საქმე N:ას-856-2024

01 ოქტომბერი 2024 წელი

№ას-856-2024 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები - ლ.ა–ნი, გ.ჩ–ვა, დ.გ–ია, ნ.გ–ია, ბ.მ–ძე, ვ.მ–ძე, ს.მ–ძე, ნ.თ–ძე, ნ.ქ–ი, თ.ქ–ი

მოწინააღმდეგე მხარე - ამხანაგობა „კ.....“ - წევრები: შ.პ.ს. „ს.პ.ც–ი“, შ.პ.ს. ტ-ჰ.ჯ–ია“, ზ.მ–ძე

მესამე პირი - ს.ს.ი.პ. დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 მარტის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ამხანაგობა ,,კ....."-მა (წევრები: შ.პ.ს. ,,ს.პ.ც–ი“, შ.პ.ს. „ტ-ჰ.ჯ–ია“, ზ.მ–ძე) სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხეების: გ.ჩ–ვას, მ.ბ–ას, მ.დ–ას, კ.დ–ძის, ნ.წ–ის, ე.ც–ძის, ზ.გ–ის, ბ.მ–ძის, ს.მ–ძის, ვ.მ–ძის, ნ.თ–ძის, გ.პ–ის, ხ.მ–ძის (პ–ის), გ.პ–ის, ე.პ–ის, ს. (ს.) ბ–ას, დ.შ–იას, კ.დ–ძის, შ.გ–ის (მხარდამჭერი შ.გ–ნი), ლ.ა–ნის, ლ.(ლ.) ს–ის, ნ.ს–ას, გ.ც–ას, დ.გ–იას, ნ.გ–იას, თ.ქ–ისა და ნ.ქ–ის მიმართ, უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვისა და ამ ქონების თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემის შესახებ.

2. მოპასუხეებმა: გ.ჩ–ვამ, მ.ბ–ამ, ე.პ–მა, ლ.ა–ნმა, გ.პ–მა, ხ.მ–ძემ, მ.დ–ამ, კ.დ–ძემ, ნ.წ–მა, ე.ც–ძემ, ზ.გ–მა, ბ.მ–ძემ, ს.მ–ძემ, ვ.მ–ძემ, ნ.თ–ძემ, დ.გ–იამ და ნ.გ–იამ წარმოდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს.

3. მოპასუხეებს: გ.პ–ს, შ.გ–ს, ს.ბ–ას, დ.შ–იას, კ.დ–ძეს, ლ. (ლ.ს–ნს), ნ.ს–ას, გ.ც–ას, თ.ქ–სა და ნ.ქ–ს შესაგებელი არ წარმოუდგენიათ და არც სასამართლო სხდომაზე გამოცხადებულან.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 07 დეკემბრის გადაწყვეტილებით - სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოპასუხეების: გ.ჩ–ვას, მ.ბ–ას, მ.დ–ას, კ.დ–ძის, ნ.წ–ის, ე.ც–ძის, ზ.გ–ის, ბ.მ–ძის, ს.მ–ძის, ვ.მ–ძის, ნ.თ–ძის, გ.პ–ის, ხ.პ–ის (მ–ძე), გ.პ–ის, ე.პ–ის, ს. (ს.) ბ–ას, დ.შ–იას, კ.დ–ძის, შ.გ–ის (მხარდამჭერი შ.გ–ნი), ლ.ა–ნის, ლ.(ლ.) ს–ის, ნ.ს–ას, გ.ც–ას, დ.გ–იას, ნ.გ–იას, თ.ქ–ის და ნ.ქ–ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნა ქ.თბილისში, .........., N37-ში მდებარე უძრავი ქონება, დაზუსტებული ფართი 1867.00 კვ.მ (ს/კ N..........) და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელე ამხანაგობა „კ.....“-ს (წევრები - შ.პ.ს. ,,ს.პ.ც–ი“, შ.პ.ს. ,,ტ-ჰ.ჯ–ია“, ზ.მ–ძე).

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს ლ.ა–ნმა, ბ.მ–ძემ, ვ.მ–ძემ, ს.მ–ძემ, ნ.თ–ძემ, ნ.ქ–მა, თ.ქ–მა, დ.გ–იამ, ნ.გ–იამ, კ.დ–ძემ, ე.პ–მა, გ.ჩ–ვამ, შ.გ–მა (მხარდამჭერი შ.გ–ნი), მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 მარტის განჩინებით - სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, შემდეგ ფაქტობრივსამართლებრივ საფუძვლებზე მითითებით:

6.1. 2004 წლის 30 ნოემბერს ამხანაგობის დაფუძნების შესახებ ხელშეკრულების თანახმად, დაფუძნდა ამხანაგობა „კ.....“, რომლის წევრებს წარმოადგენენ: შ.პ.ს. „ს.პ.ც–ი“, შ.პ.ს. „ტ-ჰ.ჯ–ია“ და ზ.მ–ძე.

6.2. 2007 წლის 27 ივნისს სანოტარო წესით დამოწმებული N1-3536 ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის ხელშეკრულებით დაფუძნდა ამხანაგობა „პ.ი–ი“, რომლის დამფუძნებელ წევრებს წარმოადგენდნენ შ.პ.ს. „პ.პ–ი“ და ამხანაგობა „კ.....“. ამხანაგობა დარეგისტრირდა 2007 წლის 02 ივლისს. ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილება მიენიჭა ე.მ–ს.

6.3. 2012 წლის 24 მაისის ამხანაგობა „პ.ი–ი“-ს დამფუძნებელთა კრების ოქმის საფუძველზე, შ.პ.ს. „პ.პ–ი“ ჩაანაცვლა შ.პ.ს. „ბ.ე.მ–მა“.

6.4. მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრის ამონაწერებით, შ.პ.ს. „ბ.ე.მ–ი“ დაფუძნდა 2009 წლის 28 სექტემბერს და მისი დირექტორია ე.მ–ი, შ.პ.ს. „ს.პ.ც–ი“-ს დაფუძნების თარიღი არის 2003 წლის 20 თებერვალი, დირექტორი კი - მ.ჯ–ი, შ.პ.ს. „ტ-ჰ.ჯ–ია“ დაფუძნდა 2002 წლის 9 ოქტომბერს, საზოგადოების დირექტორი ი.გ–ძეა.

6.5. 2012 წლის 15 ოქტომბრის საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ნივთი, რომლის მისამართია: ქ.თბილისი, ……, N37, დაზუსტებული ფართი 7321 კვ.მ., შენობა-ნაგებობები N1, N2, N3 ფართით 1424 კვ.მ (ს/კ N.........) რეგისტრირებულია ამხანაგობა ,,პ.ი–ი“-ს საკუთრებად. საკუთრების უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება N2/8236-09, დამოწმების თარიღი: 21.01.2010წ.

6.6. 2021 წლის 05 ივლისის საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ნივთი, რომლის მისამართია: ქ.თბილისი, ………., დაზუსტებული ფართი 1867.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი N1, ფართით 1424 კვ.მ. (ს/კ N..........) (ნაკვეთის წინა ნომერი .........; …..) რეგისტრირებულია ამხანაგობა „კ.....“-ის საკუთრებად. საკუთრების უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება N2/401-13, დამოწმების თარიღი: 20.14.2018წ.

6.7. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას, მდებარე, …….. N37-ში, დაზუსტებული ფართი 1867.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი N1, ფართით 1424 კვ.მ (ს/კ N..........) ფაქტობრივად ფლობენ მოპასუხეები: შ.გ–ი, გ.ჩ–ვა, ე.პ–ი, კ.დ–ძე, დ.გ–ია, ნ.გ–ია, ბ.მ–ძე, ვ.მ–ძე, ს.მ–ძე, ნ.თ–ძე, ნ.ქ–ი, თ.ქ–ი და ლ.ა–ნი.

6.8. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, რომლის მისამართია: ქ. თბილისი, ………, ავარიული, სიცოცხლისათვის საშიში ობიექტია.

6.9. დადგენილია, რომ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 ოქტომბრის N1009 დადგენილების და პრეზიდენტის 1996 წლის 25 სექტემბრის N643 ბრძანებულების საფუძველზე მოხდა აღნიშნულ ობიექტში დევნილთა განსახლება და დევნილთა ორგანიზებულად განსახლების (იმდროისთვის კომპაქტური) ობიექტის შექმნა.

6.10. 2022 წლის 19 მაისის მდგომარეობით, დევნილთა მონაცემთა ბაზის მიხედვით ქ.თბილისში, ……… მდებარე სანატორიუმ-პროფილაქტორიუმის შენობას მინიჭებული აქვს გაუქმებული ობიექტის სტატუსი. ობიექტი გაუქმდა დევნილთა საკითხების შემსწავლელი კომისიის 2019 წლის 06 ივნისის სხდომის (ოქმი N28) საფუძველზე.

6.11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 26 აპრილის განჩინებით დაკმაყოფილდა საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტროს განცხადება და მის უფლებამონაცვლედ ცნობილი იქნა სსიპ დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროების უზრუნველყოფის სააგენტო.

6.12. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, რომლის მისამართია: ქ.თბილისი, …….., ავარიულ მდგომარეობაშია და წარმოადგენს სიცოცხლისათვის საშიშ ობიექტს.

6.13. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილია ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის თანახმად, უძრავი ნივთი, მდებარე: ქ. თბილისში, …….., N37-ში, დაზუსტებული ფართი 1867.00 კვ.მ (ს/კ N..........) რეგისტრირებულია ამხანაგობა „კ.....“-ის საკუთრებად. საკუთრების უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია: თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის გადაწყვეტილება N2/401-13, დამოწმების თარიღი: 20.14.2018წ.

6.14. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა-დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის „ნ“ ქვეპუნქტზე, რომლის შესაბამისად, სათანადო საცხოვრებელს წარმოადგენს დევნილისათვის საკუთრებაში ან მართლზომიერ მფლობელობაში გადაცემული საცხოვრებელი, სადაც უზრუნველყოფილია ღირსეული ცხოვრებისათვის აუცილებელი პირობები, მათ შორის, უსაფრთხოებისა და სანიტარიული თვალსაზრისით დამაკმაყოფილებელი პირობები და ინფრასტრუქტურის ხელმისაწვდომობა. ამავე კანონის მე-14 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ამ კანონის მე-6 მუხლის პირველ პუნქტში აღნიშნული მიზეზის აღმოფხვრამდე ან დევნილის გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფამდე დევნილს არ ასახლებენ მის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი ფართობიდან, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც: ა) დევნილთან ფორმდება წერილობითი შეთანხმება მის მიერ დაკავებული ფართობის სანაცვლოდ მისი სათანადო ფულადი ან სხვა სახის დახმარებით უზრუნველყოფის თაობაზე; ბ) დევნილს გამოეყოფა შესაბამისი საცხოვრებელი ფართობი, რომლითაც არ გაუარესდება მისი საყოფაცხოვრებო პირობები; გ) ხდება სტიქიური ან სხვა მოვლენა, რომელიც ითვალისწინებს კომპენსაციას და რეგულირდება საერთო წესით.

6.15. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას, მდებარე, …….. გამზირ N37-ში, დაზუსტებული ფართი 1867.00 კვ.მ (ს/კ N..........), შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი N1, ფართით 1424 კვ.მ, - აპელანტები არამართლზომიერად ფლობენ.

6.16. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-ე მუხლზე მითითებით, აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოება, რომ საკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ქონება მოპასუხეთა მფლობელობაშია, დაადასტურეს თავად მოპასუხე მხარეებმა ჯერ კიდევ პირველი ინსტანციის სასამართლოში, როგორც შესაგებლის წარმოდგენისას, ისე - სასამართლო სხდომებზე. რაც შეეხება აპელანტებს: ნ.ქ–სა და თ.ქ–ს, მათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში შესაგებელი არ წარმოუდგენიათ, შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის მიხედვით, ფლობასთან დაკავშირებით მითითებული ფაქტობრივი გარემოება პალატის მიერ დადასტურებულად უნდა მიჩნეულიყო. პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ფართის ფლობა არც სააპელაციო საჩივრებით იყო სადავო.

6.17. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტ შ.გ–ის პრეტენზია, თითქოს სასამართლომ მიიღო შ.გ–ის გამოსახლების გადაწყვეტილება ისე, რომ გადაწყვეტილებიდან არ იდენტიფიცირდებოდა ფლობს თუ არა აღნიშნული პირი სადავო საცხოვრებელ ფართს, მაშინ როდესაც, გამოსახლების გადაწყვეტილების მიღების აუცილებელი წინაპირობაა მოპასუხის სადავო ფართში ცხოვრება. პალატის განსჯით, ფაქტობრივი ფლობის გარემოება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი იქნა და ამავე სასამართლოს განმარტებით, იგი ეფუძნება თავად მოპასუხეთა პოზიციას, კერძოდ, მოპასუხეებმა ე.პ–მა, ლ.ა–ნმა, შ.გ–მა (მხარდამჭერი ლ.ა–ნი), წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ წარმოადგენენ აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებულ და ამავდროულად სოციალურად დაუცველ პირებს, რის გამოც, წასასვლელი სხვაგან არ აქვთ. საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, დევნილთა და განსახლების სამინისტროს არაერთხელ მიმართეს, უზრუნველეყოთ მათი ოჯახი გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით, მაგრამ უშედეგოდ. როგორც დევნილებს, მათ აქვთ უფლება, ისარგებლონ სათანადო საცხოვრებლით საქართველოს ფარგლებში, მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნებამდე. მათი გამოსახლება ალტერნატიული საცხოვრებლით უზრუნველყოფამდე იქნება მათი, როგორც იძულებით გადაადგილებული პირების დისკრიმინაცია, რაც დაუშვებელია. ასევე აღსანიშნავია, რომ აპელანტ შ.გ–ის დედა, ამავდროულად აპელანტი ლ.ა–ნი, წარმოდგენილ სააპელაციო საჩივარშიც აღნიშნავდა, რომ საასამართლოს არ უნდა დაეკმაყოფილებინა სარჩელი შ.გ–ის მიერ ფართის მართლოზმიერი მფლობელობიდან გამომდინარე. შესაბამისად, როგორც შ.გ–ის, ისე სხვა აპელანტებთან დაკავშირებით, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ აპელანტები ფლობენ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ სადავო უძრავ ქონებას.

6.18. შ.გ–ი წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით პრეტენზიას აცხადებდა, რომ მიუხედავად იმისა, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა შ.გ–ი არ ცხოვრობს სადავო ფართში, იგი მაინც გამოასახლეს. მისი მტკიცებით, გადაწყვეტილებაში არ იყო ნამსჯელი, რომ დევნილი პირია და მასზე სპეციალური წესი მოქმედებს. ამასთან, მხარემ მიუთითა ახალ გარემოებაზე, რომ გადაწყვეტილების მიღების შემდგომ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ მიიღო გადაწყვეტილება დევნილთა სააგენტოს წინააღმდეგ, რითაც დააკმაყოფილა მისი სარჩელი და სააგენტოს დაევალა შ.გ–ის გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფა (ბინით დაკმაყოფილება).

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ, შესაგებლით (ტ.1, ს.ფ. 117-130) დგინდებოდა, რომ თავფურცელზე მხარედ ნამდვილად არის შ.გ–ი მითითებული, თუმცა იგი ხელს არ აწერს შესაგებელს. საქმის მასალებით ასევე დგინდებოდა, რომ შესაგებელს ხელს აწერენ მხოლოდ ე.პ–ი და ლ.ა–ნი (ტ.1, ს.ფ. 125), შესაბამისად, შ.გ–ს არც პირადად და არც წარმომადგენლის მეშვეობით ხელი არ მოუწერია შესაგებელზე. უფრო მეტიც, ამავე შესაგებლით (ტ.1, ს.ფ. 121) ე.პ–ი და ლ.ა–ნი ითხოვდნენ საქმის შეჩერებას შ.გ–ისთვის მხარდამჭერის დანიშვნამდე. ამდენად, აღნიშნულით დგინდებოდა, რომ შესაგებლის წარმოდგენის მომენტისთვის არც ლ.ა–ნი და არც შ.გ–ნი არ იყვნენ შ.გ–ის მხარდამჭერები ან/და წარმომადგენლები. აღსანიშნავი იყო ისიც, რომ მხარდამჭერად ცნობის შემდეგაც არ არის მათ მიერ შესაგებელი წარმოდგენილი, შესაბამისად, სარჩელში მითითებული გარემოებები შავლეგ გუჯეჯიანისთვის დადასტურებულად უნდა მიჩნეულიყო, მათ შორის - შ.გ–ის მიერ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სადავო ფართის არამართლზომიერად ფლობის ნაწილშიც. პალატის განსჯით, თავად მხარის ქმედებით დადასტურებულად უნდა მიჩნეულიყო, არამხოლოდ ფლობის ფაქტი, არამედ - არამართლზომიერად ფლობის ფაქტი, რაც სარჩელის საფუძვლიანობას განაპირობებდა.

6.19. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა, რომ სადავო უძრავი ქონება 2016 წლის 05 დეკემბრამდე ნამდვილად იყო აპელანტების: ბ.მ–ძის, ვ.მ–ძის, ს.მ–ძის, ნ.თ–ძის, თ.ქ–ისა და ნ.ქ–ის მართლზომიერ მფლობელობაში, თუმცა დევნილთა საკითხების შემსწავლელი კომისიის 2016 წლის 05 დეკემბრის სხდომის ოქმის N122 გადაწყვეტილებით, მითითებულ პირებს ეთქვათ თანხმობა 3 - ოთახიანი ბინით დაკმაყოფილებაზე, რითაც მათ მიერ სადავო ფართის ფლობას მართლზომიერი საფუძველი გამოეცალა. აღნიშნულს ადასტურებდა წარმოდგენილი ინფორმაცია (ტ.3, ს.ფ.70-73, ტ.5, ს.ფ. 271) და სამსახურებრივი ბარათი (ტ.7, ს.ფ.2-3). პალატამ ყურადღება გაამახვილა აპელანტების მითითებაზე, რომ ისინი რეალურად არიან ორი ოჯახი, რის გამოც, მათი ერთი ბინით დაკმაყოფილება უსაფუძვლო იყო. სააპელაციო პალატის განსჯით, აღნიშნული საკითხი მოცემული დავის ფარგლებში არ იხილებოდა, ამასთან, აპელანტების პრეტენზია ოჯახების რაოდენობასთან დაკავშირებით მათ მიერ უძრავი ქონების ფლობას მართლზომიერად ვერ აქცევდა.

აღსანიშნავი იყო, რომ კომისიამ მათი ბინით დაკმაყოფილების თაობაზე იმსჯელა ჯერ კიდევ 2016 წლის 05 დეკემბერს, თუმცა მითითებული ოქმი აპელანტებს არ გაუსაჩივრებიათ და არც სხვა ქმედებები განუხორციელებიათ თავიანთი უფლებების დასაცავად. შესაბამისად, მას შემდეგ, რაც დღის წესრიგში დადგა სავინდიკაციო სარჩელი, აპელანტების მიერ წარმოდგენილი გარემოება ვერ ჩაითვლებოდა მათ მიერ მართლზომიერი ფლობის წინაპირობად. სხვა რაიმე გარემოება აპელანტების მიერ არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში და არც სააპელაციო საჩივრის წარმოდგენის დროს არ დასახელებულა და არც შესაბამისი მტკიცებულებები არ წარმოდგენილა (იხ. შესაგებელი ტ.1, ს.ფ. 403-458, სააპელაციო საჩივარი). შესაბამისად, აპელანტების სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლო იყო და ვერ დაკმაყოფილდებოდა.

სააპელაციო პალატის დასკვნით, ბ.მ–ძის, ვ.მ–ძის, ს.მ–ძის, ნ.თ–ძის, თ.ქ–ისა და ნ.ქ–ის მართლზომიერი მფლობელობა სადავო უძრავ ქონებაზე ვრცელდებოდა 2016 წლის 05 დეკემბრამდე, თუმცა დევნილთა საკითხების შემსწავლელი კომისიის 2016 წლის 05 დეკემბრის გადაწყვეტილების შედეგად, რითაც მხარეები სახელმწიფოს მიერ დაკმაყოფილდნენ გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით (რაზეც უარი თქვეს აპელანტებმა), მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ფართის ფლობა არამართლზომიერი გახდა, რითაც მხარეთა ურთიერთობა მოექცა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის ფარგლებში და მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანი გახდა.

6.20. რაც შეეხება ლ.ა–ნის (შ.გ–ის დედა), სააპელაციო საჩივარს, პალატამ აღნიშნა, რომ იგი უძრავი ქონების ფლობის მართლზომიერების საფუძვლად უთითებდა იმ გარემოებას, რომ ვინაიდან მისი შვილი სადავო ქონების მართლზომიერი მფლობელია, როგორც მისი ოჯახის წევრი თავადაც მართლზომიერ მფლობელად მიიჩნევა. ამასთან, იგი იძულებით გადაადგილებული პირია და არ არის დაკმაყოფილებული სახელმწიფოს მიერ შესაბამისი საცხოვრებელი ფართით, შესაბამისად, სახელმწიფოს მიერ ვალდებულების შესრულებამდე, მას უფლება ჰქონდა დარჩენილიყო სადავო ფართში (იხ. შესაგებელი ტ.1, ს.ფ. 117-130).

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, 2022 წლის 19 მაისით დათარიღებული სამსახურებრივი ბარათით (ტ.7, ს.ფ. 2-3) დგინდებოდა, რომ ლ.ა–ნი დაკმაყოფილებულია გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით. აღნიშნულს ასევე ადასტურებდა იძულებით გადაადგილებული პირის - დევნილის ანკეტა, სადაც აპელანტის როგორც რეგისტრირებულ, ისე საცხოვრებელ მისამართად მითითებულია ქ. ქუთაისი, …….. (იხ. ტ.7, ს.ფ. 16). 2018 წლის 23 მარტის მდგომარეობით არსებული ინფორმაციის მიხედვით (ტ.3, ს.ფ. 70- 72) ლ.ა–ნი იძულებით გადაადგილებული პირია და უზრუნველყოფილია გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით (ქ. ქუთაისი, ქუჩა ……… მიმდებარედ). 2018 წლის 02 თებერვლის წერილით (ტ.3, ს.ფ. 7-40) ასევე, დგინდებოდა, რომ ლ.ა–ნი სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილია გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით. 2016 წლის 11 ოქტომბრის საჯარო რეესტრის ამონაწერით დასტურდებოდა, რომ ლ.ა–ნის საკუთრებაშია უძრავი ქონება, რომლის მისამართია: ქ.ქუთაისი, ……… ქუჩა (……. და … მიმდებარედ), სართული 3, ბინა N35 (იხ. ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან ტ.3, ს.ფ. 28-29, ტ.7, ს.ფ. 73-74) ანუ ის უძრავი ქონება, რომელიც სახელმწიფომ მას, როგორც იძულებით გადაადგილებულ პირს გადასცა. ამდენად, რადგანაც ლ.ა–ნი, როგორც იძულებით გადაადგილებული პირი, გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებულია, მის მიერ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ფაქტობრივი ფლობა საფუძვლის გარეშეა, რის გამოც ვლინდებოდა მისი სააპელაციო საჩივრის უარყოფის საფუძველი.

სააპელაციო პალატის განსჯით, ვინაიდან ლ.ა–ნის მიერ მითითებული გარემოება, რომ რაკი შ.გ–ი მართლზომიერად ფლობს სადავო უძრავ ნივთს, ისიც მართლზომიერ მფლობელად მიიჩნება, მხარეს არ გაუჟღერებია პირველ ინსტანციაში საქმის მომზადების ეტაპზე, ამ ახალი ფაქტობრივი გარემოების მითითება დაუშვებელი იყო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად.

6.21 რაც შეეხება აპელანტ გ.ჩ–ვას, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ იგი არ წარმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული მოსარგებლის სტატუსის მქონე პირს. საქმეში წარმოდგენილია თბილისის სტუდქალაქის სამმართველოს მიერ 1996 წლის 1-ელ აპრილს გაცემული N7 ორდერი, რომლის თანახმად, ჩ.გ–ს და ვ.ნ–ს გადაეცათ N3 კორპუსში მე-2 სართულზე N25 ოთახი. აღნიშნული ორდერის დედანი ვერ იქნა მოძიებული. ამასთან, საქართველოს ეროვნული არქივის მიერ 2019 წლის 04 ივნისს გაცემული ინფორმაციის თანახმად, საქართველოს ეროვნულ არქივში დაცულ ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის საბინაო-კომუნალური მომსახურების სერვისცენტრების დოკუმენტებში, ……. N37გ მისამართზე მცხოვრებ მოქალაქეებისათვის გაცემული ბინის მიღების ორდერები არ ინახება (იხ. ტ.6, ს.ფ. 33), ხოლო საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს 2019 წლის 22 მაისის წერილის მიხედვით, დოკუმენტაცია აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით სამინისტროს არქივში დაცული არ არის (იხ. ტ.6, ს.ფ.34). ამდენად, აპელანტის მიერ მითითებული მტკიცებულების (იხ. ორდერი N7 (ტ. 5, ს.ფ. 234) დედანი არ არსებობს, შესაბამისად, ამ უკანასკნელის მითითება, რომ არსებული ასლი სასამართლოს მიერ უნდა შეფასებულიყო როგორც მტკიცებულება, საფუძველს მოკლებულია. თავად მხარის მიერ წარმოდგენილი წერილებით დასტურდებოდა, რომ ასეთი ინფორმაცია არ ინახება შესაბამის სახელმწიფო უწყებებში, არ დგინდება საერთოდ იყო თუ არა გაცემული ასეთი სახის დოკუმენტი, შესაბამისად, სასამართლოს მიერ ამ დოკუმენტის ასლისათვის დედნის ძალისა და მტკიცებულების სტატუსის მინიჭება, საფუძველს მოკლებული იყო.

წარმოდგენილ ორდერს ან შესახლების წერილს სააპელაციო პალატა ვერ მიიჩნევდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პ–ი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ საცხოვრებელი სადგომის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებად. წარმოდგენილი საქმის მასალით და მოწმის განმარტებით დადასტურებული იქნა გ.ჩ–ვას, როგორც განათლების სამინისტროს ჩასახლებულის მიერ სადავო ფართის დაკავების ფაქტი. ის ჩასახლებული იქნა, როგორც განათლების სამინისტროს თანამშრომელი, რომელსაც არ ჰქონდა სხვა საცხოვრებელი ფართი და ვინაიდან მას გააჩნდა განათლების სამინისტროს მიმართვა, გაეწია შუამდგომლობა და გადაეცა ფართი საცხოვრებლად.

ამდენად, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიზნებისთვის სადავო უძრავი ნივთი, ვერ მიიჩნეოდა საცხოვრებელ სადგომად იმ საფუძვლითაც, რომ სადავო ფართი არასოდეს ყოფილა საცხოვრებელი, იყო პოლიკლინიკის შენობა, სამკურნალო დაწესებულება და სახელმწიფო საკუთრება. ამდენად, აპელანტის მიერ მითითებული ურთიერთობა, რასაც იგი სადავო ფართის ფლობის მართლზომიერ საფუძვლად მიიჩნევდა მასში მონაწილე არასათანადო სუბიექტებისა და საგნის (ობიექტის) ბუნების გათვალისწინებით, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის ფარგლებში არ ექცეოდა. შესაბამისად, არ არსებობდა სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის თაობაზე საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის ნება. ამასთან, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის საინფორმაციო ბარათის თანახმად, გ.ჩ–ვა ქ.თბილისში, …….. გამზირის N37გ-ში, ბინა N30-ში რეგისტრირებულია 2011 წლის 21 სექტემბრიდან (ტ.3, ს.ფ.48). 2018 წლის 23 მარტის წერილით დგინდებოდა, რომ გ.ჩ–ვა არ არის დევნილი (ტ.3, ს.ფ.70), ხოლო 2008 წლის 04 მარტის საჯარო რეესტრის ამონაწერით დასტურდებოდა, გ.ჩ–ვას სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული იყო უძრავი ქონება, მდებარე ქ.თბილისში, ………, კორპ. N9ა, ბინა N1 (იხ. ამოანწერი საჯარო რეესტრიდან ტ.7, ს.ფ. 147-148). 2022 წლის 19 მაისის სამსახურებრივი ბარათის მიხედვით (იხ. ტ.7, ს.ფ. 2-3), გ.ჩ–ვა არ იძებნება დევნილთა და ეკომიგრანტთა მონაცემთა ბაზაში. შესაბამისად, იგი არ წარმოადგენს არც იძულებით გადაადგილებულ პირს - დევნილს, არც სტიქიური მოვლენების შედეგად დაზარალებულ პირს - ეკომიგრანტს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააგენტო არ ფლობდა ინფორმაციას მათ შესახებ.

რაც შეეხება გ.ჩ–ვას მიერ წარმოდგენილ კომუნალური გადახდის ქვითრებს, ისინი არის 14.11.12, 14.12.12, 16.01.13, 13.02.2013, 13.05.2014, 09.09.20-14, 09.10.2014, 11.11.2014, 26.01.2015, 10.02.2015, 12.03.2015, 07.12.2015, 10.02.2016, 11.05.2016, 09.09.2016, 11.01.2017, 09.02.2017, 10.04.2017, 09.11.2017, 13.03.2017 წლის მდგომარეობით, რომელთა მიხედვითაც, ქ. თბილისში, ……., მე-3 კორპუსში არსებულ მისამართზე შესაბამისი გადასახადი მოსულია გ.ჩ–ვას სახელზე (იხ. კომუნალური გადახდის ქვითრები (ტ. 3, ს.ფ. 233-252). ს.ს. „თ “-ს ინფორმაციით, ქ. თბილისში, ………, N2 ბინაში N48….. აბონენტად გ.ჩ–ვა რეგისტრირებულია 2012 წლის იანვრიდან, ასევე განმარტებულია, რომ აღნიშნულ მისამართზე მცხოვრები მოსახლეობის მიერ მოხმარებული ელ. ენერგიის რაოდენობა 2010 წლის მაისამდე ჯერ აღირიცხებოდა N40…. აბონენტის (სტუდქალაქსპეცპროექტი (……)) მრიცხველზე, ხოლო 03.05.2020 წლიდან ინდივიდუალურ გამრიცხველიანებამდე N460….. სტუდქალაქსპეცპროექტი (…… 3 კორპ) მრიცხველზე (იხ. ს.ს. „თ “-ს ინფორმაცია (ტ.1, ს.ფ. 94-95).

