საქმე №ას-1195-2024

27 ნოემბერი, 2024 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიზო უბილავა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ნ.ჰ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს.ს–ნი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება– თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 4 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ს.ს–ნმა (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „პაციენტი“, „დაზარალებული“, „პირველი აპელანტი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ნ.ჰ–ის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „სამედიცინო დაწესებულება“, „მეორე აპელანტი“, „კასატორი“) მიმართ მატერიალური და არაქონებრივი ზიანის დაკისრების თაობაზე.

2. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მატერიალური ზიანის - 88 ლარის, ასევე, მორალური ზიანის - 50 000 ლარის ანაზღაურება. მოსარჩელეს უარი ეთქვა მატერიალური ზიანის - 137 ლარის, სარეაბილიტაციო ცენტრში მკურნალობისათვის საჭირო ხარჯის - 21 420 ევროსა და მგზავრობის ღირებულების - 1 674 ლარის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

4. ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა ორივე მხარემ.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 4 ივლისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფატქობრივი გარემოებები:

6.1. 2022 წლის 21 ოქტომბერს პაციენტმა მიმართა სამედიცინო დაწესებულებას თვითდინებით. 2022 წლის 21 ოქტომბრის 15:10:38 საათზე შედგენილი მიმღები ექიმის ჩანაწერებში აღნიშნულია, რომ პაციენტი უჩიოდა ტკივილს მარჯვენა მტევნის პირველი თითის ჭრილობის არეში და განმარტავდა, რომ დაახლოებით 1 საათის წინ მეტალის ძელით აკეთებდა საკუთარ მანქანას, რა დროსაც პირველი თითი მოყვა ორ მეტალის საგანს შორის; ალერგიას არ ასახელებდა, ოპერაციებს არ აღნიშნავს. აღნიშნავს შაქრიან დიაბეტსა და არტერიულ ჰიპერტენზიას, იღებდა სიოფორს და ლორისტას. პაციენტი ჰოსპიტალიზაციის მომენტში იყო კონტაქტური, ადექვატური, ორიენტირებული დროსა და გარემოში. მარჯვენა მტევანის პირველი თითის საფრჩხილე ფალანგის მიდამოში აღინიშნებოდა დეფორმაცია, შეშუპება, ზომიერად სისხლმდენი, დაჟეჟილი, დაბინძურებული ჭრილობა, მოძრაობის შეზღუდვა, პალპაციით მტკივნეული. 16:00 საათზე პაციენტი აყვანილ იქნა მონიტორინგზე, მდგომარეობა სტაბილური; გასინჯულია ტრავმატოლოგის მიერ; ჩატარებული რენტგენოლოგიური გამოკვლევით მარჯვენა მტევნის პირველი თითის ფრჩხილის ფალანგის დისტალური მესამედი ფრაგმენტირებულია - ტრავმული დაზიანება. კეროვანი ხასიათის ცვლილებები არ აისახება. პაციენტს ესაჭიროება ოპერაციული ჩარევა, რაზეც აცხადებს თანხმობას. დაიგეგმა დამატებითი კვლევები;

6.2. 16:30 საათზე პაციენტს გაუკეთდა ი.ვ ც–ი, რის შემდგომაც გამოეხატა ტკივილი გულის არეში, ცივი ოფლი, ჰაერის უკმარისობა, ჰიპერემია სახეზე და გულმკერდის წინა ზედაპირზე, ბატის კანი მთელ სხეულზე. ასევე აღენიშნა ჰიპოტენზია. შეყვანილ იქნა ადრენალინი, სახის მარტივი ნიღბით მიეწოდა ჟანგბადი. პაციენტის ზოგადი მდგომარეობა რჩება მძიმე. მონიტორზე დაფიქსირდა ST ელევაცია, გამოძახებულ იქნა კარდიოლოგი. სწრაფადვე მონიტორზე დაფიქსირდა პარკუჭთა ფიბრილაცია. ჩატარდა დეფიბრილაცია, აღდგა სინუსური რიტმი. შეყვანილ იქნა ი.ვ კორდარონი; დაიდგა კორდარონის ინფუზია 60 მგ. საათში; მონიტორზე ისევ დაფიქსირდა პარკუჭთა ფიბრილაცია, ჩატარდა დეფიბრილაცია, აღდგა სინუსური რიტმი. კარდიომონიტორზე ისევ დაფიქსირდა ფიბრილაცია, ჩატარდა დეფიბრილაცია, რის შემდეგაც მონიტორზე დაფიქსირდა მოციმციმე არითმია. გრძელდება კორდარონის ინფუზია. აღდგა სინუსური რითმი. პაციენტის მწვავე კორონული სინდრომის გამოსარიცხად გადაწყდა კორონოგრაფიის ჩატარება. პაციენტის ზოგადი მდგომარეობა შედარებით სტაბილურია, კონტაქტურია, ადეკვატური. ჰემოდინამიკა სტაბილური. 17:00 საათზე პაციენტის მდგომარეობა საყურადღებოა. შემდგომი მკურნალობის მიზნით კათეტერიზაციის ლაბორატორიაში ჩაუტარდა კორონოგრაფია. მანიპულაცია ჩატარდა გართულების გარეშე. ჩაუტარდა ასევე აორტოგრაფია დიაგნოზის დაზუსტების მიზნით. 18:00 საათზე ზოგადი მდგომარეობა სტაბილურია, თუმცა საყურადღებო. შემდგომი მკურნალობის მიზნით გადაყვანილ იქნა კარდიოლოგიის განყოფილებაში. მდგომარეობის სტაბილიზაციის შემდეგ გადაწყდება ტრავმატოლოგიური ჩარევის საკითხი;

6.3. პაციენტს დაუდგინდა დიაგნოზი: შოკი დაუზუსტებელი, ალერგია დაუზუსტებელი, მიოკარდიუმის მწვავე ინფარქტი, გულის უკმარისობა, პარკუჭთა ფიბრილაცია, შაქრიანი დიაბეტი, მარჯვენა მტევნის პირველი თითის ფალანგის ღია მოტეხილობა ცდომით. პაციენტის მდგომარეობის ანალოგიური აღწერილობა გადმოცემულია ასევე პაციენტის სამედიცინო ბარათში. შპს „ნ.ჰ–ის“ მიერ გაცემულ ცნობაში ჯანმრთელობის მდგომარების შესახებ - ფორმა 100/ა, აღნიშნულია, რომ სახეზე იყო მე-2 ტიპის ინფარქტი, რაც დიდი ალბათობით განპირობებულია მეორადად ალერგიული რეაქციითა და ვაზოსპაზმით. პაციენტი შემდგომი დაკვირვებისა და მკურნალობის მიზნით მოთავსდა კარდიოლოგიურ განყოფილებაში და კარდიოლოგისა და ტრავმატოლოგის მეთვალყურეობის ქვეშ. ჩატარდა ალერგოლოგის კონსულტაცია. მისი რეკომენდაციით მკურნალობის სქემაში ჩაერთო მეთილპრედნიზოლონი;

6.4. 2022 წლის 22 ოქტომბერს პაციენტი აყვანილ იქნა საოპერაციო ბლოკში ტრავმატოლოგის მიერ ქირურგიული მკურნალობის მიზნით, რაზეც პაციენტმა უარი განაცხადა. პაციენტს ჩაუტარდა მარჯვენა მტევნის პირველი თითის ჭრილობის გაკერვა, დამუშავება, დაედო თაბაშირი. ასევე ჩაუტარდა ანტიტეტანური ვაქცინაცია. ინფექციონისტთან შეთანხმებით დაეწყო ანტიბიოტიკოთერაპია ლევოფლოქსაცინით. შპს „ნ.ჰ–ის“ გადაუდებელი დახმარების განყოფილების ექიმის მიერ 15:16 საათზე შედგენილ ტრიაჟის ფურცელში, რომელიც წარმოადგენს კითხვარს, გრაფაში „ალერგია“ აღნიშნულია „არა“. აღნიშნული შედგენილია პაციენტის მიერ მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე;

