და მე-14 მუხლების დანაწესზე და ევროსასამართლოს საქმეებზე Toranzo Gomez v. Spain, Case of Castells v. Spain დაყრდნობით მსჯელობს;

31.1.9. კასტორებს მიაჩნიათ, რომ დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობა არაპროპორციულია. კასატორი სსკ-ის 413-ე მუხლზე და საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაზე (სუსგ N ას-440-754-09, 3.12.2009წ.) დაყრდნობით განმარტავს, რომ მოსარჩელემ ვერც ერთ გარემოებაზე ვერ მიუთითა, რაც დადასტურებდა მიყენებულ ზიანს და დაამტკიცებდა, რომ სადავო ცნობების უარყოფა არ არის საკმარისი. სრულიად არაგონივრულია მოპასუხე ტელეკომპანიისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით 5555 ლარის დაკისრება, სასამართლოს არც კი დაუსაბუთებია, თუ რატომ ვერ იქნებოდა საკმარისი ცნობების უარყოფა იმ რეპრესიული მექანიზმის სახით, რაც გამოხატვის თავისუფლებას ზღუდავს.

31.1.10. მოპასუხეთა მტკიცებით სარჩელი ხანდაზმულია, რადგან სპეციალური კანონის მე-19 მუხლის მიხედვით დადგენილი 100-დღიანი ვადა დარღვეულია. კასატორის ძირითადი პრეტენზია ამ მიმართებით იმაში მდგომარეობს, რომ სადავო განცხადების საჯარო სივრცეში გავრცელების მომენტიდან უნდა აითვალოს ხანდაზმულობის ვადა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სპეციალური კანონის რეგულაცია აზრს დაკარგავს და ცილისწამების შესახებ სარჩელების სასამართლოში წარდგენის შესაძლებლობა შეუზღუდავად იარსებებს, მუდმივად იქნება შესაძლებელი მხარემ განაცხადოს, რომ ეთერში განთავსებისას სიუჟეტი/რეპორტაჟი არ უნახავს და 1 წლის შემდეგ შეიტყო. კასატორს მიაჩნია, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარეს არ მოუხდენია მისი მტკიცების ტვირთის რეალიზება იმ კონტექსტში, რომ ობიექტურად არ შეეძლო გაცნობოდა სადავო განცხადებას და ვადის ათვლა პირველი ასეთი შესაძლებლობისთანავე დაიწყო.

31.1.11. კასატორი მხარე მიიჩნევს, რომ წინამდებარე სარჩელი წარმოადგენს სტრატეგიულ სამართალწარმოებას სამოქალაქო ჩართულობის წინააღმდეგ (SLAPP). ამ თვალსაზრისით კასატორი უთითებს გამოხატვის თავისუფლების სტანდარტებზე, ასევე, იმაზე, რომ სახელმწიფოების მხრიდან წლების განმავლობაში იხვეწება გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის ტექნიკა, რისთვისაც საკანონმდებლო ნორმებში არსებული ხვრელები გამოიყენება. სწორედ ამიტომ სამართლებრივ სისტემაში დამკვიდრდა ტერმინი SLAPP, რაც ნიშნავს სტრატეგიულ სამართალწარმოებას სამოქალაქო ჩართულობის წინააღმდეგ. კასატორს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმეც SLAPP-ს წარმოადგენს, რადგან მოსარჩელე ამ დავაზე არ არის ი.კ–ძე, თუმცა მოსარჩელე უთითებს, რომ მისი და მისი შვილის პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია შეილახა სადავო სიუჟეტით, ამ გზით მოსარჩელე თავისი შვილის პოლიტიკური გავლენების გამოყენებას ცდილობს, რაც მოსარჩელეს გავლენიან სუბიექტად აქცევს, ხოლო რადგან სარჩელი ვერ აკმაყოფილებს ცილისწამების საქმეებზე კანონით სასამართლო პრაქტიკით დადგენილ კრიტერიუმებს, მისი რეალური მიზანია, არა მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაციის დაცვა, არამედ, საკუთარი ძალაუფლების გამოყენებით მედიის გაჩუმება, რასაც მსუსხავი ეფექტი ექნება სხვა მედიებისა და მედიის წარმომადგენლებზე. სწორედ ამიტომ სასამართლომ ამ ზოგადი კამპანიის ფონზე უნდა დაუნახოს ეს საქმე, რომელსაც მნიშვნელოვანი ზიანის მოტანა შეუძლია სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების მდგომარეობაზე საქართველოში.

32.2. მოპასუხე მ.მ–ძე მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას შემდეგ ძირითად საკასაციო პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

32.2.1. სარჩელი ხანდაზმულია, რაც საქმის მომზადების სტადიაზეც ჰქონდა მითითებული მოპასუხეს. სადავო სიუჟეტი ტელეეთერში გავიდა 2021 წლის 10 ივლისს, ხოლო განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროსთან აქცია გაიმართა 2020 წლის 13 ოქტომბერს, სარჩელი კი აღძრულია ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ;

32.2.2. მოპასუხე გამოთქვამს თავის ვარაუდს, რაც თავსდება სპეციალური კანონის ფარგლებში;

32.2.3. მოსარჩელის მიერ მორალური ზიანის სახით მოთხოვნილი თანხა სარჩელს აძლევს პოლიტიკურ სარჩულს და იმთავითვე განწირულია საქმეზე ობიექტური და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება;

32.2.4. მოპასუხე/კასატორ მ.მ–ძეს წარმოდგენილი აქვს ასევე განცხადება (რეგისტრაციის N ა-3370-24, 24.06.2024წ.) საქმის მომხსენებელი მოსამართლის სახელზე, რომლითაც ითხოვს, სასამართლო ყურადღებით გაეცნოს მ.მ–ძის მიერ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის მოადგილის, სამოქალაქო საქმეთა პალატის თავმდჯომარის - გიორგი მიქაუტაძის სახელზე რეგისტრირებულ განცხადებას, რომლითაც მოთხოვნილია საქმის N ას-432-2024 ობიექტურად განხილვა და ამ მიზნით საქმის სასამართლოს თავმჯდომარის მოადგილის “პირად კონტროლზე აყვანა”.

32.3. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 2024 წლის 5 ივლისის განჩინებით დასაშვებად იქნა ცნობილი მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე „არაქონებრივ-სამართლებრივ დავებში საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებულ დავებზე“ .

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა შემოწმებისა და გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შესწავლისა და მოპასუხეების საკასაციო საჩივრების ფატქობრივ-სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგდ მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხეთა საკასაციო საჩივრები დაუსაბუთებულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

33. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით კასატორებს ასეთი დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ აქვთ წარმოდგენილი.

34. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნავს, რომ განსახილველ საქმეზე მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ საქართველოს კანონს და სსკ-ის მე-18, 413-ე მუხლებს ეფუძნება, ასევე სადავო არ არის მოსარჩელის მიერ სადავოდ ქცეული განცხადებების შინაარსი და მათი გავრცელება მოპასუხეთა მიერ (საკასაციო სასამართლო დასაბუთებლად უპასუხებს მოპასუხე ტელეკომპანიისა და ჟურნალისტების საკასაციო შედავებას, რომ ფაქტობრივი უსწორობაა პასუხისმგებლობა დაეკისროს ტელევიზიას და ჟურნალისტებს რესპონდენტის - მოპასუხე მ.მ–ძის განცხადებაზე); კასატორთა მხრიდან სადავოა მოსარჩელის სტატუსი, რომელთაც მიაჩნიათ, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს საჯარო პირს, ვინაიდან მის მიერ, როგორც სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის, უფლებამოსილების განხორციელებისას შესაძლო სამართალდარღვევებზე და კავშირზე მიმდინარე გამოძიებასთან არსებობს საზოგადოებრივი ინტერესი, რომელიც არ არის ცნობისმოყვარეობით განპირობებული დაინტერესება. კასატორთა მხრიდან სადავოა გავრცელებული განცხადებების ფაქტებად მიჩნევა, რადგან მოპასუხეთა მტკიცებით, გასაჯაროებული განცხადებები საზოგადოებრივი ინტერესის საფუძველზე გამოხატული მოსაზრებებია, რომლებიც გამოთქვეს, ერთი მხრივ, სადავო სიუჟეტში მონაწილე რესპონდენტმა- მოპასუხე მ.მ–ძემ, მეორე მხრივ კი - მოსარჩელის მიერ მოპასუხეებად დასახელებულმა ჟურნალისტებმა ჩატარებული ჟურნალისტური გამოძიებისა და საზოგადოებისათვის ინფორმაციის მიწოდების ფარგლებში. კასატორთაგან მოპასუხე ჟურნალისტებს მიაჩნიათ, რომ ისინი არასათანადო მოპასუხეები არიან და შეუძლებელია მათ დაეკისროთ სადავო სიუჟეტში რესპონდენტის- მ.მ–ძის, რომელიც ერთ-ერთი მოპასუხეა, მიერ გამოთქმული მოსაზრების გამო სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა. კასატორთა მიერ სადავოა მოსარჩელის მიერ აღძრული სასარჩელო მოთხოვნის განხორციელებადობა და მათ მიაჩნიათ, რომ სარჩელი ხანდაზმულად უნდა მიჩნეულიყო; ასევე, საკასაციო საჩივრებით სადავოა მოპასუხეთათვის დაკისრებული მორალური ზიანი, მისი განსაზღვრის წინაპირობები და მოპასუხე ჟურნალისტებისა და მარინე მიქაუტიძისათვის დაკისრებული ზიანის საკომპენსაციო ოდენობა. კასატორების- მოპასუხე ტელეკომპანიისა და ჟურნალისტების - მოსაზრებით, წარმოდგენილი სარჩელი სამოქალაქო ჩართულობის წინააღმდეგ სტრატეგიული სამართალწარმოების (SLAPP) მაგალითია, ამასთან. მოსარჩელე ამ დავაზე არ არის ი.კ–ძე, თუმცა მოსარჩელე უთითებს, რომ მისი და მისი შვილის პატივი, ღირსება და საქმიანი რეპუტაცია შეილახა სადავო სიუჟეტით, ამ გზით მოსარჩელე თავისი შვილის პოლიტიკური გავლენების გამოყენებას ცდილობს, რაც მოსარჩელეს გავლენიან სუბიექტად აქცევს.

35. მოსარჩელის სტატუსის შესახებ

35.1. არაქონებრივი უფლებების დაცვა კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში აბსოლუტური ხასიათის მატარებელია და კონსტიტუციით არის უზრუნველყოფილი, ამასთან, არაქონებრივი უფლებების დაცვა შესაძლებელია როგორც სამართლებრივი, ისე - მორალური ნორმების დარღვევისას. სსკ-ის მე-18 მუხლის მიზანია სწორედ გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებში დარღვეული პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვა, რა დროსაც სასარჩელო მოთხოვნის აღმძვრელი შეიძლება იყოს მხოლოდ ის პირი, რომლის შესახებაც გავრცელდა ინფორმაცია და არა ის პირი, რომელიც ვარაუდობს, რომ მის მიმართ გავრცელდა ინფორმაცია ან გავრცელებულ ინფორმაციაში სწორედ ის იგულისხმებოდა (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 18, ველი 1, 7, 35). შესაბამისად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა შემოწმდეს, თუ ვინ აღძრა სარჩელი, ვის მიმართ და რა ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე (შეად. სუსგ-ას: Nას-1498-2022, 24.03.2023წ.) სსკ-ის მე-18.2 მუხლი, იცავს პირის პატივს, ღირსებას და საქმიან რეპუტაციას შელახვისაგან. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლი კრძალავს ნებისმიერი (კერძო და საჯარო, ფიზიკური და იურიდიული) პირის შესახებ არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი, პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადების გავრცელებას. ცილისწამებისათვის, რომელიც განიმარტება, როგორც „არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება“, გათვალისწინებულია სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, სპეციალური კანონით განსაზღვრული გამონაკლისების გარდა, რომლებიც გათვალისწინებულია მისი მე-5, მე-15 და მე-16 მუხლებით.

35.2. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლის შესაბამისად, კერძო პირის მიმართ ცილისწამებისათვის მოპასუხის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ეკისრება ტვირთი დაამტკიცოს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა. ამავე კანონის მე-14 მუხლის შესაბამისად, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება. მოსარჩელის სტატუსის განსაზღვრა, კერძო პირად უნდა იქნეს მიჩნეული თუ საჯარო პირად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია, რადგან კერძო პირს, საჯარო პირთან მიმართებით, თმენის ნაკლები ვალდებულება აქვს, „მისაღები კრიტიკის საზღვრები უფრო ფართოა პოლიტიკოსებთან მიმართებაში, ვიდრე კერძო პირთან მიმართებაში“ (იხ. გორელიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2007 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილება, N1279/04, პარ. 35).

35.3. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „კ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კერძო პირი არის ნებისმიერი ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც არ არის საჯარო პირი ან ადმინისტრაციული ორგანო. იმავე კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საჯარო პირი არის „კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; აგრეთვე, პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; ან პირი რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. ზემოაღნიშნულ განმარტებათა შესაბამისად, პირი, რომელიც ზოგადად საჯარო პირს არ წარმოადგენს, შესაძლებელია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მიზნებისათვის ასეთად იქცეს, თუ მისკენ მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება (იხ. Verlagsgruppe News GmbH v. Austria (no.2), §36; შეად. სუსგ-ებს: N ას- 622-2022, 5.07.2023წ; N ას-1639-2022, 23.03.2023წ.).

35.4. მოცემულ საქმეზე დადგენილია და სადავო არაა, რომ სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 2015 წლის 9 მარტის №52/კ ბრძანების თანახმად, მოსარჩელე დაინიშნა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე დროებით მოვალეობის შემსრულებლად 2015 წლის 9 მარტიდან - 2015 წლის 10 ივნისამდე. დადგენილია და სადავო არაა, რომ სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 2015 წლის 21 მაისის №102/კ ბრძანების თანახმად, მოსარჩელე დაინიშნა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე 2015 წლის 21 მაისიდან. დადგენილია და სადავო არაა, რომ სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის 2017 წლის 30 იანვრის №59/კ ბრძანების თანახმად, მოსარჩელე გათავისუფლდა ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობიდან.

35.4.1.საქმის მასალებში წარმოდგენილია საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2010 წლის 14 სექტემბრის ბრძანება N 89/ნ საჯარო სამართლის იურიდიული პირის- განათლების აკრედიტაციის ეროვნული ცენტრის რეორგანიზაციის გზით საჯარო სამართლის იურიდიული პირის- განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის შექმნისა და მისი დებულების დამტკიცების შესახებ (იხ. ტ.1, ს.ფ.36-51). ამ დებულების მიხედვით, განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირია და შექმნილია განათლების ხარისხის განვითარების ხელშეწყობის მიზნით. მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე აპელანტებმა (მოპასუხეებმა) განმარტებების გაკეთების ეტაპზე თვითონვე გამორიცხეს “კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული თანამდებობის არსებობა, მითითებული კანონის მე-2 მუხლზე დაყრდნობით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსაზღვრულია, თუ ვინ იგულისხმება ამ კანონის მიზნებისათვის ტერმინში “თანამდებობის პირი”. დასახელებული კანონის მე-2 მუხლის ლ^​2) ქვეპუნქტით თანამდებობის პირია საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ხელმძღვანელი და მისი მოადგილე, გარდა კულტურული, საგანმანათლებლო, სამეცნიერო, კვლევითი, სასპორტო და რელიგიური საქმიანობისათვის შექმნილი საჯარო სამართლის იურიდიული პირებისა და პოლიტიკური პარტიებისა. როგორც უკვე აღინიშნა, “სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” საქართველოს კანონი განსაზღვრავს, თუ ვინ მიიჩნევა კერძო პირად და საჯარო პირად, შესაბამისად, სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტში მითითებულ “თანამდებობის პირში” არ თავსდება სადავო განცხადებების გავრცელების დროს მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა (იხ. წინამდებარე განჩინების 35. 3 ქვეპუნქტი);

35.4.2. დასახელებული სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ასევე საჯარო პირად მიიჩნევა პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე, ან პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. ზემოაღნიშნულ განმარტებათა შესაბამისად, პირი, რომელიც ზოგადად საჯარო პირს არ წარმოადგენს, შესაძლებელია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მიზნებისათვის ასეთად იქცეს, თუ მისკენ, მისი გარკვეული ქმედების შედეგად, ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებით, მოსარჩელე ცალსახად არ წარმოადგენს იმ პირს, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე, რაც მისი საჯარო პირად მიჩნევის წინაპირობას წარმოადგენს. შესაბამისად, უნდა შეფასდეს “სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” საქართველოს კანონის მიხედვით არის თუ არა მოსარჩელე ის პირი, რომლისკენაც, მისი გარკვეული ქმედების შედეგად, ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება.

35.4.3. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით: სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრში 2015 წლის 22 მაისს შევიდა პროფესორ - მასწავლებელთა საინიციატივო ჯგუფის განცხადება ზ.ნ–ის კუთვნილი STAFU N°000003 დიპლომის („უმაღლესი განათლების დიპლომი“) და ს.ე–ის კუთვნილი STAFU 0000003 წარჩინების დიპლომის („დიპლომირებული სპეციალისტის დიპლომი“) დარღვევით გაცემის შესაძლო ფაქტების (უმაღლესი განათლების ორი დიპლომის იდენტური საიდენტიფიკაციო ნომრებით გამოცემა) თაობაზე. ამავე განცხადებით მოთხოვნილი იქნა თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსისტეტის რექტორის - გ.მ–ის დაკავებული თანმდებობიდან გადაყენება. ამ დროისათვის მოსარჩელე, რომელიც საჯარო სამართლის იურიდიული პირის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე დროებით მოვალეობის შემსრულებლად იყო დანიშნული 2015 წლის 9 მარტიდან - 2015 წლის 10 ივნისამდე, ერთი დღის დანიშნულია ამავე თანამდებობაზე (2015 წლის 21 მაისის №102/კ ბრძანებით) 2015 წლის 21 მაისიდან. მოსარჩელის ცენტრის დირექტორის მოადგილედ დანიშვნიდან მეორე დღეს- 2015 წლის 22 მაისს, სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნულ ცენტრში შესული პროფესორ - მასწავლებელთა საინიციატივო ჯგუფის ზემოხსენებულ განცხადებაზე დასკვნის მომზადება დაევალა სსიპ განათლების ხარისხის ეროვნულ ცენტრს. სსიპ განათლების ხარისხის ეროვნულ ცენტრის დირექტორის მოადგილემ- მოსარჩელე თ.ზ–მა 2015 წლის 26 ივნისს გასცა წერილობითი პასუხი ცენტრისადმი 2015 წლის 22 მაისს მიმართვაზე.

35.4.4. კასატორი მხარის პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ მოსარჩელე საჯარო პირად მიიჩნევა, რადგან ამ უკანასკნელის, როგორც სსიპ განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის, მიერ უფლებამოსილების განხორციელებისას შესაძლო სამართალდარღვევებზე და კავშირზე მიმდინარე გამოძიებასთან, არსებობს საზოგადოებრივი ინტერესი, რომელიც არ არის ცნობისმოყვარეობით განპირობებული დაინტერესება. ამ საკასაციო პრეტენზიის პასუხად საკასაციო სასამართლო კვლავაც საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მათ ქრონოლოგიაზე მიუთითებს. როგორც აღინიშნა, მოსარჩელის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის დირექტორის მოადგილის მოვალეობის შემსრულებლად მუშაობის შემდეგ, იმავე თანამდებობაზე დანიშვნიდან - 2015 წლის 21 მაისს, მეორე დღეს- 22 მაისს თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსისტეტის პროფესორ-მასწავლებლებმა კონკრეტული მოთხოვნით მიმართეს ცენტრს. ცენტრის ხელმძღვანელის (მოსარჩელის) მიერ 2015 წლის 26 ივნისს გაცემული პასუხი კონკრეტულ პირთა სახელზე გაცემული დიპლომების რეკვიზიტების აღრიცხვის წესისა და მათი გაცემის დროისათვის მოქმედი რეგულაციების შესახებ თავისთავად არ წარმოადგენს საზოგადოებრივი ინტერესის საგანს, ამასთან, საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით: თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო სამმართველოში არსებული სისხლის სამართლის საქმე N 010108493 უკავშირდება სსიპ საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომლების მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების ფაქტს, დანაშაულს გათვალისწინებულს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მიმდინარე საქმის გამოძიებას (იხ. ტ.1, თბილისის პროკურატურის 2021 წლის 10 ივლისის N 13/01-41728 წერილი- ს.ფ.188); ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ძველი თბილისის სამმართველოს მე-7 განყოფილებაში მიმდინარე გამოძიებას სისხლის სამართლის საქმეზე, ოფიციალური დოკუმენტის, შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის დიპლომის გაყალბების ფაქტზე, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილით, ამავე უნივერსიტეტის რექტორის გ.მ–ის მიერ სავარაუდო კანონსაწინააღმდეგო ქმედებებზე, აღნიშნულ ფაქტზე (იხ. ტ.1, ძველი თბილისის რაიონული პროკურატურის 2019 წლის 11 ნოემბრის N 13/02-79651 წერილი- ს.ფ.189); საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის საგამოძიებო დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა სამმართველოში მიმდინარე გამოძიებას სისხლის სამართლის საქმის N 092260619003 სსიპ “საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ 2015-2017 წლებში განხორციელებეული ხარჯვითი და არაფინანსური აქტივების ოპერაციების შესაბამისობას სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის ანგარიშში მოყვანილ ფაქტებზე (იხ. ტ.1, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის 2020 წლის 11 ნოემბრის N 13110/15-04-01 წერილი). საქმეზე დართული მტკიცებულებების მიხედვით, სისხლის სამართლის საქმეების მიხედვით კონკრეტულ ფაქტებზე მიმდინარე გამოძიება უკავშირდება საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტს, მის თანამშრომლებს, ყოფილ რექტორს და არა განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნულ ცენტრს, ან მით უმეტეს ამ ცენტრის დირექტორის მოადგილეს-მოსარჩელეს. შესაბამისად, მიმდინარე სისხლის სამართალწარმოება, ცხადია, დაინტერესებული პირების ინტერესს განეკუთვნება, თუმცა, არ წარმოადგენს საზოგადოების ფართო დაინტერესების საგანს, როგორც ამას კასატორები ამტკიცებენ. საქმის მასალებშია ასევე საქართველოს პარლამენტის განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილის ე.ჩ–ძის 2016 წლის 25 აგვიტოს N 7504/3-94 მიმართვა იმხანად საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრის- მ.გ–ძის, საქართველოს მთავარი პროკურორის-ი.შ–ძის მიმართ, რომლის მიხედვითაც, თითოეული ადრესატის კომპეტენციის ფარგლებში, მოთხოვნილია საჩივრის განხილვა და გატარებული ღონისძიებების შესახებ პარლამენტის კომიტეტის ინფორმირება, რადგან შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორ-მასწავლებელთა საინიციატივო ჯგუფის მიერ საპარლამენტო კომიტეტისათვის “წარმოდგენილი ინფორმაცია შეიცავს დანაშაულის ნიშნებს, რაც საჭიროებს კვალიფიციურ გამოძიებას, მათ შორის ყალბ დიპლომებთან დაკავშირებით” (იხ. ტ.1, ს.ფ.194). სისხლის სამართლის საქმეებზე მიმდინარე გამოძიებების მიუხედავად, რომელიც კონკრეტულ უნივერსიტეტში შესაძლო დანაშაულებრივ ფაქტებს უკავშირდება და იმ პირობებში, როდესაც არც ერთ შემთხვევაში არ არის მითითებული ის ცენტრი, სადაც განსახილველი დავის მოსარჩელე მუშაობდა, მით უფრო - თვითონ მოსარჩელე, შეუძლებელია შეფასდეს, რომ მოსარჩელის მიმართ, მისი საქმიანობიდან გამომდინარე, მიპყრობილია საზოგადოებრივი ყურადღება და განსაკუთრებული ინტერესი, რაც მოსარჩელეს საჯარო პირად აქცევს “სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ” საქართველოს კანონის მიხედვით. აქედან გამომდინარე კასატორთა პრეტენზია მოსარჩელის საჯარო პირად მიჩნევის თაობაზე ფაქტობრივ-სამართლებრივად დაუსაბუთებელია და არ არის გაზიარებული საკასაციო სასამართლოს მიერ.

35.4.5. ერთ-ერთ საქმეზე, სადაც ჟურნალისტმა გამოაქვეყნა სისხლის სამართლის საქმის საგამოძიებო მასალებში დაცული ინფორმაცია, რომელიც მოცემული იყო ბრალდებულის მიერ გამომძიებელი მოსამართლის მიმართ მიწერილ წერილებში, მათ შორის, სამედიცინო ხასიათის ინფორმაცია, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხელისუფლებას ჰქონდა არა მხოლოდ ნეგატიური ვალდებულება, რომ არ გაემჟღავნებინა კონვენციის მე-8 მუხლით დაცული ასეთი ინფორმაცია, არამედ პოზიტიური ვალდებულება, რომ მიეღო შესაბამისი ღონისძიებები ბრალდებული პირის კორესპონდენციის კონფიდენციალურობის დასაცავად (Bédat v. Switzerland [GC], § 76; see also Craxi v. Italy (no. 2), § 73). ევროსასამართლოს განმარტებით, ასეთი ტიპის ინფორმაცია მოითხოვს მაღალი დონის დაცვას კონვენციის მე-8 მუხლის შესაბამისად, რადგან ამ საქმეში ბრალდებული არ იყო საზოგადოებისათვის ცნობილი პირი. ისეთ შემთხვევაში კი, როდესაც პირის მიმართ მიმდინარეობს სისხლის სამართლის გამოძიება მძიმე დანაშაულის ფაქტზე, არ ამართლებს ამ პირის გათანაბრებას ისეთ საჯარო პირთან, რომელიც ნებაყოფლობით ექცევა საზოგადოების ყურადღების ცენტრში (შედარებისათვის იხ. Fressoz and Roire v. France [GC], § 50; Egeland and Hanseid v. Norway, § 62; Śliwczyński and Szternel v. Poland (dec.), § 57; დაზარალებულის პერსონალური მონაცემების დაცვის ვალდებულების შესახებ იხ. Kurier Zeitungsverlag und Druckerei GmbH v. Austria).

35.4.6. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სპეციალური კანონის საფუძველზე და ამავე კანონის მიზნებისათვის ცნება საზოგადოებრივი ყურადღება განმარტებულია, როგორც საზოგადოების ინტერესი (და არა ცალკეულ პირთა უბრალო ცნობისმოყვარეობა) იმ მოვლენისადმი, რომელიც დაკავშირებულია დემოკრატიულ სახელმწიფოში საზოგადოებრივი თვითმმართველობის განხორციელებასთან (იხ. პირველი მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი). საზოგადოებრივი ყურადღების შესაფასებლად თითოეული კონკრეტული მოვლენის თუ საკითხის საზოგადოებრივი მნიშვნელობა უნდა შეფასდეს, რომელსაც უკავშირდება ასევე კონკრეტული პირის ქმედება (მოქმედება/უმოქმედობა), ხოლო შემდეგ უნდა შეფასდეს კონკრეტული პირის ქმედების მიმართ საჯაროდ გამოხატული პოზიცია. საკანონმდებლო მოწესრიგების მიხედვით თვითონ ის მოვლენა, რომლისკენაც მიმართულია საზოგადოებრივი ინტერესი დაკავშირებული უნდა იყოს დემოკრატიულ სახელმწიფოში საზოგადოებრივი თვითმმართველობის განხორციელებასთან. სპეციალური კანონის მე-12.3 მუხლის მიხედვით, კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და პერსონალური მონაცემების დაცვის მოტივითაც კი არ შეიძლება შეიზღუდოს გამოხატვის თავისუფლება იმ მოვლენასთან დაკავშირებით, რომლის ცოდნაც აუცილებელია ადამიანისათვის დემოკრატიულ სახელმწიფოში.

35.4.7. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც სადავო არ არის მხარეთა შორის და, საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს მიერ შესწავლილი მტკიცებულებები იმას ადასტურებს, რომ მოსარჩელის რაიმე ქმედებით არ ყოფილა მიპყრობილი საზოგადოებრივი ყურადღება; ამდენად, საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნას, რომ განსახილველი დავის მოსარჩელე არ წარმოადგენს საზოგადოებისათვის ცნობად ადამიანს; არც მისი აზრის საჯაროდ გაცხადებას შეუძლია საზოგადოების ფართო მასებზე გავლენის მოხდენა, ან კონკრეტული შეხედულებების ფორმირება. საკასაციო სასამართლოს მიერ ასევე გაზიარებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ ერთადერთი, რამაც მოსარჩელის სამიზნედ ქცევა გამოიწვია არის მისი ოჯახის წევრის მაღალი პოლიტიკური თანამდებობა. მედიისათვის საზოგადოების ყურადღების მიპყრობისა და საკუთარი პროდუქტის პოპულარიზაციის მისაღწევად ერთ-ერთი ხერხია ცნობილი პირების, ან მასთან დაკავშირებული ადამიანების შესახებ საზოგადოებისათვის სენსაციური, “სკანდალური” ინფორმაციის მიწოდება. სადავო არ არის, რომ მოსარჩელე პოლიტიკოსის ოჯახის წევრია, არც ისაა სადავო, რომ მოსარჩელე იკავებდა საგანმანათლებლო სფეროში სსიპ-ის დირექტორის მოადგილის პოზიციას, თუმცა, მხოლოდ ამის გამო მოსარჩელის საჯარო პირთან გაიგივება სამართლებრივად დაუსაბუთებელია და უსაფუძვლო. წინამდებარე დავის მოსარჩელე კერძო პირს წარმოადგენს “სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების” საქართველოს კანონის მიზნებისთვის, შესაბამისად, მას ნაკლები თმენის ვალდებულება აქვს საჯარო პირისგან განსხვავებით (იხ.წინამდებარე განჩინების 35.2 ქვეპუნქტი).

36. სადავო განცხადებები ფაქტებია თუ მოსაზრებები

36.1. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როდესაც საქმე გვაქვს გამოხატვის თავისუფლებასა და სხვა პირთა უფლებებსა და რეპუტაციას შორის ბალანსის დაცვასთან, მნიშვნელოვანია შეფასდეს ის, თუ ვის მიმართ გავრცელდა ცილისმწამებლური/შეურაცხმყოფელი განცხადება, რა ფორმით გავრცელდა ინფორმაცია, როგორია კანონიერი ინტერესისათვის მიყენებული ზიანი, შეეხება თუ არა გავრცელებული ინფორმაცია საზოგადოებრივი ინტერესის სფეროს, დარღვეულია თუ არა ჟურნალისტის „მოვალეობანი და პასუხისმგებლობა“ და ა.შ. (შეად. სუსგ-ას N ას-1332-1258-2012, 23.04.2014წ.).

36.2. მოპასუხეთა მიერ საჯაროდ გავრცელებული განცხადებების შინაარსის, მათი გამოთქმის კონტექსტისა და საზოგადოებრივი აღქმადობის შეფასება საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში მნიშვნელოვანია, რადგან, როგორც უკვე აღინიშნა, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას, რომ დავის აღძვრის ინიციატორის საჯარო პირად მიჩნევა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით ფაქტობრივ-სამართლებრივად უსაფუძვლოა. როგორც უკვე განიმარტა, მოსარჩელე კერძო პირის სტატუსის მქონეა სპეციალური კანონის მიზნებისათვის და მას თმენის ნაკლები ვალდებულება აქვს, ვიდრე საჯარო პირს. მოცემულ შემთხვევაში შესაფასებელია, თუ რამდენად არის დაძლეული მოსარჩელის მხრიდან მტკიცების ტვირთი, კერძოდ, უშუალოდ მის მიმართ გავრცელებული სადავო განცხადებები წარმოადგენს თუ არა არსებითად მცდარ ფაქტებს და ამ განცხადებების გავრცელებით მიადგა თუ არა მოსარჩელეს ზიანი, რაც დაცულია სპეციალური კანონის მე-13 მუხლით (ნორმის დეფინიცია იხ. წინამდებარე განჩინების 35.3 ქვეპუნქტში).

36.3. მოსარჩელემ წინადებარე განჩინების 1.1-1.4 ქვეპუნქტებში ასახული სადავო განცხადებების უარყოფა მოითხოვა კონკრეტული მოპასუხეების მხრიდან. კასატორთა (მოპასუხე მხარის) პრეტენზია ამ მიმართებით იმას ეხება, რომ სადავო განცხადებები მათ მიერ გამოთქმული ვარაუდებია/მოსაზრებებია და არ წარმოადგენს მტკიცებით ფორმაში გავრცელებულ ფაქტებს, ამდენად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სამართლებრივად არასწორად შეაფასეს ისინი ცილისმწამებლურ განცხადებებად და მოპასუხეებს არ უნდა დაჰკისრებოდათ სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა. კასატორთა პრეტენზიის მიხედვით, გარდა იმისა, რომ გავრცელებული ცნობები არ არის ფაქტებად გადმოცემული, არამედ ვარაუდებია/მოსაზრებებია, იმ შემთხვევაშიც თუ ისინი ფაქტებად იქნა მიჩნეული, უნდა დამტკიცდეს, რომ გავრცელებული ცნობები მცდარია. ასეთ ვითარებაში სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს ის ინფორმაცია, რომელიც არსებობდა ჟურნალისტების ხელთ (იხ. წინამდებარე განჩინების 31.1.2-31.1.4 და 31.2.2 ქვეპუნქტები).

36.3.1. მოპასუხეთა საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში საკასაციო სასამართლომ შეაფასა საქმეში მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი კომპაქტ-დისკი CD. რომელზედაც N 1 ფაილში სადავო განცხადებების შემცველი რეპორტაჟი/სიუჟეტია ასახული. ამ მტკიცებულების შესწავლით ირკვევა, რომ მოპასუხე ტელეკომპანიის 2021 წლის 10 ივლისის გადაცემა - „ნ.მ–ძის შ.“- 01:31:16-დან იწყება მოპასუხე ნ.მ–ძის მიერ გაკეთებული განცხადებით, რომლის ტექსტი შემდეგია: „ქვეყანაში ახალმა დიპლომების სკანდალმა იფეთქა. იქ ირკვევა, რომ განათლების დამადასტურებელი უმაღლესი დოკუმენტის მისაღებად 10 000 დოლარია საჭირო, გადაიხდი და მოგცემენ, რომ თითქოს სწავლობდი, ცოდნაც მიიღე, განათლებაც მიიღე და შემდგომი კარიერისთვის გზა გახსნილი გაქვს”. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ნებისმიერი საღად მოაზროვნე საშუალო გონებრივი შესაძლებლობის მქონე ადამიანისთვისაც მარტივი აღსაქმელია, რომ ტექსტის ავტორი საუბრობს რეალურ დროში კანონით დადგენილი პროცედურების გვერდის ავლით, სწავლის აუცილებელი საფეხურების გავლის გარეშე განათლების დამადასტურებელი დოკუმენტის მოპოვების უკანონო გზაზე, კერძოდ იმაზე, რომ თანხის გადახდის სანაცვლოდ შესაძლებელია დიპლომის ყიდვა (“განათლების დამადასტურებელი უმაღლესი დოკუმენტის მისაღებად 10 000 დოლარია საჭირო, გადაიხდი და მოგცემენ”). მოპასუხე ჟურნალისტის წინადადება მტკიცებით ფორმატში, არაორაზროვნად და ერთმნიშვნელოვნად საუბრობს ქრთამის მიცემის ან კომერციული მოსყიდვის სანაცვლოდ ყალბი დოკუმენტის დამზადებაზე. ტექსტის ავტორი საუბრის გაგრძელების დროს აცხადებს, თუ ვინ შეიძლება იყოს ამგვარი უკანონობის შემოქმედი. განცხადების ტექსტის თანახმად: “ამ ხმაურიან ამბავში, კიდევ უფრო ხმაურიანია, რომ შესაძლოა ამ ყველაფერთან კავშირი ჰქონდეს ქართული ოცნების ლიდერის,ი.კ–ძის დედას”. მართალია, განმცხადებელი მეორე წინადადებაში გამოთქვამს შესაძლო დამნაშავე პიროვნების შესახებ ვარაუდს, თუმცა მეორე წინადადება მოსდევს პირველს. პირველ წინადადებაში ფაქტები მტკიცებით ფორმატშია გადმოცემული და იპყრობს მსმენელის ყურადღებას, პირველივე წამებიდან აქცენტი გაკეთებულია დადანაშაულებული პირის ვინაობაზე. სხვა სადავო განცხადების თანახმად, ნათქვამია: „ალბათ, ეს არის ყველაზე ხმაურიანი ამბავი, რაც კი ბოლო პერიოდში მოგვისმენია, ყალბი დიპლომები 10 000 დოლარად და მფარველების კვალი ი.კ–ძის ოჯახისკენ... მ.ჩ–ძის გამოძიებაში თქვენ უფრო მეტს გაიგებთ. ამ ქვეყანაში რომ ყველაფერი მოსულა, ესეც ვიცოდით, თუმცა 21-ე საუკუნის საქართველოში არის თუ არა შესაძლებელი შავ ბაზარზე, დიპლომების ყიდვა და ყვავის თუ არა ქვეყანაში ყალბი დიპლომების შავი ბაზარი, ამას უკვე მ.ჩ–ძის რეპორტაჟში ნახავთ“; განსახილველ წინადადებაში განმცხადებელი აგრძელებს წყაროს მოხსენიების გარეშე, რომ ყალბი დიპლომების შეძენა 10 000 დოლარად შესაძლებელია და ამგვარ ქმედებაში ადანაშაულებს სახელმწიფო-პოლიტიკური პირის ოჯახის წევრს. სადავო განცხადებების შეფასებისას, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს ასევე იმ კონტექსტზე და საზოგადოებისათვის მიწოდებულ ინფორმაციაში ხაზგასმულ აქცენტებზე, რაც სიუჟეტშია მოცემული, რადგან ამის გარეშე, შეუძლებელია სამართლებრივი შეფასება. გადაცემაში მოპასუხე ჟურნალისტი მ.ჩ–ძე აღნიშნავს (კომპაქტ-დისკზე მოთავსებული N 1 ფაილი 01:32:27-დან), რომ უკვე 7 წელია, უფრო მეტიც, თითქმის 8 წელწადია რაც გამოძიება არის დაწყებული, თუმცა ამ დრომდე არ დასჯილა არც ერთი დამნაშავე, არ გამოკვეთილა არავის ბრალეულობა... სწორედ იქიდან გამომდინარე, რომ 8 წელიწადია ამ საქმეს არავითარი არანაირი რეაგირება არ მოჰყოლია, ახლა უკვე თეატრალური უნივერსიტეტის დეკანის ყოფილ მოადგილეს, რომელიც, სხვათა შორის, ყალბი დიპლომების გამო გამოუშვეს სამსახურიდან, აქვს განცდა, რომ ამ საქმეს ლობირებს „ქართული ოცნების“ ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა და უკვე ლიდერი-ი.კ–ძე, რადგან ი.კ–ძის დედა-თ.ზ–ი გახლდათ წლების განმავლობაში განათლების სამინისტროს ხარისხის ცენტრის დირექტორის მოადგილე (შემდეგ ამას მოსდევს მოსაჩელის მიერ სადავოდ ქცეული და სარჩელით მოთხოვნილი ის წინადადება, რომელიც ცილისმწამებლურად მიაჩნია მას) „და მთავარი უზუსტობა, რაც იკვეთება ამ საქმეში არის ის, რომ თუ ეს სამსახური გარკვეული პერიოდის წინ ვთქვათ დიპლომებს ასაღებდა, როგორც ყალბს და არა ნამდვილს, თ.ზ–ი რამდენიმე თვეში იგივე დიპლომებზე წერს, რომ ამ დიპლომების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანა არის უსაფუძვლო“; ამის შემდეგ, სიუჟეტში საუბარია იმაზე, რომ, როგორც უნივერსიტეტის დეკანის ყოფილი მოადგილე ამბობს ჟურნალისტთან საუბარში, ასიათასობით, ყოველ შემთხვევაში ათასობით ყალბი დიპლომი მაინც გაიცემა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, მიუხედავად იმისა, რომ 01:42:54 -დან რეპორტაჟში ჟურნალისტი მ.ჩ–ძე (მოცემული დავის ერთ-ერთი მოპასუხე) აცხადებს, რომ „...ბრალდებების მთავარი ადრესატი გ.მ–ი შ. ე–თან აღარ გამოჩენილა“..., ამის შემდეგ მთავარი აქცენტი (01:45:42-დან), კეთდება იმაზე, რომ თეატრალური უნივერიტეტის დეკანის უკვე ყოფილი მოადგილე-მ.მ–ძე (რომელიც მოსარჩელის მიერ წინამდებარე დავაზე მოპასუხედ არის დასახელებული), „რომელიც გაყალბებული დიპლომების გამცემი პირების დასჯას კარდაკარ ითხოვს, ამტკიცებს, რომ ყველა უწყების დუმილის მიზეზი ერთია, პარტია ქართული ოცნების ლიდერი ი.კ–ძე. კ–ძის დედა განათლების სამინისტროს ხარისხის კონტროლის ცენტრის მოადგილე იყო“ ამ განცხადებას შემდეგ მოჰყვება მოსარჩელის მიერ სადავოდ ქცეული განცხადებაა: „მას შემდეგ, რაც ცენტრმა დაადგინა, რომ თეატრალური უნივერსიტეტის გაცემული დიპლომების ნაწილი ნამდვილი არ იყო, გზაში ამ დასკვნას კ–ძის დედის, თ.ზ–ის ცნობა დაეწია, სადაც ის წერს, რომ დიპლომები, რომლებიც მანამდე გაყალბებულად გამოაცხადეს, ნამდვილია”. სიუჟეტის მსმენელ-მაყურებლისთვის ძირითადად ის შინაარსია მიწოდებული, რომ მოსარჩელე, რომლის ოჯახის წევრი სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირია, ჩართულია კორუფციულ გარიგებებში და 7-8 წელია არავინ იძიებს ამას. სიუჟეტში, გარდა იმისა, რომ ჟურნალისტები საუბრობენ თითქოსდა რეალურ დროში მიმდინარე მოვლენებზე, საერთოდ არ იკვეთება, რომ მოსარჩელე იმ პოზიციაზე, სადაც მას ევალებოდა შემოსულ განცხადებაზე პასუხის მომზადება, განცხადების შესვლიდან 2 თვის დანიშნულია და განცხადებაზე პასუხის გაცემის დროისათვის სულ 3 თვეა რაც იკავებს ამ თანამდებობას (იხ. წინამდებარე განჩინების 35.4.3 ქვეპუნქტი). საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ-ები №ას-1477-1489-2011, 3.04.2012წ.; №ას-569-540-2014, 11.03.2016წ.; №ას-1366-2019, 06.04.2020წ.; N ას-697-651-2017, 20.05.2021წ.; N ას-547-2020, 14.12.2021წ.; N ას-989-2019, 28.06.2022წ.; N ას-797-2022, 25.11.2022წ.; N ას- 1503-2023, 22.03.2024წ.; N ას- 121-2023, 25.04.2024წ.; N ას-176-2022, 4.10.2024წ.).

36.3.2. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდება და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, ჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე - ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან, როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ-ები: N ას-1278-1298-2011, 20.02.2012წ; N ას-790-739-2017, 17.01.2018წ; N ას-928-868-2017, 17.01.2018წ; N ას-366-2022, 31.05.2023წ.). გასათვალისწინებელია, რომ აზრი ფაქტებთან გარკვეული დამოკიდებულებით გამოითქმება, ანუ აზრი, როგორც წესი, ეყრდნობა ფაქტებს. ასეთ შემთხვევაში, აზრის დაყოფა შეხედულებად და ფაქტის გადმოცემად დაუშვებელია, რადგან მთლიანად გამონათქვამი აზრის თავისუფლების სფეროში ექცევა (იხ. მესხიშვილი ქეთევან, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, თეორია და სასამართლო პრაქტიკა, ტომი I, თბილისი, 2020, გვ. 259). სადავო გამონათქვამების აზრისა თუ ფაქტისადმი კუთვნილების საკითხის გადაწყვეტა შეუძლებელია მათი წარმოთქმის მთლიანი კონტექსტის მხედველობაში მიღების გარეშე. ცალკეულ სიტყვებსა და წინადადებებს კონტექსტის გარეშე ვერ მიენიჭება მნიშვნელობა, ვინაიდან მათი განცალკევებულად განხილვა გამოიწვევს გამონათქვამის შინაარსის დაკარგვას. შინაარსს კი სიტყვებსა და წინადადებებთან შედარებით უპირატესი ძალა აქვს. საკასაციო სასამართლო მითითებული ამონარიდების შეზღუდული კონტექსტით ვერ შემოიფარგლება და მათ განცხადებასთან ერთიანობაში განიხილავს (შეად. სუსგ-ებს: N ას-547-2020, 14.12.2021წ.; N ას-501-2020, 20.06.2023წ.).

36.3.3. აზრის თავისუფლების დაცვის სტანდარტის ხაზგასასმელად აღსანიშნავია, რომ თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Lingens v. Austria (საჩივარი №9815/82), 08.07.1986წ., §46) და „ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Oberschlick v. Austria (საჩივარი №11662/85), 23.05.1991წ., §63) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განცხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირდეს, მაშინ, როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს, ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს, ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, (საჩივარი №19983/92), 24.02.1997წ., §42; შდრ. სუსგ-ებს: №ას-938-2020, 18.03.2021წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.). ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „ფაქტის მტკიცებას ახასიათებს - მტკიცებულებით დადასტურებადი - ობიექტური კავშირი გამოთქმულსა და სინამდვილეს შორის, მაშინ როდესაც, აზრის/მოსაზრების მაკვალიფიცირებელია პოზიციის ან რწმენის ელემენტი. ბერლინის უმაღლესმა სამხარეო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე მოსარჩელის პიროვნების დამამცირებელი სუბიექტური ელემენტით დატვირთული კომენტარები მიიჩნია შეფასებად და განმარტა, რომ კომენტარების ფორმით გამოხატული ზიზღი და უპატივცემულობა, ვერც ერთად აღებული და ვერც ფაქტის შემცველი ე.წ. ფაქტობრივი ელემენტის მეშვეობით, ვერ შეფასდება ჭეშმარიტების ან მცდარობის კრიტერიუმით (შეად. ბერლინის უმაღლესი სამხარეო სასამართლოს 11.03.2020წ. გადაწყვეტილება სოციალურ ქსელში დიფამაციის თემაზე, №10 W 13/20, §22, იხ. ჟურნალში შედარებითი სამართლის ქართულ-გერმანული ჟურნალი, 11/2021, სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა, გვ. 155, თამარ ერგემლიძის თარგმანი)“- იხ. სუსგ N ას-989-2019, 28.06.2022წ.

36.3.4. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორების- მოპასუხე ტელეკომპანიისა და ჟურნალისტების მტკიცებას, რომ წინადადების თავში მითითებული სიტყვა „ალბათ“ მიანიშნებს აზრის გამოთქმას. ამგვარი განმარტების დაშვებით გამოდის, რომ ნებისმიერი სახის ფაქტების გადმოცემას თუკი წინ უძღვის ან ფრაზაში ჩართულია ისეთი სიტყვები, რომლებიც ვარაუდისა და აზრის გამოთქმის სინონიმად მიიჩნევა (ჩემი აზრით, სავარაუდოდ, ალბათ, მგონი, არსებობს შანსი, გამორიცხული არ არის, დარწმუნებული არ ვარ, მაგრამ და ა.შ.) ყველა ფაქტი შეიფუთება აზრის გადმოცემით, რაც, სპეციალური კანონით აბსოლუტური პრივილეგიითაა დაცული. კანონმდებლის ნამდვილი ნებაა, მკაფიოდ მოხდეს ფაქტების გამიჯვნა შეფასებითი მსჯელობისაგან და არ მოხდეს აზრის მიმანიშნებელი სიტყვების ფაქტების გადმომცემ წინადადებაში ჩართვით პასუხისმგებლობისაგან თავის დაღწევა. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სიუჟეტის სადავოდ ქცეული განცხადებებიდან წინადადებაში: „ალბათ, ეს არის ყველაზე ხმაურიანი ამბავი, რაც კი ბოლო პერიოდში მოგვისმენია, ყალბი დიპლომები 10 000 დოლარად და მფარველების კვალი ი.კ–ძის ოჯახისკენ...”. სწორედ ზემოთ მითითებული მსჯელობის განვითარების ხერხია გამოყენებული სადავო განცხადებაში. სიტყვის “ალბათ” ჩართვით განმცხადებელი ცდილობს ყალბი დიპლომის კონკრეტული თანხის სანაცვლოდ დამზადების ფაქტი აზრად მოახვიოს მსმენელს, ან დამოუკიდებელ შემფასებელს, ამ დასკვნას ვერ აქარწყლებს ვერც მორიგი სიტყვები ” მფარველების კვალი ი.კ–ძის ოჯახისკენ...”, რომელიც, მოპასუხე მედიასაშულებისა და ჟურნალისტების მტკიცებით სწორედ აზრის კონტექსტში უნდა შეფასდეს. საკასაციო სასამართლომ სხვა საქმეზე განმარტა, რომ “ცალკე აღებული სიტყვები „კვალი მიდის“ აზრის, შეფასებით კატეგორიად შეიძლება იქნეს განხილული, თუმცა, როგორც ზემოთ მოხმობილი ეროვნული და საერთაშორისო სასამართლო პრაქტიკითაა დადგენილი, სადავო გამონათქვამი ფასდება მთლიანი კონტექსტის გათვალისწინებით და არა თითოეული სიტყვა ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად (იხ. სუსგ N ას-1503-2023, 22.03.2024წ.). მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი განცხადებების მორიგი წინადადებების შინაარსი ასეთია: „მთავარი უზუსტობა, რაც იკვეთება ამ საქმეში არის ის, რომ თუ ეს სამსახური გარკვეული პერიოდის წინ ვთქვათ დიპლომებს ასაღებდა, როგორც ყალბს და არა ნამდვილს, თ.ზ–ი რამდენიმე თვეში იგივე დიპლომებზე წერს, რომ ამ დიპლომების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანა არის უსაფუძვლო“; „მას შემდეგ, რაც ცენტრმა დაადგინა, რომ თეატრალური უნივერსიტეტის გაცემული დიპლომების ნაწილი ნამდვილი არ იყო, გზაში ამ დასკვნას კ–ძის დედის, თ.ზ–ის ცნობა დაეწია, სადაც ის წერს, რომ დიპლომები, რომლებიც მანამდე გაყალბებულად გამოაცხადეს, ნამდვილია“; „ქალბატონ თ.ზ–ს, ხელი აქვს მოწერილი დოკუმენტაციის სიყალბეზე. თუ არა კორუფციული დაინტერესება, ქალბატონი თ.ზ–ი ასეთ ყალბ დოკუმენტაციას ხელს არ მოაწერდა“.

36.3.5. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დადგენილია, მოსარჩელე განათლების ხარისხის ეროვნულ ცენტრში ჯამში მხოლოდ 1 წლისა და 10 თვის განმავლობაში მუშაობდა, მან თეატრალური უნივერსიტეტის პროფესორ-მასწავლებელთა წერილობითი მიმართვის პასუხად გასცა ცნობა უნივერსიტეტის მიერ გაცემული დიპლომების რეკვიზიტების შესახებ, როდესაც ის სულ 3 თვის დანიშნული იყო ამ თანამდებობაზე. სადავო განცხადებების შინაარსის კონტექსტი და მოპასუხე ჟურნალისტთა აქცენტირება ძირითადად იმაზეა აგებული, რომ წლებია ყალბი დიპლომები გაიცემა ქრთამის მიცემის სანაცვლოდ (“განათლების დამადასტურებელი უმაღლესი დოკუმენტის მისაღებად 10 000 დოლარია საჭირო, გადაიხდი და მოგცემენ”), რაც სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენის ბრალდებაა. მოპასუხე მხარე სიუჟეტის მაყურებელს სწორედ იმ კონტექსტს სთავაზობს, რომ მოსარჩელის მიერ ხელმოწერილ წერილში წერია, რომ “დიპლომები, რომლებიც მანამდე გაყალბებულად გამოაცხადეს, ნამდვილია“, რომ მოსარჩელე, რომელიც სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირის ოჯახის წევრია, კორუფციაშია ჩართული. სადავო განცხადება წარმოადგენს სისხლის სამართლის კოდექსით განსაზღვრულ მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეულ ქმედებაში პირის დადანაშაულებას, რაც მის გამავრცელებლებს ავალდებულებს, დაადასტურონ, რას ეყრდნობა ინფორმაცია. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სადავო განცხადებაში ასახული ინფორმაცია გადმოსცემს ფაქტებს ჩადენილი დანაშაულის შესახებ და მისი შინაარსი კონკრეტული პირების ნააზრევად ვერ შეფასდება.

36.3.6. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული სადავო განცხადებები, სიუჟეტში წინამდებარე დავის მოსარჩელის მიმართ აქცენტირებული საკითხები და საზოგადოებისათვის მიწოდებული ინფორმაცია ფაქტების სახით არის გადმოცემული, უმეტესწილად მოვლენათა ქრონოლოგიის მიუთითებლად, რაც სხვადასხვა გარემოებას იმგვარად აკავშირებს ერთმანეთთან და კონკრეტულად მოსარჩელესთან, მის მიერ ადრე დაკავებულ პოზიციასა და საქმიანობასთან, რომ ქმნის საზოგადოებრივ აღქმას, რომ მოსარჩელეს თითქოსდა კავშირი აქვს სისხლის სამართლის დანაშაულთან ან დანაშაულის უშუალო ჩამდენია. საკასაციო სასამართლოს მიერ არ არის გაზიარებული მოპასუხეთა მტკიცება, რომ მათ მიერ გავრცელებულ განცხადებებში გამოყენებული ცალკეული სიტყვები: „შესაძლოა ამ ყველაფერთან კავშირი ჰქონდეს ქართული ოცნების ლიდერის, ი.კ–ძის დედას”; „ალბათ, ეს არის ყველაზე ხმაურიანი ამბავი, რაც კი ბოლო პერიოდში მოგვისმენია, ყალბი დიპლომები 10 000 დოლარად და მფარველების კვალი ი.კ–ძის ოჯახისკენ“; „მთავარი უზუსტობა, რაც იკვეთება ამ საქმეში არის ის, რომ თუ ეს სამსახური გარკვეული პერიოდის წინ ვთქვათ დიპლომებს ასაღებდა, როგორც ყალბს და არა ნამდვილს, თ.ზ–ი რამდენიმე თვეში იგივე დიპლომებზე წერს, რომ ამ დიპლომების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანა არის უსაფუძვლო“, საკმარისია საიმისოდ, რომ გავრცელებული ინფორმაცია მიჩნეულ იქნეს მოპასუხე ჟურნალისტებისა და კონკრეტული რესპონდენტის (მოპასუხე მ.მ–ძის) მიერ გამოთქმულ ვარაუდებად და ამ გზით გამოირიცხოს მოპასუხეთა სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა. ამდენად, მოსარჩელის მიერ დაძლეულია მტკიცების ტვირთი, რადგან მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული სადავო განცხადებები ცილისმწამებლურია და სისხლის სამართლის დანაშაულთან კავშირის ან მისი უშუალოდ ჩადენის ბრალდებას წარმოადგენს.

36.4. რაც შეეხება მოპასუხე ტელეკომპანიის ეთერით გასულ სიუჟეტში კონკრეტულად მოპასუხე მ.მ–ძის მიერ გავრცელებულ ცილისმწამებლურ ინფორმაციას, რომლის შესახებ ცნობის გამოქვეყნება დაევალა ამ მოპასუხეს, შემდეგი შინაარსისაა: „ქალბატონ თ.ზ–ს ხელი აქვს მოწერილი დოკუმენტაციის სიყალბეზე. თუ არა კორუფციული დაინტერესება, ქალბატონი თ.ზ–ი ასეთ ყალბ დოკუმენტაციას ხელს არ მოაწერდა,“ რაც მტკიცებით ფორმაში გადმოცემული ფაქტია და არა სიუჟეტის მონაწილე რესპონდენტის მოსაზრება, რის გამოც არ არის დაცული გამოხატვის თავისუფლებით კერძო პირის მიმართ გავრცელებული ბრალდება.

37. სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე

37.1.საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნის განხორციელებადობა (ხანდაზმულობა), მოთხოვნის წარმოშობისა და მისი გამომრიცხავი გარემოებების შემოწმების შემდეგ უნდა იქნეს განხილული. შესაბამისად, თუ მოთხოვნა არ წარმოშობილა, ან შემდგომში შეწყდა, სწორედ ამ საფუძვლით, და არა ხანდაზმულობით, უნდა იქნეს უარყოფილი სარჩელი (იხ. სუსგ-ები: N ას-197-187-2016, 12.07.2016წ; N ას-579-554-2016, 28.12.2016წ; N ას-1063-1023-2016, 17.02.2017წ.). როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელემ, რომელიც კერძო პირია, დაძლია მტკიცების ტვირთი და დაამტკიცა, რომ მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული სადავო განცხადებები ცილისმწამებლურია, შესაბამისად მოთხოვნა ნამდვილია, წარმოშობილია და უნდა შემოწმდეს მის განხორციელებადობას ხომ არ აფერხებს ხანდაზმულობა.

37.2. ხანდაზმულობა განეკუთვნება სასარჩელო მოთხოვნის შემაფერხებელ კატეგორიას, რაც ნიშნავს იმას, რომ სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის შემთხვევაში, შეუძლებელია სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება, თუნდაც დგინდებოდეს მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის ფაქტობრივი შემადგენლობა (იხ. სუსგ №ას-179-172-2012, 01.10.2014 წ.).

37.3. სპეციალური კანონის მე-19 მუხლი აწესებს ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას. აღნიშნული მუხლის თანახმად, ცილისწამების შესახებ სარჩელი სასამართლოში წარდგენილი უნდა იქნეს 100 დღის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც პირი გაეცნო ან შეეძლო, რომ გასცნობოდა განცხადებას. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დრო დიდ როლს თამაშობს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების დაცვის საკითხში. მხარეთა შორის გარკვეული სამართლებრივი ურთიერთობები შეიძლება იმდენად დიდი ხნის წინ წარმოიშვას, რომ გავლენა მოახდინოს მხარეთა უფლება-მოვალეობებზე. მართლწესრიგი ითვალისწინებს ხანდაზმულობის ინსტიტუტს, რომლის ერთ-ერთ სახესაც წარმოადგენს სასარჩელო ხანდაზმულობა. მისი არსებობა განპირობებულია ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის მხარეთა თანასწორობისა და მათი ინტერესების თანაბარი დაცვის საჭიროებიდან გამომდინარე. გონივრული ხანდაზმულობის ვადების არსებობა უფლების რეალიზაციის აუცილებელი წინაპირობაა. განსაზღვრული დროის გასვლის შემდეგ სამართლებრივი სტაბილურობის მოთხოვნა უფრო მეტად დაცვის ღირსია. სასარჩელო ხანდაზმულობა უფლების განხორციელებისათვის განსაზღვრულ ჩარჩოებს აწესებს. სასარჩელო ხანდაზმულობა წარმოადგენს მიზნის მიღწევის საშუალებას და არა - თვითმიზანს.

37.4. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ უფლების წარმოშობა, ისევე როგორც მისი შეწყვეტა დაკავშირებულია განსაზღვრულ დროსთან. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა ამცნობს უფლების სუბიექტს მისი დარღვეული უფლების სასამართლოს გზით განხორციელების ვადის თაობაზე. სასარჩელო ხანდაზმულობა იმ სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია, რომ რაღაც ურთიერთობას ადგილი ჰქონდა იმდენად დიდი ხნის წინ, რომ ხანგრძლვი დროის გასვლა პირდაპირ გავლენას ახდენს პირთა უფლებებზე (იხ. თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, მეორე გამოცემა, თბილისი, 2005 წ., გვ. 133; ბესარიონ ზოიძე, ქართული სამოქალაქო კოდექსის შექმნის ისტორიიდან, ჟურნალი „ქართული სამართლის მიმოხილვა“, თბილისი, 2003 წ. გვ. 110.).

37.5. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა, ანუ კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სასამართლოსათვის მიმართვის გზით. ამ ვადის გასვლა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება №1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ო. ს-ი და ი. ხ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). ხანდაზმულობის ვადის გასვლა მოთხოვნას არ აუქმებს (წყვეტს), არამედ მოვალეს შესაძლებლობას ანიჭებს, უარი თქვას მოთხოვნის შესრულებაზე, ანუ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია (შდრ: გ. სვანაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 144-ე, ველი 1. თბილისი, 2017 წელი).

37.6. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით, ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყოვნებლივ აღდგენის სტიმულიზაციას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007, გვ.63; შეად. სუსგ-ებს N ას-547-515-2012, 11.06.2012წ., N ას- 1609-2023, 12.04.2024წ.).

37.7. ზემოთ ჩამოთვლილი კანონიერი მიზნების არსებობას იზიარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. გადაწყვეტილებაში საქმეზე სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, სასამართლო განმარტავს: „... ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს“ (პ.51) (Stubbings and Otherss v The United Kingdom, განაცხადის ნომერი №22083/93; №220095/93, 22 ოქტომბერი, 1996).

37.8. აღსანიშნავია, რომ ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ინსტიტუტი წარმოადგენს უფლების დაცვის მატერიალურ-სამართლებრივ საშუალებას, რადგან სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არსებობს, თუმცა სასამართლო წესით ამ მოთხოვნის იძულებითი განხორციელება კონკრეტული წინაპირობის არსებობისას, არ ხდება (შეად. სუსგ-ებს: N ას-369-350-2015, 30.07.2015 წ.; N ას-1428-2018, 27.12.2018 წ. N ას- 1609-2023, 12.04.2024წ.).

37.9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითების შედეგად წარმოშობილი საწინააღმდეგო უფლება მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობით შესაგებელია, რომელიც მოთხოვნის განხორციელებას ხანგრძლივად ან დროებით აფერხებს. „მოთხოვნის ხანდაზმულობის მიზანია მოვალის დაცვა იმ პროცესის ნაწილად გახდომისაგან, რომელშიც პოზიციის დაცვა რთული ან შეუძლებელია მოთხოვნის სიძველის გამო“ (შეად. სუსგ-ას N ას-898-860-2014, 09.10.2015 წ.). ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების (მხარის) მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. მითითება ხანდაზმულობაზე, როგორც მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელ გარემოებაზე, პროცესუალურად მთლიანად მოპასუხის კუთვნილ შესაგებელს წარმოადგენს (შეად. სუსგ-ას N ას-1764-2018, 13.04.2020 წ.). სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები ასევე მიიჩნევა საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ-ერთ ეფექტურ გარანტიად. კერძოდ: გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, გაართულებს სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისაგან.

37.10. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობა არ არის აბსტრაქტული სამართლებრივი კატეგორია. კანონმდებლობა ითვალისწინებს მისი დაწყებისა და დასრულების მომენტს. მოთხოვნის შემოწმებისას აუცილებელია განისაზღვროს ხანდაზმულობის კონკრეტული ვადის გამოყენებისა და მისი ათვლის საკითხი. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის ობიექტურ და სუბიექტურ მომენტებს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას (შეად. ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 2. თბილისი, 2017 წელი; ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011 წელი, გვერდი 123). სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის სწორი გამოთვლისათვის არსებითია, ზუსტად დადგინდეს მოთხოვნის წარმოშობის დრო. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს: „ხანდაზმულობის ვადაში იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა ისაა, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი იძულებით ვერ განხორციელდება, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (სსკ-ის 144.1-ე მუხლი). სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე (შეად. სუსგ-ებს: N ას-934-899-2016, 14.02.2017 წ.; N ას-1343-1263-2017, 20.12.2017 წ.; N ას-68-68-2018, 03.04.2018 წ.; N ას-1937-2018, 15.03.2019 წ.; N ას-382-2019, 14.05.2019 წ.; N ას- 1609-2023, 12.04.2024წ.).

37.11. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ სსკ-ის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისი დაკავშირებულია ობიექტურ მომენტთან - უფლების დარღვევის ფაქტთან და სუბიექტურ მომენტთან - დრო, როდესაც უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევის შესახებ გახდა ცნობილი ან გარემოებათა გათვალისწინებით უფლების დარღვევის ფაქტი უნდა შეეტყო. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ როგორც წესი, ივარაუდება, რომ პირი უფლების დარღვევის ფაქტს მისი დადგომისთანავე შეიტყობს ან საშუალო გულისხმიერების გამოჩენის შემთხვევაში შეეძლო შეეტყო ამ ფაქტის თაობაზე. აღნიშნულის საწინაარმდეგოს, ანუ უფლების დარღვევის დაგვიანებით შეტყობის მტკიცების ტვირთი კი უფლებადარღვეულ პირს ეკისრება. თუ დადგინდება, რომ პირმა თავისი დაუდევრობის გამო ვერ გაიგო უფლების დარღვევის შესახებ, მაშინ ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ მომენტიდან, როცა საქმის გარემოებების მიხედვით, პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (შეად. ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 5. თბილისი, 2017 წელი). ვინაიდან სასამართლო მოთხოვნის ხანდაზმულობას მხოლოდ მოპასუხის მითითების საფუძველზე იკვლევს, მოთხოვნის ვადაში წარდგენა მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს. „თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის დენა“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007 წელი, გვერდი 64.).

37.12. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეებმა წერილობით წარდგენილ შესაგებლებში მიუთითეს სარჩელის ხანდაზმულობაზე. დადგენილია, მოპასუხე ტელეკომპანიის მიერ სადავო ინფორმაცია გავრცელდა 2021 წლის 10 ივლისს, ხოლო მოპასუხემ თავდაპირველად სასამართლოს სარჩელით მიმართა 2021 წლის 20 ოქტომბერს. მოსარჩელე სარჩელში უთითებს, რომ იგი ზოგადად არ უყურებს მოპასუხე ტელეკომპანიის გადაცემებს, ტელეეთერში სიუჟეტის გასვლიდან 4 ან 5 დღის შემდეგ, 14 ან 15 ივლისს შეიტყო, როდესაც მას დაუკავშირდა მეგობარი და აცნობა აღნიშნულის თაობაზე. დადგენილია, რომ თავდაპირველად, ანუ 2021 წლის 20 ოქტომბერს შეტანილი სარჩელის განსახილველად მიღებაზე მოსარჩელეს სასამართლოს მიერ ეთქვა უარი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 25 ოქტომბრის განჩინებით (იხ. ტ.1, ს.ფ.223-227). ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად განმარტეს, რომ მოცემულ შემთხევევაში სასარჩელო მოთხოვნა არ განეკუთვნება სახელშეკრულებო ან დელიქტური სამართლიდან წარმოშობილ ვალდებულებებს, ამიტომ რთულია სასამართლოსთვის იმ ობიექტური საწყისი დროის დადგენა, როდის შეიტყო მხარემ ან უნდა შეეტყო ვალდებულების დარღვევის შესახებ. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონმდებლის მიზანი სპეციალური კანონის მე-19 მუხლით ხანდაზმულობის ვადის გამოთვლისთვის რეგლამენტირებულია შემდეგნაირად: ცილისწამების შესახებ სარჩელი სასამართლოში წარდგენილი უნდა იქნეს 100 დღის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც პირი გაეცნო ან შეეძლო, რომ გასცნობოდა განცხადებას. ამ ნორმით გამოკვეთილია უფლების წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები, საიდანაც უნდა იქნეს გამოთვლილი ხანდაზმულობის ვადა, რაც ზოგადად შეესაბამება სსკ-ის 130-ე მუხლი საფუძველზე ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისის გაანგარიშებას, რომელიც შესაძლოა დაკავშირებული იყოს ობიექტურ მომენტთან - უფლების დარღვევის ფაქტთან და სუბიექტურ მომენტთან - დრო, როდესაც უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევის შესახებ გახდა ცნობილი ან გარემოებათა გათვალისწინებით უფლების დარღვევის ფაქტი უნდა შეეტყო.

37.12.1. საკასაციო სასამართლო მოპასუხე ტელეკომპანიისა და ჟურნალისტების საკასაციო პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომ სადავო განცხადების საჯარო სივრცეში გავრცელების მომენტიდან უნდა აითვალოს ხანდაზმულობის ვადა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სპეციალური კანონის რეგულაცია აზრს დაკარგავს და ცილისწამების შესახებ სარჩელების სასამართლოში წარდგენის შესაძლებლობა შეუზღუდავად იარსებებს, მუდმივად იქნება შესაძლებელი მხარემ განაცხადოს, რომ ეთერში განთავსებისას სიუჟეტი/რეპორტაჟი არ უნახავს და 1 წლის შემდეგ შეიტყო (იხ. წინამდებარე განჩინების 31.1.10 ქვეპუნქტი), განმარტავს, კანონმდებლის მოწესრიგება სწორედ იმის მაუწყებელია, რომ უფლების დაცვით პირს შეუძლია ისარგებლოს მას შემდეგ, რაც პირი გაეცნო ან შეეძლო, რომ გასცნობოდა მისი მხრიდან სადავო განცხადებას. კასატორის პრეტენზია, რომ ხანდაზმულობის ვადა იმ საწყისიდან უნდა აითვალოს, როდესაც სიუჟეტი გავიდა ეთერში და არა იმ თარიღიდან, როდესაც უფლებადარღვეულმა მოსარჩელემ შეიტყო ამის შესახებ არ არის გაზიარებული საკასაციო სასამართლოს მიერ, რადგან მოპასუხის მოსაზრება არ შეესაბამება კანონის დანაწესს და ამგვარი „ვიწრო“ განმარტება უფლების სასამართლო წესით დაცვის შეზღუდვას გამოიწვევს, რადგან თანამედროვე ჭარბი ინფორმაციული ნაკადის საუკუნეში და ინფორმაციის გავრცელების საშუალებების, ხერხების, წყაროების და ინსტრუმენტების მრავალფეროვნება შეუძლებელს ხდის ყველა ინფორმაციის შეტყობას გავრცელებისთანავე, მით უფრო, არავინ არის ვალდებული, მედიის ყველა საშუალებას (რადგან ამ შეთხვევაში მოპასუხე მხარეს წარმოადგენს და ტელეკომპანიის ეთერში გასულ სადავო ინფორმაციას უკავშირდება სარჩელი) ადევნოს თვალი, ყველა ჟურნალისტს მოუსმინოს, ყველა ინფორმაციას გაეცნოს და ა.შ. რაც შეეხება მოპასუხე მხარის საკასაციო შედავებას, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობის გაზიარების შემთხვევაში „სპეციალური კანონის რეგულაცია აზრს დაკარგავს და ცილისწამების შესახებ სარჩელების სასამართლოში წარდგენის შესაძლებლობა შეუზღუდავად იარსებებს, მუდმივად იქნება შესაძლებელი მხარემ განაცხადოს, რომ ეთერში განთავსებისას სიუჟეტი/რეპორტაჟი არ უნახავს და 1 წლის შემდეგ შეიტყო“, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როგორც ობიექტური, ისე სუბიექტური ფაქტორების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელის შესასრულებელია, ამასთან, როდესაც ობიექტური და სუბიექტური ფაქტორების თანხვედრა არ ხდება, სუბიექტური ფაქტორის მტკიცება კვლავაც მოსარჩელის მხარეზეა. რაც შეეხება, მოპასუხე ტელეკომპანიისა და ჟურნალისტების მიერ საკასაციო საჩივარში გამოთქმულ ერთგვარ „შიშს“ რომ მხარეს შეუზუდავად ექნება ცილისწამების შესახებ სარჩელების სასამართლოში წარდგენის შესაძლებლობა, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს ის გარემოებები და ფაქტორები, რის გამოც სუბიექტურად შეუძლებელი იყო მის მიერ სადავო განცხადების შეტყობა/გაცნობა. როგორც უკვე აღინიშნა, ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით კანონმდებლი სწორედ იმ მიზანს ისახავდა, რომ სამართლებრივი განსაზღვრულობა და საბოლოობა დაადგინოს, პოტენციური მოპასუხეები დაიცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და აცილებული იქნეს უსამართლობა, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო არასაიმედო ან არასრული იყოს. სწორედ ამიტომ ხანდაზმულობა არ არის აბსტრაქტული სამართლებრივი კატეგორია, ის ფაქტია, რომლის მითითების ვალდებულება მოპასუხის მხარესაა, ხოლო სასარჩელო მოთხოვნის დროულად აღძვრის მტკიცების ტვირთი კი მოსარჩელეს ეკუთვნის. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ თავისი მტკიცების ტვირთი სპეციალური კანონით განსაზღვრული ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობების მიხედვით კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადაში წარადგინა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოთხოვნა არა მხოლოდ წარმოშობილია, არამედ განხორციელებადიცაა (იხ. 37.1-ე ქვეპუნქტი).

37.12.2. მოპასუხე მ.მ–ძე სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, სხვა მოპასუხეების მსგავსად, მიუთითებს, რომ სადავო სიუჟეტი ტელეეთერში გავიდა 2021 წლის 10 ივლისს, ამასთან, საკასაციო საჩივარში არაერთხელ აღნიშნავს, რომ განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროსთან აქცია გაიმართა 2020 წლის 13 ოქტომბერს, რის გამოც სარჩელი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო არ უნდა დაკმაყოფილდეს (იხ.წინამდებარე განჩინების 32.2.1 ქვეპუნქტი). მოპასუხის ამ პრეტენზიასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო მოიხმობს ზემოხსენებულ დადგენილ გარემოებებს, სამართლებრივ შეფასებებს და დასკვნებს, რაც ადასტურებს, რომ სარჩელი სპეციალური კანონით დადგენილ 100 დღიან ვადაშია აღძრული, ამიტომ ის არ არის ხანდაზმული და განხორციელებადია, რაც შეეხება განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროსთან 2020 წლის 13 ოქტომბერს გამართულ აქციას, თუ მოპასუხე ამ თარიღს უკავშირებს სარჩელის დაგვიანებით აღძვრას, მაშინ, სულ მცირე, უნდა ამტკიცებდეს, რომ ამ აქციას იმდენად მასშტაბური ხასიათი ჰქონდა, რომ მოსარჩელეს შეუძლებელია არ სცოდნოდა ამ აქციის, მისი შინაარსისა და გავრცელებული ინფორმაციის შესახებ. ამდენად, აქციაზე მითითება სამართლებრივად ვარგისი არგუმენტი არ არის, რადგან მინიმალური სტანდარტითაც ვერ უზრუნველყოფს სარჩელის განხორციელებადობის გამორიცხვას ან მტკიცების ტვირთის მოსარჩელისაკენ შებრუნებას.

38. მოპასუხეთა შესახებ

38.1. სარჩელი აღძრულია ტელეკომპანიის, მისი ჟურნალიტების- ნ.მ–ძისა და მ.ჩ–ძის წინააღმდეგ, ასევე - მოპასუხე ტელეკომპანიის ეთერით გასული სიუჟეტის ერთ-ერთი რესპონდენტის- მ.მ–ძის მიმართ. იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სასამართლომ იმსჯელა მოსარჩელის სტადიაზე, დაადგინა, კერძო პირის სასარჩელო მოთხოვნა საჯაროდ გავრცელებული ცილისმწამებლური ინფორმაციის უარყოფის თაობაზე ნამდვილია, რადგან გავრცელებული ინფორმაცია არ წარმოადგენს საჯარო ინტერესის მქონე საკითხებზე მოსაზრებებს, ვარაუდებს, რომლებიც დაცულია გამოხატვის თავისუფლებით, შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა წარმოშობილია და განხორციელებადია (ხანდაზმული არ არის), მნიშვნელოვანია, საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში საკასაციო სასამართლომ იმსჯელოს, თუ ვინ შეიძლება განისაზღვროს ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელებაზე სამოქალაქოსამართლებრივი კუთხით პასუხისმგებელ პირად.

38.2. ზოგადად პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვის შესახებ დავის განხილვისას საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის გამოხატვის ადრესატის სტატუსის დადგენასთან ერთად დიდი მნიშვნელობა აქვს იმის დადგენასაც, ვინ არის სადავო განცხადების ავტორი, გამომდინარე იქიდან, რომ გამოხატვის თავისუფლება განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობისაგან. აღნიშნული ვალდებულებები და პასუხისმგებლობა კი განსხვავებულია სხვადასხვა პირებთან, მათ შორის სხვადასხვა პროფესიისა და თანამდებობის პირებთან (მაგ., ჟურნალისტი, ადვოკატი, მოსამართლე, პარლამენტის წევრი და ა.შ.) მიმართებით (იხ.სუსგ N ას-622-2022, 5.07.2023წ.).

38.3. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მე-6 მუხლი სასამართლო გარანტიებს ადგენს, როდესაც განსაზღვრავს, რომ: მედიაში ჟურნალისტის მიერ გამოქვეყნებულ ცილისწამებასთან დაკავშირებული სასამართლო დავისას მოპასუხეა მედიის მესაკუთრე (მუხლი 6.2). კანონის მიზნებისთვის მედია განმარტებულია, როგორც მასობრივი კომუნიკაციის ბეჭდვითი ან ელექტრონული საშუალება, მათ შორის ინტერნეტი (მუხლი 1, „ღ“ ქვეპუნქტი); ცილისწამების თაობაზე სასამართლო დავისას არასათანადო მოპასუხეა პირი (სსსკ-ის 85-ე მუხლი არეგულირებს არასათანადო მოპასუხის შეცვლას), რომელიც არ არის განცხადების ავტორი ან რედაქტორი, ან პირი, რომელმაც ტექნიკურად უზრუნველყო განცხადების გავრცელება, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ის აშკარად და პირდაპირ უჭერს მხარს განცხადებას (მუხლი 6.5). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დასახელებული 6.5-ე მუხლი მოსარჩელისა და მოპასუხის მტკიცების ტვირთს განსაზღვრავს. სარჩელში მითითებული მოპასუხის სათანადოობის დასაბუთების ტვირთი, სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების თანახმად, ცხადია, მოსარჩელეს აწევს, რომელმაც დამაჯერებლად უნდა დაადასტუროს, რომ მის მიერ მოპასუხედ დასახელებული პირი გავრცელებულ ინფორმაციას (განცხადებას) „აშკარად და პირდაპირ უჭერს მხარს განცხადებას“, მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტული პირი არ არის სადავო ცილისმწამებლური განცხადების უშუალო ავტორი ან რედაქტორი, ან ის პირია, რომელმაც ტექნიკურად უზრუნველყო განცხადების გავრცელება. ამის შემდეგ კი არასათანადო მოპასუხეობის მტკიცება, ნორმაში მითითებული იმავე სიტყვების „აშკარად და პირდაპირ უჭერს მხარს განცხადებას“ საფუძველზე, მოპასუხის მხარეზე გადაინაცვლებს.

38.3.1. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „აშკარად და პირდაპირი” მხარდაჭერა ცილისწამებლური განცხადების მიმართ, უპირველეს ყოვლისა, ნიშნავს მხარდაჭერას, ანუ გაზიარებას უშუალოდ იმ ფაქტებისა, რომლებიც ცილისწამების შეფასების საგანს წარმოადგენდნენ, რაც პირდაპირ უნდა მიუთითებდეს მის უშუალო დამოკიდებულებაზე ამ ცილისმწამებლური ფაქტების ნამდვილობის შესახებ და არა აღნიშნული გამონათქვამების ავტორის სუბიექტურ მოსაზრებას (იხ. სუსგ N ას-440-754-09, 3.12.2009წ.).

38.3.2. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოპასუხეთა საკასაციო პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა და უპასუხოდ დატოვა ჟურნალიტების - ნ.მ–სა და მ.ჩ–ძის არასათანადო მოპასუხეებად მიჩნევის საკითხი. ჟურნალისტებს მიაჩნიათ, რომ ისინი არასათანადო მოპასუხეებად უნდა ცნოს საკასაციო სასამართლომ. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხეებად დასახელებული ჟურნალისტების საპროცესო სტატუსის შესახებ იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ, რაც წინამდებარე განჩინების 30.14.1-30.14.3 ქვეპუნქტებშია ასახული. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ არ იზიარებს მოპასუხეთა პრეტენზიას, რომ ისინი არასათანადო მოპასუხეებს წარმოადგენენ წინამდებარე სარჩელზე და მათი სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა უნდა გამოირიცხოს. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, იმას აღნიშნავს, რომ ზოგადად მედიის როლი და მნიშვნელობა, ისევე, როგორც თითოეული ჟურნალისტის პროფესიული საქმიანობა დაცულია კანონმდებლობით, ამასთან, განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა საზოგადოების ინფორმირებისა და პლურალისტური იდეების, მოსაზრებების გასაჯაროების, გავრცელების კუთხით. „მოდარაჯე ნაგაზის“ როლი, რომელსაც მეოთხე ხელისუფლებად წოდებული მედიის საშუალებები ასრულებენ საზოგადოებაში, განუზომლად დიდია, თუმცა, ამ შემთხვევაშიც საჭიროა კანონის მოთხოვნათა დაცვა სხვათა უფლებებსა და რეპუტაციასთან მიმართებით. პრესის/მედიის მოვალეობაა, მისი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობის შესაბამისად გაავრცელოს ინფორმაცია და იდეები პოლიტიკური და საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო განმარტავს, რომ მან ყველაზე ფრთხილად უნდა შეისწავლოს საქმეები, როდესაც ეროვნული ხელისუფლების მიერ დაკისრებულ სანქციებს შეუძლიათ პრესას/მედიას გული აუცრუოს დებატებში მონაწილეობაზე, რომელიც ეხება ლეგიტიმურ საზოგადოებრივ პრობლემას (Tønsbergs Blad A.S. and Haukom v. Norway, no. 510/04, § 88, ECHR 2007-III).

38.3.3. სპეციალური კანონის მე-6 მუხლის მე-5 ნაწილის დანაწესის (იხ. 38.3-ე ქვეპუნქტი) საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოპასუხე ტელეკომპანიის ეთერით გადაცემულ სიუჟეტში მოპასუხე ჟურნალისტები “აშკარად და პირდაპირ” მხარდაჭერას ავლენენ მოსარჩელის მიმართ ცილისწამებლური განცხადების გავრცელების დროს, რაც გამოიხატება მათ მიერ აქცენტირებულ საკითხებში, რაც იმგვარად წარმოაჩენს ვითარებას, რომ მოსარჩელე წლებია რაც ჩართულია და მონაწილეობს ყალბი დიპლომების გაცემაში ან/და ყალბი დიპლომების ნამდვილად გასაღებაში (იხ. სადავო განცხადებების შინაარსი წინამდებარე განჩინების 1.2 და 1.3 ქვეპუნქტებში). სპეციალური კანონის მე-6 მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრული “აშკარა და პირდაპირი მხარდაჭერის” შემადგენელი ნაწილია ისიც, რომ სადავო განცხადების გავრცელებამდე, ჟურნალისტებმა არ მიიღეს სათანადო ზომები ინფორმაციის სისწორის ან თუნდაც დამატებითი ინფორმაციის გადასამოწმებლად. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოპასუხე მხარის საკასაციო შედავებას, რომ ჟურნალისტს არ გამოუჩენია აშკარა და უხეში დაუდევრობა (იხ. წინამდებარე განჩინების 31.1.6 ქვეპუნქტი). სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ სადავო განცხადებების გაკეთებამდე არსებული ჟურნალისტური გამოძიების ფარგლებში მოკვლეული ინფორმაციის გადამოწმების შესახებ მოპასუხეებმა (შპს „ტ.პ–ი“, ნ.მ–ძე, მ.ჩ–ძე) მიუთითეს, რომ გავრცელებული ინფორმაცია ემყარება რესპონდენტების მიერ გაჟღერებულ მოსაზრებებს; კერძოდ, მოპასუხე ჟურნალისტი მ.ჩ–ძე, ინფორმაციის გავრცელებისას, ეყრდნობა თეატრალური ინსტიტუტის დეკანის ყოფილი მოადგილის, პროფესორის მ.მ–ძის მიერ მოწოდებულ ინფორმაციას; ჟურნალისტის მიერ ინფორმაციის გადამოწმების ვალდებულების ფარგლებში, კითხვები დაუსვეს კონკრეტულ კურსდამთავრებულებს (ოჯახის წევრებს), რომლებიც ჰყვებიან თეატრალური ინსტიტუტის მიერ დიპლომის რამდენჯერმე გაცემის ფაქტებზე; გადაცემაში საუბრობს ზ.ნ–ის მეუღლე და პ.ი–ი; ჟურნალისტებმა ინფორმაციის გადამოწმების მიზნით, ასევე, შეკითხვით მიმართეს სსიპ „განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნულ ცენტრს“, მოსარჩელეს მის საცხოვრებელ მისამართზე ინტერვიუსთვის; ჟურნალისტმა ასევე მიაკითხა მოსარჩელის შვილს - ი.კ–ძეს, თუმცა პასუხი ვერც ერთ შემთხვევაში ვერ მიიღეს. თავის მხრივ, ხსენებული არგუმენტების გასაბათილებლად მოწინააღმდეგე მხარემ (მოსარჩელემ) მიუთითა განხორციელებული კომუნიკაციის უხერხულობასა და უტაქტობაზე. მოპასუხე ჟურნალისტი - მ.ჩ–ძე წინასწარი შეთანხმების გარეშე, სიუჟეტის ეთერში გასვლამდე რამდენიმე დღით ადრე, საცხოვრებელ მისამართზე გამოცხადდა მოსარჩელესთან, იგივე წესით შეეცადა მოსარჩელის შვილთანაც კომუნიკაციის დამყარებას ჟურნალისტი. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ჟურნალისტური გამოძიების მწარმოებელი პირი ვალდებულია დაიცვას ჟურნალისტური ეთიკის ყველა წესი. ჟურნალისტმა ისეთივე პირობები უნდა შეუქმნას პირს, რომლის მიმართაც რაიმე სიუჟეტს ამზადებს, როგორც ინფორმატორს/წყაროს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხარეს არ მიეცემა მის წინააღმდეგ წაყენებული ბრალდებისაგან თავის დავის საშუალება. სიუჟეტის ეთერში გასვლამდე ორი დღით ადრე საცხოვებელ მისამართზე მოულოდნელი გამოცხადება მხოლოდ ჟურნალისტური გამოძიების ფორმალობების ზედაპირულ დაცვაზე მიანიშნებს. იგივე შეიძლება ითქვას მოსარჩელის შვილთან განხორციელებულ კომუნიკაციაზე. საგულისხმოა ისიც, რომ სიუჟეტში პირს, ვისაც უშუალოდ სდებდნენ ბრალს, არ მისცა ჟურნალისტმა თავის დაცვის ეფექტური საშუალება (კონტრგანმარტების მიცემა, გამოკითხვა, შეკითხვების დასმა, მტკიცებულებათა წარდგენის საშუალება, სხვა რესპოდენტების მოძიება, პოზიციის გაჟღერება...). ასეთ პირობებში დამოუკიდებელი ოჯახის მქონე ადრესატის (მოსარჩელის) შვილისათვის (რომელიც შესაძლოა საერთოდაც არ იყოს ინფორმირებული მშობლის სამსახურებრივი მოვალეობისა და ფუნქციების დეტალების შესახებ) შეკითხვევის დასმით, სრულიად ცალსახაა, რომ მოსარჩელე თავს ვერ დაიცავდა. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, გარდა იმისა, რომ მოსარჩელის შვილისთვის მშობლის სამსახურებრივ უფლებამოსილებებსა და მოვალეობებზე შეკითხვის დასმა არ არის ინფორმაციის გადამოწმების ვარგისი ხერხი, უფრო მეტად ეს იმ შთაბეჭდილებას ქმნის, რომ სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირის ოჯახის წევრობის გამო რაიმენაირად იქნეს საზოგადოების ყურადღება მიპყრობილი, რადგან, როგორც უკვე განიმარტა, სადავო განცხადებების შინაარსი ძირითადად განაპირობა ს.ე–ის, ზ.ნ–ისა და მ.მ–ძის ინტერესმა, რაც საზოგადოების ფართო მასების პრობლემაზე ნამდვილად არ მიუთითებს (იხ. წინამდებარე განჩინების 30.5 და 35.4.4-35.4.7 ქვეპუნქტები).

38.3.4. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კონკრეტული უფლებამოსილების მართლზომიერად განხორცილებისთვის თუ ვალდებულების შესრულებისთვის პასუხისმგებელი შეიძლება იყოს მხოლოდ ის პირი, რომელსაც ეკისრება სამსახურებრივი თუ სხვაგვარი ვალდებულება და არა მისი ოჯახის წევრი (თანმყოფი თუ არათანმყოფი). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ზემოთ აღნიშნულის გარდა, სპეციალური კანონის მე-6 მუხლის მე-5 ნაწილით დადგენილი განსაზღვრული გავრცელებული ინფორმაციის „აშკარად და პირდაპირი“ მხარდაჭერის დამადასტურებელია ასევე ის ფაქტობრივი გარემოებაც, რომ სსიპ „განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნულ ცენტრს“ მოპასუხე მ.ჩ–ძემ შეკითხვებით მიმართა 2021 წლის 8 ივლისს, მოპასუხე ტელეკომპანიის ეთერით სიუჟეტი, რომლითაც მოსარჩელის მიმართ ცილისმწამებლური ინფორმაცია გავრცელდა, გავიდა ორი დღის შემდეგ, 2021 წლის 10 ივლისს ისე, რომ ჟურნალისტი არ დაელოდა გონივრულ ვადას, მიეღო პასუხი. დადგენილია, რომ საჯარო სამართლის იურიდიული პირის პასუხი შედგენილია 2021 წლის 14 ივლისს, ხოლო სიუჟეტი ეთერში გავიდა, პასუხის მიღებამდე 4 დღით ადრე, როგორც უკვე აღინიშნა 2021წლის 10 ივლისს. დადგენილი უდავო ფაქტობრივი გარემოებები მხოლოდ იმაზე მიუთითებს, რომ ჟურნალისტმა ფორმალურად მიმართა შეკითხვებით სსიპ-ს, არ დაელოდა პასუხებს, რაც იმგვარი დასკვნის საფუძველს იძლევა, რომ მან არ იზრუნა ყოველმხრივ და ობიექტურად გადამოწმებული ინფორმაციის მიწოდებაზე საზოგადოებისთვის, ხოლო გავრცელებული განცხადებებით “ბრალდების” ადრესატ მოსარჩელესთან მოულოდნელად კომუნიკაციის დამყარების მცდელობა არ წარმოადგენს ჟურნალისტური ეთიკის სტანდარტების დაცვას.

38.3.5. ჟურნალისტის გამოხატვის თავისუფლება უნდა შეესაბამებოდეს საზოგადოების უფლებას - მიიღოს სანდო და ზუსტი ინფორმაცია. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, ევროკონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, გამოხატვის თავისუფლების განხორციელება განუყოფელია შესაბამისი „ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობისაგან“, რომელიც პრესაზეც ვრცელდება. სწორედ აღნიშნული „ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობის“ გამო, მე-10 მუხლის მიხედვით, ჟურნალისტებისათვის მიკუთვნებული დაცვა, როდესაც ისინი აშუქებენ საზოგადო ინტერესის მქონე საკითხებს, ექვემდებარება დათქმას, რომ ისინი მოქმედებენ კეთილსინდისიერად, რათა წარმოადგინონ სწორი და სანდო ინფორმაცია ჟურნალისტური ეთიკის შესაბამისად (Bladet Tromsø and Stensaas v. Norway [GC], no. 21980/93, § 65, ECHR 1999-III; Kasabova v. Bulgaria, no. 22385/03, § 63, 19 April 2011). ყველა იმ საქმეში, სადაც სასამართლოს უნდა ემსჯელა, გაეთავისუფლებინა თუ არა გაზეთები დაკისრებული ვალდებულებისაგან - გადაამოწმონ ფაქტის შემცველი განცხადებები, რომლებიც ცილისმწამებლური ხასიათისაა, სასამართლომ გაითვალისწინა სხვადასხვა ფაქტორი, განსაკუთრებით ცილისწამების ბუნება და ხარისხი და აგრეთვე ის მოცულობა, რამდენად გონივრულად შეეძლო გაზეთს მისი წყარო სანდოდ მიეჩნია (Bladet Tromsø and Stensaas, cited above, § 66). თავის მხრივ, ეს ფაქტორები მოითხოვს სხვა ისეთი ელემენტების განხილვას, როგორიცაა წყაროს ავტორიტეტი, აგრეთვე გამოცემის გამოშვებამდე შეეძლო თუ არა გაზეთს ჩაეტარებინა საკმარისი მოკვლევა, წარმოადგინა თუ არა გაზეთმა ამბავი საკმარისად დაბალანსებულად და მისცა თუ არა მეორე მხარეს თავის დაცვის შესაძლებლობა. ცილისმწამებლური განცხადების გადამოწმების მოთხოვნიდან გადახვევა იმგვარი ბუნებისაა, რომ მისი გამოყენებისათვის ეროვნულმა სასამართლოებმა უნდა გაითვალისწინონ განსახილველი საქმის კონკრეტული გარემოებები. თუ ეროვნული სასამართლოები გამოიყენებენ ზედმეტად ხისტ მიდგომას ჟურნალისტის პროფესიული ქცევის შეფასებისას, მედიას არასათანადოდ შეეშლება ხელი მისი ფუნქციის, კერძოდ, საზოგადოების ინფორმირებულობის, განხორციელებაში. შესაბამისად, სასამართლოებმა უნდა გაითვალისწინონ მათი გადაწყვეტილებების სავარაუდო გავლენა არა მხოლოდ ინდივიდუალურ საქმეებზე, არამედ ზოგადად მედიაზე (Kasabova, cited above, § 55 and Yordanova and Toshev v. Bulgaria, no. 5126/05, § 48, 2 October 2012). როგორც უკვე აღინიშნა, განსაკუთრებული მნიშვნელობის მქონე დამატებითი ფაქტორია „მოდარაჯე ძაღლის“ როლი, რომელსაც პრესა ასრულებს დემოკრატიულ საზოგადოებაში. მართალია, მან არ უნდა გადააბიჯოს განსაზღვრულ ფარგლებს, კერძოდ, სხვათა უფლებებსა და რეპუტაციასთან მიმართებით, მაგრამ, მიუხედავად ამისა, პრესის მოვალეობაა, ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობის შესაბამისად გაავრცელოს ინფორმაცია და იდეები პოლიტიკურ და საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე საკითხებზე. ეროვნული ხელისუფლების მიერ დაკისრებულ სანქციებს შეუძლია პრესას გული აუცრუოს დებატებში მონაწილეობაზე, რომელიც ეხება ლეგიტიმურ საზოგადოებრივ პრობლემას (Tønsbergs Blad A.S. and Haukom v. Norway, no. 510/04, § 88, ECHR 2007-III).

38.3.6. წინამდებარე საქმის ფარგლებში მოსარჩელეს, რომელიც კერძო პირია, ბრალი დასდეს სისხლის სამართლის წესით დასჯად დანაშაულებრივ ქმედებაში. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საზოგადოებისთვის მიწოდებული ფაქტები უნდა ეფუძნებოდეს სიმართლეს, რომელიც უზრუნველყოფილია გადამოწმებისა და მტკიცების შესაბამისი საშუალებებით და მიუკერძოებლად უნდა იქნას წარდგენილი, აღწერილი და მოთხრობილი. ჭორი არ უნდა იქნას აღრეული ნამდვილ ფაქტში. ახალი ამბების სათაურები და მოკლე შინაარსი, შეძლებისდაგვარად, ზუსტად უნდა ასახავდეს წარდგენილი ფაქტებისა და მონაცემების არსს (იხ. სუსგ N ას-1271-2018, 7.02.2022წ.);

38.3.7. საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნებს, რომ ჟურნალისტის მიერ სანდო და ზუსტი ინფორმაციის მიწოდებისა და საინფორმაციო წყაროს სწორად მითითების კონკრეტულ ეთიკურ ვალდებულებას ადგენს საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის პრინციპები და საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისიის 2009 წლის 12 მარტის N2 დადგენილებით დამტკიცებული „მაუწყებელთა ქცევის კოდექსი“. ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის პირველი და მესამე პრინციპის თანახმად, „ჟურნალისტმა პატივი უნდა სცეს სიმართლეს და საზოგადოების უფლებას - მიიღოს ზუსტი ინფორმაცია“, „ჟურნალისტმა უნდა გადასცეს ინფორმაცია მხოლოდ იმ ფაქტებზე დაყრდნობით, რომელთა წყარო დადასტურებულია“, ხოლო "მაუწყებელთა ქცევის კოდექსი"-ს მე-14 მუხლის 1-4 პუნქტების შესაბამისად: "1. მაუწყებელი ვალდებულია უზრუნველყოს აუდიტორია სანდო და ზუსტი ინფორმაციით და არ დაუშვას ცრუ ან შეცდომაში შემყვანი ინფორმაციის გავრცელება. 2. სიზუსტის უზრუნველყოფისათვის მაუწყებელმა უნდა მოახდინოს ინფორმაციის წყაროს იდენტიფიცირება. ანონიმურ წყაროზე დაყრდნობით ინფორმაციის გაშუქების შემთხვევაში, მაუწყებელმა ნათლად უნდა მიუთითოს წყაროს ანონიმურობის შესახებ. 3. მაუწყებელმა უნდა გაითვალისწინოს ინფორმაციის წყაროს შესაძლო დაინტერესება ან მიუკერძოებლობა, განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე ეხება საზოგადოებრივი ინტერესის შემცველ საკითხთან დაკავშირებით გამოთქმულ მოსაზრებას და მიიღოს ყველა გონივრული ზომა გადაცემული ინფორმაციის სისრულისა და სიზუსტის უზრუნველსაყოფად. 4. არსებული შესაძლებლობების ფარგლებში მაუწყებელი უნდა დაეყრდნოს პირველწყაროს და საკუთარი ძალისხმევით მოპოვებულ ინფორმაციას. როგორც წესი, მაუწყებელი არ უნდა დაეყრდნოს ინფორმაციის მხოლოდ ერთ წყაროს და სხვა წყაროებიდანაც უნდა მოიძიოს ინფორმაცია". ინფორმაციის გადამოწმებისას სავალდებულოდ განსახორციელებელი კონკრეტული მოქმედებების შესახებ დეტალურ მსჯელობას შეიცავს, აგრეთვე, საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტიის საბჭოს გადაწყვეტილებებით დამკვიდრებული პრაქტიკა, რომელიც ჟურნალისტების მხრიდან ეთიკის ქარტიის დარღვევის შესახებ დავების განხილვის შედეგად შეიქმნა. მაგალითად, ქარტიის საბჭოს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში მითითებულია: “ჟურნალისტმა ყველა შესაძლო გზას უნდა მიმართოს ერთი წყაროს მიერ მიწოდებული ინფორმაციის გადასამოწმებლად, მოიძიოს მეორე მხარე, ალტერნატიული წყაროები, გამოითხოვოს ინფორმაცია და აუდიტორიას მიაწოდოს ყველა რელევანტური მხარის შეფასება, კომენტარი. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ წყაროები იყოს ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი; ხოლო თუ ვერ ხერხდება ინფორმაციის გადამოწმება, ჟურნალისტმა აუდიტორიას პატიოსნად უნდა აცნობოს მის მიერ გადამოწმების მცდელობისა და გზების შესახებ და უნდა მიუთითოს, რომ ინფორმაცია გადაუმოწმებელია” (იხ. საქართველოს ჟურნალისტური ეთიკის ქარტია, გადაწყვეტილება საქმეზე - ა(ა)იპ დემოკრატიის ინდექსი- საქართველო; დამოუკიდებელი იურისტების ჯგუფი: ეკატერინე ციმაკურიძე, მაია ბაქრაძე, თამარ ლალიაშვილი, ნათია ქუთათელაძე, ბესიკ ლოლაძე, ბესიკ სისვაძე მარიამ ოშხნელის წინააღმდეგ; 8.02.2022წ; საქმე N 533; სუსგ N ას-1271-2018, 7.02.2022წ.)

38.3.8. საკასაციო სასამართლო ევროსასამართლოს განმარტებას მოიხმობს, რომლის მიხედვითაც: ,,რამდენადაც სერიოზულია ბრალდება, იმდენად სერიოზული უნდა იყოს ფაქტობრივი საფუძველი’“ (Abeberry v. France). ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებით საქმეში ,,Gas of Alithia publishing company Ltd & Constantinides V. Cyprus”, განმარტებულია: ,,რაიონულმა სასამართლომ დეტალურად მოისმინა და გამოიკვლია განმცხადებელთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და დაასკვნა, რომ ისინი მოქმედებდნენ ბოროტი განზრახვით, როდესაც ავრცელებდნენ უკიდურესად ცილისმწამებლურ განცხადებებს ისე, რომ არ მიუღიათ საკმარისი ზომები, გამოქვეყნებამდე მათ გადასამოწმებლად. ამით დასტურდება განმცხადებელთა გულგრილი (ინდიფერენტული) დამოკიდებულება მათი განცხადების ჭეშმარიტების მიმართ“. ამავე გადაწყვეტილებაში მითითებულია: ,,რაც შეეხება შედავებას მტკიცების ტვირთთან დაკავშირებით, სასამართლოს მიაჩნია, რომ კონვენციის მე-10 მუხლს არსებითად არ ეწინააღმდეგება ცილისწამების საქმეებზე ცილისმწამებლური განცხადებების ჭეშმარიტების მტკიცების ტვირთის გადაკისრება მოპასუხისთვის, რომლებსაც სურთ თავი დაიცვან განცხადების მართებულობის არგუმენტით“... დანაშაულის ჩადენის ბრალდებასთან მიმართებით გავრცელებული ინფორმაცია ექვემდებარება ჟურნალისტთა მხრიდან გადამოწმებას, შესაბამისად, მოპასუხე მხარის მტკიცება, რომ მან მხოლოდ მოსაზრებები და ვარაუდები გაავრცელა, რაც არაერთი რესპონდენტის მოსაზრების და დოკუმენტების შემოწმების საფუძველზე მოხდა (იხ. წინამდებარე განჩინების 30.8 ქვეპუნქტი) არ არის გაზიარებული საკასაციო სასამართლოს მიერ და ვერ მიიჩნევა ჟურნალისტთა პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების საკმარის წინაპირობად. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნებს, რომლებიც წინამდებარე განჩინების 30.7-30.8.3 ქვეპუნქტებშია ასახული.

38.3.9. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელმ დამაჯერებლად დაადასტურა, მის მიერ მოპასუხედ დასახელებულმა ჟურნალისტებმა მოპასუხე მ.მ–ძის მიერ გავრცელებულ ინფორმაციას (განცხადებას) „აშკარად და პირდაპირ“ დაუჭირეს მხარი, ამის შემდეგ კი არასათანადო მოპასუხეობის მტკიცებამ, ნორმაში მითითებული იმავე სიტყვების საფუძველზე, მოპასუხის მხარეზე გადაინაცვლა, რაც მათ ვერ დაძლიეს. ამდენად, მოპასუხე ჟურნალისტებს შეცდომით კი არ დაეკისრათ მოპასუხე მ.მ–ძის მიერ გავრცელებული არსებითად მცდარი და ცილისმწამებლური ფაქტებისთვის პასუხისმგებლობა, არამედ იმისთვის, რომ მათ აშკარად და პირდაპირ დაუჭირეს მხარი მოსარჩელის მიმართ ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელებას, ისეთი აქცენტირებით და კონტექსტით შესთავაზეს საზოგადოებას, ამასთან, სანდო წყაროების შემოწმების გარეშე, რომ საშუალო გონივრული სტანდარტის მსმენელისთვის სიუჟეტის შედეგად გავრცელებულ ფაქტად რჩება, რომ ჩადენილია სისხლის სამართლის დანაშაული, რომელიც მოსარჩელის მონაწილეობით და/ან მისი მეშვეობით განხორციელდა.

38.3.10. საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ გაამახვილებს ყურადღებას ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლზე, რომელიც იცავს გამოხატვის თავისუფლებას. განსახილველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ,,ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებისა. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად...”. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტი ითვალისწინებს სახელმწიფოს მხრიდან ამ უფლებებში ჩარევის შესაძლებლობებს, რითაც ასევე განსაზღვრულია ამ უფლებებში ჩარევის ის პირობები, რომლის არსებობისას აღნიშნული ჩარევა შეიძლება შეფასებულ იქნეს დადებითად. განსახილველი მუხლის ორივე პუნქტი წარმოადგენს იმ ერთობას, რომლებიც არ არსებობენ ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად და ჰქმნიან გამოხატვის თავისუფლების ერთიან, დაცვის მექანიზმს. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ გამოხატვის თავისუფლების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა განისაზღვროს მკაცრად და მისი გამოყენების საჭიროება სარწმუნოდ დადასტურდეს. შეზღუდვის გამოყენება უნდა იყოს „აუცილებელი“ დემოკრატიულ საზოგადოებაში სხვა პირთა რეპუტაციის დასაცავად. „აუცილებელი“ კი, სასამართლოს განმარტებით, ნიშნავს „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ (Handyside v. the United Kingdom (საჩივარი № 5493/72), 7.12.1976წ.; Stoll v. Switzerland ([GC] (საჩივარი №69698/01), 10.12.2007წ., §101; Animal Defenders International v. the United Kingdom [GC] (საჩივარი №48876/08), 22.04.2013 წ, §100; Morice v. France [GC] (საჩივარი №29369/10), 23.04.2015 წ, §124; Balaskas v. Greece (საჩივარი № 73087/17), 05.11.2020 წ, §36; შეად. მრავალთა შორის სუსგ-ებს: N ას-625-593-2014, 20.05.2016 წ.; N ას-121-2023, 25.04.2024წ.). აზრის თავისუფლების დაცვის სტანდარტის ხაზგასასმელად აღსანიშნავია, რომ თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Lingens v. Austria (საჩივარი №9815/82), 08.07.1986 წელი, §46) და „ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Oberschlick v. Austria (საჩივარი №11662/85), 23.05.1991წელი, §63) სტრასბურგის სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განცხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირდეს, მაშინ, როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს, ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს, ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, (საჩივარი №19983/92), 24.02.1997 წელი, §42; შეად. მრავალთა შორის სუსგ-ებს: N ას-938-2020, 18.03.2021წ.; N ას-121-2023, 25.04.2024წ).

38.4. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში, დავა გამოხატვის თავისუფლების სასარგებლოდ ვერ გადაწყდება, რადგან საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელის, რომელიც კერძო პირია, მიმართ არსებითად მცდარი განცხადებები გავრცელდა და გავრცელებული ფაქტები მის კორუფციულ დანაშაულში მონაწილეობაზე უთითებს, მოსარჩელეს ბრალი დასდეს სისხლის სამართლის წესით დასჯად დანაშაულებრივ ქმედებაში. იმის გათვალისწინებით, რომ დადგინდა კერძო პირის კანონით დაცული უფლების დარღვევა, დასაბუთებულია სასარჩელო მოთხოვნა მოსარჩელისათვის მორალური ზიანის მიყენების თაობაზე. მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული სადავო გამონათქვამები არ თავსდება ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში, რის გამოც ვერ გამოირცხება მოპასუხეთა პასუხისმგებლობა.

39. მოპასუხეთათვის დაკისრებული მორალური ზიანის შესახებ

39.1. მოპასუხეებმა საკასაციო საჩივრით სადავო გახადეს მათთვის დაკისრებული მორალური ზიანი (იხ. წინამდებარე განჩინების 31.1.8-31.1.9 ქვეპუნქტები). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისგან დამოუკიდებლად (სსკ-ის მე18 მუხლის მე-6 ნაწილი), სსკ 413-ე მუხლით კი დადგენილია, რომ არაქონებრივი ზიანისთვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.

39.2. ადამიანის პატივი და ღირსება პირადი ცხოვრების უფლებით დაცული ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სიკეთეა - საქართველოს კონსტიტუცია აღიარებს და იცავს პირადი და ოჯახური ცხოვრების, პირადი სივრცისა და კომუნიკაციის ხელშეუხებლობის უფლებებს (კონსტიტუციის მე-15 მუხლი). საკასაციო სასამართლოს არაერთ განჩინებაშია განმარტებული, რომ ტერმინი „მორალური ზიანი“ სულიერი გრძნობებისა და ურთიერთობების სფეროში მიყენებულ ზიანს გულისხმობს, ადამიანის ფსიქიკაში ნეგატიური ცვლილებების არსებობას, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და სულიერ ტანჯვაში, გარეგნული გამოხატულება არ გააჩნია და შესაბამისად, არამატერიალიზებული ზიანია. არამატერიალურ ფასეულობათა ხელყოფა კი, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას იწვევს (მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ები: N ას-1477-1489-2011, 23.04.2012წ.; Nას-1149-1169-2011, 25.02.2013 წ.; N ას-182-2023, 5.10.2023წ.; N ას-1308-2023, 21.12.2023წ.;N ას-1503-2023, 22.03.2024წ.; N ას-1289-2023, 7.02.2024წ.; N ას-1609-2023, 12.04.2024წ.; N ას-121-2023, 25.04.2024წ.; N ას-1572-2023, 19.06.2024წ.). მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრესი მიზანია ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრული კომპენსაცია. ძალიან ხშირად, მიღებული შედეგების გამოსწორება შეუქცევადი მოვლენაა და როგორიც არ უნდა იყოს კომპენსაცია, იგი მაინც ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას. კომპენსაციის მიზანი არის მოსარჩელის გამართლება საზოგადოების თვალში და მორალური ზიანით გამოწვეული ტკივილების შემსუბუქება.

39.3. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას, რომ მოპასუხე მხარის მიერ მოსარჩელე სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენაშია ბრალდებული და მოპასუხე ტელეკომპანიის მეშვეობით მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული განცხადებების კონტექსტი, აქცენტირება და საზოგადოებისათვის მიწოდებული ინფორმაცია არ აძლევს სასამართლოს შესაძლებლობას, რომ სადავო განცხადებები შეაფასოს, როგორც მოპასუხეთა აზრი, შეფასება, კომენტარი, რაც გამოხატვის თავისუფლებით არის დაცული. მოპასუხე ჟურნალისტების საკასაციო პრეტენზიის პასუხად, საკასაციო სასამართლო არაერთ საქმეში განმარტავს, რომ, “რა თქმა უნდა, ჟურნალისტური გამოძიების ფარგლებში ჟურნალისტს არ მოეთხოვება მოსარჩელის დანაშაულებრივი ქმედებების დადასტურების იმგვარი მტკიცების სტანდარტი, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე განაჩენის გამოსატანად და რა სტანდარტსაც უნდა პასუხობდეს პროკურორის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები, თუმცა აღნიშნული არ უნდა იქნეს შეფასებული იმგვარად, რომ ჟურნალისტი გათავისუფლებულია ყოველგვარი მტკიცების ტვირთისგან მსგავსი მძიმე ბრალდებების გავრცელებისას” (იხ. სუსგ N ას-57-2023, 17.05.2023წ.).

39.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის (იხ. სუსგ N ას-1011-972-2016, 26.07.2017წ.) თანახმად, იმ შემთხვევაში, როდესაც ავტორი ირწმუნება, რომ პირმა დანაშაული ჩაიდინა, ამ ფაქტების ჭეშმარიტების დადასტურება მხოლოდ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენითაა შესაძლებელი. როგორც უკვე აღინიშნა, ევროსასამართლოს განმარტებითაც, რამდენადაც სერიოზულია ბრალდება, იმდენად სერიოზული უნდა იყოს ფაქტობრივი საფუძველი (Abeberry v France). შეუძლებელია, თუნდაც სამოქალაქო საქმეზე, პირს იმის მტკიცება მოეთხოვებოდეს, რომ მას დანაშაული არ ჩაუდენია და, ამდენად, ამ ინფორმაციის შემცველი განცხადება ცილისმწამებლურია. ამგვარი განმარტება ეწინააღმდეგება უდანაშაულობის პრეზუმფციას. გარდა ამისა, როგორც საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, საქმეში წარდგენილი არ არის შესაბამისი მტკიცებულება, რომელიც სისხლის სამართლის საქმეზე მიმდინარე გამოძიებასთან მოსარჩელის კავშირს დაადასტურებდა (იხ. წინამდებარე განჩინების 35.4.4 ქვეპუნქტი), ასეც რომ იყოს, აღნიშნული დასტური იქნებოდა იმისა, რომ არ არსებობს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენი, რომლითაც დადასტურდებოდა მოსარჩელის მიერ დანაშაულის ჩადენა. სხვა საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოსარჩელეთა წინააღმდეგ გამოძიება არ მიმდინარეობს ან, თუნდაც, გამოძიება ჯერ არ დასრულებულა და საქმეზე არ არსებობს გამამტყუნებელი განაჩენი, საკმარისია შეფასების გასაკეთებლად, რომ მოსარჩელემ დაძლია სპეციალური კანონით დადგენილი მტკიცების ტვირთი, რაც სარჩელის საფუძვლად მითითებული გარემოების (გავრცელებული განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტებს) დადასტურებულად მიჩნევის შესაძლებლობას იძლევა (იხ. სუსგ N ას-57-2023, 17.05.2023წ.). აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე, მის მიმართ გავრცელებული სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენის თაობაზე, უსაფუძვლო და არსებითად მცდარი ცილისმწამებლური განცხადებებით გამოწვეული ნეგატიური ცვლილებები, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და სულიერ ტანჯვაში, რასაც გარეგნული გამოხატულება არ გააჩნია და შესაბამისად, არამატერიალიზებული ზიანია, დასაბუთებული და პროპორციულია, რაც მართებულად დააკმაყოფილეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა. კასატორების საკასაციო საჩივარი კი დაუსაბუთებლობის გამო არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

40. SLAPP სარჩელების შესახებ

40.1. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოპასუხე მხარის პრეტენზიას, რომ განსახილველი დავა სტრატეგიული სამართალწარმოების მაგალითია სამოქალაქო ჩართულობის წინააღმდეგ (იხ. წინამდებარე განჩინების 31.1.11 ქვეპუნქტი). საკასაციო სასამართლო ზოგადად იმსჯელებს ე.წ. SLAPP სარჩელების შესახებ ევროპული მიდგომების მიხედვით და იმ კრიტერიუმებზე მიუთითებს, რაც ამ სახის სარჩელების კვალიფიკაციისთვის არის მნიშვნელოვანი.

40.2. როგორც არაერთხელ აღინიშნა, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია ადგენს გამოხატვის თავისუფლების დაცვისა და უზრუნველყოფის პოზიტიურ ვალდებულებას, პლურალისტური მედიის თავისუფლებას, რათა შეიქმნას “ხელსაყრელი გარემო საჯარო დებატებში მონაწილეობისათვის“ (Jafarov v Azerbaijan (2017) 64 EHRR; 13). თვითონ ტერმინი SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation) ქართულად იშიფრება, როგორც სტრატეგიული სამართალწარმოება სამოქალაქო ჩართულობის წინააღმდეგ. SLAPP სარჩელების საფრთხეებზე, რომლებიც მედიის, სამოქალაქო საზოგადოებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციების კრიტიკული მოსაზრებების არამართლზომიერად შესაფერხებლად გამოიყენება.

40.3. საკასაციო სასამართლო 2021 წელს გამოქვეყნებული ევროპული კვლევაზე (The use of SLAPPs to silence Journalists, NGO s and Civil Society https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2021/694782/IPOL_STU(2021)694782_EN.pdf) და ევროპული პარლამენტისა და საბჭოსადმი წინადადებაზე (Proposal for e directive of the European Parliament and of the Council on protecting persons who engage in public participation from manifestly unfounded or abusive court proceedings (“Strategic lawsuits against public participation”)-<https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52022PC0177>) დაყრდნობით იმსჯელებს ზოგადად SLAPP სარჩელზე და ამ მიმართებითაც უპასუხებს მოპასუხეების: ტელეკომპანიისა და ჟურნალისტების საკასაციო პრეტენზიას.

40.3.1. მითითებული კვლევის ძირითადი მიგნება ისაა, რომ SLAPP სარჩელი რუტინულად გამოიყენება სოციალური მოდარაჯეების მიმართ. SLAPP-ის საკვანძო თავისებურებად დასახელებულია პოლიტიკური დებატების სამართლებრივ სივრცეში გადატანის მიდრეკილება.

40.3.2. SLAPP სარჩელები რამდენიმე მიზანს ისახავენ: მოპასუხის პრეტენზიებიდან პრეტენზიების მოპასუხეზე გადატანა, შესაბამისი საჯარო ინტერესის მქონე პროექტიდან/საკითხიდან ენერგიისა და რესურსების ამ სახის სარჩელზე გადატანა; კერძო პირები, არასამთავრობო ორგანიზაციები, ჟურნალისტები, მასობრივი ინფორმაციის არცთუ დიდი საშუალებები და სამოქალაქო საზოგადოება „დაშინებულია“ ძვირადღირებული სასამართლო განხილვითა და შესაძლო მნიშვნელოვანი ზიანის მოლოდინით. ასეთი ტვირთის ერთ სუბიექტზე დაკისრებით, SLAPP-ის ინიციატორები მიზნად ისახავენ, სხვებს გადააფიქრებინონ საჯარო კამპანიების წარმოება.

40.3.4. ზემოხსენებული კვლევა უთითებს, ოთხ ძირითად კრიტერიუმზე, რომლითაც განპირობებულია ასეთი სარჩელები:

- სამოქალაქო სარჩელი ან შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მოთხოვნილია ფულადი კომპენსაცია და/ან სასამართლო აკრძალვის (უზრუნველყოფის ღონისძიების) გამოყენება:

- სარჩელი აღძრულია არასამთავრობო ორგანიზაციის ან კერძო პირის წინააღმდეგ;

- სარჩელი განპირობებულია მოპასუხის კომუნიკაციით ამომრჩეველთან ან სამთავრობო ორგანოებთან:

- სარჩელი საჯარო ინტერესის საგანს წარმოადგენს.

40.3.5. იმისათვის რომ სარჩელის კვალიფიკაცია მოხდეს SLAPP სარჩელად, მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს ყველა ის გარემოება, რაც ასეთ სამართლებრივ კვალიფიკაციას განაპირობებს და სასამართლოს მიიყვანს დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის მიზანი იყო სტრატეგიული სამართალწარმოების გზით შეფერხდეს /დაშინდეს და/ან „მსუსხავი ეფექტი“ იქონიოს მოპასუხის მსგავს პირებზე და მათ სამოქალაქო ჩართულობაზე/აქტივიზმზე. ამდენად, სარჩელის მოპასუხედ დასახელებულმა მედიის მესაკუთრემ და/ან ჟურნალისტმა, ასევე, სადავო ინფორმაციის (განცხადების) გამავრცელებელმა პირმა მტკიცების ტვირთის დამაჯერებელი და სამართლებრივად ვარგისი სტანდარტი უნდა შეასრულოს, რაც მას წარმოუშობს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ" საქართველოს კანონის მე-18 მუხლით (ცილისწამების შესახებ უსაფუძვლო სარჩელი), რომელიც შემდეგი შინაარსისაა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების უკანონო შეზღუდვის მიზნით ცილისწამების შესახებ აშკარად უსაფუძვლო სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში მოპასუხეს უფლება აქვს მოითხოვოს მოსარჩელისაგან გონივრულ ფარგლებში ფულადი ანაზღაურების მიღება” - განსაზღვრული ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. დასახელებული მუხლით, სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების უკანონო შეზღუდვის მიზნით ცილისწამების შესახებ აშკარად უსაფუძვლო სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში მოპასუხეს უფლება აქვს მოითხოვოს მოსარჩელისაგან გონივრულ ფარგლებში ფულადი ანაზღაურების მიღება. სიტყვები „გონივრულ ფარგლებში“, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სასამართლოს ინდივიდუალური მსჯელობისა და შეფასების საგანი იქნება.

40.3.6. საკასაციო სასამართლო ასევე ყურადღებას გაამახვილებს ევროპული პარლამენტისა და საბჭოს 2022 წლის 27 აპრილის წინადადებაზე (შეთავაზებაზე) /ევროპული კომისია პასუხისმგებელია ევროპული კანონმდებლობის დაგეგმვის, შემუშავებისა და ახალი კანონმდებლობის შეთავაზებაზე. ამას ეწოდება უფლება ინიციატივაზე /right of initiative/- https://commission.europa.eu/law/law-making-process/planning-and-proposing-law_en^/ და დირექტივაზე {SWD(2022) 117 final} იმ პირთა დაცვის შესახებ, რომლებიც ჩართული არიან საზოგადოებრივ აქტივობაში აშკარად უსაფუძვლო და ცილისმწამებლური სასამართლო პროცესებისაგან (სტრატეგიული სარჩელი საზოგადოებრივი ჩართულობის გამო) /Proposal for e directive of the European Parliament and of the Council on protecting persons who engage in public participation from manifestly unfounded or abusive court proceedings (“Strategic lawsuits against public participation”)- < https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52022PC0177>/. ამ წინადადებების მიზეზები და მიზნები შემდეგია: SLAPP სარჩელები აღიძვრება არა მართლმსაჯულებაზე ხელმისაწვდომობის უფლების განსახორციელებლად, არა სასამართლო განხილვის მოგებისა და ზიანის ანაზღაურების მიზნით, არამედ, ამ სახის სარჩელები ინიცირებულია მოპასუხეთა დაშინებისა და მათი რესურსების ამოწურვის მიზნით. SLAPP სარჩელების საბოლოო მიზანია შემაკავებელი/მსუსხავი ეფექტის მიღწევა, კრიტიკის განმახორციელებელ პირთა გაჩუმება და მათი საქმიანობის შეფერხება/შეკავება. დასახელებული წინადადება /როგორც ზემოთ არის აღნიშნული, წინადადება მიღებულია 2022 წლის 27 აპრილს/ ორიენტირებულია, დაიცვას SLAPP - ის სამიზნეები და აირიდოს ამ მოვლენის მორიგი გავრცელება ევროკავშირში. როგორც კვლევაშია მითითებული, მოცემულ შემთხვევაში არც ერთ ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოს არ გააჩნია კონკრეტული გარანტიები ასეთი სტრატეგიული სამართალწარმოების წინააღმდეგ, მხოლოდ რამდენიმე მათგანი განიხილავს კონკრეტული გარანტიების შემოღების საკითხს. ევროკავშირში ასევე არ არსებობს SLAPP - ის წინააღმდეგ საერთო ევროპული წესები. ევროკავშირი ავითარებს ერთიან აღქმას, თუ რას წარმოადგენს სტრატეგიული სამართალწარმოება სამოქალაქო ჩართულობის წინააღმდეგ და, პროცესუალური გარანტიების შემოღებით, წინადადება მიმართულია იმისკენ, რომ სასამართლოები აღიჭურვონ SLAPP სარჩელების წინააღმდეგ ეფექტურად ბრძოლისა და მისგან დაცვის საშუალებებით;

40.3.7. რეკომენდაცია (წინადადება) სთავაზობს ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებს, გაანალიზონ ეროვნულ დონეზე არსებული სიტუაცია, რათა დარწმუნდნენ, რომ მათ მიერ გამოსაყენებელი საკანონმდებლო ბაზა შეიცავს აუცილებელ გარანტიებს SLAPP სარჩელების წინააღმდეგ, ამასთან, ძირითადი უფლებების სრული დაცვის გარანტიის პირობით, მათ შორის, გამოხატვის თავისუფლების, მართლმსაჯულებისადმი ხელმისაწვდომობის, პერსონალურ მონაცემთა და დემოკრატიული ღირებულებების დაცვის გათვალისწინებით. რეკომენდაცია ასევე მოიცავს იურისტებისა და პოტენციური ობიექტების სწავლების ასპექტებს, მათი ცოდნისა და უნარების გაუმჯობესების მიზნით SLAPP სარჩელებისათვის წინააღმდეგობის გაწევის ეფექტურობისთვის, ცნობიერების ამაღლებას უპირატესად იმ მიმართებით, რომ ჟურნალისტებსა და უფლებადამცველებს შეეძლოთ, ამოიცნონ, როდის შეიძლება აღმოჩნდნენ SLAPP სარჩელების მოპასუხეებად, იცოდნენ ისეთი სამართალწარმოების სამიზნეების დაცვის (მაგალითად ფინანსური ან იურიდიული) ღონისძიებები და უფრო სისტემური მონიტორინგი და მონაცემთა შეგროვება.

40.3.8. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ წინადადების შემადგენელი ნაწილია დირექტივის ტექსტი (იხ. 40.3.6 ქვეპუნქტი), რომლის მე-3 მუხლი კონკრეტული ტერმინების დეფინიციებს განსაზღვრავს, კერძოდ:

- საზოგადოებრივი ჩართულობა /public participation/ განიმარტება, როგორც ფიზიკური ან იურიდიული პირის ნებისმიერი განცხადება ან საქმიანობა, გამოხატული ან განხორციელებული აზრის გამოხატვის თავისუფლების მიზნების რეალიზაციისათვის და ინფორმაციის გავრცელება, საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხებზე, ასევე, უშუალოდ ამასთან დაკავშირებული მოსამზადებელი, მხარდამჭერი ან დამხმარე ღონისძიებები. ამაში შედის საჩივრები, შუამდგომლობები, ადმინისტრაციული ან სასამართლო სარჩელები და საჯარო განხილვებში მონაწილეობა;

- საზოგადოებრივი/საჯარო ინტერესის მქონე საკითხი /matter of public interest/ ნიშნავს ნებისმიერ საკითხს, რომელიც საზოგადოებას ეხება იმდენად, რომ მას აქვს ლეგიტიმური ინტერესი მისით დაინტერესდეს ისეთ სფეროებში, როგორიცაა:

(a) საზოგადოებრივი ჯანმრთელობა, უსაფრთხოება, გარემო, კლიმატი ან ძირითადი უფლებების განხორციელება;

(b) ფიზიკური ან იურიდიული პირის საქმიანობა საზოგადოების წინაშე ან საჯარო ინტერესებისათვის;

(c) საკითხები, რომლებიც საჯაროდ იხილება ან საკანონმდებლო, აღმასრულებელ, სასამართლო ორგანოში იხილება ან ნებისმიერი საჯარო ოფიციალური პროცედურები;

(d) კორუფციის, თაღლითობის ან დანაშაულებრიობის ბრალდებები;

(e) დეზინფორმაციასთან ბრძოლისკენ მიმართული ღონისძიებები.

- უსაფუძვლო სასამართლო განხილვები მიმართული სამოქალაქო ჩართულობის წინააღმდეგ /abusive court proceedings against public participation/ ნიშნავს სასამართლო განხილვებს, აღძრულს საზოგადოებრივი ჩართულობის წინააღმდეგ, რომლებიც სრულიად ან ნაწილობრივ უსაფუძვლოა და ძირითად მიზნად ისახავს, საზოგადოების მონაწილეობის აღკვეთას, შეზღუდვას ან დასჯას. ასეთი მიზნის ინდიკატორები შეიძლება იყოს:

(a) პრეტენზიის/საჩივრის ან მისი ნაწილის არაპროპორციულობა, გადაჭარბებულობა ან დაუსაბუთებლობა;

(b) ანალოგიურ საკითხებზე რამდენიმე სასამართლო განხილვის არსებობა, ინიცირებული მოსარჩელის ან მასთან დაკავშირებული პირების მიერ;

(c) მოსარჩელის ან მისი წარმომადგენლის მხრიდან დაშინება, შევიწროება ან მუქარა.

40.3.9. დირექტივის მე-5 მუხლი განსაზღვრავს პროცესუალური გარანტიების ღონისძიებებს, კერძოდ:

1) წევრმა სახელმწიფოებმა უნდა უზრუნველყონ, რომ SLAPP სარჩელის მოპასუხეს (ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს, მისი საზოგადოებრივი ჩართულობის გამო) შეეძლოს მოითხოვოს:

(a) მე-8 მუხლით გათვალისწინებული უსაფრთხოების დაცვა;

(b) აშკარად უსაფუძვლო სარჩელზე სამართალწარმოების ვადამდე შეწყვეტა მესამე თავით დადგენილი წესით;

(c) სამართლებრივი დაცვის საშუალებების გამოყენება ცილისმწამებლურ (შეურაცხმყოფელ) სარჩელზე სამართალწარმოების პროცესში;

2) ასეთი პროცესუალური ღონისძიებები უნდა მოიცავდეს:

(a) იმ ელემენტების აღწერას, რასაც ისინი ეფუძნება;

(b) დამადასტურებელი მტკიცებულებების აღწერას;

3) წევრ სახელმწიფოებს შეუძლიათ გაითვალისწინონს, რომ III და IV თავების შესატყვისი პროცესუალური გარანტიები შესაძლებელია დაადგინოს სასამართლომ ან ტრიბუნალმა, რომელიც ex officio იხილავს საქმეს.

40.3.10. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზემოხსენებული საერთო ევროპული წინადადებისა და მიდგომის ზოგადი მიმოხილვა გარკვეულ ინფორმაციას აძლევს SLAPP სარჩელის მოპასუხეს, რომელსაც, არსებული სპეციალური კანონის მე-18 მუხლით აქვს მინიჭებული აქვს უფლება ფულადი ანაზღაურების გონივრულ ფარგლებში მოთხოვნის სახით. თუმცა, როგორც აღინიშნა, წინამდებარე სარჩელი ზემოხსენებული არც ერთი კრიტერიუმის მიხედვით არ შეიძლება მიჩნეული იქნეს ე.წ. SLAPP სარჩელად.

41. საკასაციო სასამართლო მოპასუხეთა საკასაციო პრეტენზიების არსებითად შესწავლის გზით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივრები დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რაც სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 მარტის განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ტ.პ–ის“, ნ.მ–ძისა და მ.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. მ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 მარტის განჩინება;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: მ. ერემაძე

თ. ძიმისტარაშვილი