საქმე №ას-1452-2024 15 იანვარი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.მ-ს–ა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.ჯ–ნი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 აგვისტოს განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 აგვისტოს განჩინებით მ.მ-ს–ას (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 02 აპრილის გადაწყვეტილება, რომლითაც გ.ჯ–ნის (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი დაკმაყოფილდა; დადგინდა, რომ მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნეს ბინა N35, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ........., საკადასტრო კოდი N......... , და ეს უძრავი ნივთი თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცეს მოსარჩელეს.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. 2023 წლის 20 თებერვლიდან მოსარჩელის საკუთრებად N.......საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულია ბინა N35, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ......... მოსარჩელის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია 2023 წლის 16 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულება;

2.2. მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებულ ბინაში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ცხოვრობს მოპასუხე, რაც მესაკუთრის ნებას ეწინააღმდეგება;

2.3. მოსარჩელე დ. ს–ას დედაა;

2.4. მოპასუხე და დ. ს–ა დაქორწინდნენ 2021 წლის 10 თებერვალს. საქორწინო ხელშეკრულება მეუღლეებს შორის გაფორმებული არ არის. მოპასუხეს და დ. ს–ას შვილები არ ჰყავთ;

2.5. ქორწინება მოპასუხესა და დ. ს–ას შორის შეწყდა 2024 წლის 22 თებერვალს. არც ქორწინების განმავლობაში და არც მისი შეწყვეტის შემდეგ მეუღლეთა საერთო ქონების გაყოფა მოპასუხეს არ მოუთხოვია. დ. ს–ასთან ქორწინების პერიოდში მოპასუხე სადავო ბინაში მეუღლესთან ერთად მოსარჩელის თანხმობით ცხოვრობდა. განქორწინების შემდეგ მოპასუხე სადავო ბინაში მარტო ცხოვრობს.

3. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხის ძირითადი პრეტენზია მიემართება იმ გარემოებას, რომ სასამართლომ არ მისცა შეგებებული სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობა, რომლითაც იგი სადავო ქონებაზე, როგორც მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებაზე, მოთხოვნას დააფიქსირებდა. ამასთან, მოპასუხეს მიაჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მას ერთადერთი საცხოვრისი წაერთვა და სასამართლომ დაარღვია მხარეთა თანასწორობისა და სასამართლო ხელმისაწვდომობის უფლებები.

4. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 2023 წლის 20 თებერვლიდან მოსარჩელის საკუთრებად N........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულია სადავო ბინა N35, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ......., რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან (ს.ფ. 21), რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. მოსარჩელის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია 2023 წლის 16 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელიც კანონით დადგენილი წესით ძალადაკარგულად არ არის გამოცხადებული და ამდენად, ამ ეტაპზე, მოსარჩელის საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტი გაუქმებული არ არის.

5. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველი ვინდიკაციური სარჩელის ფარგლებში პალატა არ იკვლევს მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლებს, არამედ ხელმძღვანელობს მხოლოდ საჯარო რეესტრის ჩანაწერით, რომელიც საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე მიიჩნევა სრულად და სწორად.

6. სააპელაციო პალატის განმარტებით, სამოქალაქო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მეუღლეთა თანასაკუთრების ცნებასა და ასევე მეუღლეთა შორის მისი გაყოფის წესებსა და წინაპირობებს. თუმცა, განსახილველი ვინდიკაციური სარჩელის ფარგლებს აღნიშნული საკითხი სცდება, მით უფრო, რომ მოსარჩელე სადავო ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა ჯერ კიდევ მოპასუხისა და მისი ყოფილი მეუღლის ქორწინების განმავლობაში, ხოლო ქორწინების განმავლობაში და არც მისი შეწყვეტის სამართალწარმოების პროცესში ან მას შემდეგ მეუღლეთა საერთო ქონების გაყოფა მოპასუხეს არ მოუთხოვია.

7. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, თუკი მოპასუხე მომავალში სათანადო სამართლებრივი გზებით მოიპოვებს სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების/თანასაკუთრების უფლებას, შეიცვლება სადავო ქონებაზე მესაკუთრე საჯარო რეესტრშიც და ახალ მესაკუთრეს წარმოეშობა ყველა უფლება, რაც მესაკუთრეს (თანამესაკუთრეს) გააჩნია. მანამდე კი საჯარო რეესტრში არსებული ჩანაწერის მიმართ მოქმედებს სისრულისა და უტყუარობის პრეზუმფცია, რაც ნიშნავს, რომ განსახილველ ვინდიკაციურ საქმეში სარჩელის არსებითი განხილვის მიზნით მოსარჩელის საკუთრების უფლების დადგენაზე გავლენას არ ახდენს მოპასუხის მიერ სააპელაციო საჩივარში მითითებული გარემოებები.

8. პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველი სარჩელის ფარგლებში სასამართლო ვერ გამოიკვლევს მართლაც არსებობდა თუ არა სადავო უძრავ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების რეჟიმის წარმომშობი წინაპირობები. მოპასუხის მიერ მითითებული გარემოებები სცდება განსახილველი დავის საგანს, თუმცა, მოპასუხეს უფლება აქვს იდავოს ცალკე სასარჩელო წარმოებით დარღვეული თუ სადავო უფლების აღდგენისათვის, ასეთის არსებობის შემთხვევაში.

9. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი არ არის მოპასუხის მიერ სადავო უძრავი ქონების ფლობის მართლზომიერების დამადასტურებელი რაიმე დასაშვები მტკიცებულება.

10. სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობის დამაბრკოლებელ ფაქტორს ან სადავო ქონების ფლობის მართლზომიერ საფუძველს არ წარმოადგენს ასევე ის გარემოება, რომ მოპასუხეს სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნია. მითითებული გარემოება შეიძლება წარმოშობდეს სახელმწიფოს მიმართ გარკვეული მოთხოვნების უფლებას, თუმცა - არა ვალდებულებას რომელიმე ფიზიკური თუ კერძო სამართლის იურიდიული პირისათვის. უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვა უნდა ხორციელდებოდეს კანონიერების ფარგლებში და არა - კანონმდებლობის მოთხოვნათა, სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევის ხარჯზე.

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

12. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

12.1. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, საქართველოს კონსტიტუციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად: „სახელმწიფო ზრუნავს ადამიანის ჯანმრთელობისა და სოციალურ დაცვაზე, საარსებო მინიმუმითა და ღირსეული საცხოვრებლით უზრუნველყოფაზე, ოჯახის კეთილდღეობის დაცვაზე. სახელმწიფო ხელს უწყობს მოქალაქეს დასაქმებაში. საარსებო მინიმუმის უზრუნველყოფის პირობები განისაზღვრება კანონით“. მოცემულ შემთხვევაში ღირსეულ საცხოვრებელზე ლაპარაკიც ზედმეტია, ვინაიდან ოჯახს მოუწევს ღია ცის ქვეშ დარჩენა;

12.2. ასევე „ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ“ საერთაშორისო პაქტის მე-11 მუხლის 1-ლი პუნქტის თანახმად: „წინამდებარე პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები აღიარებენ თითოეული ადამიანის უფლებას, მას და მის ოჯახს ჰქონდეს ცხოვრების სათანადო დონე, შესაფერისი, კვების, ტანისამოსის და ბინის ჩათვლით; აგრეთვე უფლებას, განუწყვეტლივ იუმჯობესებდეს ცხოვრების პირობებს. პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები ამ უფლების განხორციელების უზრუნველსაყოფად მიიღებენ შესაბამის ზომებს, აღიარებენ რა, ამ მხრივ, თავისუფალ თანხმობაზე დაფუძნებული საერთაშორისო თანამშრომლობის დიდ მნიშვნელობას“;

12.3. გაეროს სპეციალურმა კომიტეტმა საქმეზე „ბენ ჯაზია და ბელლილი ესპანეთის წინააღმდეგ“ გააკეთა მნიშვნელოვანი განმარტება, რომ გამოსახლებამ არავითარ შემთხვევაში არ უნდა გამოიწვიოს პირის უსახლკაროდ დარჩენა. იმ შემთხვევაში, თუ პირს არ აქვს საშუალება, რომ თავად მოიპოვოს ალტერნატიული საცხოვრებელი, სახელმწიფო ვალდებულია გარემოებათა გათვალისწინებით და მის ხელთ არსებული რესურსის შესაბამისად, თავად უზრუნველყოს პირი სათანადო ალტერნატიული საცხოვრისით, განსახლებით ან ნაყოფიერი მიწებით, ამასთანავე, სახელმწიფომ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა გამოიჩინოს იმ შემთხვევებში, როდესაც გამოსახლება ემუქრებათ ქალებს, ბავშვებს, მოხუცებულებს, შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირებს და იმ სხვა ჯგუფის წარმომადგენლებს, რომლებიც დისკრიმინაციას განიცდიან, ან წარმოადგენენ მოწყვლად ჯგუფებს, სახელმწიფომ უნდა მიიღოს ყველა გონივრული ზომა იმისათვის, რომ თავიდან აიცილოს პირის უსახლკაროდ დარჩენა გამოსახლების შემდგომ, ამასთანავე, არ აქვს მნიშვნელობა გამოსახლების გადაწყვეტილება მიღებული იქნა სახელმწიფოს თუ კერძო პირის მიერ. მოცემულ შემთხვევაში სახელმწიფო არ უზრუნველყოფს პირს ალტერნატიული ფართით;

12.4. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „იორდანოვა და სხვები ბულგარეთის წინააღმდეგ“ (Yordanova and Others v. Bulgaria №25446/06), სადაც აღნიშნა, რომ „საცხოვრისის უფლება ინდივიდის პირადი უსაფრთხოებისა და კეთილდღეობის, თვითგამორკვევის, ღირსების, ფიზიკური და მორალური მთლიანობის ძირითადი ასპექტია. საცხოვრებლის უფლება ინდივიდის ფუნდამენტურ უფლებას წარმოადგენს. თავად კონვენციის მე-8 მუხლის, რომელიც საცხოვრისის გარანტიას ქმნის, შეფასების ფარგლები დამოკიდებულია საქმის კონტექსტზე და სწორედ ამიტომ განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება განმცხადებლის პირად სფეროში შეჭრის ხარისხს. ვინაიდან გამოსახლება არის აღნიშნულ უფლებაში ჩარევის ყველაზე ექსტრემალური ფორმა, ნებისმიერ პირს, რომელსაც ემუქრება გამოსახლება, უნდა ჰქონდეს ლეგიტიმური მოლოდინი იმისა, რომ აღნიშნული ღონისძიება პროპორციულობისა და გონივრულობის პრინციპების დაცვით განხორციელდება, რათა თავიდან იქნას აცილებული გამოსახლებული პირების კონვენციით გათვალისწინებული სხვა უფლებების დარღვევა“. პროპორციულობის პრინციპი მოითხოვს, რომ განსაკუთრებული ყურადღება მიექცეს გამოსახლების შედეგებს, კერძოდ, დადგინდეს, იწვევს თუ არა გამოსახლება პირის მიყვანას უსახლკარობამდე. გამოსახლება არ უნდა განხორციელდეს გამოსახლებას დაქვემდებარებული პირებისთვის ადეკვატური ალტერნატიული საცხოვრებლის შეთავაზების გარეშე. ალტერნატიული საცხოვრისით პირის უზრუნველყოფა არის ამოცანა, რომელიც მოიცავს დაინტერესებული ადამიანების კონკრეტული გარემოებებისა და საჭიროებების, უფლებებისა და ინტერესების გათვალისწინებას. სასამართლოს განმარტებით, „განსაკუთრებით მაშინ, როცა საქმე ეხება მოხუცებულებს, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებს, საზოგადოების მოწყვლად ჯგუფებს, აღნიშნულ პირთა თავშესაფრით უზრუნველყოფის ვალდებულება შეიძლება გამომდინარეობდეს კონვენციის მე-8 მუხლიდან“. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო ზემოთ აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში ხაზს უსვამს სახელმწიფოს ვალდებულებას, გადადგას პოზიტიური ნაბიჯები საცხოვრებლის უფლების გარანტირებისა და ალტერნატიული თავშესაფრის უზრუნველსაყოფად, რათა გამოსახლებამ არ გამოიწვიოს ინდივიდის სხვა ფუნდამენტური უფლებების დარღვევა;

12.5. ევროპულ სასამართლოს მსგავსი სტანდარტი აქვს დადგენილი ასევე სხვა საქმეებშიც, მაგალითად, საქმეში CASE OF WINTERSTEIN AND OTHERS v. FRANCE (N27013/07) და Faulkner v. Ireland (N30391/18) and McDonagh v. Ireland (№30416/18), სადაც ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ „თუ ალტერნატიული განსახლება არ არის ხელმისაწვდომი, კონვენციის მე-8 მუხლით დაცულ სიკეთეში ჩარევა უფრო სერიოზულია, ვიდრე მაშინ, როცა ის ხელმისაწვდომია. რაც უფრო შესაფერისია ალტერნატიული განსახლება, მით უფრო ნაკლებად სერიოზულია ჩარევა განმცხადებლის გამოსახლებით მისი ამჟამინდელი საცხოვრებლიდან. ალტერნატიული საცხოვრებლის ვარგისიანობის შეფასება არის ამოცანა, რომელიც მოიცავს დაინტერესებული ადამიანების კონკრეტული გარემოებებისა და საჭიროებების, ასევე ადგილობრივი საზოგადოების მოთხოვნების, უფლებებისა და ინტერესების გათვალისწინებას“;

12.6. ამდენად, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პოზიციით, სახელმწიფო, სადაც ადამიანს არ აქვს ელემენტარული თავშესაფარი და საცხოვრისი, არღვევს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით დაკისრებულ ვალდებულებებს. საქართველოში არანაირი ალტერნატიული საცხოვრისი და თავშესაფარი საქართველოს მოქალაქეებისთვის არ არსებობს და შესაბამისად, ისინი განწირული არიან ან ღია ცის ქვეშ ცხოვრებისთვის ან ევროპაში ემიგრაციისთვის;

12.7. სასამართლომ 2024 წლის 19 აგვისტოს განჩინებით 2024 წლის 9 აგვისტოს შუამდგომლობაზე წარმოდგენილი დოკუმენტები არ დაურთო სააპელაციო საჩივარს იმ საფუძვლით, რომ ისინი არ იყო წარდგენილი პირველი ინსტანციის სასამართლოში, თუმცა სასამართლომ არ მიაქცია ერთ მარტივ გარემოებას ყურადღება, ისინი არ არსებობდა პირველი ინსტანციით საქმის განხილვის დროს, ამის დასადასტურებლად საკმარისი იყო უბრალოდ მოპასუხის მიერ შეტანილი სარჩელის თარიღისა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების თარიღის შედარება;

12.8. არასწორია სააპელაციო შესაგებელში მითითებული გარემოება: სასამართლომ ერთი სხდომა სწორედ იმიტომ გადადო, რომ მოპასუხეს საკმარისი დრო ჰქონოდა დამცველის ასაყვანად, ამიტომაც იმავე მიზეზით მეორედ სხდომის გადადებაზე სასამართლომ სრულიად კანონიერად თქვა უარი. აღნიშნული არ შეესაბამება რეალობას, ვინაიდან პირველი სხდომა გადაიდო წარმომადგენლის ჯანმრთელობის გაუარესების გამო, მოცემულ დროს არ განიხილებოდა წარმომადგენლის ცვლილება, აღნიშნული შუამდგომლობა არის თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში წარდგენილ მასალებში (2024 წლის 20 მარტის შუამდგომლობა), ხოლო წარმომადგენლის ცვლილების საკითხი მას შემდგომ დადგა, რაც გაირკვა, რომ მან შეგებებული სარჩელი სასამართლოში არ წარადგინა, რაც მოთხოვნილი იყო მარწმუნებლის მიერ, ხოლო ის, რომ მარწმუნებელს ჰქონდა იმის რწმენა, რომ მისი ადვოკატი შეიტანდა შეგებებულ სარჩელს, დასტურდება შესაგებელში მითითებული ინფორმაციით (შესაგებელი გვერდი 3), შესაბამისად, პირველი პროცესი გადაიდო წარმომადგენლის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო და ხელმეორედ მოთხოვნილ იქნა ახალი ფაქტობრივი გარემოებიდან გამომდინარე, როდესაც ფორსირებული წესით კასატორის წარმომადგენელს მოუწია პროცესში ჩართვა და ორ საათში შეგებებული სარჩელის მომზადება შეუძლებელი იყო. სწორედ ამ საფუძვლით ითხოვდა მხარე პროცესის გადადებას.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 11 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

14. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

15. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

16. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

17. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია სსკ-ის 172.1. მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა [სსკ-ის 170.1 მუხლი: მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. 172.1 მუხლი: მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება]. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

18. დადგენილია, რომ 2023 წლის 20 თებერვლიდან მოსარჩელის საკუთრებად N..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულია ბინა N35, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ......... ქუჩა N2. მოსარჩელის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია 2023 წლის 16 თებერვლის ნასყიდობის ხელშეკრულება. მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებულ ბინაში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ცხოვრობს მოპასუხე, რაც მესაკუთრის ნებას ეწინააღმდეგება (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.1. და 2.2. ქვეპუნქტები).

19. მოპასუხე მიიჩნევს, რომ სადავო უძრავი ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრებაა [სსკ-ის 1158.1 მუხლი: მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. 1164-ე მუხლი: მეუღლეთა საერთო ქონება თითოეული მეუღლის მოთხოვნით შეიძლება გაიყოს როგორც ქორწინების განმავლობაში, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ] და, შესაბამისად, მას ფლობს მართლზომიერად (იხ. შესაგებელი, ტ. 1. ს.ფ. 32).

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო საქმის წარმოება მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე ხორციელდება [სსსკ-ის 4.1. მუხლი: სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები]. აღნიშნული პრინციპის რეალიზება მოდავე მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის სწორი განაწილების პირობებშია შესაძლებელი.

21. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლი].

22. მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოპასუხის მხოლოდ ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

23. დადგენილია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საქმეში წარდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან (იხ. ტ. 1. ს. ფ. 21), რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

24. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხე შემოიფარგლა მხოლოდ ზეპირი ახსნა-განმარტებით და სასამართლოსთვის არ წარუდგენია სადავო ნივთზე მისი მფლობელობის მართლზომიერების დამადასტურებელი რაიმე რელევანტური და სათანადო მტკიცებულება. ამასთან, დადგენილია ისიც, რომ ქორწინება მოპასუხესა და დ. ს–ას შორის შეწყდა 2024 წლის 22 თებერვალს და არც ქორწინების განმავლობაში და არც მისი შეწყვეტის შემდეგ მეუღლეთა საერთო ქონების გაყოფა მოპასუხეს არ მოუთხოვია.

25. საკასაციო საჩივარში კასატორი აღნიშნავს, რომ სახელმწიფო არ უზრუნველყოფს მოპასუხეს ალტერნატიული ფართით და მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტზე [სახელმწიფო ზრუნავს ადამიანის ჯანმრთელობისა და სოციალურ დაცვაზე, საარსებო მინიმუმითა და ღირსეული საცხოვრებლით უზრუნველყოფაზე, ოჯახის კეთილდღეობის დაცვაზე. სახელმწიფო ხელს უწყობს მოქალაქეს დასაქმებაში. საარსებო მინიმუმის უზრუნველყოფის პირობები განისაზღვრება კანონით], ასევე გაეროს „ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ“ საერთაშორისო პაქტის მე-11 მუხლის პირველი პუნქტსა [წინამდებარე პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები აღიარებენ თითოეული ადამიანის უფლებას, მას და მის ოჯახს ჰქონდეს ცხოვრების სათანადო დონე, შესაფერისი, კვების, ტანისამოსის და ბინის ჩათვლით; აგრეთვე უფლებას, განუწყვეტლივ იუმჯობესებდეს ცხოვრების პირობებს. პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები ამ უფლების განხორციელების უზრუნველსაყოფად მიიღებენ შესაბამის ზომებს, აღიარებენ რა, ამ მხრივ, თავისუფალ თანხმობაზე დაფუძნებული საერთაშორისო თანამშრომლობის დიდ მნიშვნელობას] და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებზე, რასთან დაკავშირებითაც საკასაციო სასამართლო კასატორს განუმარტავს, რომ პირის უფლება სოციალურ უზრუნველყოფაზე, მათ შორის, საცხოვრებელი ბინით, სახელმწიფოსა და თავად ამ პირის ურთიერთობის ფარგლებში ექცევა და ვერ გახდება სხვა პირის უფლებების შეზღუდვის საფუძველი (იხ. სუსგ საქმე №ას-897-2020, 23 აპრილი, 2021 წელი; №ას-1017-2024, 28 ნოემბერი, 2024 წელი). ამასთან, საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სახელმწიფოს კონსტიტუციური ვალდებულება და სოციალური სახელმწიფოს როლის გამოვლენა არ უნდა განიმარტოს იმგვარად ფართოდ, რომ შესაძლებელი გახდეს თვითნებური ქმედებების - ამ შემთხვევაში სხვისი ქონების დაკავებისა და სარგებლობის - „არაპირდაპირი“ წახალისება. პირის მართლზომიერ მფლობელად მიჩნევა უნდა ემყარებოდეს ფაქტობრივ საფუძველს და სამართლებრივად ვარგის მტკიცებულებებს. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლი არ შეიძლება განიმარტოს, როგორც პირის უფლების აღიარება, უზრუნველყოფილი იყოს საცხოვრისით (ჩეპმენი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Chapman v. the United Kingdom), განაცხადი no. 27138/95, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2001 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილების პუნქტი 99) ან როგორც პირის უფლება, იცხოვროს გარკვეულ ადგილას (გარიბი ნიდერლანდების წინააღმდეგ (Garib v. the Netherlands), განაცხადი no. 43494/09, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილების პუნქტი 141). კონვენციის მე-8 მუხლის ძალით სახელმწიფოზე დაკისრებულ პოზიტიურ და ნეგატიურ ვალდებულებებს შორის გამყოფი ზღვარი ხშირად რთული დასადგენია. შესატყვისი პრინციპები მსგავსია. ორივე შემთხვევაში უნდა დამყარდეს სამართლიანი წონასწორობა კონფლიქტურ ინტერესებს შორის. „შიდასახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა საკმარისად განჭვრეტადი უნდა იყოს, რათა სათანადოდ მიანიშნოს ინდივიდებს იმ გარემოებებსა და პირობებზე, რომელთა დადგომის შემთხვევაშიც, ხელისუფლებას უფლება აქვს, გამოიყენოს უფლებათა შემზღუდველი ღონისძიებები. ევროპული სასამართლო მოითხოვს, რომ პირებს უნდა შეეძლოთ, გონივრულად განჭვრიტონ, სულ მცირე, იურისტის რჩევით, რომ მათზე შეიძლება კანონის მოქმედება გავრცელდეს“ (იხ. „საცხოვრისის უფლება (საერთაშორისო სტანდარტებისა და პრაქტიკის მიმოხილვა)“; ავტორი - ნანა მჭედლიძე; 2019; 39; რედაქტორი- ნინო კალატოზიშვილი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-709-2022, 30 სექტემბერი, 2022 წელი). მესაკუთრის ინტერესი, არ დაუშვას სხვა პირის მიერ ქონების უკანონოდ სარგებლობა, აღემატება მფლობელის ინტერესს, რომელიც ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის საფუძვლიანობას ვერ ადასტურებს (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1315-2018, 31 იანვარი, 2019 წელი). ამ საკითხისადმი სხვაგვარი მიდგომა წინააღმდეგობაში მოვიდოდა „საკუთრების მშვიდობიანი სარგებლობის უფლების“ პრინციპთან, რაც ევროკონვენციის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით მესაკუთრის მიერ ქონების საკუთარი შეხედულებისამებრ განკარგვის უფლებას გარანტირებულს ხდის. გარდა ამისა, საწინააღმდეგო შემთხვევაში, შეუსაბამობა გამოიკვეთებოდა მოქმედ ეროვნულ კანონმდებლობასთანაც, რომლითაც საკუთრებით სარგებლობის თაობაზე მესაკუთრის უფლება აღიარებულია და მფლობელს მესაკუთრის პირისპირ უპირატესობა მხოლოდ მაშინ შეიძლება მიენიჭოს, თუკი მისი მფლობელობა მართლზომიერად იქნება მიჩნეული (სსკ-ის 159-ე და 162-ე მუხლები) (იხ. სუსგ საქმე №ას-577-2019, 28 თებერვალი, 2020 წელი).

26. საქართველოს კონსტიტუცია აღიარებს ადამიანს და მის უფლებებს, როგორც უმაღლეს ფასეულობას. ფასეულობათა კონსტიტუციური სისტემა დაფუძნებულია ძირითადი უფლებების პრიორიტეტსა და პატივისცემაზე (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მეორე კოლეგიის 2009 წლის 7 დეკემბრის №2/3/423 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-6). საკუთრების უფლებაც ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშე შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა. საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5). იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33). საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის N1/2/411 გადაწყვეტილება საქმეზე შპს „რუსენერგოსერვისი“, შპს „პატარა კახი“, სს „გორგოტა“, გივი აბალაკის ინდივიდუალური საწარმო „ფერმერი“ და შპს „ენერგია“ საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს წინააღმდეგ”, II-23).

27. ამდენად, ვინდიკაციური სარჩელის შემთხვევაში მოპასუხის არგუმენტი, რომ სახელმწიფომ არ უზრუნველყო იგი ალტერნატიული ფართით და არ აქვს სხვა საცხოვრისი, არ არის საკმარისი მტკიცებულება საიმისოდ, რომ შეაფერხოს სასარჩელო მოთხოვნის განხორციელება ან საერთოდ გამორიცხოს მისი დაკმაყოფილება, მით უმეტეს, რომ მოსარჩელე იძულებით გადაადგილებული პირი - დევნილია (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 20).

28. კასატორის პრეტენზია ასევე ისაა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ დაკმაყოფილა მისი შუამდგომლობა საქმის განხილვის გადადების თაობაზე, რითაც შეეზღუდა შეგებებული სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობა.

29. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, როგორც 2024 წლის 2 აპრილის სხდომის ოქმიდან ირკვევა, მოპასუხის წარმომადგენელმა სხდომის გადადება იმ საფუძვლით მოითხოვა, რომ იგი მხოლოდ სხდომის დღეს ჩაერთო საქმეში, რადგან წინა რწმუნებულთან მოპასუხემ გააუქმა მინდობილობა, ასევე მას სჭირდებოდა დრო შეგებებული სარჩელის აღსაძრავად.

30. საკასაციო პალატის განმარტებით, კანონმდებელი, მართალია, უშვებს შესაძლებლობას, რომ წარმოდგენილმა პირმა შეწყვიტოს საპროცესო უფლებამოსილება, მაგრამ იმ მიზნით, რომ გამოირიცხოს მხარის მიერ დავის ხელოვნურად გაჭიანურების მცდელობა, აწესრიგებს ამ ურთიერთობას. კერძოდ, სსსკ-ის 99-ე მუხლის თანახმად, მარწმუნებელს უფლება აქვს საქმის წარმოების ყველა სტადიაზე გააუქმოს თავის მიერ გაცემული მინდობილობა და შეწყვიტოს წარმომადგენლის უფლებამოსილება, რის შესახებაც იგი წერილობით აცნობებს სასამართლოსა და წარმომადგენელს. მხარის წინადადებით წარმომადგენლის უფლებამოსილების შეწყვეტა არ წარმოადგენს საქმის წარმოების შეჩერებისა თუ საქმის განხილვის გადადების საფუძველს. უფლებამოსილებაშეწყვეტილი წარმომადგენლის მიერ კანონის შესაბამისად შესრულებული ყველა საპროცესო მოქმედება ინარჩუნებს მნიშვნელობას. აღნიშნული საკანონმდებლო დანაწესი წარმოადგენს სამართლებრივ ბერკეტს საიმისოდ, რომ სასამართლომ ხელოვნური გაჭიანურების გარეშე განიხილოს საქმე. მოხმობილი ნორმა ავალდებულებს მხარეს (ასევე მის წარმომადგენელს), რომ უზრუნველყოს სასამართლოს ინფორმირება წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების შეწყვეტის თაობაზე (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1203-1123-2017, 22 დეკემბერი, 2017 წელი).

31. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სასამართლო სხდომის დღეს ახალი წარმომადგენლის დაქირავება კასატორის რისკს წარმოადგენდა და აღნიშნული სასამართლოს მიერ წინასწარ განსაზღვრული სხდომის გადადების საპროცესოსამართლებრივი საფუძველი ვერ გახდებოდა. ამასთან, მხარის ამგვარი ქმედების მართლზომიერად შეფასების შემთხვევაში, ირღვევა კანონით გარანტირებული მხარეთა თანასწორობის საკითხი და აღნიშნული შესაძლოა დავის განხილვის გაჭიანურებადაც იქნეს შეფასებული (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1203-1123-2017, 22 დეკემბერი, 2017 წელი).

32. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის განხილვის გადადების საპროცესო შესაძლებლობას ითვალისწინებს სსსკ-ის 216-ე მუხლი, რომლის თანახმად, საქმის განხილვის გადადება დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული ვადით. კანონის მითითებული დანაწესი გულისხმობს, რომ სასამართლო უფლებამოსილია, სხვა დროისათვის გადადოს კანონის მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული სასამართლო სხდომა, თუ არსებობს ისეთი ობიექტური გარემოება, რომელიც ამართლებს საქმის განხილვის ვადის დახანებას და არ ემსახურება მის გაჭიანურებას. შეგებებული სარჩელის აღძვრის მიზნით საქმის განხილვის გადადება კი, კანონით გათვალისწინებული არაა (იხ. სუსგ საქმე №ას-1315-2018, 31 იანვარი, 2019 წელი).

33. სსსკ-ის 216.1 მუხლის ბოლო წინადადების თანახმად, მხარეები ვალდებული არიან, ხელი შეუწყონ სასამართლოში საქმის დადგენილ ვადაში განხილვას.

34. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული უფლების დაცვას სასამართლო (სახელმწიფო), უპირველესად, ცდილობს ისეთი მექანიზმების გამოყენებით, როგორებიცაა საკანონმდებლო ბერკეტების შემუშავება. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის კონტექსტი არ შეიძლება განხილულ იქნეს იმგვარად, რომ ის გარკვეულ ვალდებულებებს (მაგალითად, ვადის დაცვას) მხოლოდ სასამართლოს აკისრებს. სამართლიანი სასამართლოს განხორციელების უფლება თავისი არსით მოიცავს როგორც სასამართლოს ვალდებულებას, გონივრული ვადა განუსაზღვროს მხარეს საპროცესო მოქმედებისთვის (თუ ამას კანონი არ განსაზღვრავს), ასევე მხარის მოვალეობას, რომ დადგენილ ვადაში განახორციელოს იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ესა თუ ის საპროცესო ქმედება. აღნიშნულ ვალდებულებათა განუხრელად დაცვა სამართალწარმოების მთლიან პროცესში უმნიშვნელოვანესია, რადგან ხელს უწყობს სასამართლოს, რომ შეძლოს კონვენციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული უფლების რეალიზება, მათ შორის - დავის გონივრულ ვადაში დასრულების თვალსაზრისითაც, პირის დარღვეული უფლების დროულად აღსადგენად (იხ. სუსგ საქმე №ას-1203-1123-2017, 22 დეკემბერი, 2017 წელი).

35. ამასთან, გასათვალისწინებელია ისიც, რომ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის შესახებ საქმეები განხილული უნდა იქნეს განცხადების მიღების დღიდან არაუგვიანეს 1 თვისა (სსსკ-ის 59.3 მუხლი).

36. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, ვინდიკაციური სარჩელი აღძრულია 2024 წლის 11 იანვარს (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 2), ხოლო მოპასუხემ შესაგებელი წარმოადგინა 2024 წლის 22 იანვარს (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 30). შესაბამისად, მას 2024 წლის 2 აპრილის სხდომამდე საკმარისი დრო ჰქონდა შეგებებული სარჩელის აღსაძრავად, რაც მას არ განუხორციელებია. ამასთან, მოპასუხის მხოლოდ ზოგადი მითითება წინა რწმუნებულის მიერ შეგებებული სარჩელის არაღძვრის თაობაზე არ არის საკმარისი საპატიო მიზეზად მიჩნევისთვის.

37. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ყოველი უფლება, მათ შორის, საპროცესო-სამართლებრივი, გამოყენებულ უნდა იქნეს მართლზომიერად და კეთილსინდისიერად, რაც იმას ნიშნავს, რომ კანონით გათვალისწინებული უფლების გამოყენებით არ უნდა დაირღვეს მეორე მხარის უფლება.

38. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხეს პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2024 წლის 2 აპრილის სხდომის გადადებაზე მართებულად ეთქვა უარი.

39. საკასაციო პალატა იმსჯელებს ასევე სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 19 აგვისტოს გასაჩივრებულ განჩინებაზე, რომლითაც მოპასუხის (აპელანტის) 2024 წლის 9 აგვისტოს შუამდგომლობაზე დართული დოკუმენტები - სასამართლო გზავნილი, სამოქალაქო სარჩელი, შესაგებელი, არ დაერთო საქმეს და დაუბრუნდა მხარეს. გასაჩივრებული განჩინებიდან ირკვევა, რომ სააპელაციო პალატამ სსსკ-ის 380-ე და 382-ე მუხლებზე დაყრდნობით, წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ მიიღო, ვინაიდან დარღვეული იყო მათი წარმოდგენის საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესი.

40. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა [სსსკ-ის 380-ე მუხლი]. სააპელაციო სასამართლო მიიღებს ახლად წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, თუ მათ მნიშვნელობა აქვთ საქმისათვის, 380-ე მუხლის მოთხოვნათა გათვალისწინებით [სსსკ-ის 382.1 მუხლი].

41. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი წარმოადგენს ე.წ. „შეზღუდული აპელაციის“ პრინციპის განმსაზღვრელ ნორმას და სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას ახალ ფაქტებზე მითითებისა და ახალი მტკიცებულებების წარდგენის შესაძლებლობას უშვებს მხოლოდ საგამონაკლისო წესით, საპატიო მიზეზის არსებობისას. თავის მხრივ, მტკიცებულების წარდგენის საპატიოობაც სრულად უნდა შეესაბამებოდეს ამავე კოდექსით დადგენილ სტანდარტს (სსსკ-ის 215.3. მუხლი), რათა დაუსაბუთებლად არ შეილახოს პროცესის ფუნდამენტური პრინციპები (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-123-123-2018, 9 ნოემბერი, 2018 წელი). ამასთან, არსებითია ისიც, რომ აღნიშნულ მტკიცებულებებს მნიშვნელობა ჰქონდეთ საქმის განხილვისთვის (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-50-2021, 5 მარტი, 2021 წელი).

42. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ კანონიერად უთხრა უარი მოპასუხეს საქმეზე ახალი მტკიცებულებების დართვაზე. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების თანახმად, სააპელაციო წესით გასაჩივრებულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 02 აპრილის გადაწყვეტილება, ხოლო აპელანტი მხარის 2024 წლის 09 აგვისტოს შუამდგომლობაზე დართული დოკუმენტები შექმნილია აღნიშნული გადაწყვეტილების მიღებამდე (იხ. ტ. 2. ს.ფ. 36). საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შეიცავს დასაბუთებულ მოტივაციას და მისი საწინააღმდეგო კვალიფიციური შედავება კასატორს არ წარმოუდგენია. საკასაციო საჩივრის ავტორის მხოლოდ ზოგადი მითითება სარჩელისა და გადაწყვეტილების თარიღების შედარებაზე ვერ გააბათილებს ზემოაღნიშნულ განჩინებაში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს.

43. ასეც რომ არ იყოს, როგორც სააპელაციო საჩივრიდან ირკვევა, მოპასუხემ ზემოაღნიშნული მტკიცებულებები წარადგინა იმ გარემოების დასამტკიცებლად, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ქონებრივი დავა და მას აღძრული ჰქონდა სამოქალაქო სარჩელი მოსარჩელის მიმართ (იხ. ტ. 2. ს.ფ. 19). აღნიშნულ გარემოებას, იმ პირობებში, როდესაც საქმის განხილვის დროისათვის საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელე წარმოადგენდა სადავო ქონების ერთადერთ მესაკუთრეს, არსებითი მნიშვნელობა არ ჰქონდა საქმისათვის.

44. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

45. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ.მ-ს–ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს მ.მ-ს–ას დაუბრუნდეს შ.მ–ას (პ/ნ: .......) მიერ 2024 წლის 2 დეკემბერს №9973 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 150 ლარის 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. ჯეირანაშვილი

მოსამართლეები: ლ. ქოჩიაშვილი

ა. ძაბუნიძე