საქმე №ას-754-2024 26 დეკემბერი, 2024 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,
მირანდა ერემაძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
I კასატორი – ა.ს–ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - თ.ბ–ძე, ა(ა)იპ „რ.ნ.ჯ–ია“ (მოსარჩელეები)
II კასატორი – თ.ბ–ძე, ა(ა)იპ „რ.ნ.ჯ–ია“ (მოსარჩელეები)
მოწინააღმდეგე მხარე - ა.ს–ი (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 აპრილის განჩინება
I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
II კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფა, მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების შეწყვეტილად ცნობა და თანხის უკან დაბრუნება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრების უარყოფა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 3 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ა(ა)იპ „რ.ნ.ჯ–იას“ (შემდეგში: მოსარჩელე, კომპანია, ა(ა)იპ, აპელანტი ან მეორე კასატორი მხარე) სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;
1.1. მოსარჩელე კომპანიის სასარგებლოდ მოპასუხე ა.ს–ს (შემდეგში მოპასუხე, აპელანტი ან პირველი კასატორი მხარე) 32 057 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა;
1.2. ა(ა)იპ-ის სარჩელი მის მიმართ ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელებით მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდა;
1.3. თ.ბ–ძის სარჩელი მის მიმართ ცილისმწამებლური ინფორმაციის უარყოფისა და მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ დაკმაყოფილდა.
2. სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებები
2.1. ა(ა)იპ „რ.ნ.ჯ–იას“ და მისი დამფუძნებლის თ.ბ–ძის ინიციატივითა და ორგანიზებით, მოპოვებული იქნა საქართველოში კამპანია „RED NOSE DAY“-ის ჩატარების უფლება, რომლის განხორციელებაც დაიწყო 2017 წლის დასაწყისში.
2.2. საერთაშორისო კამპანია „RED NOSE DAY“ საქველმოქმედო იუმორისტული ხასიათისაა და გულისხმობდა ყველა ქვეყანაში, საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში, „წითელი ცხვირების“ დარიგებისა და ცნობილ ადამიანებთან ფოტოების გადაღების სანაცვლოდ, შემოწირულობის შეგროვებას. კამპანიის მიზანი იყო შემოწირული თანხით სამედიცინო ან სხვა ტიპის დახმარების აღმოჩენა მათთვის, ვინც ამას საჭიროებდა. საქველმოქმედო კამპანია ყოველ წელს ტარდება სხვადასხვა ქვეყანაში და, საზოგადოებასთან ერთად, მასში მონაწილეობს ასობით ცნობილი ადამიანი, მათ შორის, კომიკოსებიც. კამპანიის განხორციელებაზე უფლებამოსილ პირს წარმოდგენს ორგანიზაცია „ C. r.“. კამპანია უნდა განხორციელებულიყო ყოველწლიურად. საქართველოს შემთხვევაში შემოწირულობის ნომინალური ოდენობა შეადგენდა 5 ლარს (გამონაკლის შემთხვევაში, შესაძლებელი იყო ნაკლები ოდენობის შემოწირულობის მიღებაც).
2.3. საქველმოქმედო კამპანია დაანონსდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მათ შორის, ტელევიზიითა და „ფეისბუქით“ და განისაზღვრა, რომ შეგროვებული თანხის შემოწირულობის ნაწილი უნდა მოხმარებოდა საერთაშორისო კამპანია „RED NOSE DAY“-ის ზოგად მიზანს, რისთვისაც თანხის ნაწილი უნდა გადასცემოდა „ C. r.“-ს, მეორე ნაწილი - ნ.დ–ძეს, რომელსაც დაუდგინდა ლეიკემია და ესაჭიროებოდა საზღვარგარეთ მკურნალობა, ხოლო მესამე ნაწილი - მოპასუხე ა.ს–ს.
2.4. მოპასუხესთან 2017 წლის მარტის დასაწყისში დაიდო ზეპირი ხელშეკრულება, რომლის პირობებიც გამოქვეყნდა პრესით, ტელევიზიითა და სოციალური ქსელით - „ფეისბუქით“, რომლის მიხედვითაც მოპასუხეს უნდა მიეღო საქველმოქმედო კამპანიის შედეგად შეგროვებული თანხის 1/3 ნაწილი და გადაცემული თანხის გადაცემიდან 1 თვეში (დაახლოებით) სოციალურად დაუცველთათვის ეყიდა მიწა, აეშენებინა შენობა (ერთსართულიანი და ერთოთახიანი) და განეხორციელებინა მათი საჭიროებებისათვის ტანისამოსისა და საკვების შეგროვება.
2.5. 2017 წლის მაისის დასაწყისში მოპასუხის მიერ წინასწარ იქნა მოთხოვნილი მისთვის გადასაცემი სრული თანხა, თანხის წინასწარ მოთხოვნის მიზეზად მოპასუხის მიერ დასახელდა ის, რომ მას შესთავაზეს დიდ დიღომში მიწის ნაკვეთი მისაღებ ფასად და გარიგების დადება დამოკიდებული იყო საფასურის მოკლე ვადაში გადახდაზე. მოპასუხემ თანხის გადახდა დაჟინებით მოითხოვა რამდენჯერმე, რის საფუძველზეც მოპასუხეს გადაეცა 35 000 ლარი ხელზე, რაც, გადასახადების გათვალისწინებით, შეადგენდა 43 490 ლარს (მოსარჩელე ა(ა)იპ-ის მიერ ბიუჯეტთან ანგარიშსწორება განხორციელებულია). თანხის ნაწილი 32 057 ლარი 2017 წლის 12 მაისს შეტანილი იქნა მოპასუხის საბანკო ანგარიშზე, ხოლო დანარჩენი მოპასუხეს ხელზე გადაეცა.
2.6. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეს მიწის ნაკვეთი არ შეუძენია. მისი მხრიდან გაჩნდა ბრალდება, რომ საქველმოქმედო კამპანიამ შეაგროვა 40 000 ლარით მეტი თანხა, რომელიც მოსარჩელემ მიითვისა და მუქარა, რომ ის ბრალდებას გაავრცელებდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით. თ.ბ–ძემ უარყო ბრალდება და საპირისპიროდ შესთავაზა მოპასუხეს საკითხი გამოსარკვევად სამართალდამცავი ორგანოსათვის გადაეცათ, საკითხის გამორკვევამდე კი ის მზად იყო, საკუთარი ფული, სადავო თანხის ოდენობით, სადეპოზიტო ანგარიშზე განეთავსებინა. ამასთან, თ.ბ–ძემ კატეგორიულად გააფრთხილა მოპასუხე, თავი შეეკავებინა ცილისმწამებლური ბრალდების მასობრივი ინფორმაციის საშუალებით გავრცელებისაგან, ვინაიდან ეს შელახავდა, როგორც მის, ისე მოსარჩელე ა(ა)იპ-ის საქმიან რეპუტაციას.
2.7. მოპასუხის მიერ, სოციალურ ქსელ „ფეისბუქში“ 2017 წლის 16 ივნისს 18:31 საათზე, ტელევიზია „რუსთავი 2-ის“ 9-საათიანი კურიერის ეთერში 2017 წლის 17 ივნისს, სოციალურ ქსელ „ფეისბუქში“ 2017 წლის 18 ივნისს 11:51 საათზე გავრცელდა ცილისმწამებლური ბრალდება მოსარჩელის მიერ ფულის მითვისებასთან დაკავშირებით, რამაც გამოიწვია ათასობით ადამიანის ნეგატიური გამოხმაურება და მოსარჩელეთა პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვა.
2.8. მოსარჩელე მხარე უთითებს, რომ მოპასუხის მიერ სოციალური ქსელი „ფეისბუქით“ გავრცელებული ცილისმწამებლური განცხადებებია:
2.8.1. ,,თ.ბ–ძემ ბევრი ფული მოგვპარა მთლიანად ქვეყანას, ჩემი აზრით მინიმუმ 35000 ლარი“;
2.8.2. ,,ვუთხარი, მოპარულ ფულს თუ არა დააბრუნებდა...“;
2.8.3. „ეს იმისთვის დავწერე, რომ თქვენი ფულია ეს და უნდა იცოდეთ ვის აქვს“;
2.8.4. „ხელს კი არ ვადებ, დარწმუნებული ვარ რასაც ვამბობ“;
2.8.5. „აი ყველაზე სულელი მიხვდება, რომ მოპარულია ფული“;
2.8.6. „მოპარულს, რომ დააბრუნებ“;
2.8.7. "იმ ხალხს, ვისი ფულის მოპარვასაც ვედავები პატივცემულს. ვედავები კი არა, ასი პროცენტით ვარ დარწმუნებული“;
2.8.8. „მე რამდენი გაჩვენოთ ამის მოტყუებული მარტო ნახავთ“;
2.8.9. „იმიტომ, რომ ეს გუშინწინ მოიგონა თანხები დასამალად“;
2.8.10. ,,ეს ამბავი არავის უთხრა და 35000 არ მოგცემო“;
2.8.11. ,,რა ვარაუდზე ხო არ დამცინით))) საბუთები მაქვს ათასი და სასამართლოში დავდებ“.
2.9. მოსარჩელე მხარე უთითებს, რომ მოპასუხის მიერ ტელევიზია „რუსთავი - 2“ მეშვეობით გავრცელებული ცილისმწამებლური განცხადებებია:
2.9.1. "აღმოჩნდა, რომ ფული არის შემოსული გაცილებით მეტი, ვიდრე 75 000 ლარია და ცხვირიც არის გაყიდული გაცილებით მეტი, ვიდრე 15 000 ცალი";
2.9.2. "რამდენი გინდაო, ასე მითხრა";
2.9.3. "რაც აკლია, ის უნდა გასწორდეს იქ. გაიგე შენ მეთქი";
2.9.4. "რაც დააკლდა ის უნდა გასწორდეს";
2.9.5. "კაიო, მაგ ფულს მე ვისესხებ, დაგირეკავ და მოგცემო".
2.10. მოსარჩელემ მოითხოვა სოციალური ქსელით და ტელევიზიით გავრცელებული თ.ბ–ძის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების (იხ. 2.8.1-2.8.11 და 2.9.1-2.9.5 ქვეპუნქტები) იმავე საშუალებებით უარყოფა.
2.11. სარჩელის თანახმად, მოპასუხის ქმედებით მოსარჩელე თ.ბ–ძეს, როგორც ბიზნეს PR-ის ექსპერტს, შეელახა საქმიანი რეპუტაცია და მიადგა მორალური და მატერიალური ზიანი, ვინაიდან მისი კლიენტების დიდი ნაწილი ადგილობრივი და საერთაშორისო კომპანიებია, რომლებიც მას უკვეთავენ სხვადასხვა ტიპის საერთაშორისო კამპანიების ადგილობრივად განხორციელებას. მაგალითად, სუზან კომენის ფონდი (მარათონი ძუძუს კიბოს დაზარალებულების მხარდასაჭერად), მაკდონალდსი (HAPPY DAY) და სხვა. მნიშვნელოვანია, რომ ასეთი პროექტების განხორციელებისას მოსარჩელის ძირითადი საქმიანობა თანხების მობილიზება და განკარგვაა, ხოლო მოპასუხე მას ბრალს სდებს სწორედ ასეთი მობილიზებული თანხის მოპარვასა და მითვისებაში. ბუნებრივია, მოპასუხის დაუსაბუთებელი საჯარო ბრალდება გამოუსწორებელ ზიანს აყენებს მოსარჩელის საქმიან ურთიერთობებს და რეპუტაციას.
2.12. მოსარჩელის მითითებით, საქმიანი რეპუტაცია შეელახა ასევე არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიულ პირს - „რ.ნ.ჯ–იას“, ვინაიდან პროექტი უნდა განხორციელებულიყო ყოველწლიურად, ხოლო მოპასუხის საჯარო ბრალდების გამო მოხდა მისი დისკრედიტაცია, რაც პირდაპირ და უშუალოდ მოახდენს ნეგატიურ გავლენას მისი შემდგომი ეტაპების განხორციელებაზე და შესაძლებელია, საერთოდ გამორიცხოს მისი ჩატარება. 2017 წლის 17 აგვისტოს ფინანსური ანგარიშგებისა და დამოუკიდებელი აუდიტორების დასკვნის თანახმად, 2017 წლის 31 ივლისის მდგომარეობით (პირველი ეტაპის დასასრული) სულ არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის - რ.ნ.ჯ–იას მიერ შეგროვდა 93 350 ლარი.“წითელი ცხვირების“ თვითღირებულებისა და საქონლის დაბრუნება/ფასდათმობის ხარჯების გათვალისწინებით კი „მოგებამ“ შეადგინა 72 369 ლარი, რასაც ასვე გამოაკლდა საკურიერო მომსახურების ხარჯი - 1313 ლარი, იჯარის ხარჯი- 480 ლარი და სხვა ადმინისტრაციული ხარჯი - 70 ლარი. შესაბამისად, მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული მიზნობრივი დანიშნულებით გასანაწილებელმა თანხამ შეადგინა 70 506 ლარი, რომლის დასაბეგრი ოდენობა (საშემოსავლო გადასახადი) შეადგენს 14 125,1 ლარს, ანუ გასანაწილებელი დაბეგრილი თანხაა 56 380,9 ლარი, რომელიც უნდა განაწილებულიყო 3 თანაბარ ნაწილად და თითოეულ მხარეს მიეღო 18 794 ლარი;
2.13. მოპასუხე ა.ს–ს, მისივე დაჟინებული მოთხოვნით, შეცდომით გადაეცა 35 000 ლარი, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელემ არა თუ დააკლო და მოიპარა მისთვის გადასაცემი თანხის ნაწილი, არამედ ა(ა)იპ-მა შეცდომით გადასცა 16 206 ლარით მეტი, ვიდრე ეს შეთანხმებით იყო გათვალისწინებული.
2.14. მოსარჩელე თ.ბ–ძემ, ასევე მოითხოვა მისი პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვით გამოწვეული მორალური და მატერიალური ზიანის ასანაზღაურებლად, მოპასუხეს დაეკისროს 5 (ხუთი) ლარი;
2.15. მოსარჩელე ა(ა)იპ-მა, მისი საქმიანი რეპუტაციის შელახვით გამოწვეული მატერიალური ზიანის ასანაზღაურებლად, მოითხოვა მოპასუხეს დაეკისროს 5 (ხუთი) ლარი.
2.16. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხეს დაეკისროს ზედმეტად მიღებული 16 206 ლარის მოსარჩელე ა(ა)იპ-სთვის დაბრუნება;
2.17. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხესა და ა(ა)იპ-ს შორის 2017 წლის მარტის დასაწყისში დადებული სადავო ხელშეკრულება ცნობილი იქნეს შეწყვეტილად და, ა(ა)იპ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს 18 794 ლარის გადახდა (იხ. სარჩელი- ტ.1, ს.ფ. 1-27).
3. მოპასუხის შესაგებელი
3..1. მოპასუხემ წერილობით წარდგენილი შესაგებლით არ ცნო სარჩელი შემდეგი დასაბუთებით:
3.1.1. მოსარჩელე ფაქტობრივ გარემოებაში აღნიშნავს, რომ მოიპოვა საქართველოში კამპანია "რ.ნ.დ–ის" ჩატარების უფლება და იგი არის ოფიციალური წარმომადგენელი საქართველოში. საქველმოქმედო კამპანიის ორგანიზატორის ოფიციალურ ვებ-გვერდზე განთავსებულია საქველმოქმედო აქციაში მონაწილეობის წესები, რომლის თანახმადაც, ნებისმიერ მსურველს უფლება აქვს, "რ.ნ.დ–ის“ მხარდასაჭერად განახორციელოს საქველმოქმედო აქტივობები. შესაბამისად, მოსარჩელეს დამატებითი ძალისხმევა არ დასჭირვებია ამ უფლების მოპოვებისთვის და ეს არ წარმოადგენს მის ექსკლუზიურ უფლებას;
3.1.2. საერთაშორისო კამპანია „რ.ნ.დ–ის“ ოფიციალური წესდების მიხედვით, იმ შემთხვევაში, თუ ქველმოქმედებიდან მიღებული თანხა ნაწილდება „ქომიქ რელიფის“ ფონდში, აუცილებელია ხელშეკრულების არსებობა საერთაშორისო კამპანიასა და იმ ორგანიზაციას შორის, რომელიც ატარებს „რ.ნ.დ–ის“. მოსარჩელეს მტკიცებულების სახით არ აქვს წარმოდგენილი დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებს მის ოფიციალურ წარმომადგენლობას.
3.1.3. შესაგებელში აღნიშნულია, რომ მოპასუხემ საერთაშორისო კამპანია "რ.ნ"-ის ორგანიზატორთან ოფიციალური მიმოწერისას გამოარკვია, რომ საქართველოში არ ფიქსირდება ოფიციალური წარმომადგენლობა და ა(ა)იპ "რ.ნ.ჯ–ია" ს/კ ...... არ არის მის მიერ ლიცენზირებული პირი. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მის უფლებამოსილებაზე და აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება არ შეესაბამება რეალურ ვითარებას.
3.1.4. ფაქტობრივ გარემოებებში მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ შემოწირულობის ნომინალური ოდენობა შეადგენდა 5 (ხუთი) ლარს, თუმცა გამონაკლის შემთხვევაში შესაძლებელი იყო ნაკლები ოდენობის შემოწირულობის მიღებაც. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებში არსად ფიქსირდება მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ შესაძლებელი იყო 5 ლარზე ნაკლები ოდენობის შემოწირულობის მიღება გარდა ამისა, მოსარჩელე მის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებში (ვიდეო ჩანაწერებში) მრავალჯერ და ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ შემოწირულობის მინიმალური ოდენობა არის 5 (ხუთი) ლარი (ერთი „წითელი ცხვირის“ ღირებულება შეადგენს 5 (ხუთი) ლარს, რასაც ადასტურებს მოპასუხეც). მოსარჩელე უთითებს მხოლოდ „წითელი ცხვირების“ რეალიზაციით მიღებულ შემოსავალზე, მაშინ, როდესაც კამპანიის ფარგლებში იყიდებოდა ასევე მაისურებიც, რომელთა რეალიზაციის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია, თუმცა კამპანიის ფარგლებში გაიყიდა არაერთი მაისური. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ არც ერთ დოკუმენტში არ ფიქსირდება ვალდებულება, რომლის თანახმადაც, იგი ვალდებულია შემოსული შემოწირულობის თანხის ნაწილი გადაეცეს "ქ.რ"-ს. ასევე მოსარჩელეს მტკიცებულების სახით არ აქვს წარმოდგენილი ა(ა)იპ „რ.ნ.ჯ–იასა“ და „ქ.რ–ს“ შორის ოფიციალურად გაფორმებული ხელშეკრულება და გადარიცხვის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ეს გარემოება იმით აიხსნება, რომ მოსარჩელე ა(ა)იპ არ არის საერთაშორისო საქველმოქმედო კამპანიის ლიცენზირებული წარმომადგენელი, შესაბამისად არც საერთაშორისო ფონდში თანხის გადარიცხვის ვალდებულება გააჩნდა. იმის გათვალისწინებით, რომ თანხის გადახდის ვალდებულება არ გააჩნდა მოსარჩელეს, ეს ქმედება არც განუხორციელებია, რასაც ადასტურებს შესაბამისი ტრანზაქციის არარსებობა.
3.1.5. აღნიშნულიდან გამომდინარე, წარმოდგენილი ფაქტობრივი გარემოება მოკლებულია სამართლებრივ არგუმენტაციას და არ შეესაბამება რეალობას.
მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებაში ("გ" სტატია საქართველო პირველად კამპანიას „რ.ნ.დ–ი“ შეუერთდა - საინფორმაციო სააგენტო „ინტერპრესნიუსი“ და სარჩელზე თანდართული ვიდეომასალა 10:00 წთ.-დან, საზ. მაუწყებელი (რადიო 102.4)) მოპასუხე ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ "თუ შეგროვდება საკმარისი თანხა, შეიძენენ მიწას და ააშენებენ შენობას, რომელსაც გამოიყენებდა საკვებისა და ტანსაცმლის შესაგროვებლად და განსათავსებლად“. არც სტატიაში და არც ვიდეოჩანაწერში არ ფიგურირებს მიწის ყიდვისა და შენობის აშენების ერთთვიანი ვადა. მიწის შერჩევა, ყიდვა და შემდეგ შენობა-ნაგებობის პროექტის მომზადება, შეთანხმება და სამშენებლო სამუშაოების წარმოება (აშენება-გარემონტება ერთი თვის ვადაში ყოველგვარ რეალობას სცილდება).
3.1.6. მხარეთა შორის 2017 წლის მაისში თანხის განაწილება არ შეიძლება ჩაითვალოს წინასწარ ანაზღაურებად და, მით უმეტეს, მოპასუხის მხრიდან დაჟინებული მოთხოვნით თანხის მიღებაზე მითითება მოსარჩელის სუბიექტური აღწერილობაა. საქველმოქმედო კამპანია დაიწყო 2017 წლის მარტში და უნდა გაგრძელებულიყო 1 თვის განმავლობაში. შესაბამისად, 2017 წლის მაისში თანხის გადაცემა წინასწარ ანაზღაურებად არ ითვლება.
3.1.7. მოსარჩელე უთითებს, რომ მოპასუხის საბანკო ანგარიშზე შეიტანა 32 057 ლარი, თუმცა საქმეში არსებული მასალებით და მოპასუხის განმარტებით დასტურდება, რომ აღნიშნული თანხა (ნაღდი ფული) მოსარჩელემ ყოველგვარი დოკუმენტის გარეშე გადასცა მოპასუხეს, რომელმაც კეთილსინდისიერად, მოსარჩელის თანდასწრებით, თანხა შეიტანა თავისივე საბანკო ანგარიშზე, ხოლო დარჩენილი 2 943 ლარის ანაზღაურება მოსარჩელის მიერ არ განხორციელებულა და გაუგებარია მსგავს ფაქტზე მისი მხრიდან მითითების საფუძვლები. საეჭვოა მოსარჩელის ქმედება, ვინაიდან გაუგებარია, რატომ არ უზრუნველყო საბანკო ანგარიშზე თანხის შეტანა ორგანიზატორი კომპანიის ანგარიშიდან ან თავისი სახელით. ამასთან, გაურკვეველია, თუნდაც თანხის ანგარიშზე შეტანის დამადასტურებელი მტკიცებულებების მიზნობრიობა და ბიუჯეტის წინაშე ანგარიშსწორებაზე მითითება. სავარაუდოდ, მოსარჩელე საშემოსავლო გადასახადზე საუბრობს, თუმცა არ წარმოადგენს ბიუჯეტთან ანგარიშსწორებისა და მოპასუხის საშემოსავლო გადასახადის გადახდის დამადასტურებელ დოკუმენტს. ამასთან, გაუგებარია როგორ უზრუნველყო მოსარჩელე ორგანიზაციამ საშემოსავლო გადასახადით თანხის დაბეგვრა მაშინ, როდესაც, თანხის გაცემა მოსარჩელე კომპანიის სახელით არ მომხდარა. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მე-20 და 154-ე მუხლების თანახმად, მოსარჩელე ორგანიზაცია გამოდის საგადასახადო აგენტის როლში და მოპასუხის საგადასახადო ვალდებულება უნდა შეესრულებინა სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე, თუმცა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც მის მიერ თანხის გადახდა დოკუმენტურად იქნებოდა დადასტურებული. განსახილველ შემთხვევაში, შეგროვებული ნაღდი ფული მოპასუხეს გადაეცა ყოველგვარი გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე (მაგ. სალარო გასავლის ორდერი), რომელიც აუცილებელია იურიდიული პირის ბუღალტრული აღრიცხვისათვის. ამასთან, მოსარჩელის მოსაზრება, თითქოს მოპასუხეს შესთავაზეს დიდ დიღომში მიწის ნაკვეთი, მცდარია შემდეგ გარემოებათა გამო: მოპასუხისათვის იმ დროისთვის (და არც შემდგომ პერიოდში, ვინაიდან ფინანსურ საკითხებს ორგანიზებას მხოლოდ მოსარჩელე თ.ბ–ძე უწევდა) ცნობილი არ იყო შემოწირულობიდან მიღებული თანხის ზუსტი რაოდენობა, შესაბამისად ის ვერ განახორციელებდა მოლაპარაკებას მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებთან მის ნასყიდობასა და ფასზე.
3.1.8. მოპასუხემ მოსარჩელე თ.ბ–ძეს წაუყენა ეჭვი, რომლის თანახმადაც არსებობდა ვარაუდი, რომ რეალიზებული „წითელი ცხვირებისა“ და მაისურების რაოდენობა იყო გაცილებით მეტი, ვიდრე ეს გაჟღერებულ იქნა თ.ბ–ძის მიერ. აღნიშნული ეჭვის საფუძველს წარმოადგენდა შემდეგი გარემოებები: მოპასუხის განმარტებით, თავდაპირველად შეძენილ იქნა 20 000 ცალი „წითელი ცხვირი“. იმის გათვალისწინებით, რომ სწორედ საქველმოქმედო კამპანიის პროპაგანდაში იყო მოპასუხე ჩართული, ინფორმაცია ჰქონდა „წითელი ცხვირების“ რეალიზაციაზეც. 3-5 დღის შემდეგ კი მოსარჩელესთან კომუნიკაციით დადგინდა, რომ პირველი შეკვეთა სრულად იქნა რეალიზებული და ელოდებოდნენ მეორე შეკვეთას (სრული რეალიზაციის გარეშე გაუგებარი იქნებოდა, რატომ შეუკვეთა თ.ბ–ძემ დამატებითი „წითელი ცხვირები“). „წითელი ცხვირების“ რეალიზაციის გარეშე არაერთი ადამიანი ნაღდი ან უნაღდო ანგარიშსწორების გზით იღებდა მონაწილეობას აქციაში, მათ შორის, სარეკლამო აქტივობებისა და სპონსორებისაგან მიღებული თანხებით. მოსარჩელე ა(ა)იპ-ს საერთოდ არ განუხორციელებია საბაჟო ოპერაციები 2017 წლის განმავლობაში. შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 12 იანვრის წერილით ირკვევა, რომ ა(ა)იპ „რ.ნ.ჯ–იას“ 2017 წელს არ განუხორციელებია საბაჟო ოპერაციები, თუმცა, მეორე მხრივ, მოსარჩელე თავის სიმართლეში "დასარწმუნებლად" წარმოადგენდა დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნას, რომელიც ეხება სწორედ იმ ორგანიზაციას, რომლის სახელითაც „წითელი ცხვირების“ შეძენა არ განხორციელებულა. ამასთან, ცალსახა და ნათელია, რომ მოსარჩელე თ.ბ–ძეს იმავე წარმატებით შეეძლო, სხვა ორგანიზაციებისა და ფიზიკური პირების სახელით შეეძინა დამატებით „წითელი ცხვირები“, რომელთა არსებობას განსახილველი საქმის წარმოების ფარგლებში ფიზიკურად ვერ დაადგენდა.
3.1.9. შესაგებელში ასევე აღნიშნულია, რომ მოპასუხის მიერ გაკეთებული განცხადება სოციალურ ქსელში არ იყო მიმართული მოსარჩელე თ.ბ–ძის ცილისწამებისაკენ, რადგანაც მოპასუხის დასაბუთებული ვარაუდით საქველმოქმედო აქციიდან შემოვიდა გაცილებით მეტი თანხა, ვიდრე 75 000 ლარია და გაცილებით მეტი „წითელი ცხვირი“ გაიყიდა, ვიდრე 15 000 ცალი (რომ არ ჩაითვალოს სპონსორებისა და სარეკლამო მომსახურებისგან მიღებული შემოსავალი). მოპასუხე ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ თ.ბ–ძემ მას შესთავაზა 35 000 ლარი დუმილის სანაცვლოდ. შესაბამისად, მოპასუხის მტკიცებით, ამ გარემოებაზე მითითება მოსარჩელის მიერ ერთგვარი აღიარებაა, რომ გაცილებით მეტი თანხა შემოვიდა, ვიდრე 35 000 ლარი.
3.1.10. მოპასუხის მიერ გავრცელებული სადავო გამონათქვამები მიზნად ისახავდა არა ცილისმწამებლური ცნობების გავრცელებას, არამედ მისი მოთხოვნის დასაბუთებას. მოპასუხის მიერ გაკეთებული ყველა განცხადება აღნიშნულ საქმესთან იყო დაკავშირებული. მოპასუხის მიერ სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულ სტატუსში ის საუბრობს ეჭვითა და ვარაუდით "ეჭვი გამიჩნდა, რომ თ.ბ–ძემ ბევრი ფული მოგვპარა", ასევე მოპასუხე მუდმივად ხაზს უსვამს დაშვებებს "თუ ძიება დაადგენს“. მოპასუხე მისივე თქმითა და შეფასებით, წარმოადგენს "საზოგადოებრივ აქტივისტს". იგი წლების განმავლობაში, უანგაროდ უზრუნველყოფს იმ ხალხისათვის ყოფითი თუ სასიცოცხლო პრობლემების შემსუბუქებას, რომლებიც შედარებით ყველაზე მეტად საჭიროებენ ამას.
3.1.11. მოპასუხემ, მოსარჩელე თ.ბ–ძის ინიციატივის გაზიარებითა და საქველმოქმედო კამპანიაში მონაწილეობით, საზოგადოების წინაშე აიღო დიდი პასუხისმგებლობა. პასუხისმგებლობად შესაძლოა შეფასდეს აღნიშნული, ვინაიდან მოპასუხეს წლების განმავლობაში მოპოვებული და დამსახურებული აქვს საზოგადოების ნდობა, იმ საზოგადოებისა, რომლის მოლოდინის გამართლებაც მისთვის ყველაზე პრიორიტეტულია. აღნიშნული პასუხისმგებლობის ფარგლებში მოპასუხემ გააცნობიერა, რომ შეთანხმებული კამპანია ისე არ იქნა წარმართული, როგორც მოპასუხე "ხალხს" დაჰპირდა, სწორედ ნაკისრი პასუხისმგებლობის გამო საჭიროდ ჩათვალა, გაეზიარებინა ეს საფრთხე და ეჭვები იმ ხალხისთვის, რომელიც თავიანთ დანაზოგს ანდობდა საქველმოქმედო კამპანიას იმისთვის, რომ სხვა ადამიანებს დახმარებოდა მოპასუხე, ხალხის სახელითა და მათ ნაცვლად. აღნიშნულის გათვალისწინებით, არ არის გასაკვირი, რომ მოპასუხემ საჯაროდ გააჟღერა თავისი ეჭვები.
3.1.12. მოპასუხე 2017 წლის აპრილში საქართველოს პრეზიდენტის მიერ საქველმოქმედო საქმიანობის საფუძვლით დაჯილდოვდა წმინდა ნიკოლოზის ორდენით. გარდა ამისა, მისი საქმიანობა არაერთხელ იქნა დაფასებული და არაერთხელ გამოეცხადა მადლობა.
3.1.13. მოპასუხე მის მიერ გაკეთებული განცხადებების შინაარსს დღესაც ადასტურებს, თუმცა მისი მხრიდან მოსარჩელე თ.ბ–ძისადმი ნდობის გათვალისწინებით, აღნიშნული კომუნიკაცია მუდმივად ზეპირსიტყვიერად მიმდინარეობდა, რასაც ადასტურებს ის ფაქტი, რომ მხარეთა შორის შესაბამისი ხელშეკრულებაც კი არ დადებულა წერილობით. მიუხედავად იმისა, რომ მოპაუხის მიერ გაჟღერებული ზოგიერთი ვარაუდი ზეპირსიტყვიერ მტკიცებულებებს ემყარება და რთულია მათი მტკიცება მოპასუხის მხრიდან, წარმოდგენილი დოკუმენტაციით არაერთხელ დასტურდება მოსარჩელის არაკეთილსინდისიერი ქმედება. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაცია არ შელახულა და არც მორალური ზიანი არ დამდგარა. ამასთან, მოსარჩელემ 2018 წლის 15 თებერვალს თვითონვეე გააკეთა განცხადება, რომ ამ ინციდენტის გამო არავის შეუწყვეტია მასთან თანამშრომლობა და უცნობია, ვინმემ შეიკავა თუ არა მასთან თანამშრომლობისგან თავი: "შემიძლია ვიხელმძღვანელო შარშანდელი წლის მონაცემებით, თუმცა ეს არ მომცემს ზუსტ ინფორმაციას იმიტომ, რომ ბაზარი მზარდია ჩემი პროფესიის მიმართ, მოთხოვნილება არის მზარდი".
3.1.14. მოპასუხე არ ეთანხმება მოსარჩელის განცხადებას იმის შესახებ. რომ ა(ა)იპ-ს ყოველწლიურად უნდა განეხორციელებინა განსახილველი პროექტი და რადგან მოპასუხემ მისი რეპუტაცია შელახა, საჯარო ბრალდების გამო, განხორციელდა ა(ა)იპ-ის დისკრედიტაცია (გაუგებარია რა განწყობის თვალსაზრისით, თუ საერთაშორისო ორგანიზაციის მიერ მისი უფლებების შეზღუდვის კუთხით), რა სახის დისკრედიტაციაზე მიუთითებს მოსარჩელე, საზოგადოებისათვის ასევე ცალსახაა, რომ თვითონ მოსარჩელე სამომავლო, ჯერ არ დამდგარ მოვლენებზე მიუთითებს, როდესაც აცხადებს, რომ "გარემოება უშუალოდ მოახდენს ნეგატიურ გავლენას". შესაბამისად, სახეზე არაა ნეგატიური გავლენა, დისკრედიტაცია, რეპუტაციის შელახვა და ზიანი. მოსარჩელეს აღნიშნულის დამადასტურებელი დოკუმენტი სასამართლოსათვის არ წარუდგენია. მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებში არსად აღინიშნება ფაქტი, რომ მოსარჩელე ა(ა)იპ-ის მიერ ყოველწლიურად უნდა განხორციელებულიყო პროექტი. მოსარჩელე თ.ბ–ძემ, რომელიც ასევე წარმოადგენს ა(ა)იპ-ის დირექტორსა და დამფუძნებელს, 2018 წლის 15 თებერვალს (განსახილველი შემთხვევიდან თითქმის ერთი წლის თავზე) თვითონვე გააკეთა განცხადება, რომ: ამ ინციდენტის გამო არავის შეუწყვეტია მასთან თანამშრომლობა და არც იცის ვინმემ შეიკავა თუ არა მასთან თანამშრომლობისგან თავი.
3.1.15. მოსარჩელეს წარმოდგენილი აქვს 2017 წლის 17 აგვისტოს ფინანსური ანგარიშგებისა და დამოუკიდებელი აუდიტორების დასკვნა, რომელიც ეხება ა(ა)იპ-ის ფინანსური ანგარიშგების წარმოებას. სარჩელს N18 დანართის სახით ერთვის შპს "ქ"-ს წერილობითი კორესპონდენცია, რომლითაც დასტურდება, რომ „წითელი ცხვირები“, რომლის რეალიზაცია ხორციელდებოდა მოსარჩელე ორგანიზაციის სახელით, ფაქტობრივად შეძენილ იქნა მესამე პირის მიერ და წარმოდგენილი დოკუმენტაციით არ დასტურდება შპს "ქ–ის" სამართლებრივი კავშირი მოსარჩელეებთან (გარდა იმისა, რომ ნახსენები ორივე ორგანიზაციის დამფუძნებელსა და დირექტორს წარმოადგენს მოსარჩელე ფიზიკური პირი - თ.ბ–ძე). შემოსავლების სამსახურის 2017 წლის 12 იანვრის წერილობითი პასუხით დასტურდება, რომ 2017 წლის განმავლობაში მოსარჩელე ა(ა)იპ-ის მიერ განხორციელებული საბაჟო ოპერაციები არ მოიძებნა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ სახეზეა საქმიანობის სტანდარტი, რომელიც არ შეესაბამება არც სამოქალაქო და არც საგადასახადო კანონმდებლობას. კერძოდ, იმ პროდუქციის რეალიზაცია, რომელიც მესამე პირმა შეიძინა, ხორციელდებოდა მოსარჩელეთა მიერ. ამავდროულად, სასამართლოსა და საზოგადოების შეცდომაში შეყვანის მიზნით, მოსარჩელემ წარმოადგინა აუდიტის დასკვნა იმ ორგანიზაციაზე, რომელსაც შესაძლოა საერთოდაც არ ჰქონოდა შემოსავლები და ფინანსური აქტივების ბრუნვა, ვინაიდან მესამე პირების ქონების რეალიზაცია მოსარჩელე ორგანიზაციის ბუღალტრულ ჩანაწერებში ვერ აისახებოდა. შეუძლებელია წარმოდგენილი აუდიტის დასკვნის მონაცემებზე დაყრდნობა, თუნდაც მატერიალური ფასეულობების მარაგების თაობაზე, იმის გათვალისწინებით, რომ რეალური სურათის ასახვა შეუძლებელია და ვერ დადგინდება მოსარჩელის მიერ რეალიზებული და დარჩენილი ქონების ფაქტობრივი და ზუსტი მოცულობა.
3.1.16. გასათვალისწინებელია, რომ „წითელი ცხვირებისა“ და მაისურების რეალიზაცია დიდწილად ხორციელდებოდა ნაღდი ანგარიშსწორების გზით, რასაც ადასტურებენ მოწმეები. ამ ფაქტს ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ სადავო თანხა მოპასუხეს ხელზე გადაეცა სწორედ ნაღდი ფულის სახით იმგვარად, რომ თანხის ასახვა მოსარჩელე კომპანიის ანგარიშზე საერთოდ არ მომხდარა. შესაბამისად, აუდიტის დასკვნის შინაარსი და მონაცემები არ არის რელევანტური, ზუსტი და საერთოდ არ უნდა იქნას გათვალისწინებული. ამასთან, რეესტრის მონაცემებით, ზ/ა აუდიტორულ კომპანიაში ერთადერთ ლიცენზირებულ აუდიტორს წარმოადგენს ლევან აბუსერიძე, რომელიც სარჩელზე თანდართულ დასკვნაში არ ფიგურირებს და დასკვნას ხელს აწერს კომპანიის დირექტორი, რომელიც არ არის აუდიტორი (იხ. ტ.1, დაზუსტებული შესაგებელი- ს.ფ.209-244).
4. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისას იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 და 31.1-ე მუხლებით, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-10 მუხლით, სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა პაქტის მე-19 მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) მე-18, 317-ე, 976.1-„ა“ მუხლებით, „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ (შემდეგში: სპეციალური კანონი) მე-4, მე-13, მე-17 მუხლებით, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შესატყვისი სასამართლო პრაქტიკით.
5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება
5.1. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მხარეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, მოსარჩელემ სარჩელის დაუკმაყოფილებელი ნაწილის დაკმაყოფილება მოითხოვა, ხოლო მოპასუხემ სარჩელის სრულად უარყოფა.
5.2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 აპრილის განჩინებით მხარეთა სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება.
5.3. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი მხარეთა შორის შემდეგი სადავო გარემოებები:
5.3.1. მოსარჩელის მითითებით, მან მოპასუხეს სულ 35 000 ლარი გადასცა, საიდანაც, მოპასუხე ადასტურებს მხოლოდ 32 057 ლარის მიღების ფაქტს. რაც შეეხება სხვაობას - (35000-32057) 2 943 ლარის გადაცემის ფაქტს, საქმეში არ არსებობს რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც აღნიშნულ გარემოებას დაადასტურებდა. შესაბამისად, მოპასუხის მხრიდან შედავების პირობებში, მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა- განმარტება სხვა, სათანადო მტკიცებულებების არარსებობის გამო, 32 057 ლარზე მეტი თანხის მოპასუხისათვის გადაცემის თაობაზე სასამართლომ არ გაიზიარა.
5.3.2. ფინანსური ანგარიშგებისა და დამოუკიდებელი აუდიტორების დასკვნით ირკვევა, რომ ჩატარდა არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის “რ.ნ.ჯ–ია“-ს თანდართული ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი, რომელიც მოიცავდა ფინანსური მდგომარეობის უწყისს 2017 წლის 31 ივლისის მდგომარეობით, აგრეთვე მასთან დაკავშირებული მოგებისა და ზარალის, ფულადი სახსრების მოძრაობისა და აკუმულირებულ ფონდებში ცვლილებების ანგარიშგების უწყისებს აღნიშნული თარიღით დასრულებული წლისათვის და ასევე ბუღალტრული აღრიცხვის პოლიტიკის ძირითადი პრინციპებისა და სხვა ახსნა-განმარტებითი შენიშვნების მოკლე მონახაზს. სასამართლომ დაადგინა, რომ დასკვნის მიხედვით, წარმოდგენილი ფინანსური ანგარიშგება უტყუარად და სამართლიანად ასახავს მოსარჩელე ა(ა)იპ “რ.ნ.ჯ–იას“ ფინანსურ მდგომარეობას 2017 წლის 31 ივლისის მდგომარეობით, მისი საქმიანობის შედეგებსა და ფულადი სახსრების მოძრაობას მოცემული თარიღით დასრულებული პერიოდისათვის ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად. მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა, შესრულდა თუ არა მხარეთა შეთანხმების პირობები, შედეგად, მიღწეული იქნა თუ არა ის მიზანი, რისთვისაც გამოყენებული უნდა ყოფილიყო შემოწირულობების შედეგად შეგროვებული და მოპასუხისათვის გადაცემული თანხა.
5.3.3. მხარეთა მიერ საჯაროდ დაანონსებული პირობების თანახმად, 2017 წლის გაზაფხულზე წარმოებული საქველმოქმედო კამპანია უნდა გაგრძელებულიყო ერთი თვის განმავლობაში, შედეგად მიღებული და მოპასუხისათვის გადაცემული თანხით უნდა მომხდარიყო მიწის ნაკვეთის შეძენა, მასზე შენობის აგების პერსპექტივით, რაც შემდგომ გამოყენებული იქნებოდა სოციალურად დაუცველთათვის ტანისამოსის, საკვებისა და სხვა საჭირო ნივთების შესაგროვებლად. უდავოა, რომ 2017 წელს და არც შემდგომ, მიწის ნაკვეთის შეძენა არ განხორციელებულა, თუმცა მოპასუხე განმარტავს, რომ თბილისში დღეს უკვე ფუნქციონირებს ადგილი, სადაც უფასო საჭმელი და ტანსაცმელი, საოჯახო ნივთები, წიგნები და მედიკამენტები მიეცემათ მათ, ვისაც ყველაზე მეტად ესაჭიროებათ; შესაბამისად, ის შედეგი, რომელიც კამპანის მიზანს წარმოადგენდა, მიღწეულია. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ საქართველოს მთავრობის 2022 წლის 16 მაისის 841 განკარგულებით, ა(ა)იპ - მოხალისეები ადამიანებისთვის, უსასყიდლო თხოვების ფორმით, გადაეცა დროებით სარგებლობაში ქ. თბილისში, ....... მდებარე შენობა-ნაგებობის მე-2 სართულზე განთავსებული 153,82 კვ.მ ფართი. ფართის გადაცემის მიზნად დაფიქსირდა ორგანიზაციის მოხალისეობრივი საქმიანობა (იხ. ტ. 2 - ს.ფ.183-184; 185-187); შესაბამისად, აღნიშნული სივრცე მოწყობილია საქართველოს მთავრობის მიერ თხოვების საფუძველზე იურიდიული პირის ა(ა)იპ - მოხალისეები ადამიანებისთვის, გადაცემულ ფართში. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლოს სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული ამავე იურიდიული პირის დამფუძნებლის ი.ც–ას განმარტებით (იხ. ტ.2, ს.ფ.188), სივრცე სწორედ მოპასუხის პერსონალური ჩართულობით მოეწყო, 2022 წელს მთავრობის მიერ ა(ა)იპ - მოხალისეები ადამიანებისთვის დროებით სარგებლობაში ქველმოქმედებისათვის ფართის გადაცემა ვერ მიიჩნევა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შეთანხმებული პირობებით მიზნის მიღწევად, რომლის თანახმად, საქველმოქმედო კამპანიის ჩატარებიდან მცირე დროში უნდა მომხდარიყო საქველმოქმედო მიზნებით მიწის ნაკვეთის შეძენა შემდეგ მასზე ნაგებობის აშენების პერსპექტივით.
5.3.4. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის მიერ სარჩელით სადავო განცხადების გავრცელების ფაქტი მხარეთა მიერ არ შედავებულა. სარჩელი ცილისმწამებლური ცნობების უარყოფის მოთხოვნით სასამართლოში აღძრულია ორი მოსარჩელის - ფიზიკური პირის თ.ბ–ძისა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის, „რ.ნ.ჯ–იას“ მიერ. გარდა ამისა, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა თვითონ სასარჩელო მოთხოვნაზე, რაც ფორმულირებულია იმ სახით, რომ მოპასუხემ უარყოს მის მიერ გაკეთებული სარჩელით სადავო განცხადებები (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.8-2.8.11 და 2.9-2.9.5 ქვეპუნქტები).
5.3.5. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის 31-ე მუხლის პირველი პუნქტზე, რომლის თანახმად, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავის უფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. საქმის სამართლიანი და დროული განხილვის უფლება უზრუნველყოფილია. აღნიშნულ პრინციპს ითვალისწინებს, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-2 მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის თანახმადაც, ყოველი პირისათვის უზრუნველყოფილია უფლების სასამართლო წესით დაცვა. საქმის განხილვას სასამართლო შეუდგება იმ პირის განცხადებით, რომელიც მიმართავს მას თავისი უფლების ან კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დასაცავად. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ თავისი უფლება დარღვეულად მიიჩნია და, მისი დაცვის მიზნით, სარჩელით მიმართა სასამართლოს.
5.3.6. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზებაზე, რაც უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია, მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა: სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ-ები: Nას-1529-1443-2012; Nას-973-1208-04; Nას-664-635-2016).
5.3.7. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელე ააიპ დაფუძნებულია 2017 წლის 1 მარტს, რეგისტრირებულია სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში (საიდენტიფიკაციო კოდი: .......). საზოგადოების დამფუძნებელია თ.ბ–ძე, რომელიც ასევე მოსარჩელეა. ააიპ-ის წესდების 1.8 მუხლით საზოგადოების საქმიანობის მიზნებია: საეთაშორისო საქველმოქმედო ღონისძიება „რედ ნოუსის“ (Red Nose) ჩატარება საქართველოში. ნებისმიერი სხვა საქმიანობის განხორციელება, რაც არ იკრძალება მოქმედი კანონმდებლობით და არ ეწინააღმდეგება წინამდებარე წესდებას; 1.9 მუხლით ააიპ უფლებამოსილია, ეწეოდეს დამხმარე ხასიათის სამეწარმეო საქმიანობას, რომლიდან მიღებული მოგებაც უნდა მოხმარდეს ააიპ-ის მიზნების რეალიზებას. ასეთი საქმიანობის შედეგად მიღებული მოგების განაწილება მოსარჩელე ააიპ-ის დამფუძნებლებს, შემომწირველებს, აგრეთვე ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირებს შორის დაუშვებელია.
5.3.8. მოსარჩელე ააიპ-ის ინიციატივით 2017 წლის დასაწყისში საქართველოში განხორციელდა „RED NOSE DAY“-ს იუმორისტული საქველმოქმედო აქცია. მოპასუხე მხარესთან ზეპირი შეთანხმების თანახმად, შეგროვებული თანხის, შემოწირულობის ნაწილი უნდა მოხმარებოდა საერთაშორისო კამპანია „RED NOSE DAY“-ის ზოგად მიზანს, მეორე ნაწილი - არასრულწლოვან ბენეფიციარს, რომელსაც დაუდგინდა ლეიკემია და ესაჭიროებოდა საზღვარგარეთ მკურნალობა, ხოლო მესამე ნაწილი უნდა გადასცემოდა მოპასუხეს მიწის ნაკვეთის შეძენის მიზნით, რომელზედაც სამომავლოდ გაშენდებოდა ნაგებობა, სადაც მოხდებოდა სოციალურად დაუცველთათვის ტანისამოსისა და საკვების შეგროვება. საქველმოქმედო კამპანია უნდა გაგრძელებულიყო ერთი თვის განმავლობაში, მისი მიზანი და პირობები მოსარჩელე თ.ბ–ძისა და მოპასუხე ა.ს–ის მიერ დაანონსდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მათ შორის, ტელევიზიითა და „ფეისბუქით“.
5.3.9. უდავოა, რომ სოციალური ქსელით - „ფეისბუქით“ (Facebook) მოპასუხემ, მისი პირადი პროფილით (A.S.), 2017 წლის ივნისის დასაწყისში გაავრცელა წინამდებარე განჩინების 2.8.1-2.8.11 ქვეპუნქტებში მითითებული განცხადებები;
5.3.10. 2017 წლის 16 ივნისს 21:00 საათზე და 22:00 საათზე, ტელეკომპანია რუსთავი 2“-ის „კურიერის“ ეთერში მოპასუხემ გააჟღერა წინამდებარე განჩინების 2.9.1-2.9.5 ქვეპუნქტებში მითითებული განცხადებები;
5.4. წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელე ითხოვს, მოპასუხეს დაევალოს მოსარჩელე თ.ბ–ძისა და ა(ა)იპ-ის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების იმავე საშუალებებით უარყოფა.
5.5. სსკ-ის მე-18 მუხლის შესაბამისად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. თუ პირის პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის ან პირადი ცხოვრების საიდუმლოების შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მაშინ მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით. თუ ამგვარ მონაცემებს შეიცავს ორგანიზაციის მიერ გაცემული საბუთი, მაშინ ეს საბუთი უნდა შეიცვალოს და ამის შესახებ ეცნობოს დაინტერესებულ პირებს. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის მიხედვით, პირს ეკისრება სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა. სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, ცილისწამება არის არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება.
5.6. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის მიხედვით, ამ უფლებათა შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ყველას აქვს აზრის გამოხატვის თავისუფლება. ეს უფლება მოიცავს ადამიანის თავისუფლებას, გააჩნდეს საკუთარი შეხედულება, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია ან იდეები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ეს მუხლი ვერ დააბრკოლებს სახელმწიფოს, მოახდინოს რადიომაუწყებლობის, ტელევიზიისა და კინემატოგრაფიულ საწარმოთა ლიცენზირება. ხოლო მეორე ნაწილის მიხედვით, ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ისინი განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან, შეიძლება დაექვემდებაროს კანონით დადგენილ ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, საზოგადოებრივი უწესრიგობის თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა უფლებების ან ღირსების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად, ანდა სასამართლოს ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.
5.7. ევროპული კონვენციის ამ რეგულაციის (ისევე, როგორც ძირითადი უფლებების დამდგენი სხვა რეგულაციების, კონვენციის სხვა მუხლების) ავთენტურ და ავტორიტეტულ განმარტებას იძლევა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი (ე.წ. CASE LAW). სწორედ ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებები და კონვენციის ნორმათა შეფასებები იძლევა ამ ზოგადი შინაარსის და, ხშირ შემთხვევაში, კონკრეტიკას მოკლებული (გარკვეულწილად არათვითშესრულებადი) სამართლებრივი დეფინიციების სწორად აღქმის, გააზრებისა და შემდგომ შეფარდების შესაძლებლობას. ვინაიდან, კონვენციაში ჩამოყალიბებული მრავალი ნორმა ძალზე ზოგადად არის ფორმულირებული, ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის გაანალიზების გარეშე რთულია კონვენციის დებულებათა სწორად განმარტება და გამოყენება. აქედან გამომდინარე, ევროსასამართლოს პრეცედენტული სამართალი ეროვნული სასამართლოს მიერ, აღქმულ უნდა იქნეს სამართლის პირდაპირ წყაროდ, თანაც ისეთ წყაროდ, რომელიც ეროვნულ კანონმდებლობაზე მაღლა დგას სამართლის წყაროთა იერარქიაში. აღნიშნულის ვალდებულება (პრეცედენტული სამართლის გამოყენების ვალდებულება) გამომდინარეობს როგორც უშუალოდ კონვენციიდან, ასევე ეროვნული (ქართული) კანონმდებლობის რიგი სამართლებრივი აქტებიდან (მაგ: "საერთო სასამართლოების შესახებ" საქართველოს კანონი, "სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ" საქართველოს კანონი). სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, ვინაიდან ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განჩინებანი და გადაწყვეტილებანი ხსნიან და განმარტავენ კონვენციის ტექსტს, ისინი, სავალდებულო პრეცედენტებია და ამდენად, მოახდენენ თუ არა ხელშემკვრელი სახელმწიფოები (მათ შორის, საქართველოც) კონვენციის რატიფიცირებას, სახელმწიფოს ეროვნულმა ხელისუფლების ორგანოებმა, ევროპის სასამართლოს სამართალი უნდა აღიაროს სავალდებულოდ შესასრულებლად.
5.7.1. ევროპული კონვენცია ადგენს ადამიანის ძირითად უფლებებსა და მათი დაცვის მექანიზმებს, ამ ძირითად უფლებებს ჰყოფს ე.წ. „აბსოლუტურ“ და „შეზღუდვად“ უფლებებად. აბსოლუტურია უფლება, რომელიც არც ერთ შემთხვევაში არ შეიძლება შეიზღუდოს და სახელმწიფო ვერ წარმოაჩენს მათი შეზღუდვის ვერც ერთ ლეგიტიმურ საფუძველს (ასეთია მაგალითად კონვენციის მე-3 მუხლი წამების აკრძალვის თაობაზე). კონვენციის მე-10 მუხლით გათვალისწინებული გამოხატვის თავისუფლება კი, სწორედ ამავე მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული ლეგიტიმური წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, შესაძლოა შეიზღუდოს. თუმცა, როგორც ევროპის სასამართლოს მიერ შემუშავებული მიდგომებიდან გამომდინარეობს, მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული თეზისები უნდა განიმარტოს ძალიან ვიწროდ. საქმეში - OBSERVER AND GUARDIAN VS THE UNITED KINGDOM, სასამართლომ განმარტა, რომ „გამოხატვის თავისუფლება ექვემდებარება რიგ გამონაკლისებს, რომლებიც განმარტებული უნდა იყოს ვიწროდ. ამა თუ იმ „შეზღუდვის აუცილებლობა სარწმუნოდ უნდა იყოს დადგენილი“. მთავარი კონცეპტუალური მიდგომა, რომელიც ევროპის სასამართლომ შეიმუშავა, მდგომარეობს იმაში, რომ გამოხატვის თავისუფლება სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია დემოკრატიულ საზოგადოებაში, და ის წარმოადგენს დემოკრატიის საყრდენს, მისი პროგრესისა და თითოეული ადამიანის განვითარების წინაპირობას. აღნიშნული ფუძემდებლური დეფინიცია სასამართლომ ყველაზე უფრო სრულყოფილად გადმოსცა საქმეში -HANDYSIDE VS THE UNITED KINGDOM; მასში სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა გამოხატვის თავისუფლების ორმაგი დატვირთვა და მისი დაცვის მაღალი სტანდარტის დამკვიდრების აუცილებლობა (აღნიშნული განჩინება ევროპის სასამართლოს ყველაზე უფრო ციტირებად განჩინებას წარმოადგენს). ევროპული სასამართლოს ყოფილმა პრეზიდენტმა - ლუციუს ვილდჰაბერმა მას „ზარის რეკვასავით ხშირად განმეორებადი დეკლარაცია“ უწოდა (იხ. „გამოხატვის თავისუფლება“; ევა გოცირიძე; თბილისი 2008წ.);
5.7.2. სწორედ ჰენდისაიდის საქმეში გამოიყენა ევროპის სასამართლომ ცნობილი ფრაზა - “offend, shock or disturb”; აღნიშნულით სასამართლომ განმარტა, რომ დაცულია არა მხოლოდ ისეთი გამოხატვა, ანუ ისეთი ინფორმაციებისა და იდეების გავრცელება, რომლებსაც კეთილგანწყობით ხვდებიან, არამედ ისეთიც, რომელიც ყველაზე შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი და შემაშფოთებელია, ვინაიდან, „ასეთია პლურალიზმის, შემწყნარებლობისა და ტოლერანტობის მოთხოვნა, ურომლისოდაც არ არსებობს დემოკრატიული საზოგადოება“. თუმცა, ამავე დროს, გამოხატვის თავისუფლებასა და სხვა ღირებულებათა შორის სამართლიანი ბალანსის მიღწევის მიზნით, კონვენციამ და შესაბამისად, ევროპის სასამართლომაც დასაშვებად მიიჩნია გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა, ანუ ამ უფლების განხორციელებაში „ჩარევა“ სწორედ მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. შესაბამისად, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზემოაღნიშნული ფორმულა - offend, shock, disturb, გაგებული უნდა იქნას არა ისე, რომ შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი და შემაშფოთებელი ინფორმაცია თუ იდეა ყოველთვის და აბსოლუტურად დაცულია, არამედ ისე, რომ ასეთი ინფორმაციაც და იდეაც, გარკვეული წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, შეიძლება იყოს დაცული.
5.7.3. იმისათვის, რომ შეზღუდვა, ჩარევა გამართლებულად იქნას მიჩნეული, აუცილებელია რომ ასეთი შეზღუდვა იყოს გათვალისწინებული - ნათლად ჩამოყალიბებული და განჭვრეტადი კანონით, ანუ, გამოხატვის თავისუფლებით მოსარგებლე სუბიექტის მაღალი დაცვისათვის, აუცილებელია გარკვეული შემუშავებული რეგულაციები სახელმწიფოს მიერ, რომელიც პირს ნათლად დაანახებს, რა წესითაა გათვალისწინებული ამა თუ იმ ხელშემკვრელ სახელმწიფოში მისი თავისუფლების შეზღუდვა. საქმეში - SILVER AND OTHERS VS THE UNITED KINGDOM, ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ადამიანის უფლებაში ჩარევა, ვერ ჩაითვლებოდა გამართლებულად, თუ ის კანონზე ნაკლები იურიდიული ძალის მქონე ნორმის საფუძველზე განხორციელდა. ნათელი და განჭვრეტადი კანონის თაობაზე რეგულაციას ასევე შეიცავს „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „პ“ ქვეპუნქტი. ამ მხრივ ასევე მნიშვნელოვანი საქმეებია CASE OF MALONE VS THE UNITED KONGDOM და CASE OF WINGROWE VS THE UNITED KONGDOM და სხვა. ასევე იმისათვის, რომ შეზღუდვა გამართლებულად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია რომ ეს „კანონით“ გათვალისწინებული შეზღუდვა ემსახურებოდეს იმ ლეგიტიმურ მიზნებს, რომლებიც ჩამოთვლილია მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტში; ესენია: სახელმწიფო უშიშროება, დანაშაულის თავიდან აცილება, სასამართლოს ავტორიტეტი, სხვათა რეპუტაცია, სხვა უფლებები და ა.შ. თუ გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა განხორციელდა შესაბამისი კანონის გარეშე, ასევე ეს ჩარევა არ ემსახურება ზემოაღნიშნული ლეგიტიმური მიზნებიდან ერთ-ერთს, სასამართლო თავისთავად ადგენს კონვენციის მე-10 მუხლის დარღვევას (ისე რომ აღარც გადადის ჩარევის აუცილებლობისა და თანაზომიერების შეფასებაზე). რაც მთავარია, ამ ორი, ასე ვთქვათ,წინარე ეტაპების გადალახვის შემთხვევაში (სასამართლოს პრაქტიკა მოწმობს, რომ უმრავლესობა საქმეებისა გადალახავს ხოლმე ამ ორ მოცემულობას), ევროპული სასამართლო უკვე მსჯელობს, თუ რამდენად აუცილებელი იყო ჩარევა დემოკრატიულ საზოგადოებაში (necessary in the democratic society). აღნიშნული, ასევე გულისხმობს საამისოდ „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ (pressing social needs), რომლის აღიარებისთვისაც თავის მხრივ საჭიროა „შესაბამისი და საკმარისი“ (relevant and sufficiant) საფუძვლის არსებობა.
5.7.4. ევროპის სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში სწორედ ამა თუ იმ ჩარევის შეუსაბამობა ზემოაღნიშნულ - „აუცილებლობასთან“ იქცევა ხოლმე კონვენციის მე-10 მუხლის დარღვევის განმაპირობებელ ძირითად ასპექტად. მოპასუხე სახელმწიფოები - ხელშემკვრელი მხარეები, სწორედ მათ მიერ გამოხატვის თავისუფლებაში განხორციელებული ჩარევის დემოკრატიული საზოგადოებისათვის აუცილებლობას ვერ ასაბუთებენ იმ შემთხვევებიდან უმრავლესობაში, რომლებშიც ევროპის სასამართლო ადგენს მე-10 მუხლის დარღვევას. სწორედ ამიტომ, უმრავლესობა შემთხვევებში, ევროპის სასამართლოს მიერ არ არის ხოლმე შეწყნარებული სახელმწიფოთა მითითებანი შეზღუდვის აუცილებლობასთან (დემოკრატიულ საზოგადოებაში) მიმართებით. თავის მხრივ, შეფასება - „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში“, მოიცავს ორ კომპონენტს: უფლებაში ჩარევის „აუცილებლობისა“ და ჩარევის „თანაზომიერების“ შეფასებას. სასამართლო ზემოაღნიშნული ფორმულიდან - „აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში“, ყურადღებას გაამახვილებს სწორედ პირველ კომპონენტზე: უფლებაში ჩარევის „აუცილებლობა“. როგორც ზემოთ აღინიშნა, დასახელებული კრიტერიუმი გულისხმობს საამისოდ „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ (pressing social needs), რომლის აღიარებისთვისაც, თავის მხრივ, საჭიროა „შესაბამისი და საკმარისი“ (relevant and sufficiant) საფუძვლის არსებობა. სწორედ აღნიშნული კრიტერიუმის სათანადოდ შეფასება წყვეტს ხოლმე ევროპის სასამართლოში, გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის მართებულობის საკითხს და ასევე ეს ცნება იქნება განმაპირობებელი წინამდებარე სასარჩელო მოთხოვნის თაობაზე მსჯელობისას.
5.8. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თავისთავად გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევად უნდა განიხილებოდეს სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის ამა თუ იმ გაჟღერებული ინფორმაციის უარყოფის დავალება, როგორც ამას მოსარჩელე მხარე ითხოვს. აღნიშნული მიდგომის საფუძვლიანობას ადასტურებს თუნდაც ევროპის სასამართლოს მიერ გაკეთებული განმარტება საქმეში - STEEL AND MORRIS VS THE UNITED KINGDOM, რომლის თანახმადაც, გაერთიანებულ სამეფოში გამართული „დიფამაციური პროცესი და მისი შედეგები“ (იგულისხმება სასამართლო სამართალწარმოება და ამის შედეგად განმცხადებელთა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა სასამართლოს მიერ), წარმოადგენდა მოსარჩელეთა გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევას, რისთვისაც სახელმწიფო პასუხისმგებელი იყო. შესაბამისად, ნათელია, რომ სანამ სასამართლო ასეთი ფორმით „ჩაერევა“ და „შეზღუდავს“ გამოხატვის თავისუფლებას, მან უნდა შეაფასოს და გაიაროს ის ტესტი, რომლითაც აფასებს ევროპის სასამართლო სწორედ ჩარევისა და შეზღუდვის აუცილებლობას.
5.8.1. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მნიშვნელობა ენიჭება „აზრისა“ და „ფაქტის“ დეფინიციებს. აზრი, რომელიც არის შეფასებითი კატეგორია და ნაკლებად ექვემდებარება მტკიცებას, შედარებით უფრო დაცულია. თუმცა არც ეს დაცვაა აბსოლუტური: ევროპის სასამართლო განმარტავს, რომ რაც უფრო უხეში და სერიოზული ბრალდების შემცველია აზრი, და ამავე დროს რაც უფრო დაუცველი პირის მიმართ არის ის გამოთქმული, მით მეტია ალბათობა ასეთი გამოხატვის შეზღუდვისა. მეორე მხრივ, შედარებით ნაკლებად შეიძლება იყოს დაცული ფაქტების გავრცელება. თუმცა აბსოლუტური და ერთობლივი მიდგომა არც აქ არსებობს. დასახელებული ნორმები ითვალისწინებენ ამა თუ იმ სუბიექტის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვას სასამართლო სამართალწარმოების გზით. შესაბამისად, კონვენციის მე-10 მუხლის (რომელიც გათვალისწინებულია მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით) პირველი ელემენტი - „ჩარევა გათვალისწინებულია კანონით“, სახეზეა და ეს სადავო არ არის. ამასთან, ჩარევა ემსახურება ლეგიტიმურ მიზანს, ვინაიდან ემსახურება სხვისი უფლებების დაცვას. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა, რომ იმ საქმეებში, რომლებშიც წინააღმდეგობაში მოდის, ერთი მხრივ, გამოხატვის თავისუფლება (კონვენციის მე-10 მუხლი) და, მეორე მხრივ, პატივისა და ღირსების დაცვა (კონვენციის მე-8 მუხლი), პირველ რიგში, ყურადღება ექცევა შემდეგ საკითხებს: ა) რამდენად ეხება კონკრეტული გამონათქვამი საზოგადოებრივი ინტერესის საგანს; ბ) იმ შემთხვევაში, თუ ჩრდილი მიადგა პატივსა და ღირსებას, როგორია კონტექსტი _ ეხება თუ არა გამონათქვამი პიროვნების საჯარო საქმიანობას, საქმე გვაქვს ფაქტთან თუ შეფასებით მსჯელობასთან, როგორია გამოხატვის ფორმა და შინაარსი; გ) რამდენად იყო პირის მიმართ გავრცელებული გამონათქვამი პროვოცირებული თავად ამ პირის მიერ; დ) ეროვნულმა ორგანოებმა როგორ დაიცვეს ბალანსი გამოხატვის თავისუფლებასა და პატივისა და ღირსების დაცვას შორის. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (სუსგ N ას-1477-1489- 2011, 3.04.2012).
5.8.2. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებისთვის მტკიცების ტვირთის სტანდარტიდან გამომდინარე მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს, რომ: ა) მოპასუხემ მის შესახებ გაავრცელა სადავო განცხადება; ბ) სადავო განცხადება არ შეესაბამება სინამდვილეს, ანუ იგი მცდარი ფაქტების შემცველია; გ) სადავო განცხადება ზიანს აყენებს მის პატივს, ღირსებასა ან/და საქმიან რეპუტაციას. ამასთან, სპეციალური კანონის მე-7 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ.
5.8.3. სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება მხარეთა ახსნა-განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მითითებულ ნორმათა შესაბამისად, ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიეთითება მათ მიერ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი.
5.8.4. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი „affirmanti, non negati, incumbit probatio”- „მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს”. ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს. სასამართლო მტკიცება წარმოადგენს მტკიცებულებათა შეგროვების, შემოწმებისა და შეფასებისათვის სასამართლოსა და მხარეების სამართლით მოწესრიგებულ საქმიანობას, რომლის მიზანია საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების (ფაქტების) დადგენა. პირველი, რაც უნდა გააკეთოს მხარემ დამტკიცების მოვალეობის შესასრულებლად - ესაა მტკიცებულებათა წარმოდგენა სასამართლოში იმ ფაქტის დადგენის მიზნით, რომლის დამტკიცების მოვალეობაც მას ეკისრება. წარმოდგენილი მტკიცებულება ისეთ კავშირში უნდა იყოს დასადგენ გარემოებასთან, რომ შეიძლებოდეს ამ გარემოების არსებობა-არარსებობის შესახებ უტყუარი დასკვნის გაკეთება. მხარე საქმის შედეგით დაინტერესებული პირია, რამაც შესაძლოა გავლენა მოახდინოს მისი ახსნა-განმარტების სისწორესა და უტყუარობაზე. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მითითებულ ნორმათა შესაბამისად, ფაქტობრივ გარემოებათა მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავის სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს და შესაბამისად, ისინი მიეთითება მათ მიერ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი. ამასთან, არა მარტო მოსარჩელეა ვალდებული ამტკიცოს სარჩელში მოყვანილი გარემოებები, არამედ მოპასუხეცაა ვალდებული დაამტკიცოს მის მიერ შესაგებელში მოყვანილი გარემოებები.
5.9. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელე/აპელანტ თ.ბ–ძესთან მიმართებით გაკეთებული სადავო გამონათქვამები წარმოადგენს მხარეთა შორის არსებული საქმიანი ურთიერთობის პროცესში გამოთქმულ შეფასებებს - ანუ აზრი გამოთქმულია საკითხის განხილვის კონტექსტში. ამრიგად, სადავო გამონათქვამები ვერ შეფასდება კონტექსტს აცდენილ, იმგვარ მძიმე ხასიათის შეურაცხყოფად, რომელიც გამოხატვის თავისუფლების პრიმატს უგულებელყოფდა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სადავო გამონათქვამები უნდა შეფასდეს, როგორც საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე თემატიკაზე მოპასუხის მიერ საკუთარი შეხედულების, თუნდაც ვარაუდის, ეჭვის გამოხატვა. ასეთი გამოხატვის მიმართ კი, მოსარჩელეს თმენის მეტი ვალდებულება გააჩნია, ამიტომ ეს გამოხატვა ექცევა ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში და გამორიცხავს მოპასუხის პასუხისმგებლობას. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეთა მიერ სადავოდ გამხდარი გამონათქვამები მათი მიზნისა და იმ ზემოქმედების გათვალისწინებით, რაც მას შესაძლოა, საზოგადოებაზე მოეხდინა, არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს იმდენად გადაჭარბებულად, რომ გამართლებული იყოს გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა.
5.9.1. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელესთან მიმართებით გაკეთებული, სარჩელით სადავოდ გამხდარი კომენტარები, მათი კონტექსტის გათვალისწინებით, ობიექტურ შემფასებელზე, მკითხველზე/მსმენელზე ტოვებს შთაბეჭდილებას, რომ ისინი მოპასუხის ვარაუდი, ეჭვზე დამყარებული პირადი მოსაზრებაა. სადავო კომენტარები წარმოჩნდება, როგორც სუბიექტური ელემენტით დატვირთული შეფასებები. ამასთან, განსხვავებით ფაქტის მტკიცებისაგან, მათში კომენტარის სახით გამოხატული მოპასუხის ნეგატიური დამოკიდებულება მოსარჩელისადმი, შეუძლებელია, შეფასდეს რეალურ თუ მცდარ გარემოებად.
5.9.2. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონი განსაზღვრავს იმ სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის სახეებს, რომელიც შეიძლება დაეკისროს პირს ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელების შემთხვევაში. კერძოდ, კანონის მე-17 მუხლის თანახმად: 1. ცილისწამებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ. 2. დაუშვებელია მოპასუხის იძულება, მოიხადოს ბოდიში. 3. თუ მოპასუხე კანონით დადგენილ ვადაში განახორციელებს შესწორებას ან უარყოფას, მაგრამ შესწორების ან უარყოფის გამოქვეყნება არ არის საკმარისი ცილისწამებით მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ჯეროვანი ანაზღაურებისათვის, მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს მოსარჩელისათვის მიყენებული ქონებრივი ან/და არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება. სპეციალური კანონი პირდაპირ მიუთითებს ბოდიშის მოხდის დავალდებულების აკრძალვის თაობაზე იმ შემთხვევაშიც, თუ პირმა გაავრცელა სხვა პირის სახელის გამტეხი, ზიანის მიმყენებელი არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველი ცნობები. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება, რომ სპეციალური კანონის მე-17 მუხლის მე-2 პუნქტის დანაწესი მოსარჩელეს ზღუდავს არა მხოლოდ ბოდიშის მოხდის მოპასუხის დავალდებულების მოთხოვნაში, არამედ, ასევე არ შეიძლება იმგვარი მოქმედების განხორციელების პირისათვის დაკისრება, რაც ფაქტობრივად ნიშნავს, მისი ნების საწინააღმდეგოდ, იძულებას, თვითონვე უარყოს მის მიერ გავრცელებული ცნობები და როგორც მისი პოზიცია, გამოაქვეყნოს, რომ განცხადება, რომელიც მის მიერ გაკეთდა, იყო მცდარი და ცილისწამება (რაც უთანაბრდება ბოდიშის მოხდას). კანონი ითვალისწინებს შესაძლებლობას, პირს დაევალოს იმ ინფორმაციის გავრცელება, რომ სასამართლო განხილვის შედეგად, გადაწყვეტილებით იქნა დადგენილი, რომ გავრცელებული ცნობები შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტებს მოსარჩელის შესახებ, ანუ პირს უნდა დაევალოს სასამართლო გადაწყვეტილების შედეგის შესახებ ცნობის გამოქვეყნება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ წინამდებარე სასარჩელო მოთხოვნა არ გამომდინარეობს კანონის დანაწესიდან და არ არსებობს მისი დაკმაყოფილების საფუძველი.
5.9.3. სსკ-ის 413-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. ამავე კოდექსის მე-18 მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება, მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა, ხოლო, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის (ზარალის) ანაზღაურებაც. ზიანის ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს იმ მოგების სახით, რომელიც წარმოექმნა ხელმყოფს. ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს, მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად.
5.9.4. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, ცილისწამებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ. ხოლო მე-3 პუნქტის მიხედვით, თუ მოპასუხე კანონით დადგენილ ვადაში განახორციელებს შესწორებას ან უარყოფას, მაგრამ შესწორების ან უარყოფის გამოქვეყნება არ არის საკმარისი ცილისწამებით მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ჯეროვანი ანაზღაურებისათვის, მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს მოსარჩელისათვის მიყენებული ქონებრივი ან/და არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება.
5.9.5. მოსარჩელე მხარე ასევე ითხოვს მოპასუხისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას 5 ლარის ოდენობით. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან გავრცელებული ცნობების უარყოფის შესახებ მოთხოვნა უსაფუძვლოა, ასევე არ არსებობს მოპასუხისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი.
5.10. სსკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. შესრულება შეიძლება გამოიხატოს მოქმედებისაგან თავის შეკავებაშიც. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. სსკ-ის 385-ე მუხლის თანახმად, ის, რაც ვალდებულების გარეშეა გადახდილი, შეიძლება უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ წესების მიხედვით უკან იქნეს მოთხოვილი. ამავე კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა) ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადად კონდიქციური დანაწესების (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო, მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით, დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება (მაგ: პოსესორული ან ვინდიკაციური სარჩელები (სანივთო სამართალი), სარჩელი ვალდებულების შესრულების შესახებ (როგორც პირველადი, ისე _ მეორადი მოთხოვნები) და სხვა) - (იხ. სუსგ-ები: Nას-774-723-2017, 11.10.2017 წ.; N ას-794-794-2018, 11.09.2018; N ას-1021-2019, 20.12.2019წ.).
5.10.1. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე”... უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, რათა უზრუნველყოს არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღება და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემა. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას (შეად. სუსგ-ას N ას-390-390-2018, 15.05.2018 წ.). საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას თუ, რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით, სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. ასევე, აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე (იხ. სუსგ N ას-360-342-2015, 3.06.2015 წ.). ამასთან, სსკ-ის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით (იხ. სუსგ №ას-251-2021, 11.06.2021 წ.).
5.10.2. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა: მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელე ააიპ-ის საქმიანობის მიზანია: 1. საეთაშორისო საქველმოქმედო ღონისძიება „რედ ნოუსის“ (Red Nose) ჩატარება საქართველოში. 2. თანხების მობილიზება მთლიანად დამოკიდებული იყო სოციალურ შემოწირულობებზე. ამ იურიდიული პირის ინიციატივით 2017 წლის დასაწყისში საქართველოში განხორციელდა „RED NOSE DAY“-ს იუმორისტული საქველმოქმედო აქცია. მოპასუხესთან ზეპირი შეთანხმების თანახმად, შეგროვებული თანხის, შემოწირულობის ნაწილი უნდა მოხმარებოდა საერთაშორისო კამპანია „RED NOSE DAY“-ის ზოგად მიზანს, მეორე ნაწილი - არასრულწლოვან ბენეფიციარს, რომელსაც დაუდგინდა ლეიკემია და ესაჭიროებოდა საზღვარგარეთ მკურნალობა, ხოლო მესამე ნაწილი უნდა გადასცემოდა მოპასუხეს მიწის ნაკვეთის შეძენის მიზნით, რომელზედაც სამომავლოდ გაშენდებოდა ნაგებობა, სადაც მოხდებოდა სოციალურად დაუცველთათვის ტანისამოსისა და საკვების შეგროვება. საქველმოქმედო კამპანია უნდა გაგრძელებულიყო ერთი თვის განმავლობაში, მისი მიზანი და პირობები მოსარჩელე თ.ბ–ძისა და მოპასუხე ა.ს–ის მიერ დაანონსდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მათ შორის, ტელევიზიითა და „ფეისბუქით“. მოპასუხე მხარეს სადავოდ არ გაუხდია, რომ ზემოაღნიშნული მიზნის განსახორციელებლად, მისთვის ააიპ-ის საქველმოქმედო კამპანიის შედეგად შეგროვებული თანხიდან - 32 057 ლარის გადაცემის ფაქტი. ცხადია, რომ აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მოპასუხისათვის საკუთრებაში კი არ გადაუცია, არამედ, მის მთავარ საფუძველს საქველმოქმედო მიზანი - სოციალურად დაუცველთა დახმარება წარმოადგენდა, კერძოდ, შეძენილი უნდა ყოფილიყო მიწის ნაკვეთი, სადაც აშენდებოდა შენობა, სოციალურად დაუცველთათვის საკვებისა და ტანსაცმლის შეგროვების მიზნით. თავად მხარეთა მიერ საჯაროდ დაანონსებული პირობების თანახმად, აქცია უნდა დასრულებულიყო 2017 წელს, დაწყებიდან ერთი თვის ვადაში.
5.10.3. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეთა შეთანხმების პირობები არ შესრულებულა. შესაბამისად, არ მიღწეულა ის მიზანი, რისთვისაც გამოყენებული უნდა ყოფილიყო შემოწირულობების შედეგად შეგროვებული და მოპასუხისათვის გადაცემული თანხა. მხარეთა მიერ საჯაროდ დაანონსებული პირობების თანახმად, 2017 წლის გაზაფხულზე წარმოებული საქველმოქმედო კამპანია უნდა გაგრძელებულიყო ერთი თვის განმავლობაში, შედეგად მიღებული და მოპასუხისათვის გადაცემული თანხით მომხდარიყო მიწის ნაკვეთის შეძენა, მასზე შენობის აგების პერსპექტივით, რაც შემდგომ გამოყენებული იქნებოდა სოციალურად დაუცველთათვის ტანისამოსის, საკვებისა და სხვა საჭირო ნივთების შესაგროვებლად. უდავოა, რომ 2017 წელს და არც შემდგომ, მიწის ნაკვეთის შეძენა არ განხორციელებულა. მოპასუხე/აპელანტი განმარტავს, რომ თბილისში დღეს უკვე ფუნქციონირებს ადგილი, სადაც უფასო საჭმელი და ტანსაცმელი, საოჯახო ნივთები, წიგნები და მედიკამენტები მიეცემათ მათ, ვისაც ყველაზე მეტად ესაჭიროებათ; შესაბამისად, ის შედეგი, რომლის მიღწევაც წარმოადგენდა კამპანის მიზანს, მიღწეულია.
5.10.4. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ საქართველოს მთავრობის 2022 წლის 16 მაისის 841 განკარგულებით, ა(ა)იპ - მოხალისეები ადამიანებისთვის, უსასყიდლო თხოვების ფორმით გადაეცა დროებით სარგებლობაში ქ. თბილისში, ....... მდებარე შენობა-ნაგებობის მე-2 სართულზე განთავსებული 153,82 კვ.მ. ფართი. ფართის გადაცემის მიზნად დაფიქსირდა ორგანიზაციის მოხალისეობრივი საქმიანობა (იხ. ტ.2, ს.ფ.183-184; 185-187); შესაბამისად, აღნიშნული სივრცე მოწყობილია საქართველოს მთავრობის მიერ თხოვების საფუძველზე იურიდიული პირის ა(ა)იპ - მოხალისეები ადამიანებისთვის, გადაცემულ ფართში. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული ამავე იურიდიული პირის დამფუძნებლის ი.ც–ას განმარტებით (იხ. ტ.2, ს.ფ.188); „სივრცე, სწორედ ა.ს–ის პერსონალური ჩართულობით მოეწყო“, 2022 წელს მთავრობის მიერ ა(ა)იპ - მოხალისეები ადამიანებისთვის დროებით სარგებლობაში ქველმოქმედებისათვის ფართის გადაცემა ვერ მიიჩნევა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შეთანხმებული პირობებით მიზნის მიღწევად, რომლის თანახმად, კამპანიის ჩატარებიდან მცირე დროში უნდა მომხდარიყო საქველმოქმედო მიზნებით მიწის ნაკვეთის შეძენა შემდგომ მასზე ნაგებობის აშენების პერსპექტივით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ფაქტობრივ-სამართლებრივი გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც მოპასუხე მისთვის გადაცემულ თანხას ფლობს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, რის გამოც მას დაეკისრა 32 057 ლარის ანაზღაურება მოსარჩელე იურიდიული პირის სასარგებლოდ.
5.11. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეთა სააპელაციო საჩივრები დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
6. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
6.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, მოსარჩელე მხარემ მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად უარყოფა.
6.1.1. მოპასუხის (პირველი კასატორის) საკასაციო პრეტენზია ძირითადად იმას ეხება, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასაბუთება იდენტურია, რაც კასატორს ეჭვს უჩენს, რომ სააპელაციო სასამართლოს სათანადოდ არ უმსჯელია აპელანტის (მოპასუხის) მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილზე. მოპასუხე უთითებს, რომ გასაჩივრებული განჩინება იმ თვალსაზრისითაც არის წინააღმდეგობრივი, რომ მასში მითითებულია როგორც სახელშეკრულებო სამართლის, ისე უსაფუძვლო გამდირდების ნორმებზე. კასატორი ვრცლად მსჯელობს თავის საკასაციო განაცხადში მოსარჩელე ა(ა)იპ-სა და შპს „ქ“-ის საგადასახადო შემოწმების შედეგად დადგენილ 29 000 ლარის დანაკლისზე; 2018 წლის მიღება-ჩაბარების აქტზე; მოსარჩელე კომპანიის მიერ განუხორციელებელ საბაჟო ოპერაციებზე და ამის დასტურად უთითებს შემოსავლების სამსახურის 2018 წლის 12 იანვრის წერილზე და იმ ფაქტობრივ არგუმენტებს უთითებს, რაც მის წერილობით შესაგებელშია ასახული (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.1.1-3.1.16 ქვეპუნქტები) და რომლებიც, მისი მოსაზრებით, სათანადოდ არ არის შესწავლილი და დადგენილი ქვემდგომი სასამართლოების მიერ. მოპასუხე/კასატორი უთითებს, რომ მოპასუხისთვის გადაცემული თანხის მიზნობრიობა დღესაც უცვლელია და მიზანს თითქმის მიაღწია კიდეც, ამას ადასტურებს მოპასუხის მიერ საქალაქო სასამართლოსთვის წარდგენილი მტკიცებულებები, შესაბამისად, მიზანი, რასაც ისახავდნენ მოპასუხე და მისი გუნდი, მისი მეგობრები მიღწეულია, თბილისში ფუნქციონირებს ადგილი, სადაც უფასო საჭმელი და ტანსაცმელი, საოჯახო ნივთები, წიგნები და მედიკამენტები მიეცემათ მათ, ვისაც ყველაზე მეტად ესაჭიროება, ამიტომ არ არსებობს მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის გადაცემული თანხის დაბრუნების საფუძველი, რის გამოც სასარჩელო მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს (იხ.საკასაციო საჩივარი-ტ.3, ს.ფ.231-262).
6.1.2. მოსარჩელე მხარემ (მეორე კასატორმა) წარმოდგენილი ვრცელი საკასაციო საჩივრით მოითხოვა მოსარჩელე თ.ბ–ძის სტატუსის შეფასება სპეციალური კანონის მიზნებისათვის და მიაჩნია, რომ ის აკმაყოფილებს, როგორც კერძო, ისე საჯაროდ პირად მიჩნევის წინაპირობებს; კასატორის მტკიცებით, ნებისმიერ შემთხვევაში მისი ცილისწამება მოხდა, რაც არ თავსდება გამოხატვის თავისუფლებით დაცულ სფეროში. ასევე მოსარჩელე იურიდიული პირის მიმართაც გავრცელებულია ცილისმწამებლური ინფორმაცია, რის გამოც მოპასუხეა პასუხისმგებელი. კასატორი/მოსარჩელე მიუთითებს სსსკ-ის 381-ე მუხლზე და პირველ სასარჩელო მოთხოვნას აზუსტებს შემდეგი სახით: „დაეკისროს მოპასუხე ა.ს–ს, სოციალური ქსელით - ფეისბუქი (Facebook და ტელევიაია რუსთავი 2-ით გამოქვეყნებული მოსარცელე თ.ბ–ძის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების: კერძოდ:
1. ,,თ.ბ–ძემ ბევრი ფული მოგვპარა მთლიანად ქვეყანას, ჩემი აზრით მინიმუმ 35000 ლარი“;
2. ,,ვუთხარი, მოპარულ ფულს თუ არა დააბრუნებდა...“
3. „ეს იმისთვის დავწერე, რომ თქვენი ფულია ეს და უნდა იცოდეთ ვის აქვს“;
4. „ხელს კი არ ვადებ, დარწმუნებული ვარ რასაც ვამბობ“;
5. „აი ყველაზე სულელი მიხვდება, რომ მოპარულია ფული“;
6. „მოპარულს, რომ დააბრუნებ“;
7. "იმ ხალხს, ვისი ფულის მოპარვასაც ვედავები პატივცემულს. ვედავები კი არა, ასი პროცენტით ვარ დარწმუნებული!“;
8. „მე რამდენი გაჩვენოთ ამის მოტყუებული მარტო ნახავთ“;
9. „იმიტომ, რომ ეს გუშინწინ მოიგონა თანხები დასამალად“;
10. ,,ეს ამბავი არავის უთხრა და 35000 არ მოგცემო“;
11. ,,რა ვარაუდზე ხო არ დამცინით))) საბუთები მაქვს ათასი და სასამართლოში დავდებ“.
ტელევიზია რუსთავი - 2-ით:
1. "აღმოჩნდა, რომ ფული არის შემოსული გაცილებით მეტი, ვიდრე 75 000 ლარია და ცხვირიც არის გაყიდული გაცილებით მეტი, ვიდრე 15 000 ცალი";
2. "რამდენი გინდაო, ასე მითხრა";
3. "რაც აკლია, ის უნდა გასწორდეს იქ. გაიგე შენ მეთქი";
4. "რაც დააკლდა ის უნდა გასწორდეს";
5. "კაიო, მაგ ფულს მე ვისესხებ, დაგირეკავ და მოგცემო".
ამავე საშუალებებით (სოციალური ქსელით - ფეისბუქი (Facebook) და ტელევიზია რუსთავი 2-ით) უარყოფა ამ/და სასამართლოს მიერ აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით მირებული, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ამავე საშუალებებით გამოქვეყნება.“
6.1.3. მოსარჩელე მხარის საკასაციო პრეტენზიით ქვემდგომმა სასამართლოებმა არასწორად მიიჩნეს უდავოდ დადგენილად რიგი ფაქტობრივი გარემოებები, ისევე როგორც არასწორად დაადგინეს კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებები. ასევე, ქვემდგომმა სასამართლოებმა არ იმსჯელეს, თუ რა გარემოებები უძღოდა წინ მოპასუხის მიერ ცილისმწამებლური განცხადებების გავრცელებას, რასაც მნიშვნელობა აქვს სადავო გამონათქვამების სწორი კვალიფიკაციისათვის (იხ.საკასაციო საჩივარი-ტ.3, ს.ფ.373-391).
6.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 სექტემბრის განჩინებით მოსარჩელე და მოპასუხე მხარეების საკასაციო საჩივრები დასაშვებად იქნა ცნობილი არსებითად განხილვის მიზნით სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე „არაქონებრივ-სამართლებრივ დავებში საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებულ დავებზე“.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შემოწმების, მოსარჩელისა და მოპასუხის საკასაციო საჩივრების სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადები დაუსაბუთებულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:
7. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით კასატორებს ასეთი დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ აქვთ წარმოდგენილი.
8. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81). საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს კასატორთა მხოლოდ იმ ძირითად პრეტენზიებზე, რაც განსახილველი დავისთვის არის ფაქტობრივ-სამართლებრივი თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი.
9. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეზე საკმარისად არის გამოკვლეული და დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომელიც დავის გადასაწყვეტად არის მნიშვნელოვანი, ამიტომ არ იზიარებს მხარეთა საკასაციო პრეტენზიებს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებების დაუდგენლობის, არასწორად დადგენის ან საერთოდ გამოკვლევის გარეშე დატოვების თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით მართებულად მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის მიერ სარჩელით სადავო განცხადების გავრცელების ფაქტი მხარეთა მიერ არ არის შედავებული. სარჩელი ცილისმწამებლური ცნობების უარყოფის მოთხოვნით სასამართლოში აღძრულია ორი მოსარჩელის - ფიზიკური პირის თ.ბ–ძისა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის, „რ.ნ.ჯ–იას“ მიერ.
10. საკასაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებელია ასევე სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან ყურადღების გამახვილება სასარჩელო მოთხოვნის ფორმულირებაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.8-2.8.11 და 2.9-2.9.5 ქვეპუნქტები), როგორც ეს მოსარჩელემ მოითხოვა, რომ მოპასუხემ უარყოს მის მიერ გაკეთებული და სარჩელით სადავო განცხადებები. რაც შეეხება საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე საკასაციო საჩივრის წარმომდგენი მოსარჩელე მხარის მიერ პირველი სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტებას (იხ. 6.1.2 ქვეპუნქტი), საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, იმას განმარტავს, რომ საკასაციო სასამართლო არ არის ფაქტების დამდენი სასამართლო ინსტანცია და, როგორც უკვე აღინიშნა, სსსკ-ის 404-ე და 407-ე მუხლების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, აფასებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას/განჩინებას. სსსკ-ის 381-ე მუხლი, რომელზედაც მეორე კასატორი უთითებს, ადგენს, რომ დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია. დასახელებული ნორმის ანალიზით დასტურდება, რომ სააპელაციო/საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე სასამართლოს მსჯელობის საგანი უშუალოდ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას დადგენილი დავის ფარგლებია და კანონმდებლობა ამ ფარგლების შეცვლას იმპერატიულად კრძალავს, სასამართლო კი, მოთხოვნის მართებულობას სარჩელისა და სააპელაციო/საკასაციო საჩივრის ფარგლებში ამოწმებს ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით (სსსკ-ის 377-ე და 404-ე მუხლები)- (მრავალთა შორის შეად. სუსგ-ებს: N ას-1318-1244-2012, 15.10.2012წ.; N ას-863-831-205, 17.12.2015წ.; N ას-462-444-2016, 07.07.2016წ.; N ას-595-554-2017, 15.12.2017წ.; N ას-591-2022, 16.09.2022წ.; N ას-325-2024, 11.04.2024წ.; N ას-747-2023, 25.04.2024წ.), ამასთან, როგორც აღინიშნა, მნიშვნელოვანი განსხვავება ისაა, რომ სააპელაციო სასამართლო ფაქტების დამდგენი სასამართლოა (იხ. 380-382 მუხლები) საკასაციო სასამართლოსგან განსხვავებით.
10.1. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 248-ე მუხლით იმპერატიულადაა დადგენილი სასამართლო გადაწყვეტილების ფარგლები, რომლის თანახმადაც, სასამართლოს უფლება არა აქვს, მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. მითითებული ნორმის დანაწესი არა მარტო პირველი ინსტანციის, არამედ, სააპელაციო და საკასაციო განხილვის წესებზეც ვრცელდება, რამდენადაც, ამავე კოდექსის 384-ე და 409-ე მუხლების თანახმად, ზემდგომი სასამართლო უფლებამოსილია, გადაწყვეტილება მხოლოდ მხარის მოთხოვნის ფარგლებში შეცვალოს, ხოლო საქმის ზემდგომ სასამართლოში განხილვისას დავის საგნის გადიდება დაუშვებელია (სსსკ-ის 381-ე და 406-ე მუხლები). მოსარჩელე მხარის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული დაზუსტებული პირველი სასარჩელო მოთხოვნა არ წარმოადგენს მოთხოვნის არსებითად შეცვლას ან გადიდებას, თუმცა, სასამართლოს მიერ ჯერ მოთხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები უნდა შემოწმდეს.
11. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი და, აქედან გამომდინარე, მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი სავსებით მართებულად არის განსაზღვრული, რაც სსკ-ის მე-18, 413-ე მუხლებით და სპეციალური კანონის მოწესრიგების საფუძველზე ძირითადად სწორად შეაფასა სააპელაციო სასამართლომ, რასაც საკასაციო სასამართლო ეთანხმება. სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული.
12. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.
13. მოსარჩელის სტატუსის შესახებ
13.1. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ არაქონებრივი უფლებების დაცვა კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში აბსოლუტური ხასიათის მატარებელია და კონსტიტუციით არის უზრუნველყოფილი, ამასთან, არაქონებრივი უფლებების დაცვა შესაძლებელია როგორც სამართლებრივი, ისე - მორალური ნორმების დარღვევისას. სსკ-ის მე-18 მუხლის მიზანია სწორედ გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებში დარღვეული პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვა, რა დროსაც სასარჩელო მოთხოვნის აღმძვრელი შეიძლება იყოს მხოლოდ ის პირი, რომლის შესახებაც გავრცელდა ინფორმაცია და არა ის პირი, რომელიც ვარაუდობს, რომ მის მიმართ გავრცელდა ინფორმაცია ან გავრცელებულ ინფორმაციაში სწორედ ის იგულისხმებოდა (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 18, ველი 1, 7, 35). შესაბამისად, უპირველეს ყოვლისა, უნდა შემოწმდეს, თუ ვინ აღძრა სარჩელი, ვის მიმართ და რა ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე (შეად. სუსგ-ებს: Nას-1498-2022, 24.03.2023წ; N ას-432-2024, 23.10.2024წ.) სსკ-ის მე-18.2 მუხლი, იცავს პირის პატივს, ღირსებას და საქმიან რეპუტაციას შელახვისაგან. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლი კრძალავს ნებისმიერი (კერძო და საჯარო, ფიზიკური და იურიდიული) პირის შესახებ არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი, პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადების გავრცელებას. ცილისწამებისათვის, რომელიც განიმარტება, როგორც „არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება“, გათვალისწინებულია სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, სპეციალური კანონით განსაზღვრული გამონაკლისების გარდა, რომლებიც რეგლამენტირებულია მისი მე-5, მე-15 და მე-16 მუხლებით.
13.2. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლის შესაბამისად, კერძო პირის მიმართ ცილისწამებისათვის მოპასუხის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ეკისრება ტვირთი დაამტკიცოს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა. ამავე კანონის მე-14 მუხლის შესაბამისად, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება. მოსარჩელის სტატუსის განსაზღვრა, კერძო პირად უნდა იქნეს მიჩნეული თუ საჯარო პირად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია, რადგან კერძო პირს, საჯარო პირთან მიმართებით, თმენის ნაკლები ვალდებულება აქვს, „მისაღები კრიტიკის საზღვრები უფრო ფართოა პოლიტიკოსებთან მიმართებაში, ვიდრე კერძო პირთან მიმართებაში“ (იხ. გორელიშვილი საქართველოს წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2007 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილება, N1279/04, პარ. 35).
13.3. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „კ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კერძო პირი არის ნებისმიერი ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც არ არის საჯარო პირი ან ადმინისტრაციული ორგანო. იმავე კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საჯარო პირი არის „კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; აგრეთვე, პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; ან პირი რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. ზემოაღნიშნულ განმარტებათა შესაბამისად, პირი, რომელიც ზოგადად საჯარო პირს არ წარმოადგენს, შესაძლებელია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მიზნებისათვის ასეთად იქცეს, თუ მისკენ მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება (იხ. Verlagsgruppe News GmbH v. Austria (no.2), §36; შეად. სუსგ-ებს: N ას- 622-2022, 5.07.2023წ; N ას-1639-2022, 23.03.2023წ.).
13.4. ქვემდგომი ინტსანციის სასამართლოებმა დაასკვნეს, რომ მოსარჩელე სპეციალური კანონით განსაზღვრულ კერძო პირს წარმოადგენს, რასაც არ იზიარებს საკასაციო სასამართლო და განმარტავს, რომ მოსარჩელე კონკრეტული დავის ფარგლებში მიჩნეული უნდა იქნეს საჯარო პირად, რაც განსაზღვრულია სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტით, რადგან სადავო განცხადებები უკავშირდება იმ საქველმოქმედო კამპანიას, რომელიც საჯაროდ დაანონსდა, მოსარჩელე მხარისკენ კამპანიის ფარგლებში მიმართული იყო საზოგადოებრივი ყურადღება და სწორედ ამ საჯაროობის ფარგლებში გამოხატა თავისი მოსაზრებები მოპასუხემ, რომელიც, თავის მხრივ, იმაზე უთითებს, რომ ის „საზოგადოებრივი აქტივისტია“, შესაბამისად, მისი (მოპასუხის) საქმიანობისადმი არსებობს ნდობა და ამიტომ მოპასუხე პასუხისმგებელია იმ საზოგადოების წინაშე, რომელიც უკვე წლებია მას ენდობა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ეს სწორედ ის შემთხვევაა, როდესაც პირი, რომელიც ზოგადად საჯარო პირს არ წარმოადგენს, შესაძლებელია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის მიზნებისათვის ასეთად იქცეს, თუ მისკენ, მისი გარკვეული ქმედების შედეგად, ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება. საკასაციო სასამართლოს მიერ მოსარჩელის სტატუსის განსაზღვრა - საჯარო პირად მიჩნევა იმის მაუწყებელია, რომ მოსარჩელეს მის მიმართ გავრცელებული განცხადებებისადმი თმენის მეტი ვალდებულება აქვს, ვიდრე კერძო პირს, თუმცა, სასარჩელო მოთხოვნის წარმატებისთვის, უნდა შეფასდეს, მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადებები მისი მოსაზრებებია/ვარაუდებია თუ არსებითად მცდარი და ცილისმწამებლური ფაქტები.
13.5. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-3 ნაწილით: “კერძო ან საჯარო პირის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს პირისათვის საჯარო პირის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ”; ხოლო მე-7 მუხლის მე-4 ნაწილით: “საზოგადოებრივი ყურადღების ან ცნობისმოყვარეობის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს მოვლენისათვის საზოგადოებრივი ყურადღების სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ”. სპეციალური კანონი სწორედ მე-7 მუხლით ადგენს მტკიცებულების სტანდარტს და მტკიცების ტვირთს, ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმეზე დადგენილი გარემოებების საფუძველზე, უდავოა, რომ საქველმოქმედო კამპანია საჯარო დაანონსდა, ამ კამპანიის გამო მოსარჩელე მხარისადმი იმხანად მიმართული იყო საზოგადოებრივი ყურადღება, რაც მოსარჩელის საჯარო სტატუსის დასადგენად საკმარისი საფუძველია. ასევე, მოპასუხე მხარეც საჯარო პირია, რადგან მის მიმართ არა მხოლოდ კონკრეტული საქველმოქმედო კამპანიის გამო იყო საზოგადოებრივი ყურადღება მიმართული, არამედ, ის საზოგადოებრივი აქტივისტია, იგი, საქველმოქმედო საქმიანობის საფუძვლით, საქართველოს პრეზიდენტის მიერ დაჯილდოებულია წმინდა ნიკოლოზის ორდენით 2017 წლის აპრილში.
14. სადავო განცხადებები ფაქტებია თუ მოსაზრებები
14.1. მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხის მიერ სოციალური ქსელით „ფეისბუქი“ გავრცელებული სადავო განცხადებები, ისევე, როგორც ტელეკომპანია „რუსთავი 2-ის“ ეთერში გაჟღერებული სადავო განცხადებები მოსარჩელე თ.ბ–ძესთან მიმართებით, რომელიც ამ შეთხვევაში საჯარო პირს წარმოადგენს, მხარეთა შორის არსებული საქმიანი ურთიერთობის, რომელიც საჯაროდ დაანონსდა და რომლისკენაც მიმართული იყო საზოგადოებრივი ყურადღება, ფარგლებში გამოთქმული შეფასებები და ვარაუდებია. მოპასუხის მიერ საეჭვოდ მიჩნეული საკითხები გამოთქმულია მისი სუბიექტური მოსაზრებების გამოთქმის კონტექსტში და საჯაროდ იმიტომ, რომ თვითონ მოპასუხეც საჯარო პირია, მისკენ არა მხოლოდ ამ დავის ფარგლებში, არამედ ზოგადად მიპყრობილია საზოგადოებრივი ყურადღება მისი საქმიანობის გამო, რომელიც უპოვარ და სხვა პირთა დახმარებას, სოციალური მდგომარეობის გაუმჯობესებას ან თუნდაც ასეთ პირთათვის მინიმალური საყოფაცხოვრებო პირობების შექმნას უკავშირდება. საქველმოქმედო კამპანიისადმი მაღალი საჯარო ინტერესის გამო მოპასუხემ საჯაროდ გამოხატა თავისი მოსაზრებები და უკმაყოფილება მოსარჩელე მხარისადმი. აქვე საკასაციო სასამართლო განმარტავს, წინამდებარე საქმის ფარგლებში სასამართლოს მსჯელობის საგანს არ წარმოადგენს მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოებული საქველმოქმედო კამპანიის თუნდაც ირიბად შეფასება, მით უფრო საქველმოქმედო კამპანიის შედეგებზე მსჯელობა. საკასაციო სასამართლო სარჩელის საფუძველზე და მის ფარგლებში მხოლოდ იმას იხილავს და აფასებს, მოსარჩელის მიერ საჯაროდ დაანონსებული საქველმოქმედო კამპანიისადმი მიმართული საზოგადოებრივი ყურადღების გამო, ამ კამპანიისადმი მოპასუხის მხრიდან საჯაროდ (სოციალურ ქსელში და ტელეეთერით) გამოხატული განცხადებები, რომელიც პერსონალურად მოსარჩელე თ.ბ–ძისათვის მიუღებელია, წარმოადგენს მოპასუხის მიერ გამოთქმულ ვარაუდებს, ეჭვებს, უკმაყოფილებას, თუ არსებითად მცდარი ფაქტების გავრცელებას, რაც ცილისწამებად უნდა შეფასდეს და არ თავსდება გამოხატვის თავისუფლების საქართველოს კონსტიტუციითა და ევროპული კონვენციით გარანტირებული უფლების დაცვის სფეროში. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სადავო გამონათქვამები ვერ შეფასდება კონტექსტს აცდენილ, იმგვარ მძიმე ხასიათის შეურაცხყოფად, რომელიც გამოხატვის თავისუფლების პრიმატს უგულებელყოფდა. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სადავო გამონათქვამები უნდა შეფასდეს, როგორც საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე თემატიკაზე მოპასუხის მიერ საკუთარი შეხედულების, თუნდაც ვარაუდის, ეჭვის გამოხატვა. ასეთი გამოხატვის მიმართ კი, მოსარჩელეს, რომელიც მოცემულ დავაში საჯარო პირია, თმენის მეტი ვალდებულება გააჩნია, ამიტომ ეს გამოხატვა ექცევა ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში და გამორიცხავს მოპასუხის პასუხისმგებლობას. მოსარჩელე მხარის მიერ სადავოდ გამხდარი გამონათქვამები, მათი მიზნისა და იმ ზემოქმედების გათვალისწინებით, რაც მას შესაძლოა, საზოგადოებაზე მოეხდინა, არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს იმდენად გადაჭარბებულად, რომ გამართლებული იყოს გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა.
14.2. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდება და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, ჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე - ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან, როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ-ები: N ას-1278-1298-2011, 20.02.2012წ; N ას-790-739-2017, 17.01.2018წ; N ას-928-868-2017, 17.01.2018წ; N ას-366-2022, 31.05.2023წ; N ას-432-2024, 23.10.2024წ.). გასათვალისწინებელია, რომ აზრი ფაქტებთან გარკვეული დამოკიდებულებით გამოითქმება, ანუ აზრი, როგორც წესი, ეყრდნობა ფაქტებს. ასეთ შემთხვევაში, აზრის დაყოფა შეხედულებად და ფაქტის გადმოცემად დაუშვებელია, რადგან მთლიანად გამონათქვამი აზრის თავისუფლების სფეროში ექცევა (იხ. მესხიშვილი ქეთევან, კერძო სამართლის აქტუალური საკითხები, თეორია და სასამართლო პრაქტიკა, ტომი I, თბილისი, 2020, გვ. 259).
14.3. სადავო გამონათქვამების აზრისა თუ ფაქტისადმი კუთვნილების საკითხის გადაწყვეტა შეუძლებელია მათი წარმოთქმის მთლიანი კონტექსტის მხედველობაში მიღების გარეშე. ცალკეულ სიტყვებსა და წინადადებებს კონტექსტის გარეშე ვერ მიენიჭება მნიშვნელობა, ვინაიდან მათი განცალკევებულად განხილვა გამოიწვევს გამონათქვამის შინაარსის დაკარგვას. შინაარსს კი სიტყვებსა და წინადადებებთან შედარებით უპირატესი ძალა აქვს (შეად. სუსგ-ებს: N ას-547-2020, 14.12.2021წ.; N ას-501-2020, 20.06.2023წ.).
14.4. აზრის თავისუფლების დაცვის სტანდარტის ხაზგასასმელად აღსანიშნავია, რომ თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე „ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Lingens v. Austria (საჩივარი №9815/82), 08.07.1986წ., §46) და „ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ“ (Oberschlick v. Austria (საჩივარი №11662/85), 23.05.1991წ., §63) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განცხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირდეს, მაშინ, როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს, ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს, ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, (საჩივარი №19983/92), 24.02.1997წ., §42; შდრ. სუსგ-ებს: №ას-938-2020, 18.03.2021წ; №ას-989-2019, 28.06.2022წ.). ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „ფაქტის მტკიცებას ახასიათებს - მტკიცებულებით დადასტურებადი - ობიექტური კავშირი გამოთქმულსა და სინამდვილეს შორის, მაშინ როდესაც, აზრის/მოსაზრების მაკვალიფიცირებელია პოზიციის ან რწმენის ელემენტი. ბერლინის უმაღლესმა სამხარეო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე მოსარჩელის პიროვნების დამამცირებელი სუბიექტური ელემენტით დატვირთული კომენტარები მიიჩნია შეფასებად და განმარტა, რომ კომენტარების ფორმით გამოხატული ზიზღი და უპატივცემულობა, ვერც ერთად აღებული და ვერც ფაქტის შემცველი ე.წ. ფაქტობრივი ელემენტის მეშვეობით, ვერ შეფასდება ჭეშმარიტების ან მცდარობის კრიტერიუმით (შეად. ბერლინის უმაღლესი სამხარეო სასამართლოს 11.03.2020წ. გადაწყვეტილება სოციალურ ქსელში დიფამაციის თემაზე, №10 W 13/20, §22, იხ. ჟურნალში შედარებითი სამართლის ქართულ-გერმანული ჟურნალი, 11/2021, სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტის გამომცემლობა, გვ. 155, თამარ ერგემლიძის თარგმანი)“- იხ. სუსგ N ას-989-2019, 28.06.2022წ.
14.5. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „აზრი“, რომელიც არის შეფასებითი კატეგორია და ნაკლებად ექვემდებარება მტკიცებას, შედარებით უფრო დაცულია. თუმცა, არც ეს დაცვაა აბსოლუტური: ევროპის სასამართლო განმარტავს, რომ რაც უფრო უხეში და სერიოზული ბრალდების შემცველია აზრი, და ამავე დროს რაც უფრო დაუცველი პირის მიმართ არის ის გამოთქმული, მით მეტია ალბათობა ასეთი გამოხატვის შეზღუდვისა. მეორე მხრივ, შედარებით ნაკლებად შეიძლება იყოს დაცული ფაქტების გავრცელება. თუმცა აბსოლუტური და ერთობლივი მიდგომა არც აქ არსებობს. დასახელებული ნორმები ითვალისწინებენ ამა თუ იმ სუბიექტის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვას სასამართლო სამართალწარმოების გზით. შესაბამისად, კონვენციის მე-10 მუხლის (რომელიც გათვალისწინებულია მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით) პირველი ელემენტი - „ჩარევა გათვალისწინებულია კანონით“, სახეზეა და ეს სადავო არ არის. ამასთან, ჩარევა ემსახურება ლეგიტიმურ მიზანს, ვინაიდან ემსახურება სხვისი უფლებების დაცვას. იმ საქმეებში, რომლებშიც წინააღმდეგობაში მოდის, ერთი მხრივ, გამოხატვის თავისუფლება (კონვენციის მე-10 მუხლი) და, მეორე მხრივ, პატივისა და ღირსების დაცვა (კონვენციის მე-8 მუხლი), პირველ რიგში, ყურადღება ექცევა შემდეგ საკითხებს: ა) რამდენად ეხება კონკრეტული გამონათქვამი საზოგადოებრივი ინტერესის საგანს; ბ) იმ შემთხვევაში, თუ ჩრდილი მიადგა პატივსა და ღირსებას, როგორია კონტექსტი _ ეხება თუ არა გამონათქვამი პიროვნების საჯარო საქმიანობას, საქმე გვაქვს ფაქტთან თუ შეფასებით მსჯელობასთან, როგორია გამოხატვის ფორმა და შინაარსი; გ) რამდენად იყო პირის მიმართ გავრცელებული გამონათქვამი პროვოცირებული თავად ამ პირის მიერ; დ) ეროვნულმა ორგანოებმა როგორ დაიცვეს ბალანსი გამოხატვის თავისუფლებასა და პატივისა და ღირსების დაცვას შორის. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ-ები №ას-1477-1489-2011, 3.04.2012წ.; №ას-569-540-2014, 11.03.2016წ.; №ას-1366-2019, 06.04.2020წ.; N ას-697-651-2017, 20.05.2021წ.; N ას-547-2020, 14.12.2021წ.; N ას-989-2019, 28.06.2022წ.; N ას-797-2022, 25.11.2022წ.; N ას- 1503-2023, 22.03.2024წ.; N ას- 121-2023, 25.04.2024წ.; N ას-176-2022, 4.10.2024წ; N ას-432-2024, 23.10.2024წ.).
14.6. სარჩელის დაკმაყოფილებისთვის მტკიცების ტვირთის სტანდარტიდან გამომდინარე მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს, რომ: ა) მოპასუხემ მის შესახებ გაავრცელა სადავო განცხადება; ბ) სადავო განცხადება არ შეესაბამება სინამდვილეს, ანუ იგი მცდარი ფაქტების შემცველია; გ) სადავო განცხადება ზიანს აყენებს მის პატივს, ღირსებასა ან/და საქმიან რეპუტაციას. ამასთან, სპეციალური კანონის მე-7 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ.
14.7. რაც შეეხება მოსარჩელე ა(ა)იპ-ს, მის მიმართ არავითარი მოსაზრება არ გაუვრცელებია მოპასუხეს, შესაბამისად, არ არსებობს შესამოწმებელი ფაქტობრივი წინაპირობები, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიერ გაზიარებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ სარჩელით სადავო განცხადებები არ არის მიმართული მოსარჩელე იურიდიული პირისადმი (იხ. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, ტ.3, ს.ფ. 205).
14.8. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე თ.ბ–ძის მიმართ მოპასუხემ საჯაროდ გამოთქვა თავისი ეჭვები და ვარაუდები, ხოლო მოსარჩელე ა(ა)იპ-ის მიმართ არ დგინდება მოპასუხის მიერ გავრცელებული რაიმე სადავო განცხადება წინამდებარე დავის ფარგლებში, მოპასუხეს არ უნდა დაეკისროს სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, რაც ასევე გამორიცხავს მოსარჩელეთა მოთხოვნას მატერიალური და მორალური ზიანის დაკისრების თაობაზე, რაზედაც დასაბუთებულად იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ (იხ. წინამდებარე განჩინების 5.9.3-5.9.5 ქვეპუნქტები) და სრულად ეთანხმება საკასაციო სასამართლო სარჩელის ამ ნაწილის უარყოფას, შესაბამისად, მოსარჩელე მხარის საკასაციო განაცხადი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
14.9. გამოხატვის თავისუფლება სამართლებრივი სახელმწიფოს საფუძველია, რადგან მის გარეშე შეუძლებელია ადამიანის თვითრეალიზაცია - გამოხატვის თავისუფლება თითოეული ადამიანის განვითარების და მთლიანად საზოგადოების პროგრესის აუცილებელი საფუძველია, სწორედ ის ქმნის საზოგადოებაში დემოკრატიული ღირებულებების გაზიარების პერსპექტივას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-39). გამოხატვის თავისუფლების უფლება დემოკრატიული საზოგადოების ფუნდამენტურ და ფუნქციურ ელემენტს წარმოადგენს, ის საზოგადოების განვითარების, ადამიანის უფლებების უზრუნველყოფისათვის აუცილებელ საფუძველს ქმნის. [...] ამ უფლებით თანაბარი და სრულფასოვანი სარგებლობის შესაძლებლობა საზოგადოების ღიაობის და დემოკრატიულობის ხარისხს განსაზღვრავს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2011 წლის 18 აპრილის №2/482,483,487,502 გადაწყვეტილება საქმეზე „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „მოძრაობა ერთიანი საქართველოსთვის“, მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „საქართველოს კონსერვატიული პარტია“, საქართველოს მოქალაქეები – ზვიად ძიძიგური და კახა კუკავა, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია, მოქალაქეები დაჩი ცაგურია და ჯაბა ჯიშკარიანი, საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-25). იმავდროულად, თავისუფალი სიტყვა იმით ფასობს, ანუ სწორედ იმაში გამოიხატება სიტყვის თავისუფლება, რომ ის მოიცავს არა მხოლოდ ისეთ მოსაზრებებს თუ გამონათქვამებს, რომლებიც ყველასათვის მისაღებია, დადებითად აღიქმება, მთლიანად საზოგადოების ან თუნდაც მისი დიდი ნაწილის, უმრავლესობის აზრს და გემოვნებას ეხმიანება, არ ითვლება საჩოთიროდ, არამედ მოიცავს ისეთ იდეებს, აზრებს თუ გამონათქვამებსაც, რომლებიც მიუღებელია ხელისუფლებისთვის, საზოგადოების ნაწილისთვის თუ ცალკეული ადამიანებისთვის, შოკის მომგვრელია, რომელმაც შეიძლება აღაშფოთოს საზოგადოება, ადამიანები, წყენაც კი მიაყენოს მათ, გამოიწვიოს საზოგადოებაში ვნებათაღელვა, ასევე იგი მოიცავს კრიტიკას და სარკაზმსაც. ასეთია ტოლერანტობის, პლურალიზმის, შემწყნარებლობის მოთხოვნები, რომლებიც დემოკრატიის საზრდოობისთვის შეუცვლელი წყაროა (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/6/561,568 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე იური ვაზაგაშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-40).
14.10. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, სიტყვის თავისუფლება მოიცავს არა მხოლოდ სასურველ, უწყინარ ან ნეიტრალურ „ინფორმაციებსა“ და „იდეებს“, არამედ ისეთებსაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, შოკის მომგვრელი ან შემაშფოთებელია. ასეთია პლურალიზმის, ტოლერანტობისა და გონიერების მოთხოვნები, ურომლისოდაც „დემოკრატიული საზოგადოება“ ვერ იარსებებს (Nilsen and Johnsen v. Norway (საჩივარი №23118/93), 25.11.1999წ., §43; Matalas v. Greece (საჩივარი №1864/18), 25.03.2021წ., §38). აზრის გამოხატვის თავისუფლებაში მოიაზრება ისეთი განცხადებისა და გამოთქმის უფლებაც, რომელიც შეურაცხმყოფელი, აღმაშფოთებელი და შემაწუხებელია (Castells v. Spain (საჩივარი №11798/85), 23.04.1992წ., §42). შეურაცხყოფის საქმეების განხილვის დროს სასამართლოს წინაშეა მთავარი კითხვა: იყო თუ არა აღნიშნული განცხადება „გადაჭარბებული“? ევროსასამართლოს განმარტებით, განცხადების შეფასებისას მნიშვნელოვანი ელემენტია, რამდენად შეიცავს იგი შეურაცხმყოფელ ტერმინებს, ასევე, მათი შინაარსი და გავლენა საზოგადოებაზე (Chauvy and others v. France (საჩივარი №64915/01), 29.06.2004წ.). ამდენად, შესაფასებელია გამოხატვის ფორმა და ღირებულება, მისი საზოგადოებრივი მნიშვნელობა (შდრ. სუსგ-ებს: №ას-569-540-2014, 11.03.2016წ; № ას-989-2019,28.06.2022წ. ).
14.11. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია. დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად (მუხლი 2);
15. სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების თაობაზე მოპასუხის საკასაციო პრეტენზიის უარყოფის შესახებ
15.1. მოპასუხის (პირველი კასატორი) საკასაციო პრეტენზიის (იხ. წინამდებარე განჩინების 6.1.1 ქვეპუნქტი) პასუხად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელთა მიხედვით მოსარჩელე ააიპ-ის საქმიანობის მიზანია: 1. საეთაშორისო საქველმოქმედო ღონისძიება „რედ ნოუსის“ (Red Nose) ჩატარება საქართველოში. 2. თანხების მობილიზება მთლიანად დამოკიდებული იყო სოციალურ შემოწირულობებზე. ამ იურიდიული პირის ინიციატივით 2017 წლის დასაწყისში საქართველოში განხორციელდა „RED NOSE DAY“-ს იუმორისტული საქველმოქმედო აქცია. მოპასუხესთან ზეპირი შეთანხმების თანახმად, შეგროვებული თანხის, შემოწირულობის ნაწილი უნდა მოხმარებოდა საერთაშორისო კამპანია „RED NOSE DAY“-ის ზოგად მიზანს, მეორე ნაწილი - არასრულწლოვან ბენეფიციარს, რომელსაც დაუდგინდა ლეიკემია და ესაჭიროებოდა საზღვარგარეთ მკურნალობა, ხოლო მესამე ნაწილი უნდა გადასცემოდა მოპასუხეს მიწის ნაკვეთის შეძენის მიზნით, რომელზედაც სამომავლოდ გაშენდებოდა ნაგებობა, სადაც მოხდებოდა სოციალურად დაუცველთათვის ტანისამოსისა და საკვების შეგროვება. საქველმოქმედო კამპანია უნდა გაგრძელებულიყო ერთი თვის განმავლობაში, მისი მიზანი და პირობები მოსარჩელე თ.ბ–ძისა და მოპასუხე ა.ს–ის მიერ დაანონსდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მათ შორის, ტელევიზიითა და „ფეისბუქით“.
15.2. მოპასუხე მხარეს (პირველ კასატორს) სადავოდ არ გაუხდია, რომ ზემოაღნიშნული მიზნის განსახორციელებლად, მისთვის ააიპ-ის საქველმოქმედო კამპანიის შედეგად შეგროვებული თანხიდან - 32 057 ლარის გადაცემის ფაქტი (თავის მხრივ, მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა მოპასუხისთვის 2 943 ლარის გადაცემის ფაქტი). მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის თანხის გადაცემის მთავარ საფუძველს საქველმოქმედო მიზანი - სოციალურად დაუცველთა დახმარება წარმოადგენდა, კერძოდ, შეძენილი უნდა ყოფილიყო მიწის ნაკვეთი, სადაც აშენდებოდა შენობა, სოციალურად დაუცველთათვის საკვებისა და ტანსაცმლის შეგროვების მიზნით. თავად მხარეთა მიერ საჯაროდ დაანონსებული პირობების თანახმად, აქცია უნდა დასრულებულიყო 2017 წელს, დაწყებიდან ერთი თვის ვადაში. ამდენად, დასაბუთებულია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ მითითებული თანხა მოპასუხეს საკუთრებაში არ გადაცემია. მოპასუხის მტკიცება, რომ ერთ თვეში შეუძლებელი იყო მიწის ნაკვეთი შეძენა და შენობის აშენება, ის თანხებზე ინფორმაციას არ ფლობდა და სხვა, დაუსაბუთებელია, მოპასუხეს უნდა დაემტკიცებინა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლით გადაეცა მას ეს თანხა, თუ ეს არ იყო უძრავი ქონების შეძენა-აშენება, მაშინ, რადგან 32 057 ლარის მიღება დაადასტურა მოპასუხემ, მასვე ეკისრებოდა მტკიცების ტვირთი, დამაჯერებლად დაესაბუთებინა, თუ რა მიზნით გადაეცა მას მოსარჩელე ა(ა)იპ-სგან ეს თანხა და რას მოხმარდა;
15.2.1. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილია, რომ მხარეთა შეთანხმების პირობები არ შესრულებულა, შესაბამისად, არ მიღწეულა ის მიზანი, რისთვისაც გამოყენებული უნდა ყოფილიყო შემოწირულობების შედეგად შეგროვებული და მოპასუხისათვის გადაცემული თანხა. მხარეთა მიერ საჯაროდ დაანონსებული პირობების თანახმად, 2017 წლის გაზაფხულზე წარმოებული საქველმოქმედო კამპანია უნდა გაგრძელებულიყო ერთი თვის განმავლობაში, შედეგად მიღებული და მოპასუხისათვის გადაცემული თანხით მომხდარიყო მიწის ნაკვეთის შეძენა, მასზე შენობის აგების პერსპექტივით, რაც შემდგომ გამოყენებული იქნებოდა სოციალურად დაუცველთათვის ტანისამოსის, საკვებისა და სხვა საჭირო ნივთების შესაგროვებლად. უდავოა, რომ 2017 წელს და არც შემდგომ, მიწის ნაკვეთის შეძენა არ განხორციელებულა; მოპასუხის ვრცელი საკასაციო შედავება, რომელიც მოსარჩელე იურიდიული პირის საქმიანობას ეხება, საგადასახადო შემოწმების მასალებს, მესამე პირისთვის- ბენეფიციარისთვის დაგვიანებით გადაცემულ თანხას და სხვა, არ არის წინამდებარე დავისთვის ფაქტობრივ-სამართლებრივად მნიშვნელოვანი და ვერ ამყარებს მოპასუხის პოზიციას მისთვის მოსარჩელე ა(ა)იპ-ის მიერ გადაცემული 32 057 ლარის გადაცემის მიზნის მიღწევაზე, რაც უკან დაბრუნებას ექვემდებარება, როგორც ეს მართებულად დააკმაყოფილეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა.
15.2.2. მოპასუხის/კასატორის განმარტება, რომ თბილისში დღეს უკვე ფუნქციონირებს ადგილი, სადაც უფასო საჭმელი და ტანსაცმელი, საოჯახო ნივთები, წიგნები და მედიკამენტები მიეცემათ მათ, ვისაც ყველაზე მეტად ესაჭიროებათ, შესაბამისად, საქველმოქმედო კამპანიის მიზანი მიღწეულია, მართებულად არ გაიზიარეს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ საქართველოს მთავრობის 2022 წლის 16 მაისის 841 განკარგულებით, ა(ა)იპ - მოხალისეები ადამიანებისთვის, უსასყიდლო თხოვების ფორმით გადაეცა დროებით სარგებლობაში ქ. თბილისში, ....... მდებარე შენობა-ნაგებობის მე-2 სართულზე განთავსებული 153,82 კვ.მ. ფართი. ფართის გადაცემის მიზნად დაფიქსირდა ორგანიზაციის მოხალისეობრივი საქმიანობა (იხ. ტ.2, ს.ფ.183-184; 185-187); შესაბამისად, აღნიშნული სივრცე მოწყობილია საქართველოს მთავრობის მიერ თხოვების საფუძველზე იურიდიული პირის ა(ა)იპ - მოხალისეები ადამიანებისთვის, გადაცემულ ფართში. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული ამავე იურიდიული პირის დამფუძნებლის ი.ც–ას განმარტებით (იხ. ტ.2, ს.ფ.188); „სივრცე, სწორედ ა.ს–ის პერსონალური ჩართულობით მოეწყო“, 2022 წელს მთავრობის მიერ ა(ა)იპ - მოხალისეები ადამიანებისთვის დროებით სარგებლობაში ქველმოქმედებისათვის ფართის გადაცემა ვერ მიიჩნევა მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შეთანხმებული პირობებით მიზნის მიღწევად, რომლის თანახმად, კამპანიის ჩატარებიდან მცირე დროში უნდა მომხდარიყო საქველმოქმედო მიზნებით მიწის ნაკვეთის შეძენა შემდგომ მასზე ნაგებობის აშენების პერსპექტივით. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ მოპასუხე მისთვის გადაცემულ თანხას ფლობს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე, რის გამოც მას დაეკისრა 32 057 ლარის ანაზღაურება მოსარჩელე იურიდიული პირის სასარგებლოდ;
15.2.3. მოპასუხის საკასაციო პრეტეზნიის პასუხად, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა ერთობლივად და არასწორად გამოიყენებს სახელშეკრულებო სამართლისა და უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმები, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, საქმეზე დადგენილია, რომ მხარეთა შორის ზეპირი შეთანხმება შედგა, რომელიც მცირე დროში (ერთ თვეში) უნდა შესრულებულიყო, რაც არ შესრულდა არა თუ ერთ თვეში, არამედ- არც მოგვიანებით, შესაბამისად, ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე გადაცემული თანხა, რომლითაც მხარეთა საჯაროდ დაანონსებული მიზანი უნდა მიღწეულიყო, ხელშეკრულების ვადის გასვლის საფუძვლით, უსაფუძვლოდ იმყოფება მოპასუხესთან, რომელსაც ეს თანხა საკუთრებაში არ გადასცემია. მხარეთა ზეპირი შეთანხმების (ხელშეკრულების) ვადა ისე ამოიწურა, რომ არ შესრულდა მისი პირობა, ხელშეკრულება შეწყდა, ამის შემდეგ კი სსკ-ის 976.1-ე მუხლის “ა“ ქვეპუნქტით დადგენილია, რომ „პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში”, ამასთან, 979.1-ე მუხლით “უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მუხლით“ (იხ. წინამდებარე განჩინების 5.10- 5.10.4 ქვეპუნქტები).
15.3. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შეფასებით მოსარჩელისა და მოპასუხის საკასაციო საჩივრებში წარმოდგენილი არც ერთი არგუმენტი არ განაპირობებს მათთვის სასარგებლო სამართლებრივი შედეგის დადგომას, რაც იმას ნიშნავს, რომ არსებითი განხილვის შედეგადაც კი არ გამოვლინდა საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილების წინაპირობა, რაც საკასაციო განაცხადების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების (საკასაციო სასამართლოს მიერ მცირედ შეცვლილი სამართლებრივი მოტივაციის მიხედვით (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი)) უცვლელად დატოვების საფუძველია.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ა.ს–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. თ.ბ–ძისა და ა(ა)იპ „რ.ნ.ჯ–იას“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
3. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 აპრილის განჩინება;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი
მ. ერემაძე