საქმეზე მოწმის სახით დაკითხულმა მ.ჩ–ძემ განმარტა, რომ გ.ჩ–ვა სადავო ფართში ცხოვრობს 1994 წლიდან, მეუღლესთან, ნ.ვ–ასთან ერთად, რომელიც ამჟამად გარდაცვლილია. გ.ჩ–ვა არ არის დევნილი, მაგრამ ის ფართში ჩასახლდა განათლების სამინისტროს წერილის საფუძველზე. დევნილების გარდა მისამართზე ასევე ცხოვრობდნენ განათლების სამინისტროს თანამშრომლები, სტუდენტები, რომლებსაც საცხოვრებელი არ გააჩნდათ და დღეს პრივატიზებული აქვთ ფართები. გ.ჩ–ვა დღემდე ცხოვრობს სადავო ფართში, ის იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს და კორპუსის რემონტის ხარჯებს. ზოგადად საცხოვრებელ ფართებს სტუდქალაქის მმართველი გ.რ–ი აძლევდა სტუდენტებს ან თანამშრომლებს მიმართვების საფუძველზე. აღნიშნულ საკითხს გ.რ–თან ერთად არეგულირებდა ჯ.გ–ა. გ.ჩ–ვაც ფართში შეასახლა სტუდქალაქის ადმინისტრაციამ. შემდეგ გაიცა უკვე ორდერი, მისი დედანიც არსებობდა და ინახებოდა სახლმმართველობაში. ასევე იწარმოებოდა სპეციალური ჟურნალი, სადაც ხელმოწერით ხდებოდა ორდერის გაცემის დადასტურება, მაგრამ აღნიშნული დოკუმენტაცია განადგურდა. ორდერი დამოწმებულია სტუდქალაქის მმართველის - გ.რ–ის მიერ, მისივე ბეჭდით. მის გარეშე მის ბეჭედს ვერავინ გამოიყენებდა. რადგან ორდერის ასლი არის, დედანიც იქნებოდა.

აღნიშნული ორდერი გამზადდა მ.ჩ–ძის ხელძღვანელობით და ხელს გ.რ–თან ერთად ისიც აწერს. თანამდებობრივად ჰქონდა მას ამის უფლება. ორდერები სტუდენტებზეც გაიცემოდა. გ.ჩ–ვა თვითნებურად კი არ შესახლებულა, შეასახლა ადმინისტრაციმ და 30 წელია სადავო ფართში ცხოვრობენ. პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბისად, მხოლოდ მოწმის ჩვენება არ შეიძლება მიჩნეული იქნეს უძრავ ქონებაში მართლზომიერად ცხოვრების დამადასტურებელ მტკიცებულებად, ისევე, როგორც მოწმის ჩვენება ვერ დაადასტურებს პირის კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტს, ვინაიდან ასეთი ფაქტი მხოლოდ სახელმწიფოს მიერ დადგენილი წესის შესაბამისად ხდება და მოწმის ჩვენება ვერ ჩაანაცვლებს უკვე არსებულ და დადგენილ მტკიცებულებას კომუნალურ აღრიცხვიანობასთან თუ დავალიანების გადახდასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, მოწმის ჩვენება სასამართლოს მიერ არ შეფასდა მიკერძოებულად, არამედ - მოწმის ჩვენებით ვერ დადასტურდება ის სადავო გარემოებები, რაც თავად გ.ჩ–ვამ მიუთითა ფართის ფლობის მართლზომიერების ნაწილში, რის გამოც, სასამართლომ არ გაიზიარა მოწმის ჩვენება. ამასთან, სწორად იქნა განმარტებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი და მისი დანაწესები, აპელანტმა კი ვერ მიუთითა, თუ რას გულისხმობდა მის არასწორ განმარტებაში.

ამდენად, მოპასუხის მიერ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები ვერ მიიჩნეოდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული მოსარგებლის სტატუსის მქონე პირის დასადასტურებლად.

6.22. აპელანტები დ.გ–ია და ნ.გ–ია აპელირებდნენ, რომ არიან იძულებით გადაადგილებული პირები და სახელმწიფოს მიერ არ დაკმაყოფილებულან შესაბამისი კომპენსაციით, რის გამოც არ უნდა მომხდარიყო მათი გამოსახლება. სააპელაციო პალატის მითითებით, 2018 წლის 23 მარტით დათარიღებული წერილის თანახმად (ტ.3, ს.ფ. 70-72), დ.გ–იას და ნ.გ–იას, როგორც მითითებულ მისამართზე (ქ.თბილისი, ………) რეგისტრირებულ, მაგრამ ფაქტობრივად არ მცხოვრებ პირებს, სამინისტროს მიერ ამ ეტაპზე უარი ეთქვათ გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფის თაობაზე, თუმცა მათი საკითხი განიხილებოდა კრიტერიუმების საფუძველზე. 2018 წლის 27 დეკემბრის წერილის მიხედვით დგინდებოდა, რომ დ.გ–ია სახელმწიფოსგან კომპენსაციით ან საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილებული არ არის (იხ. წერილი ტ.4, ს.ფ.86).

საქმეში არსებული იძულებით გადაადგილებული პირის - დევნილის ანკეტის მიხედვით (ტ.7, ს.ფ. 20-21), დ.გ–ია და ნ.გ–ია რეგისტრირებულები არიან ქ.თბილისში, ……, თუმცა ფაქტობივ საცხოვრებელ ადგილად მითითებულია ქ.თბილისი, ……... სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2016 წლის 05 დეკემბრის დევნილთა საკითხების შემსწავლელი კომისიის სხდომის N122 ოქმის მიხედვით, კომისიის წევრებს მიეწოდათ ინფორმაცია ნგრევადი და სიცოცხლისათვის საფრთხის შემცველი ობიექტებისა და აღნიშნულ ობიექტებში დამისამართებული ან/და ფაქტობრივად მცხოვრები დევნილი ოჯახების შესახებ. ჩამოთვლილი 10 ობიექტიდან ერთ-ერთი იყო ქ.თბილისსში, ………, „ს.პ–მი“. ამავე ოქმის მიხედვით, კომისიის სხდომაზე წარმოდგენილ დევნილ ოჯახებთან დაკავშირებით, აუცილებლად უნდა არსებულიყო საცხოვრებელი ფართის მიღების თაობაზე განაცხადის შეფასების მონიტორინგის სამმართველოს ან/და შესაბამისი ტერიტორიული ორგანოს უფლებამოსილი მოხელეების მიერ შედგენილი მონიტორინგის ოქმი, რომელიც საფუძველს იძლევა კომისიის მიერ მიღებული იქნას გადაწყვეტილება დევნილი ოჯახის საცხოვრებელი ფართებით დაკმაყოფილების ან დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე. ამდენად, კომისიის წინაშე განსახილველი საკითხები დევნილი ოჯახის საცხოვრებელი ფართებით დაკმაყოფილების ან დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შედეგით უნდა დასრულებულიყო. ამავე ოქმითვე დასტურდება, რომ ცალკე იქნა გამოყოფილი ის დევნილების ოჯახები, რომლებიც საცხოვრებელი ფართით დაკმყოფილდნენ და ცალკე სია იყო იმ დევნილი ოჯახების, რომელთაც უარი ეთქვათ დაკმაყოფილებაზე. წარმოდგენილი ოქმის მიხედვით, დიმიტრი და ნ.გ–იებს კომისიის მიერ არ ეთქვათ უარი საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით.

რაც შეეხება კომისიის მიერ განსაზღვრულ ნგრევად ობიექტებში რეგისტრირებულ, მაგრამ არ მცხოვრები დევნილი ოჯახების გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფას, კომისიის გადაწყვეტილებით, მათი საკითხი განხილული იქნებოდა “დევნილთა საცხოვრებლით უზრუნველყოფის წესის” საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრის 2013 წლის 09 აგვისტოს N320 ბრძანებით გათვალისწინებული საერთო წესის შესაბამისად, კრიტერიუმების საფუძველზე, ამავე კომისიის 2019 წლის 06 ივნისის N28 სხდომის ოქმის თანახმად, 2018 წელს.

აღნიშნული ობიექტის გამოთავისუფლების მიზნით, განხორციელდა მასში ფაქტობრივად მცხოვრები ყველა დევნილის აღწერა და უზრუნველყოფა საცხოვრებელი ფართებით. ამასთან, 2018 წლის 05 ივნისის (ოქმი N21) და 06 ივლისის (ოქმი N32) გადაწყვეტილებების საფუძველზე სრულად განხორციელდა ქ.თბილისში, ……. მდებარე N2 კორპუსში ფაქტობრივად მცხოვრებ დევნილ ოჯახთა უზრუნველყოფა ქ.თბილისში, ახლადაშენებულ კორპუსებში ალტერნატიული საცხოვრებელი ფართებით, რის გამოც, მითითებულ მისამართზე მდებარე დევნილთა ყოფილი კომპაქტურად განსახლების ობიექტი ჩაითვალა გაუქმებულად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ დ.გ–ია და ნ.გ–ია რეგისტრირებულები არიან იმ მისამართზე, რომელიც მართალია წარმოადგენდა დევნილთა კომპაქტურ ჩასახლებას, თუმცა ამჟამად 2018 წლიდან კომპაქტურად განსახლების ობიექტი გაუქმებულია. საქმეში წარმოდგენილი ოქმების შინაარსის მიხედვით, შესაძლებელი იყო დასკვნის გაკეთება, რომ სახელმწიფოს მიერ აღებულია ვალდებულება იძულებით გადაადგილებულ პირთა ოჯახების გრძალვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით, რადგან სწორედ ამ საფუძვლის მიხედვით მოხდა დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტის გაუქმებულად მიჩნევა. იმის გათვალისწინებით, რომ შესაძლებელია ოჯახების მრავალრიცხოვნობის გათვალისწინებით რომელიმე მათგანი ვერ მოხვდა აღნიშნულ სიაში, თუმცა ფაქტია, რომ ქ.თბილისში, …….. მდებარე ობიექტში მცხოვრები ყველა დევნილი პირი სახელმწიფოს მიერ დაკმაყოფილდა გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით. გამონაკლისს, მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით, წარმოადგენს დ.გ–ია და ნ.გ–ია. მათთან მიმართებით, აღნიშნული ოქმები შესაძლებელია განიმარტოს იმგვარად, როგორც სახელმწიფოს აღიარება ვალდებულების არსებობის თაობაზე, რომ აპელანტები დაკმაყოფილებული იქნებიან შესაბამისი საცხოვრებელი ფართით.

იმ შემთხვევაში, თუკი კომისიის მიერ ფართით უზრუნველყოფა არ იქნება მიჩნეული საფუძვლიანად, მიიჩნევა, რომ აპელანტებს არ აქვთ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების მართლზომიერად ფლობის საფუძველი. ამრიგად, სახელმწიფოს პოზიცია, წარმოდგენილი დევნილთა საკითხების შემსწავლელი კომისიის მიერ, შესაძლებელია მიჩნეულიყო იმ წერილობით შეთანხმებად, სახელმწიფოს აღიარებად, რაც სახელმწიფოს მხრიდან აპელანტების მოთხოვნების დაკმაყოფილების საფუძველი გახდება.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დევნილთა კომპაქტური ჩასახლების ობიექტის მიმართ სახელმწიფოს სპეციალური პასუხისმგებლობა და რეგულაციები აქვს, ხოლო ასეთი ობიექტის დახურვა დაკავშირებული იყო აღნიშნულ ობიექტზე განსახლებული პირების მიმართ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სათანადო პროცედურების წარმოების გზით შესაბამისი გადაწყვეტილებების მიღებასთან. აღნიშნული გადაწყვეტილებები ექცევა ადმინისტრაციული სამართლის სფეროში და აპელანტების მიერ შესაბამისი შედავების და შედავების მათ სასარგებლოდ გადაწყვეტის მტკიცებულება წარმოდგენილი არ ყოფილა.

პალატამ მიიჩნია, რომ მართალია დ.გ–ია და ნ.გ–ია არ ცხოვრობენ სადავო მისამართზე, თუმცა ფაქტია, რომ მათ დაკავებული აქვთ სადავო ფართი და ფლობენ, რაც უკვე წარმოშობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობას.

ამდენად, უძრავი ქონების მესაკუთრე არის მოსარჩელე, ხოლო მოპასუხეები (აპელანტები) ფლობენ მის საკუთრებას. რაც შეეხება ფლობის მართლზომიერებას, პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეზე წარმოდგენილი სახელმწიფოს წარმომადგენლის პოზიციის, ასევე, დევნილთა საკითხების შემსწავლელი კომისიის სხდომის ოქმების მიხედვით, სახელმწიფოს მიერ აღიარებულია დევნილი ოჯახების დაკმაყოფილების თაობაზე ვალდებულება, მათ შორის - აპელანტების მიმართაც.

პალატამ ასევე მიუთითა, რომ სადავო ქონება ავარიულია, რის გამოც განხორციელდა დევნილების განსახლების ობიექტის გაუქმება, ხოლო მასში მცხოვრები აბსოლუტურად ყველა დევნილი სახელმწიფოს მიერ დაკმაყოფილდა გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით. ეს გარემოებაც, სახელმწიფოს მოქმედება, უნდა მიჩნეულიყო სახელმწიფოს აღიარებად და შეთანხმებად ვალდებულებების თაობაზე, რაც ასევე უნდა გავრცელებულიყო აპელანტების მიმართაც. შესაბამისად, დ.გ–იასა და ნ.გ–იას სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელი იყო და ვერ დაკმაყოფილდებოდა.

6.23. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2013 წლის 10 ივნისის N5002140913 ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ქ.თბილისში, ……. მდებარე შენობის ტექნიკური მდგომარეობა არადამაკმაყოფილებელია. მისი მზიდი და არამზიდი კონსტრუქციების ფიზიკური ცვეთა აღემატება 70%-ს. შენობაში შექმნილი მძიმე საყოფაცხოვრებო პირობების გათვალისწინებით შენობის საერთო ფიზიკური და მორალური ცვეთა 80%-ის ფარგლებშია. ასეთი ცვეთის მქონე შენობები უვარგისია შემდგომი ექსპლუატაციისთვის. ამდენად, სადავო ქონება წარმოადგენს მასში მცხოვრებთა სიცოცხლისათვის საშიშ ობიექტს და საცხოვრებლის უფლების ადამიანის სიცოცხლის უფლებასთან მჭიდრო კავშირში უნდა იქნეს განხილული და ადეკვატური საცხოვრებლის უფლების რეალიზებასთან დაკავშირებული საკითხების გააზრება, სწორედ სიცოცხლის უფლების ჭრილში უნდა მოხდეს. იმის გათვალისწინებით, რომ იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა, პრობლემის გადაჭრის უზრუნველყოფა სახელმწიფოს ევალება, პალატას მიზანშეწონილად მიაჩნია, სარჩელის დაკმაყოფილება და ქონების გამონთავისებულ მდგომარეობაში მესაკუთრისთვის დაბრუნება. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ მესაკუთრის უფლება, მოითხოვოს მოპასუხეებისაგან ნივთის დაბრუნება, ექცევა სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის რეგულირების სფეროში და გამართლებულია სადავო შენობის მდგომარეობის გათვალისწინებით, პირთა სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის დაცვის ინტერესებითაც.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ლ.ა–ნმა, გ.ჩ–ვამ, დ.გ–იამ, ნ.გ–იამ, ბ.მ–ძემ, ვ.მ–ძემ, ს.მ–ძემ, ნ.თ–ძემ, ნ.ქ–მა და თ.ქ–მა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

7.1. კასატორ გ.ჩ–ვას მტკიცებით, უსაფუძვლოა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები, თითქოს იგი არ წარმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული მოსარგებლის სტატუსის მქონე პირს.

უსაფუძვლოა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებების დასკვნა, რომ კასატორის საკუთრებაშია უძრავი ქონება. საჯარო რეესტრიდან გამოთხოვილი ინფორმაციით დასტურდება, რომ კასატორის სახელზე რაიმე უძრავი ქონება არ ირიცხება. საქმეში არსებული ს.ს. „თ“-ს წერილით დასტურდება რომ …… №37-3 კორპუსის მობინადრეები, მათ შორის - გ. ჩ–ვა ინდივიდუალური გამრიცხველიანებამდე 2012 წლის იანვრამდე კომუნალურ გადასახადს იხდიდა საერთო მრიცხველის ჩვენებით, რაც გამორიცხავდა ინდივიდუალური ქვითრის წარდგენის შესაძლებლობას.

მცდარია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები, რომ საცხოვრებელი ფართი არასდროს ყოფილა საცხოვრებელი სადგომი და წარმოადგენდა სამკურნალო დაწესებულებას, ამ ფაქტის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, გარდა მოსარჩელის განმარტებისა არ არსებობს.

საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონის თანახმად კასატორი სადავო ქონებას ფლობს მართლზომიერად, მიუხედავად მესაკუთრეთა ჩანაცვლებისა.

7.2. კასატორები: ბ.მ–ძე, ვ.მ–ძე, ს.მ–ძე, ნ.თ–ძე, ნ.ქ–ი და თ.ქ–ი განმარტავენ, რომ სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნიათ.

ისინი არიან აფხაზეთიდან დევნილები და 1992 წლიდან დღემდე ცხოვრობენ სადავო ფართში. ფართის დაკავება განხორციელდა მართლზომიერად, მოპასუხე ნ.თ–ძეს განათლების სამინისტროს დადგენილებით გამოეყო აღნიშნული საცხოვრებელი ფართი და მიეცა შესაძლებლობა დევნილ ოჯახთან ერთად ეცხოვრა სადავო ფართში. მათ სრული უფლება აქვთ იცხოვრონ სადავო ბინაში განათლების სამინისტროს დადგენილებით და ორდერის საფუძველზე.

მოპასუხეებს სხვა ალტერნატიული ფართი არ გააჩნიათ და არც იმის ფინანსური შესაძლებლობა აქვთ, რომ საკუთარი სახსრებით შეიძინონ ადეკვატური საცხოვრებელი. მახარობლიძეების ოჯახი წარმოადგენს ორ დამოუკიდებელ ოჯახს, კერძოდ, ს.მ–ძე და მისი არასრულწლოვანი შვილები თ. და ნ.ქ–ები ერთ ოჯახს წარმოადგენს, ხოლო ბ. და ვ.მ–ძეები და ნ.თ–ძე - მეორე ოჯახს. შესაბამისად, მათზე გამოყოფილი ერთი ბინა საკმარისი არ არის ორი ოჯახისთვის.

კასატორებს რეგისტრაციაც გავლილი აქვთ და ფაქტობრივ მფლობელებსაც წარმოადგენენ. არასდროს დაუტოვებიათ ფართი. დაკმაყოფილებული არ არიან არც კომპენსაციით და არც საცხოვრებლით. რეალურად ამ ადამიანებთან შესამოწმებლად არავინ მისულა და რეალური შეთავაზება არ გაუკეთებია, შესაბამისად, მათ რაიმე მიზეზით საცხოვრებელ ფართზე უარი არ განუცხადებიათ.

2022 წლის 07 დეკემბრის გადაწყვეტილებაში მითითებულია, რომ ბ.მ–ძის, ვ.მ–ძის, ნ.თ–ძის და ს.მ–ძის და მისი არასრულწლოვანი შვილების ნ.ქ–ის და თ.ქ–ის ოჯახები იქნა გადამოწმებული ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ და დადგინდა, რომ ისინი აღნიშნულ მისამართზე ნამდვილად ცხოვრობენ, თუმცა ადმინისტრაციულმა ორგანომ მიიჩნია ერთ ოჯახად გაუგებარი მიზეზით.

7.3. ლ.ა–ნის საკასაციო პრეტენზიის თანახმად, სასამართლომ მიიღო მისი გამოსახლების გადაწყვეტილება ისე, რომ არ გაითვალისწინა, რომ მისი შვილი - შ.გ–ი იმავე სადავო ფართის მართლზომიერი მფლობელია და ამგვარი მფლობელობიდან გამომდინარე ლ.ა–ნიც მართლზომიერ მფლობელად მიიჩნევა.

უგულებელყოფილი იქნა ის ფაქტი, რომ აპელანტი დევნილის სტატუსის მქონე პირია, ამ კატეგორიის პირთა გამოსახლების მიმართ კი, მოქმედებს სპეციალური წესი და ვერ გავრცელდება სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი ნორმა. დევნილის გამოსახლება დაკავებული ფართიდან დაუშვებელია, თუ მას კანონით დადგენილი წესით არ მიუღია კონპენსაცია ან არ მიუღია საკუთრებაში ფართი.

საქმის განხილვისას სასამართლოს არ დაუდგენია საჯარო რეესტრის ამონაწერზე დაყრდნობით, რომ აპელანტს მიღებული აქვს უძრავი ნივთი საკუთრებაში ან კომპენსაცია, რაც გამორიცხავდა სარჩელის დაკმაყოფილებას. დევნილის გამოსახლება დაკავებული ფართიდან დაუშვებულია, თუ მას კანონით დადგენილი წესით არ მიუღია კომპენსაცია ან არ მიუღია საკუთრებაში ფართი.

7.4. დ.გ–იას და ნ.გ–იას მტკიცებით, სადავო ქონებას ფლობენ მართლზომიერად. სახელმწიფოს მხრიდან მათი გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფა არ განხორციელებულა საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ საქართველოს კანონის 1-ელი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად. ასევე, მათთვის კომპენსაცია არ გადაუხდიათ, შესაბამისად, დ. და ნ.გ–იების მართლზომიერი მფლობელობა არ შეწყვეტილა და მათი მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივრები მიღებული იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია:

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11. უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა ყველა ის ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომელიც მითითებული ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელია. სავინდიკაციო სარჩელი ეფუძნება იმ მოცემულობას, რომ მესაკუთრეს, რომელსაც ჩამორთმეული აქვს მფლობელობა, შეუძლია ნივთი მოითხოვოს მფლობელისაგან, რომელიც არაკეთილსინდისიერად აკავებს ნივთს. საკუთრების უფლებამ ნივთზე სრული ბატონობა უნდა უზრუნველყოს, მათ შორის ფაქტობრივი ბატონობა - მფლობელობის სახით. ცხადია, მესაკუთრეს სხვა უფლებამოსილებებთან ერთად აქვს მფლობელობის უფლებაც და თუკი მოხდება საკუთრების მფლობელობის ჩამორთმევა, მას შეუძლია არაუფლებამოსილ მფლობელს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება (იხ: თამარ ზარანდია, სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, მეორე შევსებული გამოცემა, 2019წ., გვ. 245; ს.უ.ს.გ. №ას-457-2021, 05.10.2021წ.)

12. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება.

შესაბამისად, მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება (ს.უ.ს.გ. Nას-914-2019, 25.07.2019წ.; ს.უ.ს.გ. Nას-246-246-2018; 20.03.2018წ.).

13. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორები (კასატორ გ.ჩ–ვას გარდა), საქართველოში განვითარებული მოვლენების შედეგად აფხაზეთიდან იძულებით გადაადგილებული პირები არიან, შესაბამისად, მათი მფლობელობის საფუძვლებიც „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა _ დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის ფარგლებში უნდა შემოწმდეს, რომლის მე-2 მუხლის მიხედვით, ეს კანონი განსაზღვრავს დევნილის სამართლებრივ, ეკონომიკურ და სოციალურ გარანტიებს, მის უფლებებსა და მოვალეობებს. კანონი ადგენს დევნილის მუდმივი საცხოვრებელი ადგილის, რეგისტრაციისა და ფაქტობრივი საცხოვრებელი ადგილის, ასევე, მართლზომიერ მფლობელობაში გადაცემული საცხოვრებელი ფართის ცნებას. კანონის მე-4 მუხლის „პ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელობაში გადაცემული საცხოვრებელი ფართობი არის საცხოვრებელი ფართობი, სადაც დევნილი/დევნილი ოჯახი მესაკუთრის თანხმობის საფუძველზე, მონაცემთა ბაზის მიხედვით რეგისტრირებულია ან რეგისტრაციის გარეშე ფაქტობრივად ცხოვრობს, ხოლო მე-14 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, დევნილის/დევნილი ოჯახის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი ფართობი, ამ კანონის მე-4 მუხლის „პ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულის გარდა, არის ის საცხოვრებელი ფართობი, სადაც ამ კანონის ამოქმედებამდე დევნილი განასახლა სახელმწიფომ, რომელიც მონაცემთა ბაზაში აღრიცხული იყო, როგორც დევნილთა კომპაქტურად (ორგანიზებულად) განსახლების ობიექტი, რომელშიც სამინისტრო ყოველწლიური სახელმწიფო ბიუჯეტის შესაბამისად ანაზღაურებდა ადმინისტრაციის, საყოფაცხოვრებო და კომუნალური (მათ შორის, მოხმარებული ელექტროენერგიის) მომსახურების ხარჯებს და რომელიც სახელმწიფო ან კერძო საკუთრება იყო. ამავე კანონის მე-14 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, საცხოვრებელ ფართობთან/საბინაო საკითხებთან დაკავშირებული დავები წყდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, ხოლო მე-2 პუნქტის მიხედვით, მუდმივ საცხოვრებელ ადგილზე დაბრუნებამდე ან დევნილის გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფამდე დევნილს არ ასახლებენ მის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული საცხოვრებელი ფართობიდან, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც: ა) დევნილთან ფორმდება წერილობითი შეთანხმება მის მიერ დაკავებული ფართობის სანაცვლოდ მისი სათანადო ფულადი ან სხვა სახის დახმარებით უზრუნველყოფის თაობაზე; ბ) დევნილს გამოეყოფა შესაბამისი საცხოვრებელი ფართობი, რომლითაც არ გაუარესდება მისი საყოფაცხოვრებო პირობები; გ) ხდება სტიქიური ან სხვა მოვლენა, რომელიც ითვალისწინებს კომპენსაციას და რეგულირდება საერთო წესით.

14. საკასაციო პალატა მნიშვნელოვნად მიიჩნევს, მოპასუხეთა მფლობელობის მართლზომიერების თვალსაზრისით ყურადღება გაამახვილოს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ პრაქტიკაზე (იხ. „საღინაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ“, (განაცხადი №18768/05)), სადაც ევროსასამართლომ მართლზომიერი მფლობელისაგან ნივთის გამოთხოვა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის დამატებითი ოქმის #1 მუხლისა და კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევად მიიჩნია. ევროსასამართლოს განმარტებით, „მფლობელობის“ ცნებას დამატებითი ოქმის პირველი პუნქტის პირველი ნაწილის თვალსაზრისით, აქვს ავტონომიური მნიშვნელობა, რომელიც არ შემოიფარგლება მხოლოდ ფიზიკური ნივთების მესაკუთრეობით და დამოუკიდებელია ადგილობრივ კანონმდებლობაში არსებული ფორმალური კლასიფიკაციისაგან: გამოსაკვლევი საკითხი შემდეგში მდგომარეობს: შეიძლება თუ არა ჩაითვალოს, რომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების ერთიანობა განმცხადებელს ანიჭებს საკუთრების უფლებას იმ მატერიალურ ინტერესზე, რომელსაც იცავს აღნიშნული დებულება (mutatis mutandis, Zwierzyński v. Poland, no. 34049/96, § 63, ECHR 2001-VI)). შესაბამისად, ისევე როგორც ფიზიკური ნივთები, კონკრეტული უფლებები და ინტერესი, რომლებიც წარმოადგენენ აქტივებს, შეიძლება ასევე ჩაითვალოს „მფლობელობად“ ამ დებულების საჭიროებებიდან გამომდინარე (იხ. Iatridis v. Greece [GC], no. 31107/96, §54, ECHR 1999-II, and Beyeler v. Italy [GC], no. 33202/96, § 100, ECHR 2000-I). „მფლობელობის“ ცნება არ იზღუდება „არსებულ მფლობელობად“, არამედ შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, მათ შორის მოთხოვნებს, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია, იდავოს, რომ მას გააჩნია, სულ მცირე გონივრული და „მართლზომიერი მოლოდინი“ იმისა, რომ შეძლებს საკუთრების უფლებით სარგებლობას (იხ., Prince Hans-Adam II of Liechtenstein v. Germany [GC], no. 42527/98, §83, ECHR 2001-VIII). „მოლოდინი“ მართლზომიერია, თუკი იგი ემყარება საკანონმდებლო დებულებას ან ნორმატიულ აქტს, რომელიც უკავშირდება საკუთრების ინტერესს (იხ. Kopecký v. Slovakia [GC], no. 44912/98, §§ 45-52, ECHR 2004-IX). რეგისტრირებული საკუთრების უფლების არარსებობის მიუხედავად, ევროსასამართლომ მფლობელობა კეთილსინდისიერად მიიჩნია იმ მიზეზით, რომ უმთავრესი მნიშვნელობა ჰქონდა სახელმწიფოს მხრიდან მკაფიოდ გამოხატულ ტოლერანტობას მფლობელის მიერ ათ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში კოტეჯისა და მიმდებარე მიწის ნაკვეთის შეუფერხებელი და ღია სარგებლობის მიმართ (იხ. uneryıldız v. Turkey [GC], no. 48939/99, §§ 105, 106 and 127, ECHR 2004-XII; Stretch, cited above, § 34; Doğan and Others v. Turkey, nos. 8803-8811/02, 8813/02 and 8815-8819/02, § 139, ECHR 2004-VI (extracts); Matos e Silva, Lda., and Others v. Portugal, 16 September 1996, § 72, Reports 1996-IV).

15. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და არც საკასაციო საჩივრით არ არის შედავებული, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას, რომლის მისამართია: ……… გამზირი, №37, დაზუსტებული ფართი 1867.00 კვ.მ, (ს/კ N..........), შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი N1, ფართით 1424 კვ.მ, ფლობენ კასატორები. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში მხარეთა შორის სადავო საკითხს წარმოადგენს მხოლოდ კასატორთა მხრიდან სადავო უძრავი ნივთის ფლობის მართლზომიერება.

16. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

17. უპირველესად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურსამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (ს.უ.ს.გ. Nას-1579-2019, 17.12.2019წ.).

18. საკასაციო პალატა არ იზიარებს ბ.მ–ძის, ვ.მ–ძის, ს.მ–ძის, ნ.თ–ძის, თ.ქ–ისა და ნ.ქ–ის პრეტენზიას, რომ ისინი სადავო ფართის მართლზომიერ მფლობელებს წარმოადგენენ. დადგენილია, რომ დევნილთა საკითხების შემსწავლელი კომისიის 2016 წლის 05 დეკემბრის სხდომის ოქმის №122 გადაწყვეტილებით, კასატორებს დაუკმაყოფილდათ სამოთახიანი ბინით უზრუნველყოფის შესახებ მოთხოვნა, რითაც მათ მიერ სადავო ფართის ფლობას მართლზომიერი საფუძველი გამოეცალა. საკასაციო პალატას უსაფუძვლოდ მიაჩნია კასატორთა პოზიცია, რომ მათი ბინით უზრუნველყოფა სახელმწიფოს მხრიდან სათანადოდ არ განხორციელდა, კერძოდ, ისინი წარმოდგენდნენ ორ ოჯახს, თუმცა გადაეცათ ერთი ბინა. პალატა აღნიშნავს, რომ საკითხი, თუ რამდენად სამართლიანად განხორციელდა კასატორთა ბინით უზრუნველყოფა სახელმწიფოს მხრიდან, სცდება განსახილველი დავის საგანს. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ კომისიის ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება კასატორებს სადავოდ არ გაუხდიათ. ამრიგად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მართალია ბ.მ–ძეს, ვ.მ–ძეს, ს.მ–ძეს, ნ.თ–ძეს, თ.ქ–სა და ნ.ქ–ს გააჩნდათ მართლზომიერი მფლობელობა სადავო უძრავ ქონებაზე, თუმცა დევნილთა საკითხების შემსწავლელი კომისიის 2016 წლის 05 დეკემბრის გადაწყვეტილების შედეგად, რითაც მხარეები სახელმწიფოს მიერ დაკმაყოფილდნენ გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით, სადავო ქონებაზე მათი მართლზომიერი მფლობელობა შეწყდა.

19. საკასაციო პალატას ასევე უსაფუძვლოდ მიაჩნია ლ.ა–ნის პოზიცია სადავო უძრავი ნივთის ფლობის მართლზომიერებასთან დაკავშირებით. კასატორი თავს მართლზომიერ მფლობელად მიიჩნევს იმ არგუმენტით, რომ მისი შვილი - შ.გ–ი მართლზომიერად ფლობს ფართს და გარდა ამისა, იძულებით გადაადგილებული პირია, რომლის გამოსახლება დევნილთა განსახლების ობიექტიდან შესაბამისი საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების გარეშე კანონით დაუშვებელია.

საკასაციო პალატა საქმეში წარმოდგენილ 2022 წლის 19 მაისის სამსახურებრივ ბარათზე (ტ.7, ს.ფ. 2-3), იძულებით გადაადგილებული პირის - დევნილის ანკეტაზე (იხ. ტ.7, ს.ფ. 16), 2018 წლის 02 თებერვლის წერილსა (ტ.3, ს.ფ. 7-40) და საჯარო რეესტრის 2016 წლის 11 ოქტომბრის ამონაწერზე დაყრდნობით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ ლ.ა–ნი, როგორც იძულებით გადაადგილებული პირი, სახელმწიფოს მხრიდან დაკმაყოფილებულია გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით და მის საკუთრებაში ირიცხება უძრავი ქონება, რომლის მისამართია: ქ. ქუთაისი, ...... ქუჩა (ტ–სა და დ–ის მიმდებარედ), სართული 3, ბინა N35, რომელიც სახელმწიფომ მას, როგორც იძულებით გადაადგილებულ პირს გადასცა. რაც შეეხება კასატორ ლ.ა–ნის მეორე არგუმენტს, რომ ვინაიდან მისი შვილი - შ.გ–ი მართლზომიერად ფლობს სადავო უძრავ ნივთს, ისიც ამ ქონების მართლზომიერი მფლობელია, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ლ.ა–ნის მიერ აღნიშნული გარემოება არ ყოფილა მითითებული პირველ ინსტანციის სასამართლოში, საქმის მომზადების ეტაპზე, მასზე ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოებში მითითება და მსჯელობა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 219-ე, 380-ე და 382-ე მუხლების შესაბამისად, დაუშვებელია. ამასთან, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს იმ მსჯელობასაც, რომ რადგანაც შ.გ–ს პირველი ინსტანციის სასამართლოში შესაგებელი არ წარუდგენია და სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს არ შედავებია, სარჩელში მითითებული ყველა ფაქტობრივი გარემოება მისთვის დადასტურებულად მიიჩნევა, მათ შორის - შ.გ–ის მიერ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სადავო ფართის არამართლზომიერად ფლობის ნაწილშიც. ამასთან, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციული საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 16 მარტის №3/8600-22 გადაწყვეტილებით, შ.გ–ის სასარჩელო მოთხოვნები სრულად დაკმაყოფილდა და ს.ს.ი.პ. დევნილთა, ეკომიგრანტთა და საარსებო წყაროებით უზრუნველყოფის სააგენტოს დაევალა გამოეცა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი შ.გ–ის ოჯახის გრძელვადიანი საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფის თაობაზე. ამდენად, არ დასტურდება კასატორის მიერ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული სადავო ფართის მართლზომიერი ფლობის ფაქტი.

20. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორების - დ.გ–იას და ნ.გ–იას მითითებას იმის შესახებ, ვინაიდან სახელმწიფოს მხრიდან მათი გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფა არ განხორციელებულა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობდა.

დადგენილია, რომ 2016 წლის 05 დეკემბრის დევნილთა საკითხების შემსწავლელი კომისიის სხდომის N122 ოქმის მიხედვით, კომისიის წევრებს მიეწოდათ ინფორმაცია ნგრევადი და სიცოცხლისათვის საფრთხის შემცველი ობიექტებისა და აღნიშნულ ობიექტებში დამისამართებული ან/და ფაქტობრივად მცხოვრები დევნილი ოჯახების შესახებ. ჩამოთვლილი 10 ობიექტიდან ერთ-ერთი იყო ქ. თბილისში, ....... N37, „ს.პ–მი“. ამავე ოქმის მიხედვით, კომისიის სხდომაზე წარმოდგენილ დევნილ ოჯახებთან დაკავშირებით, აუცილებლად უნდა არსებულიყო საცხოვრებელი ფართის მიღების თაობაზე განაცხადის შეფასების მონიტორინგის სამმართველოს ან/და შესაბამისი ტერიტორიული ორგანოს უფლებამოსილი მოხელეების მიერ შედგენილი მონიტორინგის ოქმი, რომელიც საფუძველს იძლევა კომისიის მიერ მიღებული იქნას გადაწყვეტილება დევნილი ოჯახის საცხოვრებელი ფართებით დაკმაყოფილების ან დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე. ამდენად, კომისიის წინაშე განსახილველი საკითხები დევნილი ოჯახის საცხოვრებელი ფართებით დაკმაყოფილების ან დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შედეგით უნდა დასრულებულიყო. აღნიშნული ამავე ოქმითვე დასტურდება, რადგან ცალკე იქნა გამოყოფილი დევნილების ოჯახები, რომლებიც საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილდნენ და ცალკე სია იყო იმ დევნილი ოჯახების, რომელთაც უარი ეთქვათ დაკმაყოფილებაზე. წარმოდგენილი ოქმის მიხედვით, დ. და ნ.გ–იებს კომისიის მიერ არ ეთქვათ უარი საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით. რაც შეეხება კომისიის მიერ განსაზღვრულ ნგრევად ობიექტებში რეგისტრირებულ, მაგრამ არ მცხოვრები დევნილი ოჯახების გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფას, კომისიის გადაწყვეტილებით, მათი საკითხი განხილული იქნებოდა “დევნილთა საცხოვრებლით უზრუნველყოფის წესის” საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრის 2013 წლის 09 აგვისტოს N320 ბრძანებით გათვალისწინებული საერთო წესის შესაბამისად, კრიტერიუმების საფუძველზე. ამავე კომისიის 2019 წლის 06 ივნისის N28 სხდომის ოქმის თანახმად, 2018 წელს აღნიშნული ობიექტის გამოთავისუფლების მიზნით განხორციელდა მასში ფაქტობრივად მცხოვრები ყველა დევნილის აღწერა და უზრუნველყოფა საცხოვრებელი ფართებით. ამასთან, 2018 წლის 05 ივნისის (N21 ოქმი) და 06 ივლისის (N32 ოქმი) გადაწყვეტილებების საფუძველზე სრულად განხორციელდა ქ. თბილისში, ...... N37-ში მდებარე N2 კორპუსში ფაქტობრივად მცხოვრები დევნილი ოჯახების უზრუნველყოფა ქ.თბილისში, ახლადაშენებულ კორპუსებში ალტერნატიული საცხოვრებელი ფართებით, რის გამოც, მითითებულ მისამართზე მდებარე დევნილთა ყოფილი კომპაქტურად განსახლების ობიექტი ჩაითვალა გაუქმებულად.

