საქმე №ას-1281-2024

18 დეკემბერი, 2024 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიზო უბილავა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ე-ე-ჯ. ჯ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს.ა–ნი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ს.ა–ნმა (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ე(ე-ე-ჯ.ჯ–ის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „კასატორი“) მიმართ თანხის -21 546 ლარის დაკისრების თაობაზე.

2. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

4. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1. 2018 წლის 29 მაისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ბინის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება. ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ......, 23-ე კორპუსის მიმდებარედ, მე-15 სართულზე მდებარე 65.1 კვ.მ №68 ბინა. ნასყიდობის საგნის ფასი განისაზღვრა - 37 430 აშშ დოლარით;

6.2. 2018 წლის 29 მაისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ბინის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება. ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა თბილისში, ........ 23-ე კორპუსის მიმდებარედ, მე-15 სართულზე მდებარე 39.2 კვ.მ №67 ბინა. ნასყიდობის საგნის ფასი განისაზღვრა - 22 540 აშშ დოლარით;

6.3. 2018 წლის 29 მაისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ბინის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება. ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა თბილისში, ........, 23-ე კორპუსის მიმდებარედ, მე-12 სართულზე მდებარე 42.5 კვ.მ №111 ბინა. ნასყიდობის საგნის ფასი განისაზღვრა - 18 700 აშშ დოლარით;

6.4. მოსარჩელის მიერ მოპასუხის ანგარიშზე №111 ბინის საფასურის სახით გადახდილია ჯამში - 9 215.11 ლარი; №67 ბინის საფასურის სახით - 6 165.70 ლარი, №68 ბინის საფასურის სახით კი - 6 165.70 ლარი, სულ 21 546 ლარი;

6.5. ლ.ა–ის მიერ მოპასუხის ანგარიშზე №68 ბინის საფასურის სახით გადახდილია- 17 537.95 ლარი, ხოლო №67 ბინის საფასურის სახით - 12 289 ლარი;

6.6. 2019 წლის 10 ივლისს მოპასუხესა და ლ.ა–ს შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება. ნასყიდობის საგანს წარმოადგენდა ქ. თბილისში, ......., მე-12 სართულზე მდებარე 42.5 კვ.მ. №111 ბინა (ს/კ: ......). ნასყიდობის საგნის ფასი განისაზღვრა - 52 743 ლარით. ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის თანახმად, ნასყიდობის საფასური მყიდველს გადახდილი აქვს სრულად;

6.7. 2019 წლის 27 ივლისის წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ მან დაარღვია 2018 წლის 29 მაისს გაფორმებული ბინის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებები (შემდგომში - „მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებები“) №67 ბინაზე და №68 ბინაზე, რის გამოც მყიდველი გაფრთხილდა, რომ წერილის მიღებიდან 10 კალენდარული დღის ვადაში შეწყდებოდა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებები. მოსარჩელე ასევე გააფრთხილეს, რომ ხელშეკრულების მე-5 მუხლის საფუძველზე გამყიდველი მოახდენდა აღნიშნული უძრავი ქონებების რეალიზაციას;

6.8. 2019 წლის 21 ოქტომბერს გაფორმებული უძრავი ქონების განვადებით ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულებით გ.ზ–ს საკუთრებაში გადაეცა ქ. თბილისში, ........, მე-15 სართულზე მდებარე ფართი (მშენებარე), 65.1 კვ.მ №68 ბინა (ს/კ: .......);

6.9. 2019 წლის 21 ოქტომბერს გაფორმებული უძრავი ქონების განვადებით ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულებით გ.ზ–ს საკუთრებაში გადაეცა ქ. თბილისში, ......, მე-15 სართულზე მდებარე ფართი (მშენებარე), 39.20 კვ.მ №67 ბინა (ს/კ ......);

6.10. 2019 წლის 18 ივლისს გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ლ.ა–ის საკუთრებაში არსებული ქ. თბილისში, .......... მე-12 სართულზე მდებარე უძრავი ქონება, ფართი (მშენებარე), 42.40 კვ.მ. №111 ბინა თანასაკუთრებაში გადაეცათ ი.ო.ა–ს და მ.ა–ს;

6.11. საქმის მასალებით არ დასტურდება მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შეთანხმების არსებობა იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხა - 21 546 ლარი, ჩათვლილიყო ლ.ა–თან 2019 წლის 10 ივლისს, №111 ბინაზე გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესრულების ანგარიშში.

7. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 477-ე, 405.1, 352.1 მუხლებით და აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფუძველზე გადახდილი ნასყიდობის საფასურის უკან დაბრუნებაა.

8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დადგენილია, რომ მხარეთა შორის დაიდო ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებები, რომლის მიხედვით, მოსარჩელემ მოპასუხისგან შეიძინა სამი ბინა (მდებარე ქ.თბილისი, ....... კორპუსი 23-ის მიმდებარედ, ბინა №67; ბინა №68 და ბინა №111); ამ ხელშეკრულებათა ფარგლებში, მოსარჩელემ მოპასუხეს გადაუხადა ნასყიდობის საფასურის ნაწილი - 21 546 ლარი. კერძოდ, №67 ბინაზე - 6 165.70 ლარი, №68 ბინაზე - 6 165.70 ლარი, ხოლო №111 ბინაზე - 9 215.11 ლარი; მოსარჩელის მიერ ვალდებულებათა შეუსრულებლობის გამო, მოპასუხემ შეწყვიტა მასთან №67 და №68 ბინებზე დადებული ხელშეკრულებები; ხელშეკრულება ფაქტობრივად შეწყვეტილია ასევე №111 ბინაზეც (ეს ბინა მოპასუხემ გაასხვისა მოსარჩელის დაზე). შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 352-ე მუხლის საფუძველზე, მოსარჩელეს წარმოეშვა გადახდილი ნასყიდობის საფასურის უკან დაბრუნების მოთხოვნის უფლება.

9. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მითითება სამმხრივი შეთანხმების დადების თაობაზე, ფაქტობრივად იმას ნიშნავს, რომ მოპასუხის მიმართ არსებული მოთხოვნა, მოსარჩელემ/კრედიტორმა დაუთმო თავის დას/მესამე პირს (სსკ-ის 199-ე მუხლის თანახმად, მოთხოვნის მფლობელს (კრედიტორს) შეუძლია მოვალის თანხმობის გარეშე მოთხოვნა მესამე პირს დაუთმოს, თუკი ეს არ ეწინააღმდეგება ვალდებულების არსს, მოვალესთან მის შეთანხმებას ან კანონს (მოთხოვნის დათმობა)). სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოთხოვნის დათმობა ფორმათავისუფალი გარიგებაა, მაგრამ ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ზეპირი ფორმით მოთხოვნის დათმობის ფაქტი შესაბამისი მტკიცებულებებით არ უნდა დადასტურდეს. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე უთითებს აუდიტის დასკვნაზე, რომელიც მისი მოსაზრებით, ადასტურებს სადავო გარემოებას. ამ მტკიცებულების შინაარსის შეფასებით, სასამართლო მიდის იმ დასკვნამდე, რომ ის არ შეიცავს საკმარის ინფორმაციას სადავო გარემოების დასადასტურებლად. ამასთან, აშკარაა, რომ ზემოხსენებული შეთანხმების არსებობის თაობაზე ინფორმაცია აუდიტს მიაწოდა თავად მოპასუხემ, რადგან სხვა რომელიმე დამოუკიდებელ წყაროზე მითითებას აუდიტის დასკვნა არ შეიცავს. ამასთან, მართალია, მოსარჩელისა და მისი დის მიერ სამი ბინის შესაძენად ჯამურად გადახდილი თანხა (51 392 ლარი) დაახლოებით იმდენივეა, რაც მოსარჩელის დამ გადაიხადა №111 ბინის შესაძენად (52 743 ლარი), თუმცა მხოლოდ ეს გარემოება არაა საკმარისი იმისათვის, რომ დავადგინოთ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნის დათმობის ფაქტი, მით უფრო, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის დის მოწმის სახით დაკითხვაც კი არ მოუთხოვია სადავო გარემოების გამოსარკვევად. ამდენად, მოპასუხე ვერ ადასტურებს სამმხრივი შეთანხმების (მოთხოვნის დათმობის) არსებობის ფაქტს.

10. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

11. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ძირითად პრეტენზიებს:

11.1. სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მიერ მოპასუხეზე გადახდილად გამოაცხადა რა 21 546 ლარი, თავი აარიდა იმის აღნიშვნას, რომ სადავო თანხა მოსარჩელის მონაწილეობითა და თანხმობით ჩაითვალა №111 ბინის ღირებულებაში. აღნიშნული ბინის გასხვისების შემდეგ ნასყიდობის ფასი მთლიანად მოსარჩელის განკარგულებაშია. ასეთ პირობებში, მოსარჩელის ერთადერთი მოვალე მისი და ლ.ა–ია. იმ პირობებში, როდესაც კომპანიამ №67, №68 და №111 ბინები გაასხვისა, იგი აღარ იმყოფება ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში მოსარჩელესთან. ვალდებულებით ურთიერთობაში დარჩა ორი სუბიექტი - კრედიტორის სახით მოსარჩელე ს.ა–ნი და მოვალის სახით მისი და ლ.ა–ი. ამ ურთიერთობამ ფარდობითი ანუ რელატიური ურთიერთობის სახე მიიღო. ამის გამო, მოსარჩელეს არ ჰქონდა უფლება ვალდებულებითი ურთიერთობის არამონაწილისათვის წარედგინა მოთხოვნა სადავო თანხის დაბრუნების შესახებ; სააპელაციო პალატას უნდა ემსჯელა არასათანადო მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლის შესახებ. ლ.ა–ის მიერ გასხვისებული №111 ბინის მთლიანი ღირებულება (მათ შორის სადავო თანხა) მოსარჩელის დასთან ინახება, მაგრამ მოსარჩელემ თანხა ვალდებულებით ურთიერთობაში არმყოფი პირისგან მოითხოვა, რითაც არღვევს კეთილსინდისიერების პრინციპს;

11.2. შპს „ა.ჯ–ას“ საბუღალტრო ცნობაში აღნიშნულ მოსარჩელეს, მოპასუხესა და ლ.ა–ს შორის დადებულ ზეპირ შეთანხმებას №67-ე და №68-ე ბინებზე ს.ა–ნის მიერ გადახდილი თანხების №111 ბინის ღირებულებაში ჩათვლის შესახებ, სააპელაციო პალატამ შინაარსი შეუცვალა და აღნიშნა, რომ თითქოს მითითებულ პირებს შორის სამმხრივი შეთანხმება ფაქტობრივად იმას ნიშნავდეს, რომ მოპასუხის მიმართ არსებული მოთხოვნა მოსარჩელეს (კრედიტორს) დაეთმოს თავისი დისთვის - ლ.ა–ისთვის. საბუღალტრო ცნობაში მითითებულ შეთანხმებაზე სააპელაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 99-ე მუხლი. ამ მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თანხმობას არ სჭირდება გარიგებისათვის დადგენილი ფორმის დაცვა, როგორც ამას სასამართლო მიიჩნევს. თანხმობის ფორმა თავისუფალია და იგი არაა დამოკიდებული ძირითადი გარიგების ფორმაზე, რის გამოც თანხმობა შეიძლება ნებისმიერი ფორმით განხორციელდეს ზეპირად, წერილობით, კონკლუდენტური მოქმედებით და ა.შ. საბუღალტრო ცნობაში ცალსახად საუბარია არა მოსარჩელის მიერ თავის დისთვის მოთხოვნის უფლების დათმობაზე, არამედ მოსარჩელის, ლ.ა–ისა და კომპანიის ხელმძღვანელების ურთიერთშეთანხმებაზე №67 და №68 ბინებზე გადახდილი თანხების №111 ბინის ღირებულებაში ჩათვლის შესახებ;

11.3. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე და მისი და - ლ.ა–ი კომპანიასთან შეთანხმებით თავიდანვე ერთად იხდიდნენ სამივე ბინის საფასურს. ასეთი თანხმობის დასტურია ის რეალობა, რომ ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულებები ზემოთ აღნიშნულ ბინებზე თავიდანვე მოსარჩელეზე გაფორმდა, მაგრამ №67-ისა და №68 ბინების ღირებულების ნაწილი ლ.ა–ს, როგორც ამ ხელშეკრულებათა არამონაწილეს აქვს გადახდილი, კერძოდ, №67 ბინაზე 12 289 ლარი, ხოლო №68 ბინაზე 17 537 ლარი. გარდა ამისა №111 ბინაზე, რომელიც შემდგომში ნასყიდობის ხელშეკრულებით გაფორმდა ლ.ა–ზე. ღირებულების ნაწილი 9 215.11 ლარი გადახდილი აქვს მოსარჩელეს. და-ძმა არუთინიანები ბინების ყიდვა-გაყიდვით (ბიზნესით) ცდილობდნენ მოგება მიეღოთ. ბინებზე გადახდები ზეპირი შეთანხმებით ხორციელდებოდა;

11.4. სამმხრივი შეთანხმების არსებობა ასევე დასტურდება მოსარჩელის დუმილით №67 და №68 ბინაზე გადახდილი თანხა ჩათვლილიყო №111 ბინის ღირებულებაში, არც ამ ბინების გასხვისებაზე გამოუთქვამს მხარეს პრეტენზია.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 7 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

13. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია.

14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში - „სსსკ“) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

16. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

17. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

18. საქართველოს უზენაესი სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასება სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს. მტკიცებულებათა შეფასება ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა - სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს. სასამართლოს, როგორც ნეიტრალური არბიტრის, როლი მტკიცების პროცესში შემოიფარგლება მტკიცების საგნის სწორად განსაზღვრით, მხარეთა შეჯიბრებითობის ხელმძღვანელობით, წარმოდგენილი მტკიცებულებების დასაშვებობა-განკუთვნადობის შემოწმებითა და შეკრებილ მტკიცებულებათა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შესწავლა-ანალიზით, სწორედ მათ საფუძველზე ყალიბდება მოსამართლის შინაგანი რწმენა და იგი საფუძვლად დაედება მიღებულ გადაწყვეტილებას (იხ. სუსგ №ას-839-805-2016, 6 მარტი 2017 წელი).

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლო უპირველესად აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის ხელმოწერილი უძრავი ქონების ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება ნარდობის ხელშეკრულებას წარმოადგენს.

20. საკასაციო სასამართლოს დადგენილი აქვს სტაბილური სასამართლო პრაქტიკა, რომ ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ნივთის შექმნის და მასზე საკუთრების უფლების მეორე მხარისათვის გადაცემის ვალდებულებას, წარმოადგენს არა ნასყიდობის წინარე ურთიერთობას, არამედ - ნარდობას (იხ. სუსგ საქმე №ას-194-2019, 27 მაისი 2019 წელი; №ას-849-2022, 22 ნოემბერი 2022 წელი; №ას-129-2023, 10 ივლისი 2023 წელი) „წინარე ხელშეკრულება არის ვალდებულებით-სამართლებრივი გარიგება, რომლითაც მხარეები კისრულობენ სხვა ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას, ანუ მხარეები სამართლებრივად იბოჭავენ თავს მომავალში ე.წ. ძირითადი ხელშეკრულების დადების ვალდებულებით. წინარე ხელშეკრულება უნდა შეიცავდეს პირობას საგნის და ვადის თაობაზე, რომელშიც მხარეები კისრულობენ ძირითადი ხელშეკრულების დადებას. წინარე ხელშეკრულების საგანი სხვა უნდა იყოს და ძირითადის — სხვა. წინარე ხელშეკრულების საგანი არის მხარის ვალდებულება, დადოს ხელშეკრულება, ანუ იკისროს მომავალში რაიმე ვალდებულება, მაშინ როცა ძირითადი ხელშეკრულებით ეს ვალდებულება უშუალოდ წარმოიშობა. განსახილველ შემთხვევაში, ქონების აშენებისა და საკუთრების გადაცემის თაობაზე დადებული ხელშეკრულება, რომლითაც განსაზღვრულია მკაფიოდ იდენტიფიცირებადი ასაშენებელი/გადასაცემი საგანი და შემხვედრი ვალდებულებაც (ანაზღაურების) შესრულებულია, სწორედ მხარეთა შორის ნარდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობაზე მეტყველებს და ამ ტიპის გარიგებას წინარე ხელშეკრულებასთან ვერ გავაიგივებთ“ (იხ. სუსგ საქმე №ას-625-625-2018, 31 ოქტომბერი 2018 წელი; №ას-849-2022, 22 ნოემბერი 2022 წელი).

21. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ (შემკვეთმა) მოითხოვა მხარეთა შორის ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო გადაცემული თანხის დაბრუნება.

22. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლა, სამოქალაქო კოდექსის ისეთი ინსტიტუტია, რომელიც სახელშეკრულებო-სამართლებრივ ურთიერთობებში ყველა ტიპის ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის გამოიყენება სსკ-ის 352-ე, 405-ე მუხლებით გათვალისწინებული სქემით (სსკ-ის 405-ე, 352-359-ე მუხლები) (გამონაკლისს (დამატების სახით) წარმოადგენს ერთობლივი საქმიანობით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შესაძლებლობა, იხ. სსკ-ის 938-ე მუხლი).

23. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება კანონმდებლის მიერ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარისათვის მინიჭებული უფლებაა. ხელშეკრულებიდან გასვლა გამოიყენება მხოლოდ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში, ამიტომ კანონი ამომწურავად განსაზღვრავს ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებსა და წესს, კერძოდ, იმას, თუ როდის შეუძლია ხელშეკრულების მხარეს, მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა (სსკ-ის 405-ე, 352-ე მუხლები). ხელშეკრულებიდან გასვლის - როგორც მეორეული მოთხოვნის უფლების, საფუძვლები შეიძლება დაიყოს მატერიალურ და ფორმალურ ნაწილებად. მატერიალური შეიძლება გულისხმობდეს სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობას, ხოლო ფორმალური - დამატებითი ვადის დაწესებასა და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შესახებ შეტყობინებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-294-2019, 30 სექტემბერი, 2019 წელი).

24. მოცემულ შემთვევაში, სადავო არ არის ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერება. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იმსჯელებს მხოლოდ თანხის უკან დაბრუნების საკითხზე.

25. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 352-ე მუხლის საფუძველზე, ხელშეკრულებიდან გასვლას მიღებულის ორმხრივი რესტიტუცია მოსდევს. საგულისხმოა ისიც, რომ ზოგადად ხელშეკრულებიდან გასვლის შემდეგ, მხარეები თავისუფლდებიან ხელშეკრულებით ნაკისრი პირველადი ვალდებულების შესრულებისაგან და გარდაიქმნებიან რესტიტუციის კრედიტორად და რესტიტუციის მოვალედ. მოცემულ შემთხვევაში, რამდენადაც სადავო არ არის ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერება კომპანიამ მიღებული თანხა უნდა დაუბრუნოს შემკვეთს.

26. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ თანხის უკან დაბრუნების გამოსარიცხად მოპასუხე მიუთითებს მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხის სხვა ბინის გადასახდელ საფასურში ჩათვლაზე, თუმცა ასეთი ფაქტის არსებობას სადავოდ ხდის მოსარჩელე. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი „affirmanti, non negati, incumbit probatio“ (მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს). შესაბამისად, მითითებული სადავო ფაქტის დამტკიცება მოპასუხეს უნდა უზრუნველეყო, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში, ვერ განახორციელა.

27. საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ თავის მხრივ მითითება ზეპირი სამმხრივი ხელშეკრულების არსებობაზე, რომლის მიზანს მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხების მესამე პირის გადასახდელ საფასურში ჩათვლა წარმოადგენდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 199-ე მუხლის შემადგენლობას ქმნის.

28. სსკ-ის 199-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოთხოვნის მფლობელს (კრედიტორს) შეუძლია მოვალის თანხმობის გარეშე მოთხოვნა მესამე პირს დაუთმოს, თუკი ეს არ ეწინააღმდეგება ვალდებულების არსს, მოვალესთან მის შეთანხმებას ან კანონს (მოთხოვნის დათმობა). მოვალესთან შეთანხმება დათმობის დაუშვებლობის შესახებ შეიძლება მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს მოვალის პატივსადები ინტერესი.

29. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნის გადაცემის შემთხვევაში, ადგილი აქვს ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში აქტიური მხარის - კრედიტორის შეცვლას. კრედიტორის შეცვლა კი, ყოველთვის გარკვეული სამართლებრივი საკითხების წარმოშობასთან არის დაკავშირებული, ვინაიდან ამ უკანასკნელს ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა აკავშირებს მოვალესთან. მისი გასვლა ვალდებულებით - სამართლებრივ ურთიერთობიდან იწვევს მის მიმართ ვალდებულების შეწყვეტას. სწორედ ამიტომ სამოქალაქო სამართლის მიერ შემუშავებულ იქნა ცალკე ინსტიტუტი - მოთხოვნის დათმობა იგივე, „ცესია“. სსკ-ის 198-ე მუხლის მიხედვით ეს არის თავდაპირველ და ახალ კრედიტორებს შორის დადებული გარიგება, რომლითაც თავდაპირველი კრედიტორი მოვალის მიმართ თავის მოთხოვნას გადასცემს (უთმობს) ახალ კრედიტორს. თავდაპირველ კრედიტორს „ცედენტი“ ეწოდება, ხოლო ახალ კრედიტორს - „ცესიონერი” (იხ. სუსგ №ას-528-501-2015, 4 ნოემბერი 2015 წელი).

30. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი არ ადგენს რაიმე სპეციალურ ფორმას მოთხოვნის დათმობის გარიგებისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 198-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე მხარეებს, ზოგადი წესით, თავისუფლად შეუძლიათ განსაზღვრონ მოთხოვნის დათმობის ფორმა. ამ დროს მოქმედებს გარიგების ფორმის შესახებ ზოგადი ნორმები (სამოქალაქო კოდექსის 69-ე-71-ე მუხლები) და ამდენად, მოთხოვნის დათმობა შეიძლება დაიდოს როგორც წერილობით (მათ შორის, სანოტარო წესით), ისე ზეპირად, მხარეთა უბრალო ზეპირი ნების გამოვლინებით. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მართალია მხარეები თავისუფალი არიან ხელშეკრულების ფორმის არჩევაში (სსკ-ის 68-ე მუხლი), თუმცა, უდავოა, რომ ფორმის არჩევის საკითხი მტკიცების ტვირთზე პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს.

31. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ თავდაპირველად ნარდობის ხელშეკრულებები (მხარეთა მიერ დასათაურებული როგორც ბინის ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება) თავდაპირველად მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დაიდო, მათ შორის, №111 ბინაზე და მოგვიანებით მოხდა მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხების ამ ბინის ასანაზღაურებელ ღირებულებაში ჩათვლა, თუმცა განსახილველი საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის მოსარჩელის ამგვარი ნება. მარტოოდენ მოპასუხის ზეპირი მითითების საფუძველზე კი სასამართლო მოკლებული იყო მსგავსი ფაქტის დადგენილად მიჩნევის შესაძლებლობას. რაც შეეხება კასატორის მითითებას აუდიტის დასკვნაზე, რომელიც შექმნილია მოპასუხე კომპანიისათვის ბუღალტრული მომსახურების გამწევი ორგანიზაციის მიერ და თავის მხრივ სასამართლო უწყებაში წარსადგენად შედგა, იგი შეიცავს მხოლოდ ზოგად მითითებას მოდავე მხარეებსა და ლ.ა–ს შორის არსებულ შეთანხმებაზე, რომელიც ვერ იქნება მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხების მესამე პირის გადასახდელ თანხების ანგარიშში ჩათვლის ნების დამადასტურებელ მტკიცებულებად მიჩნეული.

32. ასეც რომ არ იყოს, მოთხოვნის დათმობის არარსებობის პირობებშიც, კონკრეტული პირის მიერ გადახდილი თანხების სხვის ასანაზღაურებელ ფულად ვალდებულებაში ჩათვლისთვის, სადავოობის შემთხვევაში, მარტოოდენ ზეპირი მითითება არ არის საკმარისი მტკიცებულება განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, როდესაც ურთიერთობის ერთ-ერთი მხარე იურიდიული პირია, რომელსაც, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი მოწყობის გარდა, პრეზუმირებულია, რომ გააჩნია მმართველო ორგანო(ები), შესაბამისი პასუხისმგებლობა, შესაძლო რისკების შეფასების უნარი კონტრაჰირების პროცესში.

33. საქართველოს უზენაესი სასამართლო ვერ გაიზიარებს საკასაციო პრეტენზიას არასათანადო მოპასუხეობასთან დაკავშირებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის თანახმად, თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო არ არის, რომ მოსარჩელეს თანხები მოპასუხე კომპანიისთვის აქვს გადაცემული, ხოლო რესტიტუციის ფარგლებში, მათი უკან დაბრუნების ვალდებულება სწორედ მას ეკისრება.

34. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიები, რომლებიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით; ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

35. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-194-2019, 27 მაისი 2019 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

36. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1 077. 30 ლარის 70% – 754. 11 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ე-ე-ჯ.ჯ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „ე-ე-ჯჯ–ს“ (ს/კ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 2024 წლის 17 სექტემბერს №2993 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1 077. 30 ლარის 70% – 754. 11 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიზო უბილავა

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე