30 იანვარი, 2025 წელი,

საქმე №ას-1463-2024 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - ნ.კ–ია, მ.გ–ა (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.კ–ია (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 ივლისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი - მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ.კ–ია (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც 1-ლი მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი) და მ.გ–ა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი) ასაჩივრებდნენ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 ივლისის განჩინებას თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ამ გადაწყვეტილებით, მ.კ–იას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) მოთხოვნა მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოსარჩელე ცნობილ იქნას მემკვიდრედ და მესაკუთრედ, დედის დანაშთი სამკვიდრო ქონების (საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ, 2022 წლის 21 აპრილს გაცემული TT2022027104 ცნობა დახასიათების მიხედვით), მდებარე დუშეთი, დაბა ......., მიწის ნაკვეთის ფაქტიური ფართობი 625 კვ.მ, ლიტერი „ა“, საცხოვრებელი სახლი მანსარდით, სართულების რაოდენობა 2, უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული ფართის 223.75 კვ.მ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი უძრავი ქონება) ½ წილზე;

მოსარჩელე ასევე ცნობილ იქნა თბილისში, ...... გამზირზე, მე-4 კვარტალში, 22-ე კორპუსში მდებარე მეორე მოპასუხის კუთვნილი №10 ბინის, ს/კ-ით №......... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე უძრავი ქონება) ½ ნაწილის მესაკუთრედ და ამ ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხეებს შორის 2019 წლის 8 თებერვალს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.

საკასაციო პრეტენზიით, გასაჩივრებული განჩინება მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით, დაუსაბუთებელია, სახელდობრ:

კასატორების მტკიცებით, პირველი უძრავი ქონების მოცულობა პირველი მოპასუხის მიერ წარმოებული სარემონტო სამუშაოების შედეგად გაიზარდა და 223.75 კვ.მ გახდა. მამკვიდრებელმა კი, მას უანდერძა მხოლოდ 44.5. კვ.მ საცხოვრებელი და 26.5. კვ.მ შემდგარი უძრავი ქონება. სასამართლოს სწორედ ამ ფართის 1/2 ნაწილზე შეეძლო ეცნო მოსარჩელე მესაკუთრედ.

რაც შეეხება მეორე უძრავ ქონებას, მასზე არსებული იპოთეკის გასაუქმებლად მეორე მოპასუხემ - 12 000 აშშ დოლარი გადაიხადა, რომლის საწინააღმდეგო მტკიცებულება საქმეში არ წარდგენილა და ამ პირობებში მოსარჩელისთვის ნივთის ნახევრის მიკუთვნება დაუსაბუთებელია.

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

3. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

4. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

4.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

4.2. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

4.3. მ.კ–ი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის დედა ან მამკვიდრებელი) და შ.კ–ია (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის მამა) 1954 წლის 31 მაისიდან იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში.

4.4. ქორწინების განმავლობაში შეეძინათ ორი შვილი - მოსარჩელე და მოპასუხე.

4.5. მოსარჩელე მეორე უძრავი ქონების 1/4 წილის მესაკუთრეა, კერძოდ:

საქართველოს სსრ ორჯონიკიძის სახელობის მშრომელთა დეპუტატების რაიონული საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის, 1963 წლის 8 თებერვლის #6086 ორდერის ასლის მიხედვით, მხარეების მამას მიეცა ოჯახით (ოთხი სული) ჩასახლების უფლება მეორე უძრავ ქონებაში.

ორდერში აღნიშნულ პირთა სია შემდეგია: კ–ია შ.ს, კ–ი მ.ბ. - მეუღლე, კ–ია მ.შ.- შვილი, კ–ია ნ.შ - შვილი.

1992 წლის 23 მაისს გაცემულ ცნობაში, საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ, მითითებულია, რომ მამასთან ერთად ბინაში ცხოვრობენ მეუღლე და 2 შვილი.

1992 წლის 8 ოქტომბრის განცხადებით, მოსარჩელემ და მისმა მშობლებმა თანხმობა განაცხადეს, რომ მეორე უძრავი ქონება პრივატიზაციის გზით პირველი მოპასუხის სახელზე აღრიცხულიყო.

1992 წლის 6 ნოემბრის პრივატიზაციის ხელშეკრულებით, პირველმა მოპასუხემ საკუთრებაში მიიღო ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს კუთვნილი საცხოვრებელი სახლი (ბინა)/მეორე უძრავი ქონება.

4.6. 1983 წლის 21 ივლისს ზურაბ აბულაძესა და მამკვიდრებელს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, მხარეების დედამ დუშეთში, ....... მდებარე უძრავი ქონება (განლაგებული 200 კვ,მ. მიწის ნაკვეთზე, შემდგარი ორი ოთახისაგან დამხმარე სათავსოთი, სადაც საცხოვრებელი ფართია 44.5. კვ.მ, დამხმარე - 26.5 კვ.მ -ია) შეიძინა.

მარეგისტრირებელი ორგანოს ცნობით, ეროვნულ სააგენტოში 2015 წლის 23 აპრილს შესული მოსარჩელის # 80598/17 განცხადების პასუხად განმარტებულია, რომ რეესტრის მონაცემებით, ინფორმაციის მოთხოვნის მომენტისათვის დართულ აზომვით ნახაზზე მონიშნული დუშეთში, ....... მდებარე (200კვ.მ.) უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ არის. შესაბამისად, აღნიშნულ უძრავ ნივთზე მამკვიდრებლის საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ არის.

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 14 მაისის ცნობის მიხედვით, აღნიშნულ უძრავ ქონებაზე, უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრის მონაცემებით, საკუთრების უფლება რეგისტრირებული არ არის, ნასყიდობის ხელშეკრულება, ინფორმაცია/დოკუმენტაცია მასალაში დაცული არ არის. ინფორმაცია/დოკუმენტაცია მიწის ნაკვეთის აღრიცხვის თაობაზე სააღრიცხვო მასალაში დაცული არ არის.

უძრავ ნივთზე უფლებათა რეესტრის ელექტრონული წიგნის მონაცემებით, პირველი მოპასუხის საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე დუშეთის სარეგისტრაციო ზონის ნაწილში, კერძოდ, დაბა ......, რეგისტრირებული არ არის (იხ.საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 29 სექტემბრის წერილი).

4.7. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ 2018 წლის 17 დეკემბერს და 2022 წლის 21 აპრილს გაცემული ცნობა-დახასიათების მიხედვით, 30.10.1989 წლის სააღრიცხვო მასალის საფუძველზე, მამკვიდრებელს საკუთრებაში ერიცხება უძრავი ქონება შემდეგი მონაცემებით: დუშეთი, ........, მიწის ნაკვეთის ფაქტიური ფართობი 625 კვ.მ, ლიტერი „ა“, საცხოვრებელი სახლი მანსარდით, სართულების რაოდენობა 2, უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული ფართი 223.75 კვ.მ.

სააღრიცხვო მასალის მიხედვით, მიწის ნაკვეთის საერთო ფართია, 625,0 კვ.მ, ხოლო განაშენიანების ფართია 148 კვ.მ (სააღრიცხვო მასალაში წარმოდგენილი 30/10/1989 წლის ფართისა და დანიშნულების განმსაზღვრელი ფორმის მიხედვით, ლიტერ ა-ს განაშენიანების ფართი შეადგენს 148 კვ.მ).

4.8. მხარეების მამა 1995 წლის 15 მაისს გარდაიცვალა, რომლის სამკვიდრო 1995 წლის 28 ნოემბრის კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, მხარეების დედამ/მამკვიდრებელმა მიიღო - ანაბარი, დარიცხული ინდექსაცია კომპენსაცია და პროცენტი.

4.9. მამკვიდრებელმა 1987 წლის 15 სექტემბერს შეადგინა ანდერძი, რომლის თანახმად, მოანდერძემ მისი კუთვნილი პირველი უძრავი ქონება თანაბარწილად შვილებს უანდერძა.

4.10. მამკვიდრებელი 2001 წლის 22 აგვისტოს გარდაიცვალა. ამ უკანასკნელის სამკვიდროს შეადგენდა - დუშეთში, .......... ქუჩაზე მდებარე სახლთმფლობელობა (მიწის ნაკვეთის ფაქტიური ფართობი - 625 კვ.მ, ლიტერი „ა“, საცხოვრებელი სახლი მანსარდით, სართულების რაოდენობა 2, უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე არსებული ფართის 223.75 კვ.მ, სააღრიცხვო მასალის მიხედვით, მიწის ნაკვეთია - 625, კვ.მ, ხოლო განაშენიანება - 148 კვ.მ ამასთან, სააღრიცხვო მასალაში წარმოდგენილი 30/10/1989 წლის ფართისა და დანიშნულების განმსაზღვრელი ფორმის მიხედვით, ლიტერ „ა-ს“ განაშენიანებაა - 148 კვ.მ) (იხ. მარეგისტრირებელი ორგანოს 2018 წლის 17 დეკემბრისა და 2022 წლის 21 აპრილის ცნობა-დახასიათება) და მეორე უძრავი ქონების 1/8 ნაწილი.

4.11. მამკვიდრებელს დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე.

4.12. მოსარჩე მშობლების გარდაცვალებამდეც და გარდაცვალების შემდეგაც დღემდე მეორე უძრავ ქონებაში ცხოვრობს.

4.13. მოსარჩელემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო დედის/მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონება/მათ შორის პირველი უძრავი ქონება.

4.14. 2019 წლის 8 თებერვალს, პირველმა მოპასუხემ შვილს/მეორე მოპასუხეს ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა მეორე სადავო უძრავი ქონება და ეს უკანასკნელი აღირიცხა მესაკუთრედ.

5. სსკ-ის 1319-ე (სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ გარდაცვლილად მისი გამოცხადების შედეგად), 1320-ე (სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე), 1306-ე (გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. კანონით მემკვიდრეობა - გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე- მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი). 1344-ე (ფიზიკურ პირს შეუძლია სიკვდილის შემთხვევისათვის თავისი ქონება ან მისი ნაწილი ანდერძით დაუტოვოს ერთ ან რამდენიმე პირს,როგორც მემკვიდრეთა წრიდან, ისე გარეშე პირებსაც), 1344-ე (მოანდერძეს შეუძლია ანდერძითგანსაზღვროს ანდერძით დანიშნულ მემკვიდრეთა წილი სამკვიდროდან). 1421-ე და 1424-ე მუხლების თანახმად კი, გარდაცვლილი პირის დანაშთ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობისათვის სავალდებულოა, მემკვიდრემ სამკვიდროს გახსნიდან (სსკ-ის 1319-ე მუხლი) 6-თვიან ვადაში განახორციელოს ერთ-ერთი იურიდიული მნიშვნელობის მქონე მოქმედება: დაეუფლოს სამკვიდროს ან მიმართოს ნოტარიუსს სამკვიდრო მოწმობი გაცემის თხოვნით. სამკვიდროს მიღება მემკვიდრის ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე ხდება. იგი მიმართულია მემკვიდრეობის მისაღებად, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდეს მის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ (შდრ. სუსგ №ას-1092-2020, 22.01.2021წ.).

ამასთან, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, მიიჩნევა, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი (სსკ-ის 1421 (3) მუხლი). სსკ-ის 1433-ე მუხლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად მიიჩნევა მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

6. სამოქალაქო კოდექსი ადგენს კანონით მემკვიდრეების რიგითობას, თუ როგორ უნდა განაწილდეს სამკვიდრო ქონება მემკვიდრეებს შორის - კერძოდ, 1336-ე მუხლის თანახმად, კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან: I. პირველ რიგში – გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები). II. მეორე რიგში – გარდაცვლილის დები და ძმები. მამკვიდრებლის დისწულები და ძმისწულები და მათი შვილები კანონით მემკვიდრეებად ითვლებიან, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ცოცხალი აღარ იყო მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდრე იქნებოდა. ისინი თანასწორად იღებენ სამკვიდროს იმ წილს, რომელიც კანონით მემკვიდრეობის დროს მათ გარდაცვლილ მშობლებს ერგებოდა. სსკ-ის 1337-ე მუხლის მიხედვით, წინა რიგის, თუნდაც ერთ-ერთი მემკვიდრის არსებობა, გამორიცხავს შემდგომი რიგის მემკვიდრეობას.

7. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობით გათვალისწინებულია მემკვიდრეობის ორი სახე - კანონით მემკვიდრეობა და ანდერძით მემკვიდრეობა, რომლებიც თავისი სპეციფიკურობით ხასიათდებიან.

სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. სამკვიდროს მიღების წესი ერთნაირია როგორც კანონით, ისე ანდერძით მემკვიდრეობის დროს და იგი შეიძლება მიღებულ იქნეს სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანით, სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობითა და მართვით.

მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, მემკვიდრის ცხოვრება იმავე საცხოვრებელ სახლში, რომელშიც მამკვიდრებელი ცხოვრობდა, განიხილება სამკვიდროს მიღებად, რამდენადაც მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა გარდაცვლილის ნივთების ფლობას.

8. ამდენად, სამემკვიდრეოსამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს (სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღეს სსკ-ის 1319-1320-ე მუხლები), არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედების შესრულებას.

მართალია, კანონის თანახმად, სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან (სსკ-ის 1433-ე მუხლი), მაგრამ, აუცილებელია, მემკვიდრემ კანონით დადგენილ ექვსთვიანი ვადის დაცვით შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება (სსკ-ის 1424-ე მუხლი). სამკვიდროს მიღების წესი დადგენილია სსკ-ის 1421-ე მუხლის მეორე ნაწილით, რომლის მიხედვითაც მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადებას ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი (შდრ. სუსგ №ას-283-268-2017, 07.07.2017).

9. სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (შდრ. სუსგ. #ას-283-268-2017, 07.07.2017; #ას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ; #ას-203-193-2016, 02.06.2016; #ას-972-921-2015, 15.12.2015წ; #ას-482-455-2012, 31.05.2012წ).

10. ზემოხსენებულ ნორმათა შინაარსიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მოთხოვნა წარმატებული იქნებოდა, თუ იგი სამკვიდროს გახსნის დღიდან ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტს დაადასტურებდა.

11. დადგენილია, რომ მოსარჩელე მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეა - შვილია.

12. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას მასზე, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულბებით, დასტურდება მოსარჩელის მიერ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადის დაცვით, სამკვიდრო ქონების დაუფლების ფაქტი.

სახელდობრ, იმ გარემოებათა ერთობლიობა, რომ მოსარჩელის საცხოვრებელი ადგილი მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე და მას შემდეგაც სადავო უძრავ ქონებას წარმოადგენდა, საკასაციო პალატას უქმნის იმ დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ მოსარჩელემ დედის დანაშთი სამკვიდრო ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიიღო.

13. ამასთან, საკასაციო სასამართლო კასატორების ყურადღებას მიაქცევს საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის #107 (საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეებისათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას; საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან; მოქალაქეების მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლი (ბინა) საკუთრებაში გადაეცემა მხოლოდ ოჯახის ყველა სრულწლოვანი წევრის თანხმობით. საცხოვრებელი სახლი (ბინა) მათი სურვილისამებრ შეიძლება გადაეცეს მათ საერთო საკუთრებაში. ოჯახში მცხოვრებ სრულწლოვან წევრთა თანხმობა სავალდებულოა დამოწმებული იყოს სანოტარო წესით) დადგენილების ნორმატიულ შინაარსზე, რომლის საფუძველზეც, ამ დადგენილებით მინიჭებული უფლებები ვრცელდებოდა დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე.

14. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარდგენილი საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ 1992 წლის 23 მაისის ცნობის შინაარსით იკვეთება, რომ ბინის პრივატიზაციის დროსთვის ოჯახი შედგებოდა ოთხი წევრისგან, რომელთა შორის იყო მოსარჩელეც. ამდენად, მოსარჩელე სადავო მეორე უძრავი ქონების 1/4 წილის მესაკუთრეა. ამავდროულად მხარეთა გარდაცვლილი მშობლების წილი ნივთის - 1/4-1/4 შეადგენს და აქედან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ იმ პირობებში, როცა მოსარჩელემ კანონით დადგენილი წესით მშობლების სამკვიდრო მიიღო, ის სამკვიდრო ქონების ნახევრის მესაკუთრეა, მეორე მემკვიდრის/პირველი მოპასუხის სამკვიდრო წილის გათვალისწინებით. დასკვნის სახით პალატა ადგენს, რომ მოსარჩელეს საკუთრების უფლება სადავო ქონების 1/2 ნაწილზე წარმოეშვა.

15. საკასაციო პალატის დასკვნით, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა გამოირიცხებოდა, თუკი კასატორები, დაამტკიცებდნენ, რომ სადავო ხელშეკრულების გაფორმებისას ისინი ვალდებულების თავიდან აცილების მიზნით, ერთობლივად არ მოქმედებდნენ. საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობასთან მიმართებით და კასატორის ყურადღებას მიაქცევს სსკ-ის, 56.1 მუხლის შინაარსზე (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს), რომლის მიხედვითაც მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქციურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველ ნაწილში ის შემთხვევა იგულისხმება, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე, მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ.

ამ შემთხვევაში, ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას იურიდიული შედეგი არ მოჰყვება. მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების დადება უკავშირდება მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობას (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება, წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ).

გარიგების მოჩვენებითობის შემოწმების თვალსაზრისით საინტერესოა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა, კერძოდ, ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან, თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება, ევალება მოსარჩელეს. მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, დედა-შვილს) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე.

16. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას სააპელაციო პალატამ მართებულად დაუშვა პრეზუმფცია, რომ მეორე მოპასუხისთვის, რომელიც მისი შვილი და მოსარჩელის დისშვილია, ცნობილი იყო წინამდებარე განჩინებაში აღწერილი ფაქტები, რაც გამორიცხავდა მისი, როგორც სადავო უძრავი ქონების შემძენის კეთილსინდისიერებას. ამასთან, საქმეში არც მეორე მოპასუხის მიერ პირველი მოპასუხის მიერ სადავო ქონებაზე წარმოშობილი ვალდებულების შესასრულებლად თანხის (12 000 აშშ დოლარის) გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებაა წარდგენილი, შესაბამისად, კასატორების ეს პრეტენზიაც დაუსაბუთებელია.

17. რაც შეეხება მოპასუხეთა პრეტენზიას მოთხოვნის შემაფერხებელ გარემოებაზე, ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო ამ მოსაზრებას არ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ საკუთრების უფლება სადავო ქონების წილზე მოსარჩელემ მოიპოვა „საქართველოში ბინების პრივატიზაციის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის პირველი თებერვლის დადგენილების მე-5 პუნქტის დანაწესის ფარგლებში, რისი გათვალისწინებითაც, განსახილველ დავაზე მოსარჩელე ითხოვდა არა საკუთრების უფლების ხელახალ მოპოვებას, არამედ მისთვის ნორმატიული აქტით მინიჭებული საკუთრების უფლების რეალიზაციას.

ამავდროულად, საკუთრების უფლების დაცვასთან დაკავშირებულ მოთხოვნასთან მიმართებით, საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ ხანდაზმულობის საგანი არის ფარდობითი და არა აბსოლუტური უფლება, შესაბამისად, საკუთრების აბსოლუტურ უფლებაზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდება.

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

19. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

20. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

22. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ მ.გ–ას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარისა (საგადახდო დავალება #9034, გადახდის თარიღი 08.08.2024წ) და 700 (საგადახდო დავალება #7907, გადახდის თარიღი 19.12.2024წ) ლარის, ჯამურად 1000 ლარის 70% - 700 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.კ–იასა და მ.გ–ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ნ.კ–იას (პ/ნ ..........) და მ.გ–ას (პ/ნ .........) დაუბრუნდეთ მ.გ–ას მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარისა (საგადახდო დავალება #9034, გადახდის თარიღი 08.08.2024წ) და 700 (საგადახდო დავალება #7907, გადახდის თარიღი 19.12.2024წ) ლარის, ჯამურად 1000 ლარის 70% - 700 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

გიზო უბილავა