დადგენილია, რომ დ.გ–ია და ნ.გ–ია ფლობენ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ სადავო უძრავ ქონებას, თუმცა ფაქტობრივად არ ცხოვრობენ მასში, ქონება ამჟამად ავარიულია, მასში ცხოვრება საფრთხის შემცველია და სწორედ ეს გარემოება გახდა დევნილების კომპაქტურად განსახლების ობიექტის გაუქმების საფუძველი. ს.ს.ი.პ. „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო“-ს 2013 წლის 10 ივნისის N5002140913 ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ქ.თბილისში, ...... N37-ში მდებარე შენობის ტექნიკური მდგომარეობა არადამაკმაყოფილებელია. მისი მზიდი და არამზიდი კონსტრუქციების ფიზიკური ცვეთა აღემატება 70%-ს. შენობაში შექმნილი მძიმე საყოფაცხოვრებო პირობების გათვალისწინებით, შენობის საერთო ფიზიკური და მორალური ცვეთა 80%-ის ფარგლებშია. ასეთი ცვეთის მქონე შენობები უვარგისია შემდგომი ექსპლუატაციისთვის. ამდენად, სადავო ქონება წარმოადგენს მასში მცხოვრებთა სიცოცხლისათვის საშიშ ობიექტს და საცხოვრისის უფლება ადამიანის სიცოცხლის უფლებასთან მჭიდრო კავშირში უნდა იქნას განხილული და ადეკვატური საცხოვრებლის უფლების რეალიზებასთან დაკავშირებული საკითხების გააზრება, სწორედ სიცოცხლის უფლების ჭრილში უნდა მოხდეს. სახელმწიფოს მიერ აღებულია ვალდებულება, იძულებით გადაადგილებულ პირთა ოჯახების გრძელვადიანი საცხოვრებლით უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით, რადგან სწორედ ამ საფუძვლის მიხედვით მოხდა დევნილთა კომპაქტურად განსახლების ობიექტის გაუქმებულად მიჩნევა. სახელმწიფომ აღიარა ვალდებულება, რომ კასატორები დაკმაყოფილებული იქნებიან შესაბამისი საცხოვრებელი ფართით.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ წინამდებარე საქმეზე მოპასუხეთა (კასატორთა) მხრიდან სადავოდ არ გამხდარა ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც, სადავო ფართის ავარიული და სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობა დადგინდა. ასევე, მოპასუხეთა მიერ არ იქნა სათანადო სამართალწარმოების გზით შედავებული ადმინისტრაციული ორგანოს გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის კუთვნილ შენობა-ნაგებობას დახურული ობიექტის სტატუსი მიენიჭა. მოსარჩელე/მესაკუთრე ითხოვს მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან კუთვნილი უძრავი ქონების გამოთხოვას, ქონება არის ავარიული, მასში ცხოვრება საფრთხის შემცველია, კასატორები არ ცხოვრობენ სადავო ფართში, აქვთ სხვა მუდმივი საცხოვრებელი ადგილი და ასევე, სახელმწიფოს აღიარებული აქვს ვალდებულება კასატორთა საცხოვრებელი ფართით დაკმაყოფილების შესახებ, არსებობდა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების საკმარისი საფუძველი.

21. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ კასატორი გ.ჩ–ვა არ წარმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული მოსარგებლის სტატუსის მქონე პირს და სადავო ქონების მართლზომიერ მფლობელს. კასატორი მიუთითებს, რომ სადავო ფართს დაეუფლა ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე, საქმეში წარმოდგენილია თბილისის სტუდქალაქის სამმართველოს მიერ 1996 წლის 01 აპრილს გაცემული N7 ორდერის ასლი, რომლის მიხედვით გ.ჩ–ვას და ნ.ვ–ას თბილისის სტუდქალაქის სამმართველომ დაუთმო N? კორპუსში, მე-2 სართულზე N? ოთახი. აღნიშნული ორდერის დედანი ვერ იქნა მოძიებული. საქართველოს ეროვნული არქივის მიერ 2019 წლის 04 ივნისს გაცემული ინფორმაციის თანახმად, საქართველოს ეროვნულ არქივში დაცულ ქ.თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონის საბინაო-კომუნალური მომსახურების სერვისცენტრების დოკუმენტებში, ..... გამზ. N37გ მისამართზე მცხოვრებ მოქალაქეებისათვის გაცემული ბინის მიღების ორდერები არ ინახება (ტ.6, ს.ფ. 33), ხოლო საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს 2019 წლის 22 მაისის წერილის მიხედვით, დოკუმენტაცია აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით სამინისტროს არქივში დაცული არ არის (ტ.6, ს.ფ.34). სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, აპელანტის მიერ მითითებული მტკიცებულების (ორდერი N7, ტ. 5, ს.ფ. 234) დედანი არ არსებობს და ვერ შეფასდება როგორც მტკიცებულება.

მიუხედავად აღნიშნულისა, საქმეში არსებული მასალების და კასატორის მიერ მითითებული ფაქტებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლებაზე, რომელიც წარმოშობილია ქირავნობის საფუძველზე ან საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსით (საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს უწყებები, 1964 წ., №36, მუხ. 662) გათვალისწინებულ სხვა საფუძველზე (კანონის პირველი მუხლის პირველი და მეორე პუნქტები).

სადავო ფართში კასატორის შესახლების დროს საერთო საცხოვრებლით სარგებლობის წესებს და პირობებს არეგულირებდა საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ. რედაქცია) 292-ე მუხლი (სამსახურებრივი საცხოვრებელი სადგომის და საერთო საცხოვრებელში ადგილის მიცემის წესი და პირობები) და აღნიშნულ პერიოდში მოქმედი საბინაო კოდექსის მეოთხე თავი. საბინაო კოდექსის 118-ე მუხლის მიხედვით, მუშათა, მოსამსახურეთა, სტუდენტთა, მოსწავლეთა, აგრეთვე, სხვა მოქალაქეთა მუშაობის ან სწავლის პერიოდში ბინადრობისათვის შეიძლება გამოყენებული ყოფილიყო საერთო საცხოვრებელი. საერთო საცხოვრებლისათვის გამოიყენებოდა ამ მიზნით სპეციალურად აშენებული ან გადაკეთებული საცხოვრებელი სახლები. საბინაო კოდექსის 119-ე მუხლის მიხედვით, საერთო საცხოვრებელში ფართობი მუშებს, მოსამსახურეებს, სტუდენტებს, მოსწავლეებსა და სხვა მოქალაქეებს მიეცემოდათ მათი მუშაობის ან სწავლის პერიოდისათვის საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის ადმინისტრაციისა და პროფკავშირის კომიტეტის ერთობლივი გადაწყვეტილებით. საცხოვრებელი ფართობის მიცემის შესახებ გადაწყვეტილების საფუძველზე ადმინისტრაცია გასცემდა საერთო საცხოვრებელში საცხოვრებელი ფართის დაკავების სპეციალურ ორდერს, რომელშიც აღინიშნებოდა ორდერის გაცემის საფუძველი და მოქალაქის და მისი ოჯახის წევრების მონაცემები.

ამდენად, საერთო საცხოვრებელში საცხოვრებელი ფართის დაკავების აუცილებელ წინაპირობას, როგორც მუშა-მოსამსახურეებისათვის, ასევე მისი ოჯახის წევრებისათვის წარმოადგენდა სპეციალური ორდერი. საბინაო კოდექსის 119-120-ე მუხლები ითვალისწინებდა საერთო საცხოვრებელში მუშა-მოსამსახურეთა დროებითი მუშაობის პერიოდში შესახლების შესაძლებლობას. საცხოვრებელი ფართი მუშა-მოსამსახურეებს ეძლეოდათ მხოლოდ დროებით (მუშაობის ან სწავლის პერიოდში), მათ მიერ ფართის ფლობის მართლზომიერება დაკავშირებული იყო შრომით ურთიერთობასთან და შესაბამისად, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი ვერ გავრცელდება სადავო ურთიერთობაზე, რადგან გ.ჩალიგავა არ წარმოადგენს სპეციალური კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლე პირს და მართლზომიერ მფლობელს.

22. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. რადგან განხორციელებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა, მოსარჩელეს უფლება აქვს, მფლობელობის შეწყვეტა და ნივთის გადაცემა მოითხოვოს (ს.უ.ს.გ. Nას-887-2019, 27.12.2019წ.).

23. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი), კასატორებმა ვერ შეძლეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლეს მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები მიუთითებენ.

24. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მათი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

25. კასატორი ლ.ა–ნი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

26. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან, საკასაციო საჩივრები დაუშვებელია, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ.ა–ნის, გ.ჩ–ვას, დ.გ–იას, ნ.გ–იას, ბ.მ–ძის, ვ.მ–ძის, ს.მ–ძის, ნ.თ–ძის, ნ.ქ–ის და თ.ქ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. გ.ჩ–ვას (პ/ნ ......) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 150 ლარის (100 ლარი - გადახდის თარიღი: 14.06.2024წ. საგადახდო დავალება №22317371465, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „საქართველოს ბანკი“; 50 ლარი - გადახდის თარიღი: 15.08.2024წ, საგადახდო დავალება №23323951400, გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „საქართველოს ბანკი“) 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. დ.გ–იას (პ/ნ ..........) და ნ.გ–იას (პ/ნ .....) დაუბრუნდეთ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 150 ლარის (საგადასახადო დავალება №311, გადახდის თარიღი: 12.08.2024წ., გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „თიბისი ბანკი“) 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

4. ბ.მ–ძეს (პ/ნ ......), ვ.მ–ძეს (პ/ნ ........), ს.მ–ძეს (პ/ნ ......), ნ.თ–ძეს (პ/ნ .......), ნ.ქ–ს (პ/ნ .....) და თ.ქ–ს (პ/ნ .......) დაუბრუნდეთ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 150 ლარის (საგადასახადო დავალება №317, გადახდის თარიღი: 13.08.2024წ., გადამხდელის ბანკი: ს.ს. „თიბისი ბანკი“) 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები : ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი