№ას-417-2024

07 ნოემბერი, 2024 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – გ.ძ–ვი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....-ის“ დამფუძნებელი წევრები: ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....“; ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“; შპს „თ.ყ...“ (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. გ.ძ–ვმა (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....-ის“ დამფუძნებელი წევრების - ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....“-ის, ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის და შპს „თ.ყ...“-ის (შემდეგში - მოპასუხეები, მოწინააღმდეგე მხარეები) მიმართ, შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1.მოპასუხეებს გ.ძ–ვის სასარგებლოდ დაეკისროს 2 800 000 აშშ დოლარის გადახდა;

1.2.აღნიშნულ თანხაზე დარიცხული პროცენტის სახით, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს 1 654 030 აშშ დოლარის გადახდა.

2. მოპასუხეებმა - ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის დამფუძნებელმა წევრებმა - ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....“-მა, ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-მა და შპს „თ.ყ...“-მა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 01 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, გ.ძ–ვის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა გ.ძ–ვმა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა. წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით აპელანტმა ასევე სადავო გახადა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 აპრილის საოქმო განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელე მხარის შუამდგომლობა მოწმის სახით ვ.კ–ძის დაკითხვის თაობაზე.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 თებერვლის განჩინებით, გ.ძ–ვის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგის 2023 წლის 01 სექტემბრის გადაწყვეტილება და 2023 წლის 28 აპრილის საოქმო განჩინება.

7. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

7.1.სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1.1. 2005 წლის 24 მაისს, ერთი მხრივ, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....“-სა და სს „ს.კ.თ–ს“ შორის დაიდო ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება. დაფუძნებულ ამხანაგობას ეწოდა ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“.

7.1.2. ამხანაგობის მიზანს წარმოადგენდა თბილისში, ......... ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ, 10 998.75 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე 49 000 კვ.მ. საერთო ფართობის მქონე მრავალსართულიანი, მრავალბინიანი საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობა და მშენებლობის დასრულების შემდეგ ამ შენობის, როგორც ამხანაგობის წევრთა წილობრივი თანასაკუთრების მფლობელობა, სარგებლობა და განკარგვა.

7.1.3. ხელშეკრულების 2.1. პუნქტით, ამხანაგობაში გაწევრიანების მიზნებისათვის და პროექტის განსახორციელებლად, ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრები განახორციელებდნენ შენატანებს ამხანაგობაში, როგორც ფულადი, ასევე ქონებრივი (არაფულადი) სახით. აღნიშნული შენატანები წარმოადგენდა ამხანაგობის საკუთრებას და უნდა მოხმარებოდა მხოლოდ ამხანაგობის საერთო მიზნის განხორციელებას.

7.1.4. ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრის - თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ-...“-ის შენატანს ამხანაგობაში წარმოადგენდა ქ. თბილისის ორჯონიკიძის რაიონული საბჭოს აღმასკომის 1989 წლის 24 მაისის N14.8.425 გადაწყვეტილებით დამტკიცებული თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის N502 კოოპერატივისათვის, ........., ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ, ქ. თბილისის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის 1990 წლის 24 მაისის N09.13.220 გადაწყვეტილებით დამაგრებული მიწის ნაკვეთი, ფართობით 14500 კვ.მ., რომელიც თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი „ბ....“-ის საკუთრებად იყო რეგისტრირებული.

7.1.5. ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრის - სს „ს.კ.თ–ის“ შენატანს ამხანაგობაში წარმოადგენდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საბინაო-სამშენებლო კოოპერატივი „ბ....“-ის საკუთრებად რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე მშენებლობის განხორციელება, მშენებლობის ფინანსური უზრუნველყოფა, ამხანაგობის ხელშეკრულების 1.1; 1.2; 7.3; 7.7; 7.8; 7.9 მუხლების სრული და განუხრელი შესრულება.

7.1.6. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....“-ის ინდივიდუალურ საკუთრებად, მხარეთა შეთანხმებით, განისაზღვრა არანაკლებ 16560 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართობი მე–2–10 სართულებზე განაწილებით (აღნიშნული ფართობი მოიცავდა 60 ოთხოთახიან და 68 სამოთახიან ბინას (სულ 128 ბინას). ოთხოთახიანი ბინის ფართი შიდა კედლების და ტიხრების პერიმეტრში შეადგენდა 140 მ²–ს, ხოლო 3 ოთახიანი ბინის ფართი შიდა კედლების და ტიხრების პერიმეტრში შეადგენდა 120 მ²–ს). პროექტით გათვალისწინებულ ასაშენებელ შენობა-ნაგებობაში არსებული სხვა ბინები და არასაცხოვრებელი ფართობები წარმოადგენდა სს „ს.კ.თ–ის“ საკუთრებას. ამავე ხელშეკრულების 5.7 პუნქტის შესაბამისად, ამხანაგობის გამგეობის თავმჯდომარე და თანათავმჯდომარე გამგეობის სხვა წევრებთან შეთანხმებით ახორციელებდნენ მიმდინარე საქმიანობას. ამასთან, გამგეობის თავმჯდომარეს და თანათავმჯდომარეს გააჩნდათ ამხანაგობის წარმომადგენლობის უფლებამოსილება, კერძოდ, ისინი უფლებამოსილნი იყვნენ წარმოედგინათ ამხანაგობა ნებისმიერ მესამე პირებთან ურთიერთობაში, მათ შორის სახელმწიფო დაწესებულებებსა და ორგანიზაციებში. ამხანაგობის სახელით დადებული გარიგების ნამდვილობისათვის საჭირო იყო გამგეობის თავმჯდომარის და თანათავმჯდომარის ერთობლივი ხელმოწერა.

7.1.7. ხელშეკრულების 5.10. პუნქტით, გამგეობის თავმჯდომარე და თანათავმჯდომარე ხელს აწერდნენ ნებისმიერ გარიგებას და დოკუმენტს ამხანაგობის სახელით, ამხანაგობის ამ ორი თანამდებობის პირის ხელმოწერის გარეშე არცერთ დოკუმენტს ან გარიგებას არ გააჩნდა იურიდიული ძალა. ამავე ხელშეკრულების 7.8. პუნქტით დადგინდა, რომ გამორიცხული იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....“-ის 16 წევრებზე რეგისტრირებული მიწის ფართი „კომპანიის“ მიერ გამოყენებული ყოფილიყო საბანკო კრედიტის ან სხვა სახის საფინანსო უზრუნველყოფისათვის.

7.1.8. ხელშეკრულების 9.7 პუნქტით, კომპანიის მიერ წინამდებარე ხელშეკრულების ვადამდე კანონით გაუთვალისწინებელი საფუძვლით მოშლის შემთხვევაში (არაობიექტური მიზეზების გამო), აგრეთვე, მის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო, ხელშეკრულების მოქმედება შეწყდებოდა, ხოლო „კომპლექსზე“ შესრულებული სამუშაოების მთლიანი მოცულობა რჩებოდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....“-ის საკუთრებაში.

7.1.9. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ სს „ს.კ.თ–ის“ მიერ სამშენებლო სამუშაოების მიმდინარეობის გრაფიკის დარღვევის შემთხვევაში, უნდა შემდგარიყო შესაბამისი აქტი. თუკი აღნიშნული აქტის შედგენიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში, სს „ს.კ.თ–ი“ არ მიიღებდა შესაბამის ზომებს სამშენებლო სამუშაოების მიმდინარეობის გრაფიკის დარღვევის გამოსწორებასთან დაკავშირებით, მაშინ ხელშეკრულების მე-9 მუხლის შესაბამისად, ამხანაგობა „ბ....“ უფლებამოსილი იყო სს „ს.კ.თ–ი“ გაერიცხა ამხანაგობიდან.

7.1.10. 2005 წლის 15 ივნისს, ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ს და სს „ს.კ.თ–ს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლითაც შემკვეთი იღებდა ვალდებულებას დაეპროექტებინა და აეშენებინა ქ. თბილისში, ......... ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ მდებარე მიწის ნაკვეთზე მრავალფუნქციური კომპლექსი.

7.1.11. ხელშეკრულება ძალაში იყო მისი ხელმოწერიდან და მოქმედებდა მხარეთა მიერ ნაკისრი ვალდებულებების სრულად შესრულებამდე.

7.1.12. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის დამფუძნებელ წევრთა 2005 წლის 19 ივლისის N2 ოქმით, ამხანაგობის ფინანსური მართვის უფლება მიენიჭა თ.ჩ–ს პირველი ხელის მოწერის უფლებით და ლ.მ.ჩ.ლ–ს - მეორე ხელის მოწერის უფლებით.

7.1.13. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის დამფუძნებელ წევრთა 2005 წლის 20 ივლისის N3 ოქმით, ერთობლივი საქმიანობის შესახებ 2005 წლის 24 მაისის ხელშეკრულების 5.9 პუნქტში შესული ცვლილების შესაბამისად, გამგეობის თავმჯდომარეს, თ.ჩ–ს მიენიჭა უფლებამოსილება, ამხანაგობის სახელით ეწარმოებინა საბანკო ოპერაციები ნებისმიერ საბანკო დაწესებულებაში.

7.1.14. 2005 წლის 29 დეკემბერს, სს „გ.ქ.ბ–სა“ და სს „ს-ს.ტ. „თ–ს“ შორის დაიდო გენერალური ხელშეკრულება საკრედიტო მომსახურებაზე.

7.1.15. ხელშეკრულების 1.1 პუნქტის მიხედვით, ბანკი ცალკეული ხელშეკრულებების საფუძველზე გასცემდა კრედიტებსა და საბანკო გარანტიებს ხელშეკრულებით დადგენილი საკრედიტო ლიმიტისა და ვადის ფარგლებში, ხოლო მსესხებელი იღებდა ვალდებულებას, დაებრუნებინა მიღებული კრედიტები, რეგრესის წესით აენაზღაურებინა გარანტიის საფუძველზე გადახდილი თანხა, გადაეხადა დარიცხული საპროცენტო სარგებელი და სრულად შეესრულებინა კონკრეტული ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული სხვა ვალდებულებები.

7.1.16. საკრედიტო ლიმიტი შეადგენდა 3 300 000 აშშ დოლარს, ხოლო ხელშეკრულების დადება ხდებოდა 5 წლის ვადით. ამავე ხელშეკრულების 2.3. პუნქტის შესაბამისად, წინამდებარე ხელშეკრულების საფუძველზე გაცემული კრედიტისა და საბანკო გარანტიის მიზნობრიობას, ოდენობას, საპროცენტო სარგებელს, ვადას განსაზღვრავდა კონკრეტული ხელშეკრულება. ამავე ხელშეკრულების 4.1. პუნქტით, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ წინამდებარე ხელშეკრულებისა და ცალკეული ხელშეკრულების საფუძველზე გაცემული საბანკო კრედიტები და საბანკო გარანტიები უზრუნველყოფილი იყო ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ-...“-ის საკუთრებაში არსებული 10998.75კვ.მ მიწის ნაკვეთისა (მდებარე: თბილისში, ......... ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ) და ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ვ. ..“-ის საკუთრებაში არსებული 2405.97კვ.მ მიწის ნაკვეთის (მდებარე: თბილისში, ......... ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ) იპოთეკით. ხელშეკრულების 4.3. პუნქტით, მსესხებლის მიერ საკრედიტო ვალდებულების დარღვევის ან ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტის შემთხვევაში, ბანკი უფლებამოსილი იყო გამოეყენებინა კანონმდებლობით გათვალისწინებული უფლებები მსესხებლის ქონებისა და იპოთეკით დატვირთული ქონებაზე გადახდევინების მისაქცევად.

7.1.17. 2005 წლის 29 დეკემბერს, სს „გ.ქ.ბ–სა“ და ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ს შორის დადებული იპოთეკის ხელშეკრულებით, იპოთეკარი უფლებამოსილი იყო იპოთეკარსა სს „ს-ს.ტ. „თ–ს“ შორის დადებული საკრედიტო მომსახურების შესახებ გენერალური ხელშეკრულებითა და მის საფუძველზე დადებული საკრედიტო ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებების მსესხებლის მიერ შეუსრულებლობის ან არასათანადოდ შესრულებისას, სხვა კრედიტორებთან შედარებით, პირველ რიგში, დაეკმაყოფილებინა თავისი მოთხოვნა მესაკუთრის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ხარჯზე.

7.1.18. იპოთეკით უზრუნველყოფილი ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი იყო იპოთეკარსა და მსესხებელს შორის, 2005 წლის 29 დეკემბერს დადებული საკრედიტო მომსახურების შესახებ გენერალური ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზე, დადებული საკრედიტო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში მსესხებლის მიერ შესრულების უზრუნველსაყოფად, იპოთეკით დაიტვირთა მესაკუთრის საკუთრებაში არსებული 10998.75კვ.მ მიწის ნაკვეთი. ამავე ხელშეკრულების 4.2. პუნქტით განისაზღვრა, რომ იპოთეკით დატვირთულ მიწის ნაკვეთზე, უნდა აშენებულიყო მრავალსართულიანი, მრავალბინიანი საცხოვრებელი კომპლექსი, რომელზეც გავრცელდებოდა იპოთეკა.

7.1.19. სს „გ.ქ.ბ–სა“ და სს „ს-ს.ტ.თ–ს“ შორის, 2005 წლის 29 დეკემბერს დადებული საკრედიტო მომსახურებაზე გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე, ბანკმა მსესხებელს გაუხსნა საკრედიტო ხაზი ხელშეკრულებით დადგენილი საკრედიტო ლიმიტითა და ვადით. ამ ხელშეკრულების ფარგლებში, 2005 წლის 30 დეკემბერს, სს „გ.ქ.ბ–სა“ და სს „ს-ს.ტ.თ–ს“ შორის, დაიდო საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულება.

7.1.20. ხელშეკრულების 2.1. პუნქტით, საკრედიტო ხაზის მოცულობა შეადგენდა 2 500 000 აშშ დოლარს.

7.1.21. ხელშეკრულების 2.2. პუნქტით, მიზანი იყო საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობა. ამავე ხელშეკრულების 2.3. პუნქტით, მსესხებელს არ ჰქონდა უფლება სხვა დანიშნულებით გამოეყენებინა საკრედიტო სახსრები.

7.1.22. ხელშეკრულების 3.1. პუნქტით, საკრედიტო ხაზი გაიხსნა 24 თვის ვადით, შესაბამისად, საკრედიტო ლიმიტის ფარგლებში აღებული კრედიტის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო 2007 წლის 30 დეკემბრამდე. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ საკრედიტო ხაზის ფარგლებში აღებული საბანკო კრედიტი უზრუნველყოფილი იყო ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის საკუთრებაში არსებული 10998.75 კვ.მ. მიწის ნაკვეთისა (მდებარე: თბილისში, ......... ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ) და ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ვ...“-ის საკუთრებაში არსებული 2405.97კვ.მ მიწის ნაკვეთის (მდებარე: თბილისში, ......... ავტოგასამართი - სადგურის პირდაპირ) იპოთეკით.

7.1.23. თბილისის ვ....-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2001 წლის 24 მაისის დადგენილებით, სს „ს.ს.ტ.თ–ს“ შეეცვალა საფირმო სახელწოდება და ეწოდა სააქციო საზოგადოება „ს.კ.თ–ი“ (ამდენად, ზემოთ დასახელებულ საკრედიტო ხელშეკრულებებში მითითებული - სს „ს-ს.ტ.თ–ი“ წარმოადგენს იგივე სს „ს.კ.თ–ს“).

7.1.24. ქ. თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის 2006 წლის 28 ივნისის N20/208 ბრძანებით, შეთანხმდა ქ. თბილისში, ვ....-საბურთალოს რაიონში, ....... გამზირისა და ..... ქუჩით შემოსაზღვრულ ტერიტორიაზე, ამხანაგობა „ვ-...“-ის და „ბ....“-ის კუთვნილ მიწის ნაკვეთებზე, მრავალბინიანი საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობის არქიტექტურული პროექტი. სამშენებლო სამუშაოები უნდა დაწყებულიყო მშენებლობის ნებართვის გაცემის შემდეგ, რომლის დასრულების შემდეგაც, ობიექტი მიღებულ უნდა ყოფილიყო ექსპლუატაციაში.

7.1.25. ქ. თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის მიერ, აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე მშენებლობის ნებართვა გაიცა 2007 წლის 26 იანვარს და ძალაში იყო 2009 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით.

7.1.26. სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ და მოსარჩელე გ.ძ–ვს შორის, 2008 წლის 7 აპრილს გაფორმდა მემორანდუმი, რომლითაც მხარეებმა დაადასტურეს, რომ „გ.ქ.ბ–სა“ (უფლებამონაცვლე სს „ვ.ბ.ჯ–ა“) და სს „ს.კ.თ–ს“ შორის, 2005 წლის 29 დეკემბერს გაფორმებულ საკრედიტო მომსახურებაზე გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე, 2005 წლის 30 დეკემბერს ბანკსა და მსესხებელს შორის დადებული იყო საკრედიტო ხელშეკრულება, რომელშიც 2008 წლის 22 იანვარს შეტანილ იქნა ცვლილებები და დამატება. ხელშეკრულების საფუძველზე, მსესხებლის მიერ ათვისებულ იყო საკრედიტო ხაზი 2 500 000 აშშ დოლარის ოდენობით.

7.1.27. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ვინაიდან, მსესხებელი ბანკის მიმართ ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებს ასრულებდა არაჯეროვნად, 2008 წლის 7 აპრილის მდგომარეობით, ბანკის მიმართ მისი დავალიანება შეადგენდა 2 761 081 აშშ დოლარს, საიდანაც 2 500 000 აშშ დოლარი შეადგენდა საბანკო კრედიტის ძირითად თანხას, ხოლო 261 081 აშშ დოლარი დარიცხულ სარგებლობის პროცენტს. წინამდებარე მემორანდუმზე ხელმოწერით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ბანკის წინაშე მსესხებლის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებს, 2008 წლის 1 მაისამდე შეასრულებდა გარანტორი.

7.1.28. მემორანდუმის მე-6 პუნქტით, მხარეებმა დაადასტურეს, რომ მემორანდუმის გაფორმების შემდეგ, ხელშეკრულება მოქმედებას არ წყვეტდა და არ ქარწყლდებოდა ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ბანკის მოთხოვნის უფლება მსესხებლის მიმართ.

7.1.29. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გარანტორის მიერ ბანკის წინაშე შესასრულებელი ვალდებულება არ უნდა ყოფილიყო 2 798 889 აშშ დოლარზე მეტი, საიდანაც, 2 500 000 აშშ დოლარი შეადგენდა საბანკო კრედიტის ძირითად თანხას, ხოლო 298 889 აშშ დოლარი დარიცხულ პროცენტს.

7.1.30. მემორანდუმის მე-8 პუნქტით დადგინდა, რომ იმ შემთხვევაში, თუკი გარანტორი მსესხებლის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებს 2008 წლის 1 მაისამდე არ შეასრულებდა სრულად და ჯეროვნად, ბანკი გამოიყენებდა საქართველოს კანონმდებლობით, საკრედიტო მომსახურებაზე გენერალური ხელშეკრულებით მისთვის მინიჭებულ უფლებებს და მიმართავდა საქართველოს საარბიტრაჟო პალატას მსესხებლისათვის საარბიტრაჟო პრეტენზიის წარდგენის მომენტისათვის, ბანკის მიმართ არსებული დავალიანების დაკისრების მოთხოვნით.

7.1.31. სს „ს.კ.თ–ის“ ვალდებულებამ სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ მიმართ 2008 წლის 29 ივლისის მდგომარეობით შეადგინა 2 800 000 აშშ დოლარი და 35000 ლარი.

7.1.32. 2008 წლის 01 აგვისტოს, სს „ვ.ბ.ჯ–ამ“ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს სს „გ.ქ.ბ–სა“ და ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ს შორის, 2005 წლის 29 დეკემბრის იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, თბილისში, ......... ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ მდებარე 10998.75 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე საკადასტრო კოდი ....... რეგისტრირებული იპოთეკის გაუქმების მოთხოვნით.

7.1.33. მოსარჩელემ წარმოადგინა 2008 წლის 1 აგვისტოთი დათარიღებული, ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის თავმჯდომარეს - თ.ჩ–სა და გ.ძ–ვის მონაწილეობით შედგენილი წერილობითი შეთანხმების ასლი, სადაც აღნიშნულია, რომ ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე, მდებარე: თბილისი, ........., ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ, საკადასტრო კოდი ......., იპოთეკის გაუქმების მიზნით, მოსარჩელის მიერ, სს „ვ.ბ.ჯ–ასთან“ დადებული მემორანდუმის საფუძველზე გადახდილი 2 800 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, მოსარჩელე გ.ძ–ვს აღნიშნული შეთანხმების ფარგლებში უნდა გადასცემოდა ბინები 7854 კვ.მ.; სავაჭრო ფართი 1432 კვ.მ.; მანსარდა 1000 კვ.მ.; ავტოსადგომი 5500 კვ.მ.; საოფისე ფართი 700 კვ.მ. ჯამში 16486 კვ.მ.

7.1.34. თ.ჩ–ი სს „ს.კ.თ–ის“ გენერალური დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლდა 2008 წლის 6 ივნისს, ამავე თარიღით, კომპანიის გენერალურ დირექტორად არჩეულ იქნა გ.ყ–ი.

7.1.35. 2013 წლის 18 ნოემბერს, ერთი მხრივ, გ.ძ–ვს (კრედიტორი) და მეორე მხრივ, სს „ს.კ.თ–ის“ (მოვალე) გენერალურ დირექტორს - გ.ყ–ს და მესამე მხრივ, თავდებს - თ.ჩ–ს შორის, შედგა შეთანხმება ვალის აღიარებისა და მისი გადახდის შესახებ. შეთანხმების საგანს წარმოადგენდა კრედიტორს, მოვალესა და თავდებს შორის წარმოშობილი ურთიერთობის მოწესრიგება.

7.1.36. ხელშეკრულების 1.2. პუნქტის შესაბამისად, 2008 წლის 5 ივნისს, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე, მოვალე კრედიტორის წინაშე აღიარებდა ვალს 2 800 000 აშშ დოლარის ოდენობით. თავდები კისრულობდა ვალდებულებას, კრედიტორის წინაშე თავდებად დადგომოდა მოვალეს შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულების შესასრულებლად (თავდების პასუხისმგებლობის მაქსიმალური ზღვარი განისაზღვრა 2 800 000 აშშ დოლარით).

7.1.37. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ კრედიტორისათვის ვალის დაბრუნება მოხდებოდა ეტაპობრივად 2016 წლის 30 ოქტომბრის ჩათვლით, ნაღდი ან უნაღდო ანგარიშსწორებით, შემდეგი გრაფიკით: 1. 30.03.2014 წელს - 300000 აშშ დოლარი; 2. 30.06.2014 წელს - 300000 აშშ დოლარი; 3. 31.12.2014 წელს - 300000 აშშ დოლარი; 4. 30.06.2015 წელს - 500000 აშშ დოლარი; 5. 31.12.2015 წელს - 500000 აშშ დოლარი; 6. 30.03.2016 წელს - 400000 აშშ დოლარი; 7. 30.10.2016 წელს - 500000 აშშ დოლარი.

7.1.38. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის წარმოებაშია გადახდისუუნარობის საქმე სს „ს.კ.თ–ის“ მიმართ [გადახდისუუნარობის წარმოება გაიხსნა სასამართლოს 2014 წლის 17 მარტის განჩინებით].

7.1.39. გ.ძ–ვმა 2014 წლის 3 ივლისს, მიმართა სასამართლოს 2 800 000 აშშ დოლარის კრედიტორული მოთხოვნის აღიარების შესახებ [მოთხოვნის საფუძვლად მითითებულია და განცხადებას ერთვის 2013 წლის 18 ნოემბრის შეთანხმება ვალის აღიარების თაობაზე, რომლითაც სს „ს.კ.თ–ის“ მიერ აღიარებულია გ.ძ–ვის მიმართ არსებული დავალიანება 2 800 000 აშშ დოლარის ოდენობით].

7.1.40. 2014 წლის 31 ივლისს, გ.ძ–ვმა დააზუსტა განცხადება და მოითხოვა ზემოაღნიშნული თანხის ეკვივალენტი 4 848 760 ლარის, როგორც კრედიტორული მოთხოვნის აღაირება.

7.1.41. კრედიტორთა 2014 წლის 3 სექტემბრის კრებაზე, სასამართლოს მიერ აღიარებულ იქნა გ.ძ–ვის კრედიტორული მოთხოვნა სს „ს.კ.თ–ის“ მიმართ 4 848 760 ლარის ოდენობით (2 800 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარი 2014 წლის 17 მარტის მდგომარეობით; საფუძველი - 2013 წლის 18 ნოემბრის შეთანხმება ვალის აღიარების შესახებ, სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ 2014 წლის 11 ივლისის წერილი გ.ძ–ვის მიერ სს „ს.კ.თ–ის“ სასარგებლოდ შესრულებული გადახდების შესახებ და 2008 წლის 7 აპრილის მემორანდუმი) და კრედიტორთა რეესტრში ასახულ იქნა მე-7 რიგის მოთხოვნად.

7.1.42. 2019 წლის 25 აპრილის შეთანხმებით, ცვლილება შევიდა ერთობლივი საქმიანობის 2005 წლის 24 მაისის ხელშეკრულებაში და დადგინდა, რომ შპს „თ.ყ...“ ესა „ბ....’’-ის წევრი გახდებოდა იმ პირობით, რომ აიღებდა სს „ს.კ.თ–ის“ იმ ვალდებულებებს, რაც მას გააჩნდა ესა „ბ....“-ის, ესა „ბ....“-ისა და მესამე პირების წინაშე, ესა „ბ....“-ის სამშენებლო საქმიანობასთან დაკავშირებით. ასევე, კომპანიამ ვალდებულება იკისრა შეესრულებინა ესა „ბ....“-ის კრედიტორების მოთხოვნები, რომლებიც მიმართული იქნებოდა სს „ს.კ.თ–ზე“, როგორც ამხანაგობის ვალდებულებებზე პასუხისმგებელ მოვალეზე.

7.1.43. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის 2019 წლის 25 აპრილის დამფუძნებელ წევრთა კრების ოქმით, ესა „ბ....“-ის დამფუძნებელი წევრობიდან გარიცხულ იქნა სს „ს.კ.თ–ი“ და შეწყდა მასთან ხელშეკრულება მის მიმართ თბილისის საქალაქო სასამართლოში გაკოტრების საქმის წარმოების გამო, ყოველგვარი ქონების, თანხებისა და სხვა სარგებლის მიღების გარეშე. ამავე კრებაზე დამტკიცდა ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის წესდების ახალი რედაქცია და ამხანაგობის თავმჯდომარედ არჩეულ იქნა ს.ჯ–ძე. ამავე კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით, შპს „თ.ყ...“ გახდა ამხანაგობა „ბ....“-ის წევრი და მიეცა უფლება 30.09.2019 წლამდე მოეძიებინა მესამე პირი, რომლიც იკისრებდა სს „ს.კ.თ–ის“ ვალდებულებებს მესამე პირების წინაშე მხოლოდ იმ დავალიანებასთან დაკავშირებით, რაც დადასტურებულად გამოწვეული იყო ესა „ბ....“-ის სამშენებლო სამუშაოებთან დაკავშირებით და იკისრებდა ვალდებულებას დაესრულებინა შეჩერებული მშენებლობა ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. ესა „ბ....“-ის გამგეობა და თავმჯდომარე ასევე, უფლებამოსილნი იყვნენ 2019 წლის 30 სექტემბრამდე პერიოდშიც დამოუკიდებლად მოეძიებინათ მშენებელი და გაეფორმებინათ მასთან ხელშეკრულება.

7.1.44. უძრავ ქონებაზე, მდებარე: თბილისი, ........... ქუჩა N1, დაზუსტებული ფართობი - 10 998.00 კვ.მ., საკადასტრო კოდი: №....... რეგისტრირებულია ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის საკუთრების უფლება.

7.1.45. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2017 წლის 19 ივნისის დასკვნის შესაბამისად, ექსპერტიზაზე წარდგენილი მასალების, მიწოდებული ინფორმაციისა და კვლევით ნაწილში ასახული დაშვებების გათვალისწინებით, სს „ს.კ.თ–ის“ წილს, ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ბ....“-ში დასკვნის შედგენის დროისათვის, საბაზრო ღირებულება არ გააჩნდა.

7.1.46. სს „ს.კ.თ–ის“ გაკოტრების მმართველმა, სსიპ აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ, გ.ძ–ვს აცნობა, რომ სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 19 ივნისის დასკვნით, სს „ს.კ.თ–ის“ წილს ამხანაგობა „ბ....“-ში საბაზრო ღირებულება არ გააჩნდა; სს „ს.კ.თ–ის“ მიერ ნაწილობრივ იყო შესრულებული ამხანაგობაში შენატანის შეტანის ვალდებულება; განხორციელებული იყო სამშენებლო სამუშაოების ნაწილი.

7.1.47. გაკოტრების მმართველის მითითებით, შესაძლებელია მოთხოვნილი ყოფილიყო 2019 წლის 25 აპრილის ამხანაგობის დამფუძნებელ წევრთა კრების ოქმის ბათილად ცნობა ან/და სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტის გამო, ორმხრივი რესტიტუცია, კერძოდ, ფაქტობრივად გაწეული სამუშაოს ღირებულების გადახდა, თუმცა, ვინაიდან სახეზე იყო მოთხოვნებისა და სამართლებრივი საფუძვლების კონკურენცია, მოსარჩელეს მართებდა პოზიციის დაზუსტება.

7.1.48. მოსარჩელე მხარემ გაკოტრების მმართველს აცნობა, რომ მისი მოთხოვნა იქნებოდა ესა „ბ....“-ის 2019 წლის 25 აპრილის დამფუძნებელ წევრთა კრების ოქმის ბათილად ცნობა და ამხანაგობისათვის 2 800 000 აშშ დოლარისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით 1 654 030 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება.

7.1.49. 2019 წლის 7 ივლისს, გაკოტრების მმართველმა განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა კრედიტორთა კრების ჩანიშვნა შემდეგი დღის წესრიგით: ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ამხანაგობა „ბ....“-ში სს „ს.კ.თ–ის“ წილთან დაკავშირებული საკითხების განხილვა, კერძოდ, წარმოადგენს თუ არა აღნიშნული ქონება კრედიტორთა ინტერესის საგანს და დაიწყოს თუ არა დავა სასამართლოში.

7.1.50. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე საკადასტრო კოდი №......, სამშენებლო სამუშაოების წარმოება გააგრძელა შპს „გ.ჰ“-მა. ამ უკანასკნელმა უარი განუცხადა გ.ძ–ვს რაიმე სახის ვალდებულების შესრულებაზე იმ საფუძვლით, რომ გ.ძ–ვსა და ესა „ბ....“-ს შორის არ არსებობდა ვალდებულების წარმომშობი ხელშეკრულება.

7.1.51. თ.ჩ–ი გარდაიცვალა 2014 წლის 20 ივნისს.

7.1.52. მოსარჩელე გ.ძ–ვმა საქართველოს სახელმწიფო საზღვარი გადაკვეთა 2008 წლის 30 ივლისს. [საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საინფორმაციოანალიტიკური დეპარტამენტის ინფორმაციით, აღნიშნული პერიოდიდან 2016 წლის 1 იანვრამდე პერიოდში გ.ძ–ვი საქართველოში აღარ შემოსულა].

7.1.53. მიმდინარე პერიოდისათვის, ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის დამფუძნებელი წევრები არიან ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....“, ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....-2“ და შპს „თ.ყ...“.

7.1.54. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის დამფუძნებელმა წევრებმა სასამართლოში და მესამე პირებთან ურთიერთობაში, ერთპიროვნული წარმომადგენლობის უფლებამოსილება მიანიჭეს ს.ჯ–ძეს.

7.2. სააპელაციო პალატის მითითებით, წარმოდგენილი სარჩელითა და სააპელაციო საჩივრით მოსარჩელე გ.ძ–ვი მიუთითებდა მოპასუხეების უსაფუძვლო გამდიდრებაზე და მოითხოვდა მისი მხრიდან სს „ს.კ.თ–ის“ საკრედიტო ვალდებულებისათვის გადახდილი თანხების მოპასუხეთათვის დაკისრებას. მოსარჩელე მხარის მტკიცებით, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოსარჩელის მხრიდან სს „ს.კ.თ–ის“ ვალდებულების შესრულების შედეგად, მოპასუხეთა კუთვნილი ქონება გათავისუფლდა იპოთეკისგან, რაც წარმოშობს მათ უსაფუძვლო გამდიდრებას, ქონების ღირებულების და მისი ფიზიკური შენარჩუნების შედეგად. აღნიშნულის საპირისპიროდ, მოპასუხეები გამორიცხავდნენ მათ პასუხისმგებლობას და მიუთითებდნენ, რომ გ.ძ–ვის მიერ თანხები გაღებულ იქნა სს „ს.კ.თ–ის“ ვალდებულების დაფარვის მიზნით, რამაც წარმოშვა არა კონკრეტულ საქმეზე დასახელებული მოპასუხეების უსაფუძვლო გამდიდრება, არამედ სს „ს.კ.თ–ის“ უსაფუძვლო გამდიდრება და სწორედ ეს უკანასკნელი წარმოადგენდა მოთხოვნაზე ვალდებულ/პასუხისმგებელ სუბიექტს. მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შედავების ფარგლებში, ასევე მიუთითეს იმ გარემოებაზე, რომ კრედიტის სახით მიღებული თანხა ამხანაგობის საერთო მიზნებს არ მოხმარებია, რაც აღნიშნული საფუძვლითაც გამორიცხავდა ამხანაგობის წევრთა უსაფუძვლო გამდიდრებას. რაც შეეხება გ.ძ–ვის მიერ საკრედიტო ვალდებულების შესრულებას, აღნიშნული წარმოადგენდა სს „ს.კ.თ–სა“ და მოსარჩელეს შორის არსებული შეთანხმებისა და ურთიერთვალდებულებების შედეგს, რასთან მიმართებითაც, მოპასუხეებს ვალდებულება ვერ წარმოეშობოდათ. მოპასუხეებმა ასევე, მიუთითეს ამხანაგობის თავმჯდომარის არაუფლებამოსილებასა და შესაბამისად, იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობაზე.

7.3. მხარეთა შეპირისპირებული პოზიციების გათვალისწინებით, წინამდებარე დავის ფარგლებში, სააპელაციო პალატის მთავარ საკვლევ საკითხს წარმოადგენდა სს „ს.კ.თ–ის“ იპოთეკით უზრუნველყოფილი საბანკო საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულებით, წარმოეშვა თუ არა მოსარჩელე გ.ძ–ვს მოთხოვნის უფლება იპოთეკის საგნის მესაკუთრის - ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის დამფუძნებელი წევრების ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....“-ის, ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის და შპს „თ.ყ...“-ის მიმართ.

7.4. სააპელაციო პალატის შეფასაებით, მოპასუხეთათვის 2 800 000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა), განაპირობებდა მის სამართლებრივ მოწესრიგებას სსკ-ის 371.1 (თუ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების ბუნებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალემ პირადად უნდა შეასრულოს ვალდებულება, მაშინ ეს ვალდებულება უნდა შეასრულოს მესამე პირმაც) და 986-ე მუხლების (პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება) საფუძველზე.

7.5. პალატის განმარტებით, მესამე პირის მიერ მოვალის ნაცვლად კრედიტორისათვის ვალდებულების შესრულება ხორციელდებოდა როგორც წესი, მოვალესა და მესამე პირს შორის შეთანხმებით. ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპიდან გამომდინარე, ასეთი შეთანხმებისათვის კრედიტორის თანხმობა საჭირო არ იყო. მოვალესა და მესამე პირს შორის შესრულების შესახებ შეთანხმების ფაქტი არ ხელყოფდა კრედიტორის ინტერესებს, რამეთუ კრედიტორის მოთხოვნის უფლება განისაზღვრებოდა არა ამ შეთანხმებით, არამედ მისი მოვალესთან შეთანხმებით.

7.6. ამასთანავე, პალატამ განმარტა, რომ სხვისი ვალის გასტუმრება კონდიქციური ვალდებულების საფუძველს წარმოადგენდა, რადგან ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე იზოგებოდა სხვისი ქონება. სამოქალაქო კოდექსის 986-ე მუხლიდან გამომდინარე, არ ჰქონდა მნიშვნელობა იმას, მესამე პირი ამას შეგნებულად აკეთებდა თუ შეცდომით. მთავარია სახეზე ყოფილიყო სხვისი (მოვალის) ვალის გასტუმრება, რასაც შედეგად მოჰყვებოდა ამ პირის ქონების დაზოგვა. შედეგად კი, მესამე პირს წარმოეშობოდა უფლება მოეთხოვა უსაფუძვლოდ დაზოგილის, ანუ მის მიერ გაწეული ხარჯის ანაზღაურება. ამასთან, სსკ-ის 986-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად, აუცილებელი იყო დადგენილიყო, რომ არსებობდა სხვისი ფულადი ვალდებულება და იგი არა მოვალემ, არამედ მესამე პირმა შეასრულა (გაისტუმრა).

7.7. პალატის განმარტებით, მოხმობილი ნორმის დანაწესის (პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება) მიხედვით, სხვისი ვალის გადახდა კონდიქციური ვალდებულების საფუძველი ხდებოდა იმის გამო, რომ უსაფუძვლოდ დაიზოგა სხვისი ქონება. იგულისხმებოდა, რომ პირი შეგნებულად ან შეცდომით აკეთებდა ამას. ორივე შემთხვევაში, ვალის გადამხდელს უფლება ჰქონდა, მოეთხოვა უსაფუძვლოდ დაზოგილის უკან დაბრუნება.

7.8. პალატამ აღნიშნა, რომ წინამდებარე დავის ფარგლებში, შესაფასებელი იყო თუ ვის მიმართ ჰქონდა ვალის გადამხდელს მოთხოვნის უფლება, უშუალოდ მოვალის (მსესხებლის), თუ იპოთეკის საგნის მესაკუთრეთა მიმართ, ან/და სოლიდარულად ორივე სუბიექტის მიმართ. აღნიშნულ კითხვაზე პასუხის გასაცემად კი, დასადგენი იყო, თუ ვინ გამდიდრდა/დაზოგა თანხები გ.ძ–ვის მხრიდან ვალდებულების შესრულებით; ასევე, ვინ მიიღო შესაბამისი უსაფუძვლო სარგებელი საკრედიტო ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულების დაფარვის სანაცვლოდ.

7.9. სააპელაციო პალატის განმარტებით, იმისათვის, რომ ვალის გადამხდელს სამოქალაქო კოდექსის 986-ე მუხლით დადგენილი წესით წარმოშობოდა მოთხოვნის უფლება, უნდა დადგენილიყო, რომ არსებობდა სხვისი (მოვალის) ფულადი ვალდებულება, რომელიც არა მოვალემ, არამედ მესამე პირმა შეასრულა. სასამართლოს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შესამოწმებლად, უნდა გამოეკვლია დასტურდებოდა თუ არა ორივე კომპონენტის ერთობლივად არსებობა.

7.10. პალატის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი იყო, რომ 2005 წლის 30 დეკემბერს, სს „გ.ქ.ბ–სა“ (უფლებამონაცვლე სს „ვ.ბ.ჯ–ა“) და სს „ს.ს.ტ.თ–ს“ (შემდგომში - სს „ს.კ.თ–ი“) შორის დაიდო საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულება. მხარეთა შორის, 2005 წლის 29 დეკემბერს დადებული საკრედიტო მომსახურებაზე გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე, ბანკმა მსესხებელს გაუხსნა საკრედიტო ხაზი ხელშეკრულებით დადგენილი საკრედიტო ლიმიტით და ვადით. ხელშეკრულების 2.1. პუნქტით, საკრედიტო ხაზის მოცულობა შეადგენდა 2 500 000 აშშ დოლარს. ამავე ხელშეკრულებით განისაზღვრა, რომ საკრედიტო ხაზის ფარგლებში აღებული საბანკო კრედიტი უზრუნველყოფილი იყო ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ...“-ის საკუთრებაში არსებული 10998.75კვ.მ მიწის ნაკვეთისა (მდებარე: თბილისში, ......... ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ) და ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ვ....“-ის საკუთრებაში არსებული 2405.97კვ.მ მიწის ნაკვეთის (მდებარე: თბილისში, ........., ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ) იპოთეკით.

7.11. საქმეზე დადგენილი იყო ისიც, რომ სს „ვ.ბ.ჯ–ასა“ და გ.ძ–ვს შორის, 2008 წლის 7 აპრილს გაფორმდა მემორანდუმი, რომლითაც მოსარჩელემ ბანკის წინაშე იკისრა ვალდებულება შეესრულებინა ბანკსა და სს „ს.კ.თ–ს“ შორის, 2005 წლის 30 დეკემბერს გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულება, რომლიც 2008 წლის 7 აპრილის მდგომარეობით, ბანკის მიმართ შეადგენდა 2 761 081 აშშ დოლარს; საიდანაც, 2 500 000 აშშ დოლარი შეადგენდა საბანკო კრედიტის ძირითად თანხას, ხოლო 261 081 აშშ დოლარი დარიცხულ სარგებლობის პროცენტს. მოსარჩელეს ნაკისრი ვალდებულება უნდა შეესრულებინა 2008 წლის 1 მაისამდე. მემორანდუმის მე-6 პუნქტით, მხარეებმა დაადასტურეს, რომ მემორანდუმის გაფორმების შემდეგ ხელშეკრულება მოქმედებას არ წყვეტდა და არ ქარწყლდებოდა ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ბანკის მოთხოვნის უფლება მსესხებლის მიმართ. [პალატის მითითებით, მოცემული პუნქტის შინაარსის გათვალისწინებით, ბანკსა და გ.ძ–ვს შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა ექცეოდა სსკ-ს 371-ე მუხლის რეგულირების სფეროში და არა სსკ-ს 203-ე მუხლით განსაზღვრულ ვალის გადაკისრების რეგულირებაში].

7.12. გარდა ამისა, პალატის მითითებით, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დგინდებოდა, რომ 2008 წლის 29 ივლისის მდგომარეობით, სს „ს.კ.თ–ის“ ვალდებულება სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ მიმართ შეადგენდა 2 800 000 აშშ დოლარს და 35 000 ლარს. აღნიშნული პერიოდისათვის, ბანკის მიერ სასამართლოში წარმოდგენილი ინფორმაციით, მოსარჩელის მიერ 2008 წლის 7 აპრილის მემორანდუმისა და 2008 წლის 5 ივნისის ხელშეკრულების საფუძველზე, 05.06.2008 წელს დაიფარა 1 000 000 აშშ დოლარი, ხოლო 01.07.2008 წელს - 500 000 აშშ დოლარი. დარჩენილი დავალიანების - 1 300 000 აშშ დოლარისა და 35 000 ლარის დასაფარად, სს „ა–ის“ მიერ, სს „ვ.ბ.ჯ–აში“ გახსნილ საკორესპოდენტო ანგარიშზე ჩარიცხული იყო 1 332 000 აშშ დოლარი. გ.ძ–ვს 2008 წლის 1 აგვისტოს თარიღით, საგადახდო დავალებით ჰქონდა მიმართული ბანკისათვის, რათა აღნიშნული თანხა გადარიცხულიყო სს „ს.კ.თ–ის“ სასესხო ანგარიშზე. 2008 წლის 1 აგვისტოს, გ.ძ–ვის მიმდინარე ანგარიშიდან 1 300 000 აშშ დოლარი გადაირიცხა ბანკის შიდა ტრანსფერის ანგარიშზე (N7144511) სს „ს.კ.თ–ის“ სასესხო დავალიანების დაფარვის მიზნით. ამავე დღეს, ბანკის შიდა ტრანსფერის ანგარიშიდან 1 300 000 აშშ დოლარით დაიფარა სს „ს.კ.თ–ის“ სესხი. საბოლოოდ, მოსარჩელე გ.ძ–ვის მიერ 2008 წლის 7 აპრილს დადებული მემორანდუმისა და 2008 წლის 5 ივნისის ხელშეკრულების საფუძველზე, სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ სასარგებლოდ განხორციელებულია შემდეგი გადახდები: 1. 05.06.2008 წელს - 1 000 000 აშშ დოლარი; 2. 01.07.2008 წელს - 500 000 აშშ დოლარი და 3. 2008 წლის 1 აგვისტოს - 1 300 000 აშშ დოლარი, ჯამში 2 800 000 აშშ დოლარი.

7.13. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოებაც, რომ 2005 წლის 29 დეკემბრის გენერალურ საკრედიტო ხელშეკრულებასა და 2005 წლის 30 დეკემბრის საკრედიტო ხელშეკრულებაში პირდაპირ და ცალსახად მიეთითა, რომ მოვალეს წარმოადგენდა სს „ს.კ.თ–ი“. ასევე, 2008 წლის 7 აპრილის მემორანდუმით, გ.ძ–ვის მიერ ნაკისრი იყო სს „გ.ქ.ბ–სა“ (უფლებამონაცვლე სს „ვ.ბ.ჯ–ა“) და სს „ს.კ.თ–ს“ შორის, 2005 წლის 29 დეკემბერს გაფორმებულ საკრედიტო მომსახურებაზე გენერალური ხელშეკრულების და 2005 წლის 30 დეკემბერს, ბანკსა და სს „ს.კ.თ–ს“ შორის, საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების - 2 761 081 აშშ დოლარს გადახდა. ყველა ზემოთმითითებული ხელშეკრულებით, ერთმნიშვნელოვნად დგინდებოდა სუბიექტი, რომლის ვალსაც მოსარჩელე იხდიდა და ეს იყო სს „ს.კ.თ–ი“. ამასთანავე, მნიშვნელოვანი იყო, რომ 2013 წლის 18 ნოემბრის შეთანხმებით, დასახელებული ვალის არსებობა აღიარებულ ჰქონდა სს „ს.კ.თ–ს“ (ტ.3. ს/ფ 17-19).

7.14. მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, სააპელაციო პალატის შეფასებით, ერთმნიშვნელოვნად ადასტურებდა, რომ სს „ვ.ბ.ჯ–ასთან“ დადებული 2008 წლის 7 აპრილს მემორანდუმის საფუძველზე, მოსარჩელე გ.ძ–ვის მიერ შესრულდა სს „ს.კ.თ–ის“ ფულადი ვალდებულება - ბანკისათვის გადახდილ იქნა 2 800 000 აშშ დოლარი. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 385-ე მუხლზე (ის, რაც ვალდებულების გარეშეა გადახდილი, შეიძლება უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ წესების მიხედვით უკან იქნეს მოთხოვნილი) და განმარტა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრება სუბსიდიური ხასიათის იყო, რაც იმას ნიშნავდა, რომ მხარეთა შორის არ უნდა ეარსება მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერ საფუძველს. გარდა ამისა, მითითებული საფუძვლით პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის სახეზე უნდა ყოფილიყო გარკვეული კუმულატიური წინაპირობები, კერძოდ: 1. მოპასუხის გამდიდრება; 2. მოპასუხის გამდიდრება უნდა გამოეწვია მოსარჩელის ქმედებას; ქმედებასა და შედეგს შორის უნდა ეარსება მიზეზობრივ კავშირს; 3. მოპასუხის გამდიდრება, როგორც შედეგი, უნდა ყოფილიყო უკანონო, ანუ მას არ უნდა ჰქონოდა კანონისმიერი შესაძლებლობა, კომპენსაციის გარეშე მიეთვისებინა აღნიშნული ქონება. რომელიმე ამ პირობის არარსებობა გამორიცხავდა უსაფუძვლო გამდიდრებაზე მითითებით, პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ამასთან, პალატის შეფასებით, გასათვალისწინებელი იყო, რომ უსაფუძვლოდ გამდიდრების ფაქტის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრებოდა. უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანს წარმოადგენდა სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილიყო სამართლიანობის აღდგენა, ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის მიღებამდე ... უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილი იყო დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფდა რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ ჰქონდა, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი - მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთი იყო - ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში ექცეოდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნდა და აქედან გამომდინარე, ექვემდებარებოდა უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას.

7.15. სააპელაციო პალატამ მოპასუხეთა უსაფუძვლო გამდიდრების კონტექსტში, ყურადღებას მიაქცია იმ გარემოებას, რომ სს „ს.კ.თ–ის“ მიერ მიღებული კრედიტი ფაქტობრივად ამხანაგობის მიზნებს არ მოხმარებია; მოსარჩელე მხარე ვერ ასახელებდა კონკრეტულ ქმედებებს, რომლებიც განხორციელდა ამხანაგობის სასარგებლოდ მიღებული კრედიტით (მაგ: მშნებლობის დაწყება), რაც თავის მხრივ წარმოშობდა გარკვეულ სარგებელს უშუალოდ ამხანაგობისათვის. შესაბამისად, უსაფუძლო გამდიდრებაზე მსჯელობა შესაძლებელი იქნებოდა იმ პირობებში, თუ დადასტურდებოდა, რომ მიღებული კრედიტი მოხმარდა ამხანაგობის მიზნებს, მრავალბინიანი საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობას და აღნიშნული კრედიტის დაფარვა განახორციელა გ.ძ–ვმა. განსახილველი დავის ფარგლებში კი, პალატის განმარტებით, მოსარჩელე მხარეს არ მიუთითებია კონკრეტული გარემოებები, რომლებითაც დადგინდებოდა მიღებული კრედიტის ამხანაგობის სასარგებლოდ განკარგვა, ხოლო, მხოლოდ საკრედიტო ხელშეკრულების მიზნობრიობაში ფაქტის მითითება ვერ გამოდგებოდა აღნიშნული გარემოების დადასტურებისათვის საკმარის მტკიცებულებად. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ იმ ვითარებაში, როდესაც არ დგინდებოდა თანხის ამხანაგობის სასარგებლოდ განკარგვა, დაუსაბუთებელი იყო უსაფუძვლო გამდიდრებაზე მსჯელობა ამხანაგობის წინააღმდეგ. გარემოება, რომ გ.ძ–ვის მიერ განხორციელდა სს „ს.კ.თ–ის“ ვალდებულების გასტუმრება, მოთხოვნის უფლებას წარმოშობდა სწორედ მოვალე სუბიექტის მიმართ და არა იპოთეკის საგნის მესაკუთრის მიმართ, მიუხედავად იმისა, რომ თანხის გადახდით განხორციელდა ქონებაზე იპოთეკის უფლების რეგისტრაციის გაუქმება. ამხანაგობა არ ყოფილა ვალდებული გაესტუმრებინა სს „ს.კ.თ–ის“ ვალდებულებები, შესაბამისად, მათ ნაწილში ქონების დაზოგვას ადგილი არ ჰქონია და მოპასუხეები ვერ მიიჩნეოდნენ გ.ძ–ვის მოთხოვნის მიმართ ვალდებულ/პასუხისმგებელ სუბიექტებად.

7.16. რაც შეეხება გ.ძ–ვის მიერ, სს „ს.კ.თ–ის“ ჩანაცვლებას, აღნიშნულ ნაწილში პალატამ განმარტა, რომ სს „ს.კ.თ–ი“ მხოლოდ მაშინ მიიღებდა ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ფართს, თუკი ვალდებულებას შეასრულებდა ჯეროვნად და დათქმულ დროში, რაც განსახილველ შემთხვევაში, არ განხორციელებულა [ხელშეკრულების 9.7 პუნქტით, კომპანიის მიერ წინამდებარე ხელშეკრულების ვადამდე კანონით გაუთვალისწინებელი საფუძვლით მოშლის შემთხვევაში (არაობიექტური მიზეზების გამო), აგრეთვე, მის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო, ხელშეკრულების მოქმედება შეწყდებოდა, ხოლო „კომპლექსზე“ შესრულებული სამუშაოების მთლიანი მოცულობა რჩებოდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....“-ის საკუთრებაში].

7.17. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ერთი შეხედვით, მართალია იპოთეკის საგნის მესაკუთრეთა ინტერესში მდგომარეობდა მათი საკუთრების შესაბამისი ვალდებულებისაგან გათავისუფლება, თუმცა საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მიღებული სესხის დაბრუნების ვალდებულება ეკისრებოდოდა უშუალოდ სს „ს.კ.თ–ს“ და აღნიშნული ამხანაგობის წევრთა ვალდებულებას არ წარმოადგენდა. შესაბამისად, სსკ-ს 986-ე მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე, ნორმით განსაზღვრული შემადგენლობა კონკრეტულ საქმეზე დასახელებული მოპასუხეების მიმართ, სახეზე არ იყო. იპოთეკის საგნის მესაკუთრეები ვერ განიხილებოდნენ საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სესხის დაბრუნების ვალდებულებაზე პასუხისმგებელ სუბიექტებად. ამასთანავე, მოპასუხეებს სარგებელი არც უშუალოდ საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ჰქონდათ მიღებული. კერძოდ, პალატის მითითებით, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა, რომ კრედიტით მიღებული თანხა მოხმარდა ამხანაგობის მიზნებს და ამ მხრივ, სახეზე იყო მოპასუხეთათვის რაიმე სარგებელი.

7.18. პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ მოპასუხე გამდიდრდა მისი ქონების იპოთეკის ვალდებულებისაგან გათავისუფლებით. ამ თვალსაზრისით, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იპოთეკის სამართლებრივ ბუნებაზე, მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლზე (უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული) მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით), იპოთეკის აქცესორულ ხასიათზე, ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის არსზე და გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება მასზედ, რომ სესხის დაფარვის გამო იპოთეკის გაუქმება, თავისთავად არ წარმოშობდა მოთხოვნის უფლებას იპოთეკის საგნის მესაკუთრის მიმართ - მოეხდინა გადახდილი ვალის მესამე პირისათვის ანაზღაურება, რამეთუ კრედიტის გასტუმრებით, იპოთეკის საგნის ღირებულების გაზრდა არ ხდებოდა. იპოთეკის საგანი, იპოთეკის სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, იმთავითვე გამიზნული იყო იმისათვის, რომ ვალდებულების შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად შესრულებას შედეგად მოჰყვებოდა მასზე გადახდევინების მიქცევა.

7.19. სააპელაციო პალატამ ასევე, მხედველობაში მიიღო მოპასუხეთა შედავება იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობასთან მიმართებით, ასევე ამხანაგობის თავმჯდომარე თ.ჩ–ის არაუფლებამოსილებასთან მიმართებით, მოპასუხეთა ნებართვის გარეშე დაედო შესაბამისი გარიგებები, როგორც ბანკთან, ასევე მოსარჩელე გ.ძ–ვთან და მიზანშეწონილად მიიჩნია ამ ნაწილში კონკრეტული შედავების შეფასებასაც.

7.20. ზემოაღნიშნულ საკითხთან მიმართებით, პალატამ ყურადღება გაამახვილა ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის 2005 წლის 24 მაისის სადაფუძნებლო ხელშეკრულების 5.7 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ამხანაგობის გამგეობის თავმჯდომარე და თანათავმჯდომარე გამგეობის სხვა წევრებთან შეთანხმებით ახორციელებდნენ მიმდინარე საქმიანობას. ამასთან, გამგეობის თავმჯდომარეს და თანათავმჯდომარეს გააჩნდათ ამხანაგობის წარმომადგენლობის უფლებამოსილება, კერძოდ, ისინი უფლებამოსილნი იყვნენ წარმოედგინათ ამხანაგობა ნებისმიერ მესამე პირებთან ურთიერთობაში, მათ შორის, სახელმწიფო დაწესებულებებსა და ორგანიზაციებში. ამხანაგობის სახელით დადებული გარიგების ნამდვილობისათვის საჭირო იყო გამგეობის თავმჯდომარისა და თანათავმჯდომარის ერთობლივი ხელმოწერა. ამავე ხელშეკრულების 5.10. პუნქტით, გამგეობის თავმჯდომარე და თანათავმჯდომარე ხელს აწერდნენ ნებისმიერ გარიგებას და დოკუმენტს ამხანაგობის სახელით, ამხანაგობის ამ ორი თანამდებობის პირის ხელმოწერის გარეშე არცერთ დოკუმენტს ან გარიგებას არ გააჩნდა იურიდიული ძალა. იმისათვის, რომ ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის სახელით შეთანხმება დადებულიყო მოსარჩელე მხარესთან, ამხანაგობის სადამფუძნებლო ხელშეკრულებით, აუცილებელი იყო არა მხოლოდ ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის თავმჯდომარე თ.ჩ–ის, არამედ, მასთან ერთად თანათავმჯდომარის ხელმოწერაც, რასაც განსახილველ შემთხვევაში, ადგილი არ ჰქონდა. ერთპიროვნულად თ.ჩ–ს კი, ამხანაგობის სახელით ბინათმშენებლობის უძრავი ქონების განკარგვის უფლებამოსილება არ გააჩნდა.

7.21. ასევე, პალატამ მიუთითა ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის დამფუძნებელ წევრთა 2005 წლის 20 ივლისის N3 ოქმით, ერთობლივი საქმიანობის შესახებ 2005 წლის 24 მაისის ხელშეკრულების 5.9. პუნქტში შესული ცვლილებზე, რომლის თანახმად, გამგეობის თავმჯდომარეს - თ.ჩ–ს მიენიჭა უფლებამოსილება ამხანაგობის სახელით ეწარმოებინა საბანკო ოპერაციები ნებისმიერ საბანკო დაწესებულებაში. სხვა არცერთ სფეროში თ.ჩ–ს ამხანაგობის სახელი ერთპიროვნული უფლებამოსილების განხორციელება არ შეეძლო. ამხანაგობის ფინანსური მართვის უფლებაც კი, თანახელმოწერას მოითხოვდა, რადგან ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის დამფუძნებელ წევრთა 2005 წლის 19 ივლისის N2 ოქმით ამხანაგობის ფინანსური მართვის უფლება მიენიჭა თ.ჩ–ს პირველი ხელის მოწერის უფლებით და ლ.მ.ჩ.ლ–ს - მეორე ხელის მოწერის უფლებით.

7.22. ამასთან, პალატის მოსაზრებით, მნიშვნელოვანი იყო, რომ 2008 წლის 1 აგვისტოს შეთანხმება არ შეესაბამებოდა უძრავი ქონების გასხვისებისათვის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილ მოთხოვნებს.

7.23. ამ მიმართებით, პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის იმ დროისათვის მოქმედი რედაქციაზე, რომლის შესაბამისად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელი იყო გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ამავე კოდექსის 311¹ მუხლის 1-ლი ნაწილი კი, ადგენდა, რომ ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე შესაბამისი უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისათვის, წარდგენილი უნდა ყოფილიყო წერილობითი ფორმით დადებული გარიგება. გარიგება ან გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერების ნამდვილობა დამოწმებული უნდა ყოფილიყო კანონით დადგენილი წესით. ხოლო ამავე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, თუ გარიგების მონაწილე მხარეები გარიგებას ხელს აწერდნენ მარეგისტრირებელ ორგანოში უფლებამოსილი პირის თანდასწრებით, მაშინ გარიგების ნამდვილობისათვის არ მოითხოვებოდა გარიგების ან გარიგების მონაწილე მხარეთა ხელმოწერების ნამდვილობის დამოწმება. ასევე, პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველ ნაწილზეც (ბათილია გარიგება კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება, ასევე ნებართვის გარეშე დადებული გარიგება, თუ ამ გარიგებისთვის საჭიროა ნებართვა).

7.24. პალატის მოსაზრებით, საგულისხმო იყო ისიც, რომ მოპასუხეთა მტკიცებით, მოცემული დავის დაწყებამდე (სარჩელისა და თანდართული საბუთების მათთვის ჩაბარებამდე) მათთვის უცნობი იყო მოსარჩელესა და ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის თავმჯდომარე თ.ჩ–თან 2008 წლის 1 აგვისტოს გაფორმებული შეთანხმების არსებობის შესახებ. მოსარჩელემ წარმოადგინა მხოლოდ ამ შეთანხმების ფოტოასლი, ხოლო მოპასუხე მხარემ სადავო გახადა მასზე თ.ჩ–ის ხელმოწერის ნამდვილობა. დოკუმენტის დედნის წარმოდგენა მოსარჩელემ ვერ შეძლო (სსსკ-ს 135-ე მუხლი: წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. თუ წარდგენილია საბუთის ასლი, სასამართლოს, მხარეთა შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით, შეუძლია მოითხოვოს დედნის წარდგენა. პირი შეიძლება განთავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე).

7.25. ამასთან, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ს 930-ე მუხლზე (ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად), ამავე კოდექსის 934-ე მუხლის პირველ ნაწილზე (თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს, ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივად უძღვებიან საქმეებს და წარმოადგენენ ამხანაგობას მესამე პირებთან ურთიერთობაში. ყოველი გარიგების დადებისას საჭიროა ხელშეკრულების ყველა მონაწილის თანხმობა. თუ ხელშეკრულება ითვალისწინებს, რომ გადაწყვეტილების მისაღებად საკმარისია ხმათა უმრავლესობა, იგი განისაზღვრება ხელშეკრულების მონაწილეთა საერთო რაოდენობის მიხედვით, და არა შესატანის ოდენობით), ამავე კოდექსის 50-ე მუხლზე (გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ) და მიიჩნია, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, არ დგინდებოდა ამხანაგობის ნება გ.ძ–ვთან შეთანხების დადების თაობაზე. რაც შეეხება თ.ჩ–ის მხრიდან ხელის მოწერას, მას ერთპიროვნულად და ამხანაგობისაგან დამოუკიდებლად არ ჰქონდა მინიჭებული უფლებამოსილება შეთანხმება დაედო მესამე პირთან და მისთვის გადაეცა ამხანაგობის კუთვნილ მიწაზე ასაშენებელი ფართის 16486 კვ.მ. საცხოვრებელი და კომერციული ფართი. თ.ჩ–ი ამხანაგობის ნებართვის გარეშე ასევე არ იყო უფლებამოსილი დაედო იპოთეკის ხელშეკრულება, რადგანაც ამხანაგობის სადამფუძნებლო შეთანხმება (ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება) პირდაპირ კრძალავდა კუთვნილი მიწის ნაკვეთის უზრუნველყოფის საგნად გამოყენებას. კერძოდ, ხელშეკრულების 7.8. პუნქტით დადგინდა, რომ გამორიცხული იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....’’-ის წევრებზე რეგისტრირებული მიწის ფართი „კომპანიის“ მიერ გამოყენებული ყოფილიყო საბანკო კრედიტის ან სხვა სახის საფინანსო უზრუნველყოფისათვის. ამდენად, პალატის შეფასებით, გ.ძ–ვის მოთხოვნა ამხანაგობის წევრთა მიმართ დაუსაბუთებელი იყო ამ თვალსაზრისითაც, რადგანაც მისი მხრიდან თანხების გადახდის სანაცვლოდ დაიფარა სს „ს.კ.თ–ის“ ვალდებულება, რაც შეეხება იპოთეკის საგნის მესაკუთრეებს, მათი გამდიდრება/თანხების დაზოგვა გ.ძ–ვის მხრიდან თანხების გაღებას არ მოჰყოლია, რადგანაც ამხანაგობის წევრებს არც იპოთეკის ხელშეკრულების დადების და არც გ.ძ–ვთან მიმართებით შეთანხმების დადების ნებართვა მიუნიჭებიათ თავმჯდომარე თ.ჩ–ისათვის. შესაბამისად, მოსარჩელე მხარეს თანხების გადახდამდე ევალებოდა განესაზღვრა თუ ვის მიმართ წარმოეშობოდა უფლება-მოვალეობები (მოთხოვნის უფლება) და ვინ კისრულობდა მის წინაშე საპირწონე ვალდებულების შესრულებას.

7.26. ასევე, პალატის მოსაზრებით, საგულისხმო იყო, რომ სარჩელი ემყარებოდა არა იმ საფუძველს, რომ სს „ს.კ.თ–ის“, როგორც ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის მონაწილის მიერ ნაკისრი საკრედიტო ვალდებულება გათვალისწინებული იყო ამხანაგობის საქმიანობისათვის და რომ მოპასუხე ამხანაგობა სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლით (ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად) სოლიდარულად პასუხისმგებელი იყო მოვალის მიმართ სესხის დაფარვაზე, არამედ სარჩელში მითითებული იყო იპოთეკის საგნის მესაკუთრეების უსაფუძვლო გამდიდრებაზე იპოთეკის საგნის ვალდებულებისაგან გათავისუფლების საფუძვლით. თუმცა, იმ შემთხვევაშიც თუკი, მოსარჩელე სსკ-ს 937-ე მუხლის საფუძველზე მოითხოვდა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, საქმეზე შეკრებილი სათანადო დასაშვები და განკუთვნადი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა, რომ სს „ს.კ.თ–ის“ მიერ, სს „გ. ქ. ბ–თან“ საკრედიტო ხელშეკრულების დადება განხორციელდა ერთობლივი საქმიანობისათვის და მიღებული თანხები მოხმარდა ერთობლივი საქმიანობის მიზნებს. პალატის მითითებით, 2005 წლის 30 დეკემბრის საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულების მიზანს წარმოადგენდა საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობა. ეს ხელშეკრულება არ შეიცავდა მითითებას, რომ კრედიტის მიღების მიზნობრიობა იყო სწორედ ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....’’-ის საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობა. ასევე, სასამართლოს 2023 წლის 7 ივლისის სხდომაზე, მოწმის სახით დაკითხული გ.ყ–ის ჩვენება მასზედ, რომ ბანკიდან აღებული სესხით სს „ს.კ.თ–მა“ დაფარა სამშენებლო ნებართვის ასაღებად საჭირო 1 450 000 ლარი, ხოლო დარჩენილი თანხით გააგრძელა მშენებლობა, პალატის მოსაზრებით, ვერ ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ სესხის აღება სწორედ ამხანაგობის მიზნებისათვის მოხდა, რადგან საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურებულიყო გარკვეული სახის მტკიცებულებებით არ შეიძლება დადასტურებულიყო სხვა სახის მტკიცებულებებით (სსსკ-ის 102.3 მუხლი).

7.27. პალატის მოსაზრებით, გასათვალისწინებელი იყო ისიც, რომ კრედიტის აღება მოხდა 2005 წელს, ხოლო სამშენებლო ნებართვა ობიექტზე გაიცა 2007 წლის 26 იანვარს, დაახლოებით ერთი წლისა და ერთი თვის შემდეგ. აღნიშნული, კი ასევე გამორიცხავდა იმ გარემოებას, რომ კრედიტი აღებული იყო ამხანაგობის მიზნებისათვის. ამასთან, მართალია საქმეში წარმოდგენილი იყო 2013 წლის 18 ნოემბერს, გ.ძ–ვსა და სს „ს.კ.თ–ს“’ შორის გაფორმებული ვალის აღიარების ხელშეკრულება (ტ. 3. ს.ფ.-ები:17-19), თუმცა, შეთანხმება არ შეიცავდა მითითებას, რომ სს „ს.კ.თ–მა“, როგორც ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის წევრმა, აღიარა ვალი. ამასთან, აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად სასამართლო ვერ დაეყრდნობა მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებს (მოწმე ჯ. ყ–ის ჩვენება, 2023 წლის 23 ივნისის მოსამზადებელი სხდომის ოქმი).

7.28. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ, ვ.კ–ძის წერილობით ახსნა-განმარტებას, პალატამ განმარტა, რომ ამ პირის მოწმედ დაკითხვა არ მომხდარა, ხოლო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილი მტკიცებულების ისეთ სახეს, როგორიცაა მოწმის წერილობითი, თუნდაც სანოტარო წესით დამოწმებული ახსნა-განმარტება, არ იცნობდა და მითითებული სახით წარმოდგენილ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოება ვერ დადგინდებოდა. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია კონკრეტული დოკუმენტის მტკიცებულებით მნიშვნელობასთან მიმართებით და მიიჩნია, რომ წერილობითი მტკიცებილების სახით განხილვის პირობებშიც, მასზე დაყრდნობით ვერ დადგინდებოდა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით მოწმის დაკითხვისათვის დადგენილი იყო სპეციალური წესი, რომლის უგულებელყოფით წარმოდგენილი წერილობითი ახსნა-განმარტება ვერ ჩაანაცვლებდა მოწმის დაკითხვისათვის დადგენილ წესს.

7.29. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება წარმოდგენილი სარჩელის უარყოფასთან მიმართებით და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და წარმოდგენილი მტკიცებულებების სამართლებრივი შეფასების საფუძველზე, გაუმართლებლად მიიჩნევს მოპასუხეთათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მოთხოვნილი 2 800 000 აშშ დოლარის დაკისრება. სააპელაციო პალატა არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებობდა სსკ-ის 986-ე მუხლის დანაწესის გამოყენების წინაპირობები, რამეთუ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ სხვისი ვალის გასტუმრების შედეგად გამდიდრდნენ კონკრეტულ საქმეზე დასახელებული მოპასუხეები - ამხანაგობის წევრები.

7.30. გ.ძ–ვი წარმოდგენილი სარჩელითა და სააპელაციო საჩივრით ასევე მოითხოვდა მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, კერძოდ 2 800 000 აშშ დოლარზე დარიცხული პროცენტის - 1 654 030 აშშ დოლარის მოპასუხეთათვის დაკისრებას, თუმცა წინამდებარე შემთხვევაში, რამდენადაც უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული ძირითადი მოთხოვნა 2 800 000 აშშ დოლარის ნაწილში კონკრეტული მოპასუხეების მიმართ, ასევე დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებასთან მიმართებითაც, რადგანაც საქმეზე დასახელებული მოპასუხეები ვერ განიხილებოდნენ გ.ძ–ვის მოთხოვნების მიმართ ვალდებულ/პასუხისმგებელ სუბიექტებად.

7.31. სააპელაციო პალატამ ასევე, გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევის ნაწილში. ამ მიმართებით, მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე (ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს), საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკაზე, რომლის თანახმად უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნის მიმართ ვრცელდება ხანდაზმულობის საერთო 10 წლიანი ვადა (სუსგ Nას-275-2020, 16.11.2021წ, Nას-445-420-2014, 22.04.2015წ.; Nას-1005-949-2015, 11.03.2016 წ.), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლზე (ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ), იმ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელემ 2008 წლის 7 აპრილის მემორანდუმით ნაკისრი ვალდებულება ბანკის წინაშე შეასრულა 2008 წლის 1 აგვისტოს და განმარტა, რომ თუკი მოსარჩელე თვლიდა, რომ მას წარმოეშვა ამხანაგობის მიმართ მოთხოვნის უფლება, შეეძლო არაუგვიანეს 2018 წლის 2 აგვისტოსა აღეძრა სარჩელი. აღნიშნული კი განახორციელა 2021 წლის 16 სექტემბერს - ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადის გასვლის შემდეგ. ამდენად, ამ შესრულების საფუძველზე ამხანაგობის მიმართ მოსარჩელის მოთხოვნის არსებობის დადასტურების შემთხვევაშიც კი, ეს მოთხოვნა ხანდაზმული იქნებოდა.

7.32. შეჯამების სახით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტმა ვერ შეძლო დაესაბუთებინა მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებები, რის გამოც წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივარი არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას.

7.33. წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით აპელანტმა ასევე სადავოდ გახადა 2023 წლის 28 აპრილის საოქმო განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოსარჩელე მხარის შუამდგომლობა მოწმის სახით ვ.კ–ძის დაკითხვის თაობაზე. ამ მიმართებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 140.1 მუხლზე (მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ), ამავე კოდექსის 104.1 მუხლზე (სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ) და განმარტა, რომ კონკრეტული პირის მოწმის სახით დაკითხვა არ შეცვლიდა საქმეზე დამდგარ შედეგს და ვერ დაადასტურებდა მოპასუხეთა პასუხისმგებლობას მოსარჩელე გ.ძ–ვის მიმართ, რის გამოც არც აღნიშნულ ნაწილში არსებობდა წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების წინაპირობა.

7.34. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდა გასაჩივრებულ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ პროცესუალურსამართლებრივ საფუძვლებს.

8. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე გ.ძ–მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 08 აპრილის განჩინებით, წარმოებაში იქნა მიღებული გ.ძ–ვის საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

10. კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

10.1. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, რის გამოც, არასწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელის მხრიდან თანხების გადახდის სანაცვლოდ დაიფარა სს „ს.კ.თ–ის“ ვალდებულება, რასაც იპოთეკის საგნის მესაკუთრეების გამდიდრება არ მოჰყოლია, რამეთუ ამხანაგობის წევრებს არც იპოთეკის ხელშეკრულების დადების და არც გ.ძ–ვთან მიმართებით შეთანხმების დადების ნებართვა მიუნიჭებიათ თავმჯდომარე თ.ჩ–ისათვის. სააპელაციო პალატის მოსაზრების საპირისპიროდ, კასატორი განმარტავს, რომ მოსარჩელის მიერ ვალის გადახდის სანაცვლოდ მოპასუხის ქონება იპოთეკის ვალდებულებისაგან გათავისუფლდა და მოპასუხემ ნივთზე საკუთრების უფლება შეინარჩუნა. კრედიტის გასტუმრებით, მართალია იპოთეკის საგნის ღირებულება არ იზრდება, მაგრამ იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის აცილება (რომლის გარდაუვალობაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა) და ქონებაზე საკუთრების უფლების შენარჩუნება, კასატორის მოსაზრებით, უდავოდ ღირებულებია. მოსარჩელის მოთხოვნის წინააღმდეგ, იპოთეკის ხელშეკრულების კანონიერებაზე მსჯელობა კი, ლოგიკას მოკლებულია, რამეთუ წინამდებარე დავა 2008 წელს გადახდილი თანხის დაბრუნებას ეხება, ხოლო, იპოთეკის ხელშეკრულება 3 წლით ადრე, მოსარჩელის მონაწილეობის გარეშე, სანოტარო წესით გაფორმდა, რომელიც რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში და მხარეს მისი ბათილობა სათანადო წესით არ მოუთხოვია. რაც შეეხება თ.ჩ–ის უფლებამოსილებას, კასატორი აღნიშნავს, რომ მისი, როგორც ამხანაგობა „ბ....“-ის წარმომადგენლის უფლებამოსილება დადასტურებულია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით; ამასთან ის გარემოება, რომ 2008 წლის 01 აგვისტოს გარიგებას თ.ჩ–ი ხელს აწერს, როგორც ამხანაგობის თავმჯდომარე, მოსარჩელისათვის ქმნიდა პრეზუმფციას, რომ ის გარიგებას დებდა ამხანაგობის სახელით.

10.2. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას მასზედ, რომ საქმეზე შეკრებილი სათანადო დასაშვები და განკუთვნადი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა, რომ სს „ს.კ.თ–ის“ მიერ, სს „გ.ქ.ბ–თან“ საკრედიტო ხელშეკრულების დადება განხორციელდა ერთობლივი საქმიანობისათვის და მიღებული თანხები მოხმარდა ერთობლივი საქმიანობის მიზნებს. კასატორის მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ საკრედიტო ხელშეკრულებაში მსესხებლად მითითებულია სს „ს.კ.თ–ი“, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებითა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უდავოდ დასტურდება, რომ კრედიტის მიზნობრიობა საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობა იყო და იპოთეკით დატვირთულ მიწის ნაკვეთზე უნდა აშენებულიყო მრავალსართულიანი, მრავალბინიანი საცხოვრებელი კომპლექსი. ამდენად, კასატორის მითითებით, საკრედიტო თანხა იპოთეკით დატვირთული მიწის ნაკვეთზე საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობისათვის იყო განკუთვნილი და სესხად მიღებული თანხის გამოყენება მოპასუხის ინტერესში იყო. ხოლო, რამდენად მიზანმიმართულად გამოიყენეს თანხა - ეს ამხანაგობის შიდაურთიერთობებია და მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს.

10.3. კასატორის მითითებით, ზემოაღნიშნული გარემოებები ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებდა, რომ მოსარჩელემ გაისტუმრა ვალი (შეასრულა ფულადი ვალდებულება), რითაც მოპასუხე მოსარჩელის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა (დაზოგა საკუთარი ქონება); შესაბამისად, მოსარჩელემ განიცადა ქონებრივი დანაკლისი; ამასთან, სამართლებრივმა სიკეთემ მოსარჩელისაგან (კრედიტორიდან) მოპასუხესთან (მოვალესთან) უსაფუძვლოდ გადაინაცვლა, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 371-ე, 986-ე და 987-ე მუხლების საფუძველზე, ამხანაგობისაგან შესრულების უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებდა.

10.4. გარდა ამისა, კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატა არასწორად აღნიშნავს, რომ სარჩელი ემყარება არა იმ საფუძველს, რომ სს „ს.კ.თ–ის, როგორც ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის მონაწილის მიერ ნაკისრი საკრედიტო ვალდებულება განკუთვნილი იყო ამხანაგობის საქმიანობისათვის და, რომ ამხანაგობა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლით სოლიდარულად პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენდა მოვალის მიმართ სესხის დაფარვაზე, არამედ სარჩელი ემყარება იპოთეკის საგნის მესაკუთრეების უსაფუძვლოდ გამდიდრებას. სააპელაციო პალატის მოტივაციის საწინააღმდეგოდ, კასატორი განმარტავს, რომ სარჩელშიც და 2023 წლის 01 სექტემბრის მთავარ სხდომაზე წარდგენილი სარჩელის დასაბუთებაშიც, მითითებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 937.1-ე მუხლზე; ამასთან, სარჩელშიც და მთელი პროცესის განმავლობაშიც, მოსარჩელე მიუთითებდა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ საკრედიტო ხელშეკრულებით გაცემული თანხა ამხანაგობის საქმიანობისთვის იყო განკუთვნილი.

10.5. ასევე, კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო პალატის დასკვნას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობად შეფასების ნაწილში და მიიჩნევს, რომ ხანდაზმულობის ვადის 2008 წლის 01 აგვისტოდან ათვლა არ შეესაბამება კანონს და ალოგიკურია, რამეთუ შეთანხმებით არ არის განსაზღვრული ვალდებულების შესრულების - ფართების გადაცემის დრო. უფრო მეტიც, სამშენებლო კომპლექსი ამჟამადაც მშენებარეა, რასაც მოპასუხეც არ უარყოფს.

10.6. კასატორის მოსაზრებით, დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მსჯელობა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში. კასატორი მიიჩნევს, რომ არსებობს როგორც ძირითადი სასარჩელო მოთხოვნის, ისე მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

10.7. ასევე, კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატა ვალდებული იყო ემსჯელა პირის წერილობითი განმარტების დაუშვებელ მტკიცებულებად მიჩნევის კანონიერებაზე. კასატორის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან მოწმე ვ.კ–ძის წერილობითი განმარტების დაუშვებელ მტკიცებულებად ცნობა და საპროცესო კანონის დარღვევის შეფასების გარეშე დატოვება სააპელაციო პალატის მხრიდან, მხარის სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევაა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

11. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

14. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

15. მოცემულ შემთხვევაში, მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს, არსებობს თუ არა, მოსარჩელე გ.ძ–ვის მხრიდან, სს „ს.კ.თ–ის“ საკრედიტო ვალდებულებისათვის გადახდილი თანხისა (2800000 აშშ დოლარი) და ამ თანხის დაყოვნების გამო, მიუღებელი შემოსავლის სახით გამოწვეული ზიანის (1654030 აშშ დოლარი) ანაზღაურების მოპასუხე ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის დამფუძნებელი წევრებისათვის დაკისრების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები.

16. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. შესაბამისად, საკასაციო პალატა კასატორს, მის მიერ განხორციელებული შედავების გათვალისწინებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის რელევანტურობას განუმარტავს.

17. საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია სადავო საკითხის გადასაწყვეტად არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც ასახულია წინამდებარე განჩინების 7.1.1-7.1.54. პუნქტებში და რომელთა სისწორე საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით, კასატორს სადავოდ არ გაუხდია; ამასთან, არც რაიმე ისეთი სახის მტკიცებულება წარმოუდგენია, რომელიც საკასაციო პალატას მათ სისწორეში ეჭვის შეტანის საფუძველს შეუქმნიდა. შესაბამისად, მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლოსთვისაც სავალდებულო ძალა აქვთ.

18. გასაჩივრებული განჩინების მიმართ, კასატორის პრეტენზია წარმოდგენილია იმ თვალსაზრისით, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და არასწორი დასკვნები გამოიტანა. კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, რამდენადაც მისი მხრიდან კრედიტის დაფარვით ამხანაგობა „ბ....“-ის კუთვნილი უძრავი ქონება (რომელიც სწორედ დასახელებული საკრედიტო ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით იყო იპოთეკით დატვირთული) გათავისუფლდა უფლებრივი ტვირთისაგან და მოპასუხე ამხანაგობა „ბ....“-მა ქონება შეინარჩუნა, სასამართლოს უნდა დაედგინა, რომ მოსარჩელის ხარჯზე, უსაფუძვლოდ, სწორედ ეს უკანასკნელი გამდიდრდა. ამასთან, სააპელაციო პალატის მოტივაციის საპირისპიროდ, კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სათანადო შეფასებისა და ამ ფაქტობრივი გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებების კანონის მოთხოვნათა დაცვით შესწავლის შემთხვევაში, უსათუოდ დასტურდებოდა ის გარემოება, რომ მან, სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ წინაშე შეასრულა სს „ს.კ.თ–ის“ ის საკრედიტო ვალდებულება, რომელიც გათვალისწინებული იყო სწორედ ამხანაგობა „ბ....“-ის საქმიანობისათვის. კასატორის მოსაზრებითვე, სააპელაციო პალატამ არასწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელის მხრიდან თანხების გადახდის სანაცვლოდ დაიფარა სს „ს.კ.თ–ის“ ვალდებულება, რასაც იპოთეკის საგნის მესაკუთრეების გამდიდრება არ მოჰყოლია, რამეთუ ამხანაგობის წევრებს არც იპოთეკის ხელშეკრულების დადების და არც გ.ძ–ვთან მიმართებით შეთანხმების დადების ნებართვა მიუნიჭებიათ თავმჯდომარე თ.ჩ–ისათვის.

19. ამდენად, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო პალატის ძირითადი შეფასების საგანია, სს „ვ.ბ.ჯ–ასა“ და სს „ს.კ.თ–ს“ შორის გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულების მოსარჩელე გ.ძ–ვის მხრიდან შესრულებით, დაზოგა თუ არა თანხები, ან მიიღო თუ არა რაიმე სარგებელი უშუალოდ იპოთეკის საგნის მესაკუთრემ - ამხანაგობა „ბ....“-მა, რაც ამ უკანასკნელს, ვალის გადამხდელის (მოსარჩელეს) მიმართ, უსაფუძვლოდ დაზოგილის უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლების ადრესატად აქცევდა.

20. რამდენადაც წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში კასატორის არგუმენტაცია საკრედიტო ვალდებულებისათვის გადახდილი თანხის (2800000 აშშ დოლარის) დაკისრების ნაწილში, მოთხოვნის რეალიზაციის მატერიალურ-სამართლებრივი ასპექტების წინააღმდეგაც არის მიმართული, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს პირველ რიგში აღნიშნოს, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და სამართლებრივად, მართებულად შეაფასა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა. ამასთან, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას მასზედ, რომ მოსარჩელის ძირითადი მოთხოვნის (საკრედიტო ვალდებულებისათვის გადახდილი თანხის დაკისრების) ნაწილში, მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 371.1 (თუ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების ბუნებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალემ პირადად უნდა შეასრულოს ვალდებულება, მაშინ ეს ვალდებულება შეიძლება შეასრულოს მესამე პირმაც), 385-ე (ის, რაც ვალდებულების გარეშეა გადახდილი, შეიძლება უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ წესების მიხედვით უკან იქნეს მოთხოვილი) და 986-ე (პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება) მუხლების საფუძველზე და ამ ნაწილში, მოთხოვნა შეუძლებელია დამატებით ეფუძნებოდეს დანახარჯების კონდიქციის მარეგულირებელ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 987-ე (პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა) მუხლს (როგორც ამას კასატორი მიუთითებს), რამეთუ დასახელებული ნორმა არეგულირებს შემთხვევებს, როდესაც პირი გაწევს დანახარჯებს უცხო ქონებაზე, რომელიც მის მფლობელობაშია და შემდგომ უნდა დაუბრუნოს ნივთი მესაკუთრეს. ამ შემთხვევაში საქმე შეიძლება ეხებოდეს უფლებამოსილ მფლობელს, ანდა არაუფლებამოსილ მფლობელსაც (ჰაინრიხ შნიტგერი, ლია შატბერაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხ.987, ველი 1 /https://gccc.tsu.ge/), რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ აქვს.

21. რაც შეეხება ძირითად სადავო საკითხებს (იხ. ამ განჩინების მე-18 აბზაცი), საკასაციო პალატა პირველ რიგში შეაფასებს კასატორის პრეტენზიას მასზედ, რომ რამდენადაც მისი მხრიდან, სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ წინაშე სს „ს.კ.თ–ის“ საკრედიტო ვალდებულების შესრულებით, ამხანაგობა „ბ....“-ის კუთვნილი უძრავი ქონება გათავისუფლდა უფლებრივი ტვირთისაგან/აუქციონზე რეალიზაციისაგან, უსაფუძვლო გამდიდრების მოვალეს სწორედ ეს უკანასკნელი წარმოადგენს. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას მესამე პირის მიერ, მოვალის ნაცვლად ვალდებულების შესრულებისა და უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის თეორიულ საკითხზე და თავის მხრივ, დამატებით განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 371.1-ე მუხლის თანახმად (თუ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების ბუნებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალემ პირადად უნდა შეასრულოს ვალდებულება, მაშინ ეს ვალდებულება შეიძლება შეასრულოს მესამე პირმაც), ვალდებულება შეიძლება შესრულდეს როგორც პირადად მოვალის, ასევე მესამე პირის მიერ.

22. ვალდებულების პირადად (უშუალოდ მოვალის მიერ) შესრულების მოთხოვნის უფლება კრედიტორს მხოლოდ იმ შემთხვევაში აქვს, თუ მოვალეს ე.წ. „პირადი“ შესრულების ვალდებულება უშუალოდ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების შინაარსიდან გამომდინარე ეკისრება. ამდენად, კრედიტორის უფლებას, მიიღოს ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება, უპირისპირდება მოვალის უფლება, შესრულება განახორციელოს როგორც პირადად, ასევე მესამე პირის მეშვეობით. კრედიტორს უფლება არ აქვს, უარი თქვას მესამე პირის მიერ ვალდებულების შესრულების მიღებაზე, თუ არ არსებობს უშუალოდ მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების მოვალეობა (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხლი 371, ველი 1, წიგნი 3, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2019. გვ. 439)

23. მესამე პირის მიერ ვალდებულების შესრულების ნამდვილობისათვის აუცილებელია, რომ მესამე პირი სხვის ვალდებულებას გაცნობიერებულად ასრულებდეს. სადავოობის შემთხვევაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება არა შინაგან ნებას, არამედ გამოხატულ, ობიექტურად აღქმად ნებას, ანუ მესამე პირს უნდა ჰქონდეს თავისი დამოუკიდებელი ე.წ. „ვალის დაფარვისაკენ მიმართული ინტერესი (Tilgungsbestimmung)“. ამასთან, გამოხატული ნება უნდა იყოს თავისუფალი და ნამდვილი. ამდენად, სხვისი ვალდებულების შესრულებაზე დავის შემთხვევაში, მესამე პირის ნების შემოწმება აუცილებელია. თუ მესამე პირი სხვის ვალდებულებას გაცნობიერებული ნების საფუძველზე ასრულებს, ვალდებულებითი ურთიერთობა კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებით (შესრულება) წყდება (427). ასეთ შემთხვევაში, მესამე პირს მოვალისაგან უკუმოთხოვნის უფლება წარმოეშობა. უკუმოთხოვნა შესაძლებელია სხვადასხვა სამართლებრივ საფუძველზე დაყრდნობით, მაგ.: დავალება, დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულება, უსაფუძვლო გამდიდრება და ა.შ. უკუმოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის შერჩევა დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა სამართალურთიერთობის ფარგლებში მოხდა მესამე პირის მიერ სხვისი (მოვალის) ვალდებულების შესრულება (იქვე. გვ. 441)

24. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გამოხატული ნების საფუძველზე განხორციელებული შესრულება (თანხის გადახდა), საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის (ის რაც ვალდებულების გარეშეა გადახდილი, შეიძლება უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ წესების მიხედვით უკან იქნეს მოთხოვილი) გამოყენების წინაპირობაა. ნორმა აწესრიგებს შესრულების კონდიქციას. ამასთან, აღნიშნული ნორმის საგანია არა ნებისმიერი შესრულების უკუქცევა, არამედ მხოლოდ გადაცემული თანხის (ფულის) უკან დაბრუნება. ნორმის გამოყენების წინაპირობები მხოლოდ მაშინაა სახეზე, როდესაც ე.წ. „გადაცემული“ ფულადი თანხაა.

25. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის მიხედვით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 385-ე მუხლი მოთხოვნის წარმოშობის დამოუკიდებელ საფუძვლად არ განიხილება და როგორც წესი, თანხის უკან დაბრუნებისას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 385-ე მუხლთან ერთად, ამავე კოდექსის 976-ე მუხლი (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-528-501-2015; 04/11/2015 წ.) ან 986-ე მუხლი ეთითება (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-279-264-2017; 21/04/2017 წ.).

26. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სხვისი ვალის გადახდა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 986-ე მუხლით (პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება) გათვალისწინებული კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია. დასახელებული მუხლის ძირითადი გამოყენების შემთხვევას წარმოადგენს ფულადი მოთხოვნები, ვინაიდან ეკონომიკური თვალსაზრისით, კრედიტორისათვის სულერთია, თუ ვინ შეასრულებს მოვალის ვალდებულებას (გადაიხდის ვალს, საფასურს, ქირას, გასამრჯელოს და ა.შ.) და ვისგან მიიღებს ის ფულს, რომელიც მას წესით მისი მოვალისგან უნდა მიეღო. სსკ-ის 986-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობა სწორედ ის არის, რომ პირი მოვალის ქონებრივ სფეროში იჭრება და თან, მას ამ ჩარევის არც უფლებამოსილება და არც მოვალეობა არ ეკისრება. იგულისხმება, რომ პირი შეგნებულად ან შეცდომით აკეთებს ამას. ორივე შემთხვევაში, ვალის გადამხდელს უფლება აქვს, მოითხოვოს უსაფუძვლოდ დაზოგილის უკან დაბრუნება (იხ. სუსგ საქმე №ას-891-2019 , 30 ოქტომბერი, 2019 წელი).

27. ამდენად, სსკ-ის 986-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად აუცილებელია, დადგინდეს, რომ არსებობს სხვისი ფულადი ვალდებულება და იგი არა მოვალემ, არამედ მესამე პირმა შეასრულა (გაისტუმრა) (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-334-2021, 05 ნოემბერი, 2021 წელი).

28. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების (29.12.2005 წლის გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულებით, 30.12.2005 წლის საკრედიტო ხელშეკრულებით, 07.04.2008 წლის მემორანდუმი, 18.12.2013 წლის შეთანხმება ვალის აღიარების შესახებ) როგორც ინდივიდუალური, ისე ერთობლივი განხილვის შედეგად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ერთმნიშვნელოვნად დადგენილია და სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოება, რომ 2008 წლის 07 აპრილს გაფორმებული მემორანდუმის საფუძველზე, სს „ვ.ბ.ჯ–ასათვის“ 2 800 000 აშშ დოლარის გადახდის გზით, მესამე პირმა - მოსარჩელე გ.ძ–ვმა ბანკის წინაშე შეასრულა სს „ს.კ.თ–ის“ მიერ, გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულების საფუძველზე გახსნილი 30.12.2005 წლის საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულებით ნაკისრი და ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ......“-ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით (მდებარე თბილისში, ......... ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ) და ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ვ....“-ის საკუთრებაში არსებული 2405.97კვ.მ მიწის ნაკვეთით (მდებარე თბილისში, ......... ავტოგასამართი - სადგურის პირდაპირ) უზრუნველყოფილი სასესხო ვალდებულება, რის შემდგომაც, სს „ვ.ბ.ჯ–ამ“ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს და მოითხოვა სს „გ.ქ.ბ–სა“ და ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ს შორის, 2005 წლის 29 დეკემბრის იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, თბილისში, ........., ავტოგასამართი სადგურის პირდაპირ მდებარე 10998.75 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი: ........) რეგისტრირებული იპოთეკის გაუქმება. სადავოს არ წარმოადგენს არც ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ კრედიტის გადახდა გაცნობიერებულად - მისივე მითითებით, სამომავლოდ ამხანაგობის კუთვნილ მიწის ნაკვეთებზე მშენებარე საცხოვრებელ კორპუსში, კომერციული და საცხოვრებელი ფართების საკუთრებაში მიღების მიზნით განახორციელა.

29. მაშასადამე, დადგენილია, რომ სს „ს.კ.თ–ს“ სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ წინაშე ჰქონდა ვალი, რომელიც მოსარჩელე გ.ძ–ვმა შეგნებულად გაისტუმრა (შეასრულა ფულადი ვალდებულება), რაც სსკ-ის 371.1-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვები იყო (მოცემულ შემთხვევაში, არც კანონიდან და ხელშეკრულებიდან და არც ვალდებულების ბუნებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალეს პირადად უნდა შეესრულებინა ვალდებულება). ვალის გადახდის ვალდებულებისგან სს „ს.კ.თ–ის“ გათავისუფლებით, ცხადია მოსარჩელემ განიცადა ქონებრივი დანაკლისი. შესაბამისად, „რეგრესის კონდიქციის“ ყველა წინაპირობა შესრულებულია და გ.ძ–ვს, როგორც „უსაფუძლო გამდიდრების კრედიტორს“, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 371.1-ე, 385-ე და 986-ე მუხლების საფუძველზე, „ჭეშმარიტი“ მოვალისაგან უკუმოთხოვნის უფლება წარმოეშობა, თუმცა, მხარეთა შორის, დავას სწორედ ის გარემოება იწვევს, თუ ვინ არის „ჭეშმარიტი“ მოვალე, უშუალოდ მსესხებელი - სს „ს.კ.თ–ი“, იპოთეკის საგნის მესაკუთრე - ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“, რომლის ქონებაც გათავისუფლდა იპოთეკის ვალდებულებისაგან, თუ ორივე ერთად - სოლიდარულად.

30. საკასაციო პალატა ერთი მხრივ, იზიარებს კასატორის მოსაზრებას მასზედ, რომ იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის აცილებით, ქონებაზე საკუთრების უფლების შენარჩუნება ღირებულია და საკუთრების შესაბამისი ვალდებულებისაგან გათავისუფლება მართლაც იპოთეკის საგნის მესაკუთრის ინტერესში შედის, თუმცა, მეორე მხრივ, განმარტავს, რომ ამ ინტერესის არსებობა ვერ ჩაანაცვლებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 986-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნის წინაპირობას მასზედ, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების კრედიტორის გადახდის შედეგად, ადგილი აქვს უსაფუძვლო გამდიდრების მოვალის ვალის ფაქტობრივ გასტუმრებას (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხლი 986, ველი 3, https://gccc.tsu.ge). მაშასადამე, „უსაფუძლოდ გამდიდრების მოვალეს“ ერთმნიშვნელოვნად წარმოადგენს პირი, რომლის ვალიც იქნა ფაქტობრივად გასტუმრებული. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო არ არის, რომ ასეთი პირი სს „ს.კ.თ–ია“. შესაბამისად, მოთხოვნის უფლება მოსარჩელეს წარმოეშობა სწორედ ამ უკანასკნელის მიმართ და არა ამხანაგობა „ბ....“-ის მიმართ.

31. ამხანაგობა „ბ....“-ის „უსაფუძვლო გამდიდრების მოვალედ“ მიჩნევის მიზნით, საკასაციო პალატა კასატორის ვერც იმ შედავებას გაიზიარებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან იპოთეკის ხელშეკრულების კანონიერებაზე მსჯელობა სამართალს და ლოგიკას აცდენილია, რამეთუ განსახილველი დავა მოსარჩელის მიერ 2008 წელს გადახდილი თანხის დაბრუნებას ეხება, ხოლო, იპოთეკის ხელშეკრულება 3 წლით ადრე, მოსარჩელის მონაწილეობის გარეშე, სანოტარო წესით გაფორმდა, საჯარო რეესტრშიც რეგისტრირებული იყო და მისი ბათილობა მხარეს სათანადო წესით არ მოუთხოვია. დასახელებულ არგუმენტთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მართალია, განსახილველი დავა მოსარჩელის მიერ 2008 წელს გადახდილი თანხის დაბრუნებას ეხება, ხოლო, იპოთეკის ხელშეკრულება 3 წლით ადრე, მოსარჩელის მონაწილეობის გარეშე, სანოტარო წესით გაფორმდა და საჯარო რეესტრშიც რეგისტრირებული იყო, თუმცა, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან იპოთეკის ხელშეკრულების კანონიერებაზე მსჯელობა და ამ თვალსაზრისით, იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე ყურადღების გამახვილება, რომ ამხანაგობის სადამფუძნებლო შეთანხმება (ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება) პირდაპირ კრძალავდა კუთვნილი მიწის ნაკვეთის უზრუნველყოფის საგნად გამოყენებას (სადამფუძნებლო ხელშეკრულების 7.8. პუნქტით დადგინდა, რომ გამორიცხული იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბინის მესაკუთრეთა ამხანაგობა „ბ....“-ის წევრებზე რეგისტრირებული მიწის ფართი „კომპანიის“ მიერ გამოყენებული ყოფილიყო საბანკო კრედიტის ან სხვა სახის საფინანსო უზრუნველყოფისათვის), არა მოწინააღმდეგე მხარის ინტერესებში შემავალი მიკერძოებული ქმედების გადაფარვის მცდელობა (როგორც ამას კასატორი მიუთითებს), არამედ რელევანტური მსჯელობა იყო, იმდენად, რამდენადაც იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობების არსებობა, კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს ამხანაგობის კუთვნილი ქონების გარდაუვალი რეალიზაციის შესაძლებლობას.

32. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ რეალიზაციის მოთხოვნის ობიექტური წინაპირობებია იპოთეკის უფლების არსებობა, სანივთო უფლების წინააღმდეგ მესაკუთრის შესაგებლის არ არსებობა და უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ვადამოსულობა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 291-ე მუხლის პირველი ნაწილი (თუ უძრავი ნივთის მესაკუთრე იმავდროულად არ არის იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის პირადი მოვალე, მას მაინც შეუძლია იპოთეკარს წაუყენოს ის შესაგებელი, რომლის უფლებაც მხოლოდ პირად მოვალეს აქვს, მათ შორის, შესაგებლები ფულად ვალდებულებათა გაქვითვისა და მოთხოვნის გასაჩივრების გამო) ანიჭებს უძრავი ნივთის მესაკუთრეს უფლებას, პირადი მოვალის კუთვნილი შესაგებლის წაყენების გზით, დაიცვას თავი კრედიტორის მხრიდან ნივთის რეალიზაციის მოთხოვნისაგან (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი 2, სანივთო (ქონებრივი) სამართალი, თბილისი, 2018, გვ. 510-511). თავისთავად ცხადია, რომ მესაკუთრეს აქვს 291.1 მუხლის მიღმა, საკუთარი შესაგებლის წარდგენის უფლებაც, რომელიც მიმართული იქნება იპოთეკის უფლების არსებობის წინააღმდეგ. მესაკუთრეს შეუძლია ამტკიცოს, რომ იპოთეკა არ წარმოშობილა....(იქვე, გვ. 511).

33. ზემოთმითითებულ აბზაცში განვითარებული მსჯელობიდან გამომდინარე, იპოთეკარის (ბანკის) მხრიდან იპოთეკის რეალიზაციის მოთხოვნის პირობებში, მესაკუთრეს ექნებოდა არჩევანი - სანივთო უფლების წინააღმდეგ წარედგინა ან არ წარედგინა შესაგებელი. შესაგებლის წარდგენის შემთხვევაში, იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობების არსებობა, რეალიზაციის მოთხოვნის უფლების გამომრიცხავი გარემოება გახდებოდა, რაც წინდაწინ უკვე გამორიცხავს იმ მტკიცების გაზიარების შესაძლებლობას, რომ მოსარჩელის მხრიდან სს „ს.კ.თ–ის“ საკრედიტო ვალდებულების შესრულება იყო ერთადერთი გზა იპოთეკის საგანზე საკუთრების უფლების შენარჩუნებისათვის.

34. მაშასადამე, რომც აღარ იქნეს მხედველობაში მიღებული ის გარემოება, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 986-ე მუხლის კონტექსტში, „უსაფუძლოდ გამდიდრების მოვალეს“ წარმოადგენს პირი, რომლის ვალიც იქნა ფაქტობრივად გასტუმრებული, საკასაციო პალატა წინამდებარე განჩინების 31-ე-33-ე აბზაცებში განვითარებული მსჯელობიდან გამომდინარე, მაინც დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის მითითებას იპოთეკის საგნის მესაკუთრის მხრიდან მოსარჩელის ხარჯზე ქონების დაზოგვისა და ამ მოტივით, მისი „უსაფუძვლო გამდიდრების მოვალედ“ მიჩნევის თაობაზე.

35. გარდა ამისა, ამხანაგობა „ბ....“-ის „უსაფუძვლო გამდიდრების მოვალედ“ მიჩნევის მიზნით, საკასაციო პალატა კასატორის ვერც იმ მოსაზრებას გაიზიარებს, რომ მან, სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ წინაშე შეასრულა სს „ს.კ.თ–ის“ ის საკრედიტო ვალდებულება, რომელიც გათვალისწინებული იყო სწორედ ამხანაგობა „ბ....“-ის საქმიანობისათვის. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს პირველ რიგში განმარტოს, რომ სამოქალაქო პროცესი დისპოზიციურია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელე თავად წყვეტს, აღძრას თუ არა სარჩელი, ვის წინააღმდეგ აღძრას, რა მოითხოვოს, რის საფუძველზე და რით ადასტუროს თავისი მოთხოვნა. სამოქალაქო სამართალწარმოება არ ემსახურება ობიექტური ჭეშმარიტების დადგენას, იგი დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე ხორციელდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია იმაზე, სარჩელი წარდგენილია თუ არა მოთხოვნაზე პასუხისმგებელი პირის წინააღმდეგ და მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები წარმოდგენილია თუ არა მხარის მიერ. შესაბამისად, მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ან დაკმაყოფილებაზე უარს დიდ წილად სამართალწარმოების მოწინააღმდეგე მხარის სათანადოდ შერჩევა და მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების ჯეროვნად დადასტურება განაპირობებს. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

36. საქართველოს სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.

37. სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას, სასამართლო ინდივიდუალურად და ერთობლივად აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგად აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ (შდრ. სუსგ №ას-589-896-09, 22 იანვარი, 2010 წელი). რაც შეეხება მხარეთა მიერ სასამართლოსთვის წარდგენილ მტკიცებულებათა სტანდარტს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

38. განსახილველ შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთის ობიექტური განაწილების პრინციპის თანახმად, ის გარემოება, რომ სს „ს.კ.თ–ის“ მიერ მიღებული კრედიტი ფაქტობრივად ამხანაგობის მიზნებს მოხმარდა, მოსარჩელე მხარეს უნდა ემტკიცებინა, თუმცა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმეში მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები და არგუმენტაცია, არასაკმარისი იყო სს „ს.კ.თ–ის“ მიერ მიღებული კრედიტის ამხანაგობის სასარგებლოდ განკარგვის ფაქტის დასადასტურებლად. კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზების მიზნით, მოსარჩელეს სასამართლოსთვის იმგვარი დასაშვები მტკიცებულება უნდა წარმოედგინა, რომელიც უცილობლად სარწმუნოს გახდიდა მისი პოზიციის სისწორეს. ასეთ მტკიცებულებად კი, არც ამხანაგობის ხელშეკრულება განიხილება (რომელიც არ შეიცავს მითითებას სამომავლოდ სესხის აღების საჭიროებაზე), არც საკრედიტო ხელშეკრულებები (რომლებიც არ შეიცავს მითითებას, რომ კრედიტის მიღების მიზნობრიობა იყო სწორედ ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ბ....“-ის საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობა) და არც მოწმის სახით დაკითხული გ.ყ–ის ჩვენება (რომელიც მართალია მიუთითებს, რომ ბანკიდან აღებული სესხით სს „ს.კ.თ–მა“ დაფარა სამშენებლო ნებართვის ასაღებად საჭირო 1 450 000 ლარი, ხოლო დარჩენილი თანხით გააგრძელა მშენებლობა, თუმცა, მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ კრედიტის აღება მოხდა 2005 წელს, ხოლო სამშენებლო ნებართვა ობიექტზე გაიცა 2007 წლის 26 იანვარს, დაახლოებით ერთი წლისა და ერთი თვის შემდეგ, რაც გამორიცხავს იმ გარემოებას, რომ კრედიტი აღებული იყო ამხანაგობის მიზნებისათვის), როგორც ამას კასატორი მიუთითებს, რამეთუ დასახელებული მტკიცებულებების ვერც ინდივიდუალური და ვერც ერთობლივი შეფასების შედეგად, ალბათობის მაღალი ხარისხით ვერ დასტურდება, რომ საკრედიტო ხელშეკრულებით გაცემული თანხა უშუალოდ ამხანაგობა „ბ....-ის“ საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობისა და შესაბამისად, ამ ამხანაგობის საქმიანობისათვის იყო გამიზნული, რაც თავის მხრივ, სადავო თანხის ანაზღაურებაზე, ამხანაგობის სოლიდარულ პასუხისმგებლობასაც გამორიცხავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 937-ე მუხლის (ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალდებულებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად) კონტექსტში.

39. გარდა ამისა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ამხანაგობა „ბ....“-ის „უსაფუძვლო გამდიდრების მოვალედ“ მიჩნევას, კასატორის ვერც ის შედავება განაპირობებს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად მიიჩნია ბათილ გარიგებად მოსარჩელესა და ამხანაგობას შორის გაფორმებული 2008 წლის 01 აგვისტოს შეთანხმება ამხანაგობის თავმჯდომარის - თ.ჩ–ის არაუფლებამოსილების მოტივით, რამეთუ გარიგებას თ.ჩ–ი ხელს აწერს, როგორც ამხანაგობის თავმჯდომარე, რაც კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელისათვის ქმნიდა პრეზუმფციას, რომ ის გარიგებას დებდა ამხანაგობის სახელით. დასახელებულ არგუმენტთან მიმართებით, საკასაციო პალატა განსაკუთრებულ ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ სააპელაციო პალატის დასკვნა მოსარჩელესა და ამხანაგობას შორის გაფორმებული 2008 წლის 01 აგვისტოს შეთანხმების ბათილად ცნობის თაობაზე, მარტოოდენ ამხანაგობის თავმჯდომარის - თ.ჩ–ის უფლებამოსილების/არაუფლებამოსილების გამოკვლევის შედეგებს არ ემყარება და ამ დასკვნის გამოტანისას, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ, ასევე, მხედველობაში მიიღო ის გარემოებებიც, რომ 2008 წლის 1 აგვისტოს შეთანხმება არ შეესაბამებოდა უძრავი ქონების გასხვისებისათვის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილ მოთხოვნებს (იხ. წინამდებარე განჩინების 7.22.-7.23 აბზაცი) და იმავდროულად, სადავო იყო წარმოდგენილი შეთანხმების იურიდიული სანდოობის/მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭების საკითხი, რამეთუ წერილობითი დოკუმენტი წარმოდგენილი იყო ასლის სახით, ხოლო, მოპასუხის შედავების მიუხედავად, მოსარჩელემ ვერ შეძლო დოკუმენტის დედნის წარმოდგენა (იხ. წინამდებარე განჩინების 7.24 აბზაცი). აღსანიშნავია, რომ კასატორმა ვერ მიუთითა ვერცერთ ისეთ გარემოებასა და ვერ წარმოადგინა რაიმე რელევანტურ მტკიცებულება, რაც საკასაციო პალატას სააპელაციო პალატის დასკვნის სისწორეში/სანდოობაში ეჭვის შეტანის საფუძველს გაუჩენდა.

40. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ წერილობითი მტკიცებულების ასლისათვის იურიდიული სანდოობის მინიჭება სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. ამ თვალსაზრისით, პალატა მოიშველიებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებას, რომლის თანახმადაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 135-ე მუხლის დანაწესი (წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. თუ წარდგენილია საბუთის ასლი, სასამართლოს, მხარეთა შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით, შეუძლია მოითხოვოს დედნის წარდგენა. პირი შეიძლება განთავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე) გამორიცხავს მტკიცებულების გაყალბების საშიშროებას, ვინაიდან ტექნიკის განვითარებამ ამგვარი შესაძლებლობები გაამარტივა და იმპერატიულად ადგენს, რომ წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, დედნის სახით უნდა წარედგინოს. ამასთან, იგივე კანონი იძლევა იმის შესაძლებლობასაც, რომ სასამართლოს დასაბუთებული მოსაზრებით დოკუმენტის ასლსაც მტკიცებულებითი ძალა მიენიჭოს, რაც არ ნიშნავს იმას, რომ ესა თუ ის გარემოება ცალსახად დადგენილია და მტკიცებულებაში მითითებული ცნობები არ საჭიროებს შეფასებას. კანონის ეს დანაწესი იძლევა მხოლოდ იმის საშუალებას, რომ წერილობითი საბუთის ასლიც მტკიცებულებითი ძალის მქონედ იქნეს მიჩნეული. დოკუმენტის ასლისათვის ამგვარი სტატუსის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე, რომელიც უეჭველად უნდა ემყარებოდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებული მტკიცებულების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას. კანონის ეს დანაწესი არ გულისხმობს მტკიცებულების შეფასებაზე უფლებამოსილი პირის მიერ მტკიცებულებათა ერთპიროვნულ, ინტუიციურ შეფასებას, არამედ მტკიცებულებათა ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში განხილვას. ცალკეული მტკიცებულებების გამოკვლევისას მაქსიმალურად უნდა გამოირიცხოს ნებისმიერი საეჭვოობა და დიდი ალბათობით უნდა დადგინდეს მისი უტყუარობა (იხ. სუსგ №ას-1130-1258-08, 2 ივნისი, 2009 წელი).

41. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე მხარემ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი სტანდარტით ვერ უზრუნველყო დაესაბუთებინა წარმოდგენილი შეთანხმების ნამდვილობა. პალატა განმარტავს, რომ მხარე, რომელიც მტკიცებულებად იყენებს რაიმე დოკუმენტს, უნდა დაამტკიცოს ამ დოკუმენტის და მასში დაფიქსირებული ფაქტების ნამდვილობა, თუ აღნიშნული გახდება სადავო. იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხე სადავოდ ხდიდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საბუთის ასლზე ამხანაგობის თავმჯდომარის - თ.ჩ–ის ხელმოწერის ნამდვილობას, ხოლო მოსარჩელემ ვერც დედანი დოკუმენტი წარმოადგინა და ვერც დედანი საბუთის წარდგენის შეუძლებლობის საპატიო მიზეზებზე მიუთითა, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო დოკუმენტის ნამდვილობა მართებულად დადგა ეჭვის ქვეშ, რის გამოც, საკასაციო პალატა აღარ განავრცობს მსჯელობას მასზე ხელმომწერი პირის უფლებამოსილების საკითხზე, რამეთუ იმ შემთხევაშიც, თუ სააპელაციო პალატა მიიჩნევდა, რომ თ.ჩ–ი მოქმედებდა როგორც ამხანაგობის უფლებამოსილი თავმჯდომარე, კონკრეტული მტკიცებულების იურიდიული სანდოობის/მტკიცებულებითი მნიშვნელობის სადავოობის პირობებში, მასზე დაყრდნობით, მაინც გამოირიცხება გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობა ვალდებულების არსებობასთან მიმართებით.

42. რაც შეეხება კასატორის მითითებას მასზედ, რომ სააპელაციო პალატა ვალდებული იყო ემსჯელა მოწმე ვ.კ–ძის წერილობითი განმარტების დაუშვებელ მტკიცებულებად მიჩნევის კანონიერებაზე, საკასაციო პალატა კასატორის ყურადღებას გაამახვილებს გასაჩივრებული განჩინების 59-ე პუნქტზე, სადაც ვ.კ–ძის წერილობითი ახსნა-განმარტების მტკიცებულებითი მნიშვნელობა, სააპელაციო პალატამ შეაფასა სწორედ იმ კრიტერიუმის გათვალისწინებით, რომელიც ამ სახის მტკიცებულებისთვისაა დამახასიათებელი. თავის მხრივ, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ რამდენადაც ეს პირი კანონით დადგენილი წესით არ დაკითხულა სასამართლოს მიერ და არ გაუფრთხილებიათ განზრახ არასწორი ჩვენების მიცემის შემთხვევაში მოსალოდნელი სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის შესახებ (სსსკ-ის 145-ე მუხლი), მისი ახსნა-განმარტება სანდოობის მკაცრ კრიტერიუმს ვერ აკმაყოფილებს (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-1052-2021; 28/09/2022 წ.).

43. ამდენად, კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზების თვალსაზრისით, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებები, რის გამოც, მოსარჩელე გ.ძ–ვის მხრიდან, საკუთარი რისკის გათვალისწინებით, სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ წინაშე სს „ს.კ.თ–ის“ საკრედიტო ვალდებულების გასტუმრების შედეგად წარმოშობილი ქონებრივი დანაკლისის ანაზღაურების ვალდებულება, შესასრულებლად ამხანაგობის დამფუძნებელ წევრებს ვერ შეერაცხებათ. ამასთან, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებას მასზედ, რომ მოსარჩელე მხარეს თანხების გადახდამდე ევალებოდა განესაზღვრა თუ ვის მიმართ წარმოეშობოდა უფლება-მოვალეობები (მოთხოვნის უფლება), ვინ/რა ფორმით კისრულობდა მის წინაშე საპირწონე ვალდებულების შესრულებას და ისე გადაეწყვიტა ბანკთან შეთანხმების/მემორანდუმის გაფორმების მიზანშეწონილობა.

44. საპირწონე ვალდებულების შესრულებაზე პასუხისმგებლობის თვალსაზრისით, მხედველობის მიღმა არ უნდა დარჩეს ის გარემოებაც, რომ კრედიტორთა 2014 წლის 3 სექტემბრის კრებაზე, სასამართლოს მიერ აღიარებულ იქნა გ.ძ–ვის კრედიტორული მოთხოვნა სს „ს.კ.თ–ის“ მიმართ 4 848 760 ლარის ოდენობით (2 800 000 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარი 2014 წლის 17 მარტის მდგომარეობით; საფუძველი - 2013 წლის 18 ნოემბრის შეთანხმება ვალის აღიარების შესახებ, სს „ვ.ბ.ჯ–ას“ 2014 წლის 11 ივლისის წერილი გ.ძ–ვის მიერ სს „ს.კ.თ–ის“ სასარგებლოდ შესრულებული გადახდების შესახებ და 2008 წლის 7 აპრილის მემორანდუმი) და კრედიტორთა რეესტრში ასახულ იქნა მე-7 რიგის მოთხოვნად. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელე გ.ძ–ვმა 2014 წლის 3 ივლისს, თავადვე მიმართა სასამართლოს კრედიტორული მოთხოვნის აღიარების შესახებ და მოთხოვნის საფუძვლად მიუთითა 2013 წლის 18 ნოემბრის შეთანხმება ვალის აღიარების თაობაზე, რომლითაც გ.ძ–ვის მიმართ არსებული დავალიანება 2 800 000 აშშ დოლარის ოდენობით აღიარებულია სწორედაც სს „ს.კ.თ–ის“ და არა ამხანაგობის მიერ.

45. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას მოპასუხეთათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით სარგებლის (ბანკის წლიური პროცენტების) დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში, პალატა განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ამ ნაწილში, სასარჩელო მოთხოვნის მართლზომიერებას გამორიცხავს ძირითადი მოთხოვნის წარუმატებლობა, თუმცა, ძირითადი მოთხოვნა წარმატებული რომც ყოფილიყო, სასამართლო შეაფასებდა მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის შინაარსსა და მისი ანაზღაურებისათვის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წინაპირობების არსებობას. ამ თვალსაზრისით, პალატა აღნიშნავს, რომ კასატორი მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის არსებობის ფაქტის დასადასტურებლად, იმ გარემოებაზე აპელირებს, რომ 2800000 აშშ დოლარის საბანკო დაწესებულებაში ანაბარზე განთავსების შემთხვევაში, იგი მიიღებდა შემოსავალს პროცენტის სახით, რაც საკასაციო პალატის მოსაზრებით, არ წარმოადგენს ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საკმარის საფუძველს, რამეთუ კასატორი წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში თავადვე აპელირებს იმ გარემოებაზე, რომ დასახელებული თანხა მას გადახდილი აქვს თითქოსდა ამხანაგობის მიზნებისათვის. შესაბამისად, მისი პოზიციიდანვე გამომდინარე, ნათელია, რომ კასატორის მიზანი თანხის ბანკში ანაბარზე განთავსება და ამ გზით, სარგებლის მიღება არ ყოფილა, რაც ძირითადი სასარჩელო მოთხოვნის წარმატების პირობებში, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების ნაწილში კასატორის პრეტენზიის გაზიარებაზე უარის თქმის საფუძველი გახდებოდა.

46. რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხს, რამდენადაც საკასაციო პალატამ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად, მოპასუხეთა მიმართ, არსებითად დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის როგორც ძირითადი, ისე დამატებითი მოთხოვნა, აღარ არსებობს ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობის წინაპირობები.

47. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03).

48. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია; ამასთან, არ წარუდგენია არც ერთი არგუმენტი და დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს დასაშვებად ცნობილი წარმოდგენილი საკასაციო განაცხადი.

49. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა საქმეში არსებული სადავო საკითხი; ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

50. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

51. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

52. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

53. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

54. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, გ.ძ–ვს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

55. მოწინაააღმდეგე მხარე ამხანაგობა „ბ....“-ის წარმომადგენელმა, 2024 წლის 30 მაისს, განცხადებით მომართა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას და იშუამდგომლა მასსა და ამხანაგობა „ბ....“-ს შორის, 2021 წლის 24 ნოემბერს გაფორმებული იურიდიული მომსახურების შესახებ ხელშეკრულების მე-4 პუნქტიდან გამომდინარე, ადვოკატის ჰონორარის სახით - 178241.2 აშშ დოლარის ეკვივალენტი (გადახდის დღისათვის არსებული ეროვნული ბანკის კურსით) ლარის მოსარჩელე გ.ძ–ვისათვის დაკისრების თაობაზე იმ შემთხვევისათვის, თუ დავა საკასაციო სასამართლოშიც წარიმართებოდა მოპასუხის სასარგებლოდ (თუ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ვერ გადალახავდა სსსკ-ის 391-მუხლით გათვალისწინებულ დასაშვებობის წინაპირობებს).

56. წარმოდგენილ შუამდგომლობასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოს გარეშე ხარჯები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, სასამართლოს გარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად კი, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

57. პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადება (იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა) იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები განახორციელა ადვოკატმა, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე, პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვა (იხ. სუსგ.-ები საქმეებზე: №ას-1054-2019, 30.09.2019 წ.; №ას-316-316-2018, 07.05.2018 წ.).

58. ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“).

59. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარმოდგენილია ადვოკატსა და ამხანაგობა „ბ....“-ს შორის, 2021 წლის 24 ნოემბერს გაფორმებული იურიდიული მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება, რომელიც მოიცავს მკაფიო მოწესრიგებას. კერძოდ, ხელშეკრულების 4.1. პუნქტით, ცალსახად და არაორაზროვნად არის განსაზღვრული, რომ კლიენტი უხდის ადვოკატს იურიდიული მომსახურების საფასურს - „წარმატების ჰონორარს“ დავის საგნის ღირებულების 4%-ის ოდენობით (რაც ამავე ხელშეკრულების 4.2. პუნქტის მიხედვით, შეადგენს 178241.2 აშშ დოლარს), რაც ნიშნავს, რომ ჰონორარი გადაიხდება ადვოკატის წინაშე მხოლოდ მაშინ, თუკი გ.ძ–ვს სასამართლოს მიერ უარი ეთქმება სარჩელზე და სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება შევა კანონიერ ძალაში. ამავე ხელშეკრულების 4.4. პუნქტის თანახმად კი, თუ საქმეზე მიღებული იქნება გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე, კლიენტი ადვოკატს არ გადაუხდის არანაირ თანხას.

60. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ზემოაღნიშნულ ხელშეკრულებაში მხარეთა შორის შეთანხმებული თანხა (178241,2 აშშ დოლარი), მიუხედავად იმისა, რომ იგი არ სცდება სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადებით (იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა) დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას, წარმოადგენს არა ადვოკატის მიერ განსაზღვრულ, მის მიერ გასაწევი მომსახურების ისეთ ანაზღაურებას/გასამრჯელოს, რომლის გადახდის რისკსაც დასახელებული მუხლის კონტექსტში, ადვოკატის კლიენტის საპროცესო მოწინააღმდეგე მხარე ატარებს, არამედ „წარმატების ჰონორარს“, რომლის გადახდის ვალდებულება მარწმუნებელმა კონკრეტულ სამართლებრივ შედეგს დაუკავშირა.

61. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ წარმატების ჰონორარი, ადვოკატისათვის გადასახდელი გასამრჯელოს გარდა, დავის წარმატებით დასრულებისათვის (რაც არა მხოლოდ მხარის სასარგებლოდ მიღებულ გადაწყვეტილებაში გამოიხატება, არამედ-მოდავე მხარეთა მორიგებაშიც) დამატებით თანხის გადახდას გულისხმობს. საქმის წარმატებით დასრულების შემთხვევაში გადასახდელი საზღაურის გამოთვლის წესი და მისი დაკონკრეტება, ადვოკატსა და კლიენტს შორის, თავისუფალი შეთანხმების საგანია. მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი კი, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს ორმხრივი უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მხარეთა (მარწმუნებელსა და რწმუნებულს) შორის, მათივე ნების საფუძველზე.

62. ამდენად, მხარეთა შორის შეთანხმებული ოდენობით წარმატების ჰონორარის მოსარჩელისათვის დაკისრება საკასაციო პალატას არამიზანშეწონილად მიაჩნია, თუმცა, რამდენადაც საადვოკატო მომსახურება არ არის უსასყიდლო, ხოლო, წარმომადგენლობითი დახმარების გაწევა სადავო არ არის, სახეზეა მოსარჩელისათვის, მოპასუხე ამხანაგობის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის დაკისრების წინაპირობები.

63. ამ მიმართებით, პალატა განმარტავს, რომ ვინაიდან არსებობს დავის გადაწყვეტასთან ერთად იმავე დავაზე გაწეული ხარჯების დაბრუნების სამართლებრივი მექანიზმი, ხოლო საპროცესო კანონი სპეციალურ რეგულაციას არ იცნობს, მხარეებმა პროცესის ხარჯების დაბრუნების (მეორე მხარისათვის მათ სასარგებლოდ დაკისრება) შესახებ უნდა მიუთითონ ძირითად სასარჩელო (შესაგებლის) მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ მათ პრეტენზია პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნიათ. ამასთან, მხარეებს არ უნდა შეეზღუდოთ პროცესის ხარჯების მოთხოვნის უფლება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა და მანამდე მხარისთვის ამ ფაქტის შესახებ ობიექტურად ცნობილი ვერ იქნებოდა“ (იხ. სუსგ №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი). მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დგინდება, რომ მოპასუხე ამხანაგობის წარმომადგენელი განსახილველ საქმეში ჩართული იყო ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში საქმის წარმოებისასაც, სადაც მას შუამდგომლობა სასამართლოსგარეშე ხარჯის მოსარჩელისათვის დაკისრების შესახებ არ წარუდგენია. რაც შეეხება საკასაციო საჩივრის განხილვის ეტაპზე გაწეული სასამართლოსგარეშე ხარჯის მოპასუხისათვის დაკისრებას, საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს იმ გარემოებას, რომ მოცემულ საქმეზე, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების შემდგომ, მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლის მხრიდან საკასაციო შესაგებლის შედგენა მნიშვნელოვანი დროისა და ინტელექტუალური რესურსის დახარჯვას არ მოითხოვდა, რამეთუ წარმოდგენილ საკასაციო შესაგებელში მოცემული მსჯელობის ძირითადი ნაწილი, ფაქტიურად იდენტურია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი სააპელაციო შესაგებლისა, ხოლო, წარმოებაში მიღების შემდგომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის მოტივით, რაც უთუოდ უნდა იქნეს გათვალისწინებული წარმომადგენლის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრისას. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოწინააღდეგე მხარეს წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების სანაცვლოდ, უნდა აუნაზღაურდეს 1000 ლარი, რაც საკასაციო განხილვის ეტაპზე, მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლის ჩართულობის ხარისხისა და საქმიანობის მოცულობის გათვალისწინებით, წარმოადგენს სამართლიან დაკმაყოფილებას, მათ შორის, იმ შემთხვევისთვისაც, თუ საკასაციო პალატა ადვოკატსა და კლიენტს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ თანხას სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადებით გათვალისწინებულ ადვოკატის გასამრჯელოდ მიიჩნევდა.

64. რაც შეეხება ამხანაგობა „ბ....-ის“ წარმომადგენლის შუამდგომლობას საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს შუამდგომლობის დაკმაყოფილების წინაპირობები. ამ თვალსაზრისით, პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის (საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს) დანაწესზე, რომლის თანახმად, საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა, რაც ემყარება საკასაციო სამართალწარმოების ბუნებას; კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანი საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასებაა. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომაც და მიიჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (N2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება) (სუსგ. №ას-807-2020, 12 ნოემბერი, 2020წ., სუსგ №ას-1150-2020, 29 ნოემბერი, 2021წ.). ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლით განსაზღვრულია შემოწმების ფაქტობრივი საფუძველი. საკასაციო პალატა არ ამოწმებს საქმის ფაქტობრივ მხარეს, გადაწყვეტილების ფაქტობრივ საფუძველს, რის გამოც მხარეთა მონაწილეობის გარეშე, უფლებამოსილია გააკეთოს შეფასება და მიიღოს გადაწყვეტილება. ამ შემთხვევაში, არსებითია არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმის წარმოება, კერძოდ კი, იგივე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, რომ როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმის განხილვა შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშეც მოხდეს (სუსგ №ა-1915-ბ-8-2015 , 22 ივლისი, 2015წ.; №ას-1150-2020, 29 ნოემბერი, 2021წ.). საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 18.10.2006 წლის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, № 21920/93, 1996 წლის 23 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48) (№ას-806-2021, 22 თებერვალი, 2022 წ, პ.8).

65. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, საქმის განხილვის ფორმას ადგენს მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა და რიგ შემთხვევაში, ზეპირი ფორმით პროცესის ჩანიშვნისა თუ ზეპირი მოსმენის გარეშე დავის გადაწყვეტის არჩევანს, სასამართლოს შეხედულებას მიანდობს (შდრ: სუსგ-ები: №ას-102-2021, 31 მარტი, 2021წ; №ას-670-2020, 15 სექტემბერი, 2020 წ; №ას-1208-2019, 21 ნოემბერი, 2019 წ.). ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა „დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე (ECHR, აქსენი გერმანიის წინააღმდეგ, № 8273/78, 1983 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 32). ევროპულმა სასამართლომ არ ჩათვალა ზეპირი მოსმენის არ არსებობა მე-6 მუხლის დარღვევად, სამოქალაქო საქმეში K. v. SWITZERLAND, no. 15668/89, ECHR (Plenary), Decision of 06.12.1991.

66. განსახილველ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 08 აპრილის განჩინებით, წარმოებაში იქნა მიღებული გ.ძ–ვის საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად და დადგინდა, რომ დასაშვებობის საკითხს საკასაციო სასამართლო განიხილავდა ზეპირი მოსმენის გარეშე, რის თაობაზეც მხარეებს ეცნობათ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული წესით. შესაბამისად, საკასაციო პალატამ ზემოაღნიშნულ აბზაცებში (63-ე-64-ე) მითითებული პრინციპების გათვალისწინებით, უკვე მიიჩნია, რომ საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა, ხოლო, რაიმე სხვა ახალი გარემოება, რაც საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის ზეპირი მოსმენით განხილვის საჭიროებას წარმოშობდა არ გამოკვეთილა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ამხანაგობა „ბ....-ის“ წარმომადგენლის შუამდგომლობა საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

2. გ.ძ–ვის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო;

3. ამხანაგობა „ბ....-ის“ წარმომადგენლის შუამდგომლობა გ.ძ–ვისათვის სასამართლოსგარეშე ხარჯის სახით წარმატების ჰონორარის დაკისრების შესახებ, არ დაკმაყოფილდეს;

4. გ.ძ–ვს (.......) ამხანაგობა „ბ....-ის“ (.......) სასარგებლოდ დაეკისროს წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 1000 ლარის გადახდა;

5. გ.ძ–ვს (........) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 6000 ლარის (საგადახდო დავალება N1711612438, გადახდის თარიღი 28.03.2024) 70% – 4200 ლარი;

6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

ლევან მიქაბერიძე