6.5. 2022 წლის 22 ოქტომბერს პაციენტთან ტრავმატოლოგის კონსულტაციის შედეგად ექიმის ჩანაწერში აღნიშნულია, რომ პაციენტი მოთავსებული იყო კარდიოლოგიურ განყოფილებაში. მას აღენიშნებოდა მარჯვენა მტევნის პირველი თითის ღია მოტეხილობა მცირედი ცდომით და საჭიროებდა ოპერაციულ მკურნალობას: ჭრილობის პირველადი ქირურგიული დამუშავება და ოსტეოსინთეზი ჩხირით. 2022 წლის 22 ოქტომბერს 15:00 საათზე პაციენტს გაესაუბრა ანესთეზიოლოგი და იმის გათვალისწინებით, რომ ს.ს–ნს განუვითარდა ანტიბიოტიკზე ანაფილაქსიური შოკი, შემდგომი გართულების რისკის გათვალისწინებით, ავადმყოფს ჰქონდა შიში დაგეგმილი ოპერაციის გამო. პაციენტს აეხსნა, რომ შესაძლებელი იყო მისი მოტეხილობის მკურნალობა კონსერვატიულად, რის თაობაზეც მოხდა პაციენტთან შეთანხმება. 2022 წლის 22 ოქტომბერს 18:00 საათზე პაციენტი ინახა მორიგე ტრავმატოლოგის მიერ კარდიოლოგიურ განყოფილებაში. გაკეთდა ჭრილობის რევიზია, დისტალური კანის ლოსკუტი საკმაოდ მოძრავია, ამიტომ ადგილობრივი გაუტკივარებით დაედო სამი კვანძოვანი ნაკერი, შემდეგ შეიხვა ასეპტიურად და მიეცა შემდეგი რეკომენდაციები: ჭრილობის შეხვევა 2 დღეში ერთხელ ბეტადინის ხსნარით, ნაკერების მოხსნა 2 კვირაში, მტევნის ფიზიკური განტვირთვა 20 დღის განმავლობაში; ტრავმატოლოგის გეგმიური კონსულტაცია 4 კვირის შემდეგ. 2022 წლის 24 ოქტომბერს 16:00 საათზე პაციენტი ინახა ტრავმატოლოგის მიერ კარდიოლოგიურ განყოფილებაში, მოხდა ჭრილობის ბეტადინით დამუშავება, ჭრილობა შეიხვა და დაედო თაბაშირის ნახვევი NDXX32. ჭრილობის მდგომარეობა შეფასდა დამაკმაყოფილებლად; შესაძლებელია პაციენტის გაწერა ამბულატორიულ მკურნალობაზე. პაციენტს მიეცა რეკომენდაციები;

6.6. პაციენტი კლინიკიდან გაეწერა 2022 წლის 25 ოქტომბერს. მისი ზოგადი მდგომარეობა გაწერის დროისთვის იყო სტაბილური. ჩატარებული ინტერვენციისა და მიმდინარე ანტიიშემიური თერაპიის ფონზე ანგინური სიმპტომატიკა ან მისი ექვივალენტი არ აღენიშნება როგორც მოსვენებულ მდგომარეობაში, ასევე, დოზირებული ფიზიკური აქტივაციისას. პაციენტი გაეწერა ბინაზე შესაბამისი დანიშნულებით და რეკომენდაციებით. კერძოდ, დაენიშნა ლორისტა 1 აბი დილით 09:00 სთ-ზე არტერიული წნევის კონტროლით, კორდარონი 1 აბი სამჯერ დღეში, როზულიპი, კარდიომაგნილი, ლევოფოლქსაცინი 10 დღე, პანტოპრაზოლი 10 დღე, მეთილპრედნიზოლონი. ასევე მიეცა რეკომენდაცია 10 დღეში გაკონტროლდეს სისხლის საერთო ანალიზი, CE რეაქტიული ცილა, 8 კვირაში გაკონტროლდეს ლიპიდური სპექტრი და „ალტ“, ერთ თვეში დაენიშნოს განმეორებითი ვიზიტი კარდიოლოგთან. პაციენტს ასევე მიეცა ტრავმატოლოგის რეკომენდაციები;

6.7. საქმეში წარმოდგენილი სამედიცინო დოკუმენტების თანახმად, ს.ს–ნს მისთვის ჩატარებული სამედიცინო მომსახურების გაწევაზე ინფორმირებული თანხმობა არ გაუცია;

6.8. 2022 წლის პირველ დეკემბერს ს.ს–ნმა მიმართა შპს „ფ.ჯ. და ნ.პ.ც–ს“ შემდეგი ჩივილებით: „თვენახევარია დამეწყო შიშები იმ თითის ამბების შემდეგ. მას მერე ვერ ვიძინებ, მაქვს შიში, რომ დავიძინო და ვეღარ გავიღვიძო. ყურებში მაწუხებს ხმაური, აქტიური აღარ ვარ და მუშაობის სურვილი აღარ მაქვს“. პაციენტს დაენიშნა მკურნალობა მედიკამენტებით ფენიბუტი, ატარაქსი და ფევარინი, ასევე ამბულატორიული ზედამხედველობა თვეში ერთხელ;

7. აპელანტი მიუთითებს საქმეში წარდგენილი ხარჯის - 494,04 ლარის გაწევის დოკუმენტაციაზე, რასთან დაკავშირებითაც სააპელაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმეში წარდგენილი შპს „ფ.ჯ. და ნ.პ.ც–ის“ მიერ შედგენილი ფორმა №100-ის თანახმად, დაზარალებულმა 2022 წლის 1 დეკემბერს მიმართა ექიმ-სპეციალტს. გამოკვლევის შედეგად მას დაენიშნა მედიკამენტური მკურნალობა შემდეგი პრეპარატებით: ფენიბუტი, ფევარინი და ატარაქსი. მოსარჩელის მიერ წარდგენილია კონსულტაციის საფასურის - 70 ლარის გადახდის ქვითარი და მედიკამენტების - ფევარინისა და ფენიბუტის შესაძენად გადახდილი 12,903 ლარისა და 5,223 ლარის გადახდის ქვითარი. შესაბამისად, საქმის მასალებით დასტურდება მოსარჩელის მკურნალობაზე გაწეული ხარჯის სახით ჯამში 88 ლარის გადახდის ფაქტი.

8. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების შედეგად არ დასტურდება აპელანტის გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის სამედიცინო ცენტრში სარეაბილიტაციო მომსახურების ჩატარების აუცილებლობა. აპელანტის მიერ მითითებული მტკიცებულება გერმანიის კლინიკის, მედიკალ პარკის 19.05.2023 წლის ინვოისი 28 დღიანი სარეაბილიტაციო მკურნალობის შესახებ 21 420 ევროს ღირებულების და მგზავრობის საფასურის ღირებულება, ავიაბილეთი ერთ კაცზე 1 674 ლარის ოდენობით, არ ადასტურებს მოსარჩელის მიერ ჩასატარებელი სარეაბილიტაციო მომსახურების აუცილებლობას და შესაბამისად, მის საფუძველზე ვერ განხორციელდება მოპასუხისთვის თანხის დაკისრება.

9. სააპელაციო სასამართლომ მეორე სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ პალატის შეფასების საგანია სინჯის ჩაუტარებლობით ყალიბდება თუ არა ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების სამართლებრივი შედეგი და ეს წარმოშობს თუ არა კლინიკის დელიქტურ პასუხისმგებლობას მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურების საფუძვლით.

10. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 1007-ე, ასევე, „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ და „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონებით.

11. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე მოპასუხის მიერ დაშვებულ შეცდომაზე აპელირებს და მიუთითებს, რომ კლინიკაში პაციენტის მდგომარეობისათვის შეუსაბამო სამკურნალო ღონისძიება განხორციელდა, რაც გამოიხატა პაციენტისთვის ალერგიული სინჯის ჩატარების გარეშე მედიკამენტის გამოყენებაში, რის საფუძველზეც პაციენტს განუვითარდა მე-2 ტიპის ინფარქტი, რაც დიდი ალბათობით განპირობებულია მეორადად ალერგიული რეაქციითა და ვაზოსპაზმით. აღნიშნულის დასტურად მოსარჩელის მიერ წარდგენილ იქნა გამოყენებული ანტიბიოტიკის - ცეფალოსპორინის ანოტაცია, რომლის უკუჩვენებების გრაფაში მითითებულია, რომ შესაძლოა მის გამოყენებას მოჰყვეს ალერგიული რეაქცია.

12. სააპელაციო პალატამ მიუთითა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს 2023 წლის 23 ივნისის წერილზე, რომლის თანახმად: „ექიმის დანიშნულების ფურცელი“, რომელიც არის სტაციონარული პაციენტის სამედიცინო ბარათის ძირითადი შემადგენელი ნაწილი ითვალისწინებს ალერგიის თაობაზე ინფორმაციის დაფიქსირებას, პრეპარატის დასახელების, ალერგიის ტიპისა და ფორმის მითითებით. „პაციენტის წინასაოპერაციო კითხვარი“ და „პაციენტის ინფორმირებული თანხმობა გაუტკივარებაზე“, ითვალისწინებს პაციენტის მიერ მედიკამენტებსა და სხვა სახის ალერგიაზე ინფორმაციის მიწოდებას ექიმისათვის. ალერგიული (მედიკამენტზე, საკვებზე და სხვა) რეაქციების შესახებ ჩანაწერების აუცილებლობას ითვალისწინებს ამბულატორიული სამედიცინო დოკუმენტაციაც. ალერგიული სინჯის აუცილებელი წესით ჩატარებასთან დაკავშირებით, აღნიშნულის მარეგულირებელი ნორმა მოქმედ კანონმდებლობაში არ არის, თუმცა საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს 2022 წლის 14 მარტის #01-129/ო ბრძანებით დამტკიცებული კლინიკური პრაქტიკის ეროვნული რეკომენდაციის (გაიდლაინის) - „ქირურგიული ანტიბიოტიკოპროფილაქტიკა“ მიხედვით, ქირურგიული ჩარევების წინ რაციონალური ანტიბიოტიკოპროფილაქტიკის ჩატარებაა მიზანშეწონილი, რისთვისაც მნიშვნელოვანია „პაციენტის ანტიბიოტიკების მიმართ ალერგიული სტატუსის გათვალისწინება“ (ცხრილი №2 - რაციონალური ქირურგიული ანტიბიოტიკოპროფილაქტიკის ფაქტორები. (ტ.1. ს.ფ. 218-219).

13. ზემოაღნიშნული მტკიცებულების საწინააღმდეგოდ, მეორე აპელანტმა წარადგინა საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს 2022 წლის 14 მარტის ბრძანება „ქირურგიული ანტიბიოტიკოპროფილაქტიკა“ - კლინიკური პრაქტიკის ეროვნული რეკომენდაციის (გაიდლაინის) დამტკიცების თაობაზე, რომლის თანახმად დამტკიცდა „ქირურგიული ანტიბიოტიკოპროფილაქტიკა“ - კლინიკური პრაქტიკის ეროვნული რეკომენდაციის (გაიდლაინი) თანდართული დანართის შესაბამისად. აღნიშნული გაიდლაინის მიზანია საქართველოში დაინერგოს რაციონალური ქირურგიული ანტიბიოტიკოპროფილაქტიკა (ტ.1.ს.ფ.141-166).

14. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქმეში არსებულ შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრი „ვ–ის“ №01-04/15 ექსპერტიზის დასკვნაზე [რომლის ფარგლებში დასმული იქნა შემდეგი კითხვები: 1) სტაციონარული პაციენტის სამედიცინო ბარათის მონაცემებიდან გამომდინარე საჭიროებდა თუ არა სპეციფიურ ალერგოტესტირებას გამოყენებულ მედიკამენტებზე? 2) საჭიროებდა თუ არა პაციენტი ანტიბიოტიკ ცეფტრიაქსონის დანიშვნას და რა მიზნობრიობით? 3) პაციენტს ანაფილაქსიური შოკი განუვითარდა თუ არა ანტიბიოტიკ ცეფტრიაქსონის მოქმედების შედეგად? 4) იყო თუ არა მიოკარდიუმის ინფარქტის გამომწვევი მიზეზი ანაფილაქსიური შოკი? 5) ს.ს–ნს შპს „ნ.ჰ–ში“ ჩაუტარდა თუ არა ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესაბამისი ადეკვატური სამედიცინო დახმარება?]. ექსპერტთა კომისიის დასკვნის თანახმად, სამედიცინო ბარათში მითითებულია, რომ როგორც პაციენტს, ისე მისი ოჯახის წევრებს, არ აღენიშნებოდათ ალერგიული ზემგრძნობელობა მედიკამენტებზე, რის გამოც მოპასუხეს სპეციფიკურ ალერგოტესტირებას გამოყენებულ მედიკამენტებზე არ საჭიროებდა. ალერგიული სინჯის ჩატარების რეკომენდაციას არაალერგიული ანამნეზის პირობებში, არ იძლევა ევროპის იმუნოლოგთა და ალერგოლოგთა აკადემია და არც საქართველოს ალერგოლოგთა და იმუნოლგთა ასოციაცია. ს.ს–ნს ცალსახად ესაჭიროებოდა ანტიბიოტიკოთერაპია, როგორც წინასაოპერაციო მომზადების პროცესში, ასევე, მკურნალობის შემდგომ ეტაპზე. სტაციონარში პაციენტის მდგომარეობის უეცარი დამძიმება ადეკვატურად შეფასდა, როგორც ალერგიული რეაქცია და დაუყონებლივ დაეწყო მიზნობრივი ალერგიის საწინააღმდეგო მკურნალობა. პაციენტს ჯამრთელობის მდგომარეობის უეცარი დამძიმება და საბოლოო ჯამში მიოკარდიუმის ინფაქტის განვითარება განპირობებული უნდა ყოფილიყო ანაფილაქსიური რეაქციით, რომელსაც ფონად წინ უძღოდა ქრონიკული დაავადებების (შაქრიანი დიაბეტი ტიპი 2, არტერიული ჰიპერტენზია) არსებობა. სამკურნალო დაწესებულებაში მკურნალობის ყველა ეტაპზე დროულად და ადეკვატურად შეფასდა მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა და გაწეული სამედიცინო დახმარება წარიმართა მოწოდებული სტანდარტების, პროტოკოლებისა და გაიდლაინების შესაბამისად.

15. სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნულ დასკვნასთან დაკავშირებით მიუთითა, რომ იგი შედგენილია შესაბამისი პროფილის ექიმ-სპეციალისტების დასკვნის საფუძველზე, თუმცა აღნიშნული დასკვნა არ შეიცავს მითითებას გამოყენებულ სახელმძღვანელო ლიტერატურაზე და გაიდლაინებზე. მასში მხოლოდ ზოგადად არის მითითება, რომ სამედიცინო დახმარება წარიმართა მოწოდებული სტანდარტების, ჰოსპიტალური მართვის პროტოკოლისა და გაიდლაინების შესაბამისად. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა დასკვნა, რამდენადაც არ დასტურდება რა სახელმძღვანელოების დაყრდნობით არის გაცემული დასკვნები, ასევე, არ დგინდება, რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობიან მითითებული ექსპერტები.

16. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მხარემ წარდგენილი მტკიცებულების საფუძველზე, დაამტკიცა ზიანის დადგომა, ასევე, დამდგარი ზიანის და მიზეზობრივი კავშირის არსებობა, ხოლო მოპასუხემ (ზიანის პრეზუმირებული მიმყენებელი) ვერ განახორციელა მართლწინააღმდეგობის და ბრალის არარსებობის დადასტურება, რადგან იმ ვითარებაში, როდესაც გამოყენებული პრეპარატის ანოტაციაში მითითებულია შესაძლო ალერგიული რეაქცია, ექიმი ვალდებული იყო გამოეჩინა მეტი გულისხმიერება გამოსაყენებელი პრეპარატის მიმართ და მხოლოდ პაციენტის მითითების საფუძველზე არ მიეღო გადაწყვეტილება ალერგიულობასთან დაკავშირებით, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც პაციენტი მიუთითებდა შაქრიან დიაბეტსა და არტერიულ ჰიპერტენზიაზე, გამოყენებული პრეპარატების თაობაზე, რასაც თავის მხრივ შესაძლოა გავლენა მოეხდინა გამოყენებულ პრეპარატზე. ამდენად, მეორე აპელანტმა სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით ვერ დაადასტურა, რომ ზიანის დადგომაში მას ბრალი არ მიუძღვის, რაც მის მოთხოვნას უსაფუძვლოს ხდის.

17. მორალურ ზიანთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა პაციენტის სამედიცინო ბარათზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 6.1 - 6.3 პუნქტები), ასევე, შპს „ფ.ჯ. და და ნ.პ.ც–ის“ მიერ 2022 წლის 01 დეკემბრის და 2024 წლის 31 მაისს გაცემულ ცნობებზე, ჯანმრთელობის მდგომარების შესახებ - ფორმა 100/ა-ის თანახმად, პაციენტის ძირითადი დაავადებაა შერეული შფოთვითი ან დეპრესიული აშლილობა. მოკლე ანამნეზი: კლინიკიდან გამოწერის შემდეგ დაეწყო შიშები, უძილობა, შფოთვა, ფიქრები „რომ დავიძინებ ვეღარ გავიღვიძებ“, დაუქვეითდა გუნება-განწყობა, დაუქვეითდა ენერგია, მოემატა გამღიზიანებლობა, რის გამოც მიმართა კლინიკას ამბულატორიულად. ჩატარებული მკურნალობა: ფენიბუტი 500 მგ; დეპაკინი-ქრონო 1000 მგ. დიაზეპექსი 5 მგ. ფევარინი 50 მგ. სეროლეპი 100 მგ. სამკურნალო რეკომენდაციები მკურნალობა დანიშნული მედიკამენტებით და ამბულატორიული ზედამხედველობა თვეში ერთხელ. შპს თ.ს.მ.ც–ი ისანის 2023 წლის 30 მაისის ჯანმრთელობის მდგომარების შესახებ - ფორმა 100/ა-ის მიხედვით, დაზარალებულს აღენიშნება ნევროზული მდგომარეობა შფოთვით - დეპრესიული სინდრომით.

18. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზემოაღნიშნული მტკიცებულებით დასტურდება, პაციენტის როგორც ფიზიკური ჯანმრთელობა, ისე ფსიქო-ემოციური მდგომარეობა გამოწვეულია იმ სულიერი განცდებიდან, რაც უკავშირდება მის მიერ გადატანილ ემოციურ სტრესს. საყურადღებოა აღინიშნოს, რომ მოსარჩელე განვითარებული მოვლენების ფონზე, აღმოჩნდა გარდაცვალების რეალური საფრთხის წინაშე. ამასთან, გადატანილი ტკივილებისა და მკურნალობის შედეგად, მოსარჩელე მუდმივად განიცდის შიშს, აქვს მძიმე ემოციური მდგომარეობა და საჭიროებს როგორც მკურნალობას, ასევე სამედიცინო მეთვალყურეობას ამ მიმართულებით.

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ განცდილი ფიზიკური და სულიერი ტკივილი როგორც დაზიანების დროს, ისე შემდეგ, როდესაც მან მიიღო შერეული შფოთვითი/ დეპრესიული აშლილობა, ბუნებრივია, მას წარმოუშობს განცდილი ფიზიკური, სულიერი ტკივილისა და ტანჯვის კომპენსაციის მოთხოვნის უფლებას, რომელიც რთულია ფულადი თანხით იმგვარად განისაზღვროს, რომ სამართლიანად და განცდილი მორალური ზიანის ადეკვატურ კომპენსაციად იქნეს მიჩნეული.

20. სააპელაციო სასამართლომ დაზარალებულისათვის დამდგარი ფიზიკური შედეგის, განცდილი ფიზიკური, ფსიქოლოგიური და სულიერი ტრავმის, მისი თანმდევი შედეგების გათვალისწინებით, ამასთან, იმ დათქმით, რომ მატერიალურად ვერ მოხდება დაზარალებულის მიერ განცდილი ზიანისა და ტკივილის ადეკვატური კომპენსაცია, მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა ზიანის ოდენობა 50 000 ლარით.

21. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება.

22. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ძირითად პრეტენზიებს:

22.1. სამოქალაქო კოდექსი განსაზღვრავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის, კერძოდ, უნდა არსებობდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის და ბრალი. სასამართლოს გადაწყვეტილება მატერიალურ, თუ მორალურ ზიანთან დაკავშირებით აღნიშნულ ოთხივე წინაპირობასთან მიმართებით არ არის სამართლებრივად საკმარისად დასაბუთებული და მისი არასრულობიდან გამომდინარე, სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. სასამართლოს გადაწყვეტილებაში დელიქტური ურთიერთობიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების დაკმაყოფილებისთვის აუცილებელი არც ერთი წინაპირობის არსებობასთან დაკავშირებით არ არის ასახული არგუმენტირებული, სამართლებრივად სწორი დასაბუთება, რომელიც გამომდინარეობს საქმეში წარდგენილი ყველა მტკიცებულების სრული გამოკვლევითა და ურთიერთშეჯერებით. სასამართლოს ისე აქვს გამოტანილი დასკვნები საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, რომ არ მოუხდენია მტკიცებულებების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვა. უფრო მეტიც, სასამართლოს საკუთარ გადაწყვეტილებებს აფუძნებს და ეყრდნობა ფაქტობრივ უზუსტობებს;

22.2. სრულიად ბუნდოვანია, თუ რა არგუმენტაციას ეფუძნება და საქმეში არსებული რომელი მტკიცებულებებისა და ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მივიდა სასამართლო იმ დასკვნამდე, რომ კლინიკაში პაციენტის მდგომარეობისათვის შეუსაბამო სამკურნალო ღონისძიებები განხორციელდა, რაც მისივე დასკვნით, გამოიხატება პაციენტისთვის ალერგიული სინჯის ჩატარების გარეშე მედიკამენტის გამოყენებაში. სასამართლო აღნიშნულის დასაბუთებისთვის უთითებს ცეფალოსპორინის ანოტაციასა და საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტორს 2023 წლი 23 ივნისის წერილზე. თუმცა, თავად ამავე წერილში ცალსახად არის დაკონკრეტებული, რომ „ალერგიული სინჯის აუცილებელი წესით ჩატარებასთან დაკავშირებით, აღნიშნულის მარეგულირებელი ნორმა მოქმედ კანონმდებლობაში არ არის“ და წერილში, გაიდლაინის შესაბამისად, მითითებულია, რომ ანტიბიოტიკოპროფილაქტიკის ჩატარებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს „პაციენტის ანტიბიოტიკების მიმართ ალერგიული სტატუსი“, რაც გულისხმობს, რომ ალერგიულობა ან არაალერგიულობა არის გადამწვეტი სტატუსი პაციენტის შემდგომი მკურნალობის დაგეგმისთვის. არადისკრიმინაციულად, რუტინულად პაციენტებისთვის სინჯის ჩატარება არ არის სწორი სამედიცინო პრაქტიკა. ალერგიულობის სტატუსის და შესაბამისად ალერგიული სინჯის ჩატარების საჭიროების განსაზღვრა წარმოადგენს სამედიცინო პრაქტიკის შემადგენელ ნაწილს, რომელიც თითოეულ შემთხვევაში ხორციელდება სამედიცინო სტანდარტებისა და დამკვიდრებული პრაქტიკის შესაბამისად. რუტინულად სინჯის აღება არ წარმოადგენს დამკვიდრებულ პრაქტიკას, განსაკუთრებით იმის გათვალისწინებით, რომ კანის ალერგიული სინჯით არ ხდება ფსევდოალერგიული რეაქციის განვითარების შესაძლებლობის სრული გამორიცხვა. სამედიცინო პრაქტიკაში პაციენტის მიერ ექიმისთვის მიცემული ინფორმაცია წარმოადგენს სამედიცინო დოკუმენტაციის შევსების და მასში შესაბამისი ინფორმაციის ასახვის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს წყაროს. რაც შემდგომ მკურნალობას და მკურნალობის სტრატეგიის დაგეგმვის განაპირობებს. აქედან გამომდინარე, პაციენტის მიერ მიწოდებული ინფორმაციის არასარწმუნოდ მიიჩნევა და მასზე არ დაყრდნობა უნდა მოხდეს მხოლოდ და მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში, როცა სხვა ობიექტური გარემოებები იძლევა ამის საფუძველს. იმ შემთხვევაში, როდესაც დოკუმენტურად და პაციენტის მიერ არ დასტურდება ალერგიულობა პაციენტს არაალერგიულის სტატუსი გააჩნია, რომელიც შესაბამისად ფიქსირდება სამედიცინო დოკუმენტაციაში და მისი მკურნალობა იგეგმება, სწორედ ამ სტატუსის გათვალისწინებით. სასამართლო მიერ დადასტურებულია, რომ პაციენტისავე მიცემული ინფორმაციის საფუძველზე მედიკამენტის გაკეთების მომენტისთვის პაციენტის ალერგიულობის სტატუსი იყო უარყოფითი. შესაბამისად სამედიცინო დაწესებულებაში პაციენტისთვის გაწეული სამედიცინო მომსახურებისას მისი ანტიბიოტიკოთერაპია დაიგეგმა პაციენტის ანტიბიოტიკების მიმართ ალერგიული სტატუსის გათვალისიწინებით და სრულ თანხვედრაშია დამკვიდრებულ პრაქტიკასთან. ამდენად, სასამართლოს დასკვნა მოცემულ შემთხვევაში შესაბამისი შემოწმების, სინჯის ჩატარების აუცილებლობასთან დაკავშირებით არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან, სრულიად არაარგუმენტირებულია. უფრო მეტიც საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები ცალსახად მიუთითებენ, რომ კლინიკაში პაციენტისთვის გაწეული სამედიცინო მომსახურება წარიმართა გაიდლაინების, პროტოკოლებისა, სტანდარტების და დამკვიდრებული პრაქტიკის შესაბამისად და ს.ს–ნი სპეციფიკურ ალერგოტესტირებას გამოყენებულ მედიკამენტზე არ საჭიროებდა. აქედან გამომდინარე, სრულად დაუსაბუთებელია საპირისპიროს - ალერგოტესტირების ჩატარების აუცილებლობის - დადგენა სასამართლოს მიერ;

22.3. ბუნდოვანია, სასამართლოს მიერ ექსპერტთა წარმოდგენილი დასკვნის არ გაზიარება, მაშინ როცა თავადვე უთითებს, რომ დასკვნა შედგენილია შესაბამისი პროფილის ექიმ-სპეციალისტების მიერ, რომელთაც გააჩნია დარგისა და დამკვიდრებულ პრაქტიკის სპეციალიზირებული ცოდნა. წარმოდგენილი ექსპერტთა დასკვნა სრულ თანხვედრაშია სასამართლოს მიერ მის საპირწონედ მითითებულ სამინისტროს წერილთან და საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან. საქმეში არ არსებობს არც ერთი მტკიცებულება, რომელიც ეჭქვეშ დააყენებდა წარმოდგენილ დასკვნას, პირიქით სხვა მტკიცებულებები ადასტურებს მის ფარგლებში გაკეთებული დასკვნების სისწორეს. სასამართლოს მითითება, რომ დასკვნა არ შეიცავს მითითებას გამოყენებული სახელმძღვანელო ლიტერატურაზე და გაიდლაინებზე, არ შეესაბამება სიმართლეს, რამდენადაც საექსპერტო დასკვნაში, მითითებულია, რომ ალერგიული სინჯის ჩატარების შესახებ დასკვნა ემყარება ევროპის იმუნოლოგთა და ალერგოლოგთა აკადემიის (EAACT) და საქართველოს ალერგოლოგთა და იმუნოლოგთა ასოციაციის რეკომენდაციების, პაციენტისთვის გაწეული მომსახურებასთან მიმართებით საქართველოს ოკუპირებულ ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიერ მოწოდებულ - ST სეგმენტის ელევაციით მიმდინარე მიოკარდიუმის იმფარქტის (STEMI) ჰოსპიტალური მართვის პროტოკოლსა და გაიდლაინს, რომელიც მოწოდებულია 2014 წელს და ძალაშია შემდგომ განახლებამდე;

22.4. ბუნდოვანია სასამართლოს დასაბუთება მორალურ ზიანთან დაკავშირებით. გადაწყვეტილებაში ასახული დასაბუთებით არ დგინდება კონკრეტული ამ საქმეში არსებული რა ფაქტობრივი გარემოებების, მოსარჩელის რა ინდივიდუალური თავისებურებების, ტრავმის, ჯანმრთელობის სხვა დაზიანების სიმძიმის ხარისხიდან და სხვა გარემოებებიდან გამომდინარე, რომლებიც დაზარალებულის მიერ გადატანილ მორალურ ტანჯვას ადასტურებენ, განისაზღვრა მორალური ზიანის დაკმაყოფილების საფუძვლიანობა და მისი მოცულობა. სასამართლოს მიერ მორალური ზიანის კომპენსაციის განსაზღვრული თანხის მოცულობა - 50 000 ლარი - არის არაგონივრული და არ აკმაყოფილებს სამართლიანობის კრიტერიუმებს. აღნიშნული თანხა საერთო სასამართლოების მიერ მსგავსი კატეგორიის დავებთან მიმართებით პრაქტიკით დადგენილ მოცულობას არსებითად აღემატება და წარმოადგენს პრეცედენულად მაღალ ოდენობას. განსაკუთრებით იმ გარემოებების გათვალისწინებით, რომ საქმის მასალებით გარდა, იმისა, რომ ცალსახად დგინდება სამედიცინო დაწესებულების არაბრალეულობა, ასევე უტყუარად, დასტურდება, რომ ს.ს–ნს სამედიცინო დაწესებულებაში ალერგიული რეაქციის განვითარებისთანავე აღმოუჩინეს სწორი და ეფექტური დახმარება, პაციენტს შემდგომში არ შეზღუდვია შრომისუნარიანობა. ხოლო, მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება ან/და აღნიშნული გაუარესების სამედიცინო დაწესებულების მიერ გაწეულ მკურნალობასთან კავშირი საქმეში წარდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება. აქვე, დგინდება, რომ სამედიცინო დაწესებულებაში პაციენტის მკურნალობის დაგეგმვის განმსაზღვრელი, სწორედ პაციენტის მიერ მიწოდებული ინფორმაცია იყო. მართალია, სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახულია სსკ-ის 413 მუხლით გათვალისწინებული მორალური ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები და მისი ფუნქცია, მაგრამ სასამართლოს გადაწყვეტილებებით არ არის დაცული ამავე მუხლით ზიანის ოდენობის დადგენისთვის განსაზღვრული გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების განსაზღვრის ვალდებულება. ზიანის ანაზღაურების გონივრული და სამართლიანი ოდენობის განსაზღვრისას, სასამართლომ ასევე უნდა გაითვალოსწონოს რომ ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ზიანის ანაზღაურების მოცულობა, რომელი საერთო სასამართლოების მიერ პრაქტიკით დადგენილ მოცულობას მნიშვნელოვნად აღემატება, წარმოადგენს არაგონივრულსა და არასამართლიან მოცულობას, რითაც ატარებს სადამსჯელო ხასიათს;

22.5. სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 1007-ე მუხლების შესაბამისად, არასწორად მოახდინა მხარეთა მიერ მტკიცების ტვირთის დაძლევის შეფასება. სსსკ 102–ე მუხლის პირველი ნაწილისა და სსსკ-ის 1007–ე მუხლის დანაწესები არ გულისხმობენ პაციენტის სრულ გათავისუფლებას მტკიცების ტვირთისაგან და მტკიცების ტვირთის სრულად სამედიცინო დაწესებულებაზე გადატანას ან/და სამედიცინო დაწესებულებისთვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის პროცესუალური ვალდებულების სიმძიმის ხარისხის დამძიმებას. სწორედ მსგავს პოზიციას ავითარებს, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო თავის გადაწყვეტილებაში, სადაც მიუთითებს, რომ სამედიცინო შეცდომასთან დაკავშირებული დავების განხილვისას სახელმწიფოებს თავიანთი პოზიტიური ვალდებულების შესრულების კუთხით არ მოეთხოვებათ მტკიცების ტვირთის შეცვლა. ასევე, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ როდესაც ხელისუფლება ასრულებს საკუთარ პოზიტიურ ვალდებულებებს სამედიცინო შეცდომების სავარაუდო მსხვერპლთა მიმართ, მათ ასევე უნდა გაითვალისწინონ საპირისპირო ფაქტორებიც, როგორიცაა სამედიცინო პრაქტიკოსების უსამართლო პასუხისმგებლობის რისკი, რამაც შეიძლება დააზიანოს მათი პროფესიული მორალი და აიძულონ ისინი, რომ პრაქტიკა წარმართონ ხშირად პაციენტების ინტერესების საწინააღმდეგოდ, რაც უკვე ცნობილია როგორც „თავდაცვითი მედიცინა” (“defensive medicine”)(იხ.VASILEVA v. BULGARIA, Application no. 23796/10, § 70). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკაც ცალსახად მოწმობს, რომ პაციენტი ვალდებულია დაამტკიცოს, რომ ადგილი ჰქონდა სამედიცინო შეცდომას, რაც თავისთავად გულისხმობს მის ვალდებულებას წარმოადგინოს შესაბამისი მტკიცებულებები;

22.6. პაციენტს აკისრია სამედიცინო მომსახურების გამწევისთვის ზუსტი და სრული ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულება, რადგან სამედიცინო მომსახურების გამწევის მიერ სადიაგნოსტიკო ან/და სამკურნალო ტაქტიკის დაგეგმვა ხდება, სწორედ აღნიშნული ინფორმაციის საფუძველზე. უზენაესი სასამართლო, პაციენტის ბრალის საკითხის განხილვისას ერთ-ერთ საქმეში სწორედ პაციენტის აღნიშნულ ვალდებულებაზე ამახვილებს ყურადღებას და მიუთითებს, რომ პაციენტის ბრალს გამორიცხავს კანონით გათვალისწინებულ მოქმედებათა ზედმიწევნით კეთილსინდისიერად განხორციელება. აღნიშნულში უპირველესად, იგულისხმება დიაგნოსტიკის, მკურნალობის, პროფილაქტიკის ან სამედიცინო რეაბილიტაციის მიზნით ნებისმიერი მანიპულაციის თუ პროცედურის ჩატარებამდე სამედიცინო მომსახურების გამწევისათვის ინფორმაციის მიწოდება. პაციენტი ვალდებულია, მისცეს სრულყოფილი ინფორმაცია თავისი პირადი მონაცემებისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის თაობაზე, წარუდგინოს ზემოაღნიშნულის ამსახველი სამედიცინო დოკუმენტაცია და შეასრულოს მკურნალობისათვის დანიშნული ყველა პროცედურა (ას-260-244-11 27, 2011 წელი) მოცემულ შემთხვევაში, პაციენტის მიერ მიწოდებული ინფორმაციით მისი ალერგიულობის სტატუსი იყო უარყოფითი;

22.7. მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ექსპერტის დასკვნის გასაქარწყლებლად არ წარდგენილა საპირწონე პროცესუალური ძალის მქონე მტკიცებულებები. უფრო მეტიც მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები, თანხვედრაშია და უფრო მეტ სანდოობას სძენს საექსპერტო დასკვნაში განვითარებულ მსჯელობას. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტორს 2023 წლი 23 ივნისის წერილი, ცალსახად ადასტურებს, რომ „ალერგიული სინჯის აუცილებელი წესით ჩატარებასთან დაკავშირებით, აღნიშნულის მარეგულირებელი ნორმა მოქმედ კანონმდებლობაში არ არის“. რაც ცალკე აღებულიც, მოწმობს, რომ სინჯის ჩატარების ვალდებულება არ არსებობს;

22.8. სასამართლოს ასევე არ გამოუყენებია, სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლი და არ შეუფასებია თუ რა გავლენა ჰქონდა პაციენტის მიერ სამედიცინო დაწესებულებისთვის ალერგიულობასთან დაკავშირებით მიწოდებულ ინფორმაციას. სამედიცინო პერსონალისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებისას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს იმ გარემოების გამორიცხვას, რომ ზიანის წარმოშობას ან გაზრდას ხელი ხომ არ შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც. სამოქალაქო კანონმდებლობით, ზიანის მიმყენებელმა პასუხი უნდა აგოს მხოლოდ საკუთარი ბრალეული მოქმედებისათვის, ანუ მისი პასუხისმგებლობა უნდა შემოიფარგლოს მის მიერ განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით. აღნიშნული გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 415-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან, რომლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. პაციენტის ბრალს გამორიცხავს კანონით გათვალისწინებულ მოქმედებათა ზედმიწევნით კეთილსინდისიერად განხორციელება. აღნიშნულში უპირველესად, იგულისხმება დიაგნოსტიკის, მკურნალობის, პროფილაქტიკის ან სამედიცინო რეაბილიტაციის მიზნით ნებისმიერი მანიპულაციის თუ პროცედურის ჩატარებამდე სამედიცინო მომსახურების გამწევისათვის ინფორმაციის მიწოდება. პაციენტი ვალდებულია, მისცეს სრულყოფილი ინფორმაცია თავისი პირადი მონაცემებისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის თაობაზე, წარუდგინოს ზემოაღნიშნულის ამსახველი სამედიცინო დოკუმენტაცია და შეასრულოს მკურნალობისათვის დანიშნული ყველა პროცედურა (ას-260-244-11 27, 2011 წელი);

22.9. სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის მინისტრის №108/ნ ბრძანება „სამედიცინო დაწესებულებებში სტაციონარული სამედიცინო დოკუმენტაციის წარმოების წესის დამტკიცების შესახებ“, რომლის მე-2 მუხლის მე-4 და მე-7 პუნქტები ითვალისწინებენ სამედიცინო ისტორიაში ალერგიულობასთან დაკავშირებით პირველადი ინფორმაციის დაფიქსირებას პაციენტის მიერ ექიმისთვის მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზეც. სწორედ აღნიშნული თავდაპირველი ჩანაწერი განსაზღვრავს პაციენტის ალერგიულობის თავდაპირველ სტატუსს, რომლის გათვალისწინებითაც ხდება შემდგომში მკურნალობის სტრატეგიის დაგეგმვა;

22.10. სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად, რომ საქმეში არსებული სამედიცინო დოკუმენტების თანახმად, ს.ს–ნს მისთვის ჩატარებული სამედიცინო მომსახურების გაწევაზე ინფორმირებული თანხმობა არ გაუცია;

22.11. სასამართლომა არასწორად დაადგინა, რომ კლინიკაში პაციენტის მდგომარეობისათვის შეუსაბამო სამკურნალო ღონისძიება განხორცელდა და არასწორად არ მიიჩნია დადგენილ გარემოებად, რომ პაციენტისთვის ალერგიული სინჯის ჩატარების აუცილებლობა დამკვიდრებული სამედიცინო პრაქტიკის და საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად არ არსებობდა.

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

24. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია.

25. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

26. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები.

27. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

28. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასება სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს. მტკიცებულებათა შეფასება ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა - სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს. სასამართლოს, როგორც ნეიტრალური არბიტრის, როლი მტკიცების პროცესში შემოიფარგლება მტკიცების საგნის სწორად განსაზღვრით, მხარეთა შეჯიბრებითობის ხელმძღვანელობით, წარმოდგენილი მტკიცებულებების დასაშვებობა-განკუთვნადობის შემოწმებითა და შეკრებილ მტკიცებულებათა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შესწავლა-ანალიზით, სწორედ მათ საფუძველზე ყალიბდება მოსამართლის შინაგანი რწმენა და იგი საფუძვლად დაედება მიღებულ გადაწყვეტილებას (იხ. სუსგ №ას-839-805-2016, 6 მარტი 2017 წელი).

30. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია არის თუ არა სახეზე მოსარჩელისათვის მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები.

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ ზიანი სამართლებრივად რელევანტურია, როდესაც იგი გამოწვეულია მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედებით, ან როდესაც ზიანის მართლწინააღმდეგობა გამომდინარეობს კონკრეტული დაცული უფლების შელახვიდან. ამიტომ, სიცოცხლის, ფიზიკური ხელშეუხებლობისა და ჯანმრთელობის, საკუთრების ან სხვა აბსოლუტური უფლების დარღვევისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება უფრო ნაკლებად მკაცრ წინაპირობებს მოითხოვს, ვიდრე პასუხისმგებლობა წმინდა ეკონომიკური ინტერესების დარღვევისთვის (იხ. ი. გელაშვილი, „პაციენტის უფლებები“, საქართველოს უნივერსიტეტის გამომცემლობა, გვ. 175).

32. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ პაციენტს უფლება აქვს მიიღოს ხარისხიანი მომსახურება და ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში მომსახურება მისთვის ხელმისაწვდომი იყოს (უფლება ხარისხიანი სამედიცინო მომსახურების სტანდარტების დაცვაზე). „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის თანახმად, საქართველოს თითოეულ მოქალაქეს უფლება აქვს სამედიცინო მომსახურების ყველა გამწევისაგან მიიღოს ქვეყანაში აღიარებული და დანერგილი პროფესიული და სამომსახურეო სტანდარტების შესაბამისი სამედიცინო მომსახურება.

33. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1007-ე მუხლის თანახმად, სამედიცინო დაწესებულებაში მკურნალობისას (ქირურგიული ოპერაციის ან არასწორი დიაგნოზით დამდგარი შედეგი და სხვ.) პირის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საერთო საფუძვლებით. ზიანის მიმყენებელი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, თუ დაამტკიცებს, რომ ზიანის დადგომაში მას ბრალი არ მიუძღვის. ამავე კოდექსის 997-ე მუხლით, პირი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი (სამსახურებრივი) მოვალეობის შესრულებისას. პასუხისმგებლობა არ დადგება, თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე.

34. ამასთან, სამედიცინო პერსონალის ქმედებით ან უმოქმედობით გამოწვეული პაციენტის ფიზიკური ან ფსიქიკური მდგომარეობის გაუარესების ან სიკვდილის შემთხვევაში, პაციენტს, მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს შეუძლია მოითხოვოს პაციენტისათვის მიყენებული როგორც მორალური, ასევე, მატერიალური ზიანის ანაზღაურება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1124-1044-2017, 30 ივლისი, 2018 წელი).

35. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1007-ე მუხლით გათვალისწინებული სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით განსაზღვრული ოთხი წინაპირობის არსებობას მოითხოვს: უნდა დადგინდეს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის და ბრალი. ნორმის მიზნიდან გამომდინარე, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად მიიჩნევა სამედიცინო დაწესებულების მიერ არასწორად განხორციელებული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა, რამაც გამოიწვია ზიანი.

36. სამედიცინო მუშაკის ქცევის, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქცევის კვალიფიკაციისას, აუცილებელია არასათანადო სამედიცინო დახმარების აღმოჩენის ფაქტის დადგენა. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მოიცავს არა მარტო მის აქტიურ მოქმედებებს, არამედ, უმოქმედობასაც.

37. პაციენტისათვის მიყენებული ზიანისას, როგორც წესი, ექიმის განზრახი ბრალი არ იკვეთება. ასეთ შემთხვევებში საკმარისია, დადგინდეს ექიმის გაუფრთხილებლობა, რაც გულისხმობს მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების აუცილებელი გულისხმიერებისა და ყურადღების გარეშე განხორციელებას. გულისხმიერება და ყურადღებიანობა გამოიხატება ექიმის მიერ საჭირო სამედიცინო მოქმედებების ზედმიწევნით ხარისხიანად, აღიარებული სამედიცინო სტანდარტების შესაბამისად შესრულებაში (იხ. სუსგ საქმე №ას-1124-1044-2017, 30 ივლისი, 2018 წელი).

38. მკურნალობის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება დაკმაყოფილდეს, თუკი პირისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეულია უშუალოდ მცდარი სამედიცინო მოქმედებით, ანუ გამოკვეთილია მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ის გარემოება, რომ ზიანი გამოიწვია სამედიცინო პერსონალის ქმედებამ, უტყუარად უნდა დადგინდეს. უშედეგო მკურნალობა ან მკურნალობის უარყოფითი შედეგი თავისთავად (უალტერნატივოდ) არ იწვევს სამედიცინო პერსონალის პასუხისმგებლობას. ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს მკურნალობისას დაშვებული შეცდომებით, ანუ, თუ მკურნალობა სწორადაა წარმართული, თუნდაც, მას უარყოფითი შედეგი მოჰყვეს, არ იწვევს ექიმის პასუხისმგებლობას (იხ. სუსგ საქმე №ას-260-244-2011, 27 ივნისი, 2011 წელი).

39. „მცდარი საექიმო ქმედების“ განმარტება მოცემულია „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტში და გულისხმობს ექიმის მიერ უნებლიედ პაციენტის მდგომარეობისათვის შეუსაბამო სადიაგნოზო და/ან სამკურნალო ღონისძიებებს, რაც მიყენებული ზიანის უშუალო მიზეზი გახდა. საექიმო შეცდომად მიიჩნევა ექიმის მიერ საზოგადოდ აღიარებული სამედიცინო და ეთიკური სტანდარტების, კანონმდებლობით განსაზღვრული წესების დარღვევა, რამაც განაპირობა პაციენტის შეუსაბამო სადიაგნოზო და/ან სამკურნალო ღონისძიებები, რაც, თავის მხრივ, პაციენტისათვის ზიანის მიყენების უშუალო მიზეზი გახდა. ექიმს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი (იხ. სუსგ საქმე №1268-1526-09, 25 მაისი, 2010 წელი).

40. აღნიშნული კატეგორიის დავებში პაციენტს (მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს) ეკისრება ფაქტების სრულყოფილად და დამაჯერებლად წარდგენისა და გაცხადების ვალდებულება. აგრეთვე, მტკიცების ტვირთი იმის დასადასტურებლად, რომ მკურნალობისას შეცდომა დაუშვეს. თუ მისი განმარტებები არ დადასტურდება, მაშინ სამკურნალო შეცდომა მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ არ დამტკიცდება. ასევე, პაციენტმა უნდა წარმოადგინოს და დაამტკიცოს, რომ დამდგარი ზიანი ეფუძნება სამედიცინო დაწესებულების ვალდებულების დარღვევას (იხ. სუსგ საქმე №ას-111-111-2018, 11 მაისი, 2018 წელი).

41. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარემ დასძლია მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი ზიანის დადგომის, ასევე, დამდგარი ზიანისა და მიზეზობრივი კავშირის არსებობასთან დაკავშირებით. კერძოდ, საქმეზე დადგენილია, რომ პაციენტს 2022 წლის 21 ოქტომბერს 16:30 საათზე გაუკეთდა ი.ვ ცეფტრიაქსონი, რის შემდგომაც გამოეხატა ტკივილი გულის არეში, ცივი ოფლი, ჰაერის უკმარისობა, ჰიპერემია სახეზე და გულმკერდის წინა ზედაპირზე, ბატის კანი მთელ სხეულზე. ასევე აღენიშნა ჰიპოტენზია. პაციენტს დაუდგინდა დიაგნოზი - შოკი დაუზუსტებელი, ალერგია დაუზუსტებელი, მიოკარდიუმის მწვავე ინფარქტი, გულის უკმარისობა, პარკუჭთა ფიბრილაცია, შაქრიანი დიაბეტი, მარჯვენა მტევნის პირველი თითის ფალანგის ღია მოტეხილობა ცდომით (იხ. წინამდებარე განჩინების 6.1 – 6. 8 პუნქტები). მოწინააღმდეგე მხარე კი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის გამოსარიცხად მიუთითებს ძირითადად ორ გარემოებაზე: 1) პაციენტმა გამოკითხვისას ალერგიასთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ არ იყო ალერგიული; 2) არსებული კანონმდებლობით არ არის გათვალისწინებული ალერგიული სინჯის ჩატარების აუცილებლობა, ხოლო ალერგიული სტატუსისა და შესაბამისად ალერგიული სინჯის ჩატარების საჭიროების განსაზღვრა წარმოადგენს სამედიცინო პრაქტიკის შემადგენელ ნაწილს, თავისთავად რუტინულად სინჯის აღება კი არ წარმოადგენს დამკვიდრებულ პრაქტიკას.

42. საქართველოს უზენაესი სასამართლო განმარტავს, რომ ადამიანის ჯანმრთელობა აბსოლუტური სამოქალაქო უფლებაა. საქართველოს კონსტიტუციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით, ადამიანის ფიზიკური ხელშეუხებლობა დაცულია. მასში იგულისხმება არა მარტო ფიზიკური ძალადობისაგან თავისუფლება, არამედ თავისუფლება ყოველგვარი ფიზიკური ძალდატანებისაგან – თავისუფლება იმისაგან, რომ განიცადო რაიმე ფიზიკური ზემოქმედება საკუთარი ნების საწინააღმდეგოდ. იგი სრულიად განსხვავებულ უფლებებს მოიცავს. ადამიანის ჯანმრთელობაში ყოველგვარი ჩარევა შეიძლება მხოლოდ მისი თავისუფალი და ინფორმირებული თანხმობით, ხოლო განსაკუთრებულ და გადაუდებელ შემთხვევებში, როდესაც ასეთი თანხმობის მიღება შეუძლებელია – მხოლოდ ადამიანის ჯანმრთელობის ინტერესის შესაბამისად (იხ. ე. გოცირიძე, საქართველოს კონსტიტუციის კომენტარი. თავი მეორე. საქართველოს მოქალაქეობა. ადამიანის ძირითადი უფლებანი და თავისუფლებანი, გამომცემლობა შპს „პეტიტი“, თბილისი, 2013, გვ. 99). ასეთ პირობებში, მარტოოდენ მითითება, რომ რუტინულად სინჯის აღება არ წარმოადგენს დამკვიდრებულ პრაქტიკას და რომ სახეზე იყო პაციენტის ზეპირი განმარტება არაალერგიულობასთან დაკავშირებით ვერ გახდება სამედიცინო მუშაკის/ დაწესებულების მხრიდან მართლწინააღმდეგობის გამომრიცხველი გარემოება, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც საქმის მასალებით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ სამედიცინო დაწესებულებამ მიაწოდა პაციენტს ინფორმაცია შესაძლო გართულებების ან სადავო პრეპარატის გამოყენების შემთხვევაში, შესაძლო რისკთან, მათ შორის, ალერგიულ რეაქციასთან დაკავშირებით.

43. პაციენტის ძირითადი უფლება, იყოს დაცული მისი ჯანმრთელობა, ინდივიდუალური უფლებების, უპირველესად, პაციენტის ხელშეუხებლობის აღიარებაში გამოიხატება, რომელიც, თავის მხრივ, მოიცავს სხეულებრივ, ფიზიკურ ხელშეუხებლობასა და ინფორმაციულ ხელშეუხებლობას, პირადი ცხოვრების კონფიდენციალობას. ამ უფლებების აღიარება სახელმწიფოს აკისრებს ვალდებულებას, შექმნას და უზრუნველყოს სათანადო მექანიზმების არსებობა უფლებათა დასაცავად, რაც, ერთი მხრივ, საკანონმდებლო დონეზე მათ აღიარებასა და მოწესრიგებას, მეორე მხრივ, უფლების დარღვევაზე სათანადო რეაგირებას გულისხმობს (იხ. ი. გელაშვილი, „პაციენტის უფლებები“, საქართველოს უნივერსიტეტის გამომცემლობა, გვ. 9).

44. საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიუთითებს, რომ სხეულის ერთიანობაში ნებისმიერი ჩარევა მიიჩნევა სხეულის დაზიანებად როგორც სისხლის, ისე სამოქალაქო სამართლისათვის, პაციენტის თანხმობა კი ამ ქმედებას კანონიერად აქცევს, ექიმის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის თავიდან აცილების წინაპირობაა პაციენტის სხეულებრივი მთლიანობის დამრღვევ ნებისმიერ სამედიცინო ჩარევამდე ექიმის მიერ პაციენტის სათანადო ინფორმირება და თანხმობის მიღება. დელიქტურ სამართალშიც, volenti non fit iniuria გამორიცხავს პაციენტის თანხმობის შემთხვევაში ექიმის მხრიდან ჩარევის მართლწინააღმდეგობას იმ პირობით, თუ თანხმობა გაცემულია ნებაყოფლობით, თავისუფლად, სათანადოდ ინფორმირების შემდეგ (იხ. ი. გელაშვილი, „პაციენტის უფლებები“, საქართველოს უნივერსიტეტის გამომცემლობა, გვ. 37) .

45. „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველო კანონის 22-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, სამედიცინო მომსახურების გაწევის აუცილებელი წინაპირობაა პაციენტის ინფორმირებული თანხმობის მიღება. ამავე კანონის მე-18 მუხლის თანახმად კი, პაციენტს უფლება აქვს, სამედიცინო მომსახურების გამწევისაგან მიიღოს სრული, ობიექტური, დროული და გასაგები ინფორმაცია. ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის საერთაშორისო სტანდარტი გულისხმობს კლინიკის ვალდებულებას, მიაწოდოს პაციენტს ობიექტური და შინაარსობრივად ამომწურავი ცნობები, რომელიც ჩამოყალიბებულია აღქმადი, გასაგები და მისაღები ფორმით. პაციენტის აღნიშნული უფლება დაცულია არაერთი საერთაშორისო სამართლებრივი ინსტრუმენტით, როგორიცაა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენცია (მე-8 მუხლი), ასევე, „ადამიანის უფლებებისა და ბიომედიცინის შესახებ“ ევროპის საბჭოს კონვენცია (მე-5 მუხლი), პაციენტის ინფორმირებული თანხმობა არ განიხილება, როგორც უბრალო ნების გამოვლენა, არამედ როგორც პროცესი, რომელიც უზრუნველყოფს პაციენტის შესაძლებლობას, გააკეთოს ნებაყოფლობითი და გაცნობიერებული არჩევანი დაგეგმილი სამედიცინო ჩარევის თაობაზე.

46. ინფორმირებული თანხმობა წარმოადგენს არა სამედიცინო დაწესებულებისათვის დადგენილ ფორმალურ მოთხოვნას, არამედ იგი განსაკუთრებული მნიშვნელობის უფლებაა და ამაზე მიუთითებს ისიც, რომ ინფორმირებული თანხმობის უფლების იგნორირებამ შეიძლება გამოიწვიოს პირადი ცხოვრების უფლების დარღვევასთან ერთად როგორც კონვენციის მე-3 მუხლის, ასევე კონვენციის მე-2 მუხლის დარღვევა იმ შემთხვევაში, თუ პირი გარდაიცვალა (იხ. იქვე გვ. 39).

47. საკასაციო სასამართლო საკითხის შეფასებისას ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარდგენილი დოკუმენტების თანახმად, პაციენტს ჩატარებული სამედიცინო მომსახურების გაწევაზე ინფორმირებული თანხმობა არ გაუცია (იხ. წინამდებარე განჩინების 6.7 პუნქტი). კერძოდ, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ სამედიცინო დაწესებულებამ პაციენტს მიაწოდა ინფორმაცია გამოყენებული მედიკამენტის გვერდითი მოვლენების შესახებ, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც აშკარად დასტურდება გამოყენებული სადავო ანტიბიოტიკის შესაძლო გვერდითი მოვლენები და პაციენტის ისეთი ქრონიკული დაავადებები როგორიცაა შაქრიანი დიაბეტი და არტერიული ჰიპერტენზია.

48. საქართველოს უზენაესი სასამართლო დამატებით მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საქმეზე ალთუგი და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ, სადაც ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა სიცოცხლის უფლების დარღვევა. პაციენტი გარდაიცვალა კლინიკაში გაკეთებული წამლის რეაქციის შედეგად. მომჩივანი დავობდა, რომ სამედიცინო პერსონალმა დაარღვია ვალდებულება, რაც იმაში გამოიხატა, რომ პაციენტისაგან არ იყო მიღებული ანამნეზი და შესაძლო ალერგიული რეაქციის შესახებ ინფორმირებული თანხმობა. აღსანიშნავია, რომ თურქეთში დადგენილი პრაქტიკით, სამედიცინო დაწესებულება თანხმობას ითხოვდა ოჯახის წევრებისგან და არა თავად პაციენტისგან, ხოლო ინფორმირების ნაკლი არ განიხილებოდა დარღვევად. სასამართლომ დაადგინა, რომ სამედიცინო პერსონალმა დაარღვია პაციენტისა და მისი ოჯახის წევრების ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ სათანადო წესით გამოკითხვის ვალდებულება, მათი ინფორმირება მოსალოდნელ ალერგიულ რეაქციაზე და ადმინისტრაციის ინფორმირება, რაც, უპირველეს ყოვლისა, განპირობებული იყო იმით, რომ სახელმწიფოს მიერ არ იყო დადგენილი სათანადო მექანიზმი. სასამართლომ დაადგინა, რომ ხელისუფლებამ ვერ უზრუნველყო შესაბამისი საკანონმდებლო და ნორმატიული ჩარჩოს შექმნა, რომელიც მიზნად ისახავდა პაციენტის სიცოცხლის უფლების დაცვას (ECHR, Altuğ and Others v. Turkey, No. 32086/07, 30.06.2015). საქმეზე VC სლოვაკეთის წინააღმდეგ (VC v. Slovakia), სადაც სასამართლომ პაციენტის არასაკმარისი ინფორმირებულობის გამო კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევა დაადგინა. ამავე გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ სამედიცინო ჩარევა მომჩივანის სათანადო ინფორმაციის მიწოდებისა და მისი ინფორმირებული თანხმობის გარეშე ჩატარდა. სხვაგვარად რომ ითქვას, პაციენტს არ ჰქონდა შესაძლებლობა სამედიცინო ჩარევის ხასიათი და მისი გვერდითი მოვლენები გაეცნობიერებინა, ფაქტობრივად მას არ ჰქონდა სხვა გზა, გარდა იმისა, რომ სამედიცინო მანიპულაციის ჩატარებას დათანხმებოდა. სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ პაციენტის ინფორმირებული თანხმობა საჭირო იყო მისი ფიზიკური და მორალური ავტონომიის დასაცავად.

49. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა, რომ პაციენტის ინფორმირებულობის სტანდარტის იმგვარი დარღვევა, რომელმაც შესაძლებელია ჯანმრთელობისადმი ვნება გამოიწვიოს, მორალური ზიანის ანაზღაურების წინაპირობაც შეიძლება გახდეს (სუსგ №ას-645-2019; 26 ივლისი 2019 წელი, საქმე №ას-253-2021, 11 ივნისი 2021 წელი).

50. სამედიცინო მუშაკის ქცევის, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქცევის კვალიფიკაციისას, აუცილებელია არასათანადო სამედიცინო დახმარების აღმოჩენის ფაქტის დადგენა. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მოიცავს არა მარტო მის აქტიურ მოქმედებებს, არამედ, უმოქმედობასაც. შესაბამისად, სინჯის არ ჩატარება ამ შემთხვევაში, არის უმოქმედობა/ არასათანადო სამედიცინო დახმარება, რომელიც ქმნის მართლწინააღმდეგობას. წინამდებარე საქმეზე დადასტურებულია ზიანის არსებობა და მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. რაც შეეხება ბრალს, სახეზეა გაუფრთხილებლობა, რომელიც გამოიხატა ექიმის დაუდევრობაში - შესაბამისი ალერგიული სინჯის ჩატარების გარეშე მეტიკამენტის გამოყენებაში.

51. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სამედიცინო დაწესებულებამ სათანადო მტკიცებულების წარდგენის გზით ვერ შეძლო მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის გამომრიცხველი გარემოებების დასაბუთება, ხოლო ზოგადი მითითებები და განმარტებები სამედიცინო პრაქტიკაზე, ისეთი აბსოლუტური სამოქალაქო უფლების დარღვევისას როგორიცაა ჯანმრთელობა ვერ გახდება სამედიცინო დაწესებულების პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების საფუძველი.

52. გამომდინარე იქიდან, რომ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, დაკისრებული მატერიალური ზიანის ოდენობა არ არის შედავებული, საქართველოს უზენაესი სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ მორალური ზიანის ოდენობის გონივრულობაზე.

53. სსკ-ის 413-ე მუხლით, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში, დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. საექიმო შეცდომით პირისათვის მიყენებული ზიანი შესაძლოა, იყოს როგორც ქონებრივი, ისე - არაქონებრივი. მატერიალური (ქონებრივი) ზიანი შესაძლოა, გამოიხატოს ჯანმრთელობის დაზიანებით, დამატებითი ხარჯების გაწევით და სხვა. ხოლო მორალური (არაქონებრივი) ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებსა და სულიერ ტკივილში, რომელსაც იგი განიცდის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად. მორალური ტანჯვით მიყენებული ზიანის (არაქონებრივი ზიანის) ანაზღაურება ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, მისი მიზანია არამატერიალური სიკეთის ხელყოფით გამოწვეული ტანჯვის შემსუბუქება, ნეგატიური განცდების სიმძიმისა და ინტენსივობის შემცირება (იხ.: სუსგ საქმე №ბს-327-309 (2კ-07), 16 მაისი 2019 წელი).

54. მორალური ზიანის ანაზღაურებას აკისრია სამი ფუნქცია: პირველი - დააკმაყოფილოს დაზარალებული; მეორე - ზემოქმედება მოახდინოს ზიანის მიმყენებელზე; მესამე - თავიდან აიცილოს პიროვნული უფლებების ხელყოფა სხვა პირების მიერ. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება მიზნად არ ისახავს მიყენებული ზიანის სრულ რესტიტუციას, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრული კომპენსაცია. მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და სამართლიანი. მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრა ხდება ზიანის მიმყენებლის ქონებრივი მდგომარეობის, დაზარალებულის ბრალის ხარისხის და სხვა კონკრეტულ გარემოებათა გათვალისწინებით. მორალური ზიანისათვის ფულადი კომპენსაციის ოდენობა არ უნდა იყოს უზომოდ გაზრდილი და არ უნდა მოწყდეს რეალობას, მისი მიზანი არ უნდა იყოს მოპასუხის დასჯა. მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ხელყოფის ხასიათი, მისი გავლენა პირის არამატერიალურ სიკეთეზე (იხ. სუსგ №ას-660-660-2018, 20 ივლისი 2018 წელი, №ას-1040-2018, 26 ივლისი 2019 წელი).

55. განსახილველ შემთხვევაში, ცალსახაა, რომ მოსარჩელემ მიიღო ჯანმრთელობის ზიანი (იხ. წინამდებარე განჩინების 6.1- 6.8 პუნქტები), პაციენტისთვის მიყენებული ტრავმის, ზიანის ხარისხისა და სიმძიმის, მორალური ზიანის ცხოვრების ხარისხზე ზეგავლენის (თუ როგორ იმოქმედა დაზიანებამ პაციენტის ყოველდღიურ ცხოვრებაზე), ფსიქოლოგიური ზემოქმედების (რაც გამოიხატება ემოციური სტრესში), მოპასუხის პასუხისმგებლობის ხარისხის, ასევე, უზენაესი სასამართლოს მიერ მორალურ ზიანზე ჩამოყალიბებული პრაქტიკისა (იხ. სუსგ.-ები ას-1102-1038-2015, 22.01.2016; ას-1584-2022, 02.11.2023; №ას-38-2021 18.05.2021; №ას-1129-2020 16.03.2021) და დამატებით, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკის (იხ. ECHR: Case of Z v. Finland (1997); Case of G.N. and Others v. Italy (2009); Case of V.C. v. Slovakia (2011); Case of G.S. v. Bulgaria (2012); Case of Mehmet and Bekir Senturk v. Turkey (2013) გათვალისწინებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ განსაზღვრული თანხა - 50 000 ლარი არის გონივრული.

56. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

57. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 2 504.40 ლარის 70% – 1 753.1 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ნ.ჰ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „ნ.ჰ–ს“ (ს/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 2024 წლის 23 აგვისტოს №1724405608 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2 504.40 ლარის 70% – 1, 753.1 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიზო უბილავა

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე