საქმე №ას-459-2020 30 იანვარი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ე.კ–ო (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ზ.ბ–ძე, შპს „მ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 6 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ქონების მესაკუთრედ აღრიცხვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ე.კ–ო (შემდეგ - მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) ასაჩივრებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების შესახებ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 6 მარტის განჩინებას, რომლითაც ზ.ბ–ძისა (შემდეგ - პირველი მოპასუხე) და შპს „მ–ის“ (შემდეგ - მეორე მოპასუხე, ასევე ერთობლივად მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ პირველი მოპასუხის მიერ, მოსარჩელის სახელით, მეორე მოპასუხესთან დადებული 2018 წლის 23 მაისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების, ამ ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ 2018 წლის 14 აგვისტოს დამატებითი შეთანხმების ბათილად ცნობისა და ქ. ბათუმში, ........ შესახვევის №11-ში მდებარე, 1916 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი: ........) მოსარჩელის საკუთრებად აღრიცხვის თაობაზე სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

2. კასატორი სადავოდ ხდის ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობას და ამტკიცებს, რომ მოსარჩელეს არ სურდა უძრავი ქონების გაყიდვა, წარმომადგენელმა უფლება ბოროტად გამოიყენა და ქონება განკარგა მესაკუთრის ნების საწინააღმდეგოდ. ამასთან, შემძენი არ არის კეთილსინდისიერი, რამდენადაც პირველი მოპასუხე და მეორე მოპასუხის დირექტორი ძმები არიან და ისინი მართლსაწინააღმდეგოდ, შეთანხმებულად მოქმედებდნენ. შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულება, როგორც მოტყუებით დადებული გარიგება, ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

3. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

6. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

7. არ არსებობს საქმის ზეპირი განხილვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი. პალატას მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა უნდა შემოწმდეს ზეპირი მოსმენის გარეშე, ვინაიდან საქმის მხარეთა დასწრებით განხილვის წინაპირობები არ გამოკვეთილა. სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს. საქმის განხილვის ფორმის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილის კონსტიტუციასთან შესაბამისობის საკითხზე იმსჯელა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ, რომლის დასკვნით, საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა არ ზღუდავს ადამიანის სასამართლოში მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებას (№2/6/205,232, 03.07.2003წ. გადაწყვეტილება), (იხ.: სუსგ №ას-807-2020, 12.11.2020წ.; №ას-1150-2020, 29.09.2021წ.; №ას-654-2022, 02.03.2023წ.; №ას-568-2024, 22.07.2024წ.). ამ შემთხვევაში, არსებითია, არ დაირღვეს პრინციპი, რომელსაც ემყარება სამოქალაქო საქმისწარმოება, კერძოდ კი, იმავე შეჯიბრებითობის პრინციპი. მით უფრო, როცა მხარეები მიმართავენ საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს, მათთვის წინასწარვეა ცნობილი, რომ საქმე შეიძლება ზეპირი მოსმენის გარეშე განიხილონ (იხ.: სუსგ №ას-1915-ბ-8-2015, 22.07.2015წ; №ას-1150-2020, 29.09.2021წ.; №ას-568-2024, 22.07.2024წ.).

8. საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ“ (დიდი პალატის 18.10.2006 წლის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ, საფრანგეთის მართლმსაჯულების სისტემაში საკასაციო სასამართლოს განსაკუთრებული როლის გათვალისწინებით, რომელიც შემოიფარგლებოდა იმის შეფასებით, სწორად იქნა გამოყენებული კანონი თუ არა, დასაშვებად მიიჩნია საკასაციო სასამართლოებში დამკვიდრებული საჩივრის განხილვის ფორმალური პროცედურა (ECtHR, ლევაგესანგარიის მომსახურება საფრანგეთის წინააღმდეგ, №21920/93, 1996 წლის 23 ნოემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 48), (იხ.: სუსგ №ას-1150-2020, 29.09.2021წ.; №ას-806-2021, 22.02.2022წ.).

9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქმის განხილვის ფორმას ადგენს მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა და რიგ შემთხვევაში, ზეპირი ფორმით პროცესის ჩანიშვნისა თუ ზეპირი მოსმენის გარეშე დავის გადაწყვეტის არჩევანს, სასამართლოს შეხედულებას მიანდობს (იხ. სუსგ №ას-270-2023, 31.05.2023წ.; №ას-1098-2023, 04.12.2023წ.). ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა „დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე (ECHR, აქსენი გერმანიის წინააღმდეგ, №8273/78, 08.12.1983 წლის გადაწყვეტილება, პარ. 32). ევროპულმა სასამართლომ არ ჩათვალა ზეპირი მოსმენის არ არსებობა მე-6 მუხლის დარღვევად, სამოქალაქო საქმეში K. v. SWITZERLAND, no. 15668/89, ECHR (Plenary), Decision of 06.12.1991.

10. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი გარემოებები:

10.1. ქ. ბათუმში, ........ მდებარე, 1916 კვ მიწის ნაკვეთი (შემდეგ - სადავო უძრავი ქონება) 2011 წლის 13 ივლისიდან - 2018 წლის 25 მაისამდე რეგისტრირებული იყო მოსარჩელის საკუთრებად;

10.2. 2018 წლის 20 აპრილს, მოსარჩელემ მინდობილობა გასცა პირველი მოპასუხის სახელზე, რომლითაც მიანიჭა სადავო მიწის ნაკვეთის განკარგვის (მათ შორის ყიდვა-გაყიდვის) და სანივთოსამართლებრივი ვალდებულებებით დატვირთვის უფლებამოსილება;

10.3. 2018 წლის 23 მაისს, მოსარჩელესა და მეორე მოპასუხის დირექტორს, ჯ.ბ–ძეს, შორის გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელემ კომპანიას მიჰყიდა სადავო უძრავი ქონება. ნასყიდობის ღირებულება განისაზღვრა 574 800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. თანხის გადახდა შეთანხმდა ორ ეტაპად: მიწის ნაკვეთის მყიდველის სახელზე რეგისტრაციიდან ორი თვის ვადის დაცვით, 300 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით; 5 წლის განმავლობაში - 274 800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. გარიგების დადებისას მოსარჩელეს წარმოადგენდა მინდობილი პირი - პირველი მოპასუხე;

10.4. 2018 წლის 14 აგვისტოს, მხარეებმა ცვლილება შეიტანეს 2018 წლის 23 მაისის ხელშეკრულებაში, რომლის მიხედვითაც, გასხვისებული მიწის ნაკვეთის ღირებულება განისაზღვრა 1 107 912 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით;

10.5. 2018 წლის 5 დეკემბერს, მოსარჩელემ გააუქმა 2018 წლის 20 აპრილს პირველი მოპასუხის სახელზე გაცემული მინდობილობა;

10.6. საქმის განხილვის მომენტისათვის სადავო უძრავი ქონება, საჯარო რეესტრში აღრიცხულია მეორე მოპასუხის საკუთრებად; ამ უკანასკნელმა მიწის ნაკვეთზე მიიღო მშენებლობის ნებართვა და კორპუსს აშენებს.

11. მოსარჩელის მოთხოვნის - ხელშეკრულების ბათილობიდან გამომდინარე უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ-ის) 81.1 მუხლი (თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია, მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა), 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია, მოსთხოვოს ვითომ კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში) და 979-ე მუხლის პირველი ნაწილი (უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე, სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით).

12. მოსარჩელის მტკიცებით, პირველ მოპასუხეზე მინდობილობა გასცა იმ მიზნით, რომ მას დაეფუძნებინა იურიდიული პირი და უძრავი ქონება შეეტანა იურიდიული პირის კაპიტალში. მოსარჩელის ნება არ იყო უძრავი ქონების გასხვისება, მოპასუხემ მოსარჩელე მოატყუა, გაასხვისა ქონება იურიდიულ პირზე, რომლის დირექტორი პირველი მოპასუხის ძმაა. მოსარჩელეს არანაირი სარგებელი ამ გარიგებიდან არ მიუღია.

13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოტყუება გარიგებაში ხელყოფს ერთი მხარის ნდობას მეორე მხარის კეთილსინდისიერ ქცევასთან მიმართებით. მოტყუებისას ნების ნაკლი განპირობებულია გარიგების მეორე მხარის განზრახი სამართლებრივად გასაკიცხი მოქმედებით, რომლის მიზანიც ნების გამომვლენისათვის არასწორი წარმოდგენის შექმნაა. განსხვავებით თვალთმაქცური გარიგებისაგან, რომელიც დადებულია ისე, რომ მხარეებს ამ გარიგებიდან გამომდინარე შედეგი არ სურთ, მოტყუებით დადებული გარიგების შემთხვევაში, ორივე მხარეს სურს ხელშეკრულებით დასახული მიზნის მიღწევა, თუმცა, მოტყუებულის თავისუფალი გადაწყვეტილებით არ არის განპირობებული და სიცრუის შედეგია. მოტყუებასა და გარიგების დადებას შორის მიზეზობრივი კავშირის, განზრახვის, ისევე, როგორც მართლწინააღმდეგობის ცალკეული წინაპირობების მტკიცების ტვირთი მოტყუებულს, ამ შემთხვევაში, მოსარჩელეს აწევს (იხ.: სუსგ №ას-1382-2018, 25.01.2019წ.; №ას-794-2020 24.12.2020წ.; №ას-664-2022 27.07.2022წ.; №ას-1126-2021, 29.05.2023წ.). მომტყუებელს აწევს მითითების, ანუ დასაბუთების ტვირთიც, კერძოდ, მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულმა გარემოებებმა გარიგების მოტყუებით დადების ფაქტი უნდა დაადასტურონ.

14. მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობის მოთხოვნის შემთხვევაში, მხარემ უნდა ამტკიცოს არასწორი ცნობების მიწოდების ფაქტი. ამასთან, სსკ-ის 81-ე მუხლი მოტყუების გამო გარიგების ბათილობას ითვალისწინებს იმ შემთხვევაში, როდესაც არანამდვილი ნება მოტყუების საფუძველზე ჩამოყალიბდა და არა ნდობით გამოწვეული უხეში გაუფრთხილებლობის გამო. ასეთ შემთხვევაში მოტყუებულის ნდობა დაცვას არ იმსახურებს.

15. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ 2018 წლის 20 აპრილის მინდობილობით მოსარჩელემ პირველ მოპასუხეს სადავო უძრავი ქონების გასხვისების უფლებამოსილება მიანიჭა. სანოტარო წესით დადასტურებული დოკუმენტიდან ნათლად და არაორაზროვნად დგინდება მარწმუნებლის აღნიშნული ნება.

16. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ წარმომადგენლის მეშვეობით გარიგების დადებისას მნიშვნელოვანია, გათვალისწინდეს შემდეგი ფაქტორები: ა) წარმომადგენელი გამოხატავს საკუთარ ნებას; ბ) ამას იგი აკეთებს სხვისი სახელით; გ) უფლებები და მოვალეობები წარმოეშობა წარმოდგენილ პირს. ჩამოთვლილი კრიტერიუმები კუმულაციური ხასიათისაა და მათი ერთობლიობა ქმნის შესაბამის სამართლებრივ შედეგს. წარმომადგენელსა და წარმოდგენილ პირს შორის წარმოშობილი ურთიერთობის საფუძველი გარიგებაა - დავალების ხელშეკრულება და მის საფუძველზე რწმუნებულისათვის მინდობილობის გაცემა, ანუ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მინიჭება.

17. მინდობილობის შინაარსი იმაზეა დამოკიდებული, თუ რა სახის ურთიერთობა უდევს ამ უფლებამოსილებას საფუძვლად: დავალება, შრომის ხელშეკრულება, სამეწარმეო საზოგადოების წესდება, სამანდატო ხელშეკრულება თუ სხვა. მაშასადამე, მინდობილობა არის, როგორც გარიგების საფუძველზე მინიჭებული წარმომადგენლობის უფლებამოსილება - რწმუნებულება, რითიც განსხვავდება იგი კანონით წარმომადგენლობისგან. (იხ.: დამატებით: ბ.ზოიძე, „საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი“, წიგნი პირველი, მუხლი 103-ე, თბ., 1999, 277). გარიგებისმიერი წარმომადგენლობა ნებაყოფლობითი წარმომადგენლობაა, რადგან ამ დროს პირი საკუთარი ინტერესების რეალიზებისთვის უფლებამოსილების სხვისთვის გადაცემის თაობაზე თავად იღებს გადაწყვეტილებას. წარმომადგენლობის ამგვარი სახის ყველაზე გავრცელებული შემთხვევა მინდობილობაა, სადაც უმეტესად დეტალურად განისაზღვრება უფლებამოსილების ფარგლები (იხ. სერგი ჯორბენაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2019, გვ. 593). წარმომადგენლობად უნდა მივიჩნიოთ მხოლოდ პირდაპირი წარმომადგენლობა, ე.ი. როცა წარმომადგენელი მოქმედებს წარმოდგენილი პირის სახელით და ამ პირის ინტერესებისათვის (იხ.: დამატებით: ლ. ჭანტურია, „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, თბ. 2011).

18. მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ მოსარჩელეს არ გამოუვლენია სადავო უძრავი ქონების გასხვისების შესახებ ნება, რაც წარმოადგენს უძრავ ქონებაზე 2018 წლის 23 მაისს მოსარჩელის სახელით პირველ მოპასუხესა და მყიდველს - მეორე მოპასუხეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს. როგორც აღინიშნა, მინდობილობის შინაარსით მკაფიოდ დგინდება, რომ მოსარჩელემ რწმუნებულს მიანიჭა სადავო უძრავი ქონების გასხვისების, მათ შორის – გაყიდვის უფლებამოსილება. მინდობილობის გაუქმების დამადასტურებელი დოკუმენტით დგინდება, რომ მინდობილობა გაუქმდა მხოლოდ 2018 წლის 5 დეკემბერს, ე.ი. მას შემდეგ, რაც რწმუნებულმა შეასრულა მინდობილობით/შეთანხმებით გათვალისწინებული მოქმედებები. შესაბამისად, კასატორის მითითება, რომ მას არ გამოუვლენია ნება კუთვნილი ქონების განკარგვასთან დაკავშირებით, რის გამოც სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილია, ვერ იქნება გაზიარებული უსაფუძვლობის გამო.

19. საკასაციო პალატის განმარტებით, ნება შინაგანი სუბიექტური კატეგორიაა და იგი სამართლებრივ შედეგებს იწვევს მხოლოდ მისი გარეგანი გამოხატვის შედეგად, რაც იმას ნიშნავს, რომ სამართლებრივი შედეგისადმი მიმართული ნება იურიდიულად ქმედითი ხდება მისი გამოვლენის შემდეგ. ნების გამოვლენის ფორმებს უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა აქვს გარიგებებში, ვინაიდან გამოხატული ნებისადმი არსებობს კონტრაჰენტის მიერ გამოვლენილი ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი, ამიტომ არ უნდა გათვალისწინდეს პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ იგი უფლებებით აღიჭურვა. ამდენად, ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგებისაკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არამხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან, შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს, მაგალითად, პირის იძულება, მოტყუება, და ა.შ. ეს ისეთი გარემოებებია, როდესაც პირი მოკლებულია შესაძლებლობას, მართოს ნების გამოხატვის ფორმები. ეს ის შემთხვევებია, როდესაც პირს შეზღუდული აქვს ე.წ. „მოქმედების ნება“, ანუ ასეთი ვითარება გულისხმობს, რომ დაუძლეველ გარემოებათა გამო პირი იმ ნებას გამოხატავს, რომელიც მის ნებას არ შეესაბამება ან პირი გამოხატავს სხვა პირისა და არა თავის რეალურ ნებას (მოტყუება, იძულება და ა.შ). ნების გამომვლენი მხოლოდ ასეთ შემთხვევებში უნდა იყოს დაცული გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანმდევი შედეგებისაგან.

20. ამდენად, მოსარჩელე მოტყუების საფუძვლით გარიგებას ვერ შეეცილება მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ პირველ მოპასუხეს მოსარჩელე „ენდო“ და, შესაბამისად, მან მოსარჩელის ნდობით არამართლზომიერად ისარგებლა. ამგვარი უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეულ ნდობას, როგორც აღინიშნა, სსკ-ის 81-ე მუხლი არ იცავს. ამდენად, პალატა ასკვნის რომ, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, არ დასტურდება სადავო ხელშეკრულების დადების მიზნით, მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის იმგვარი მოტყუების ფაქტი, რომელიც მას ამ საფუძვლით გარიგების შეცილების უფლებას წარმოუშობდა, რის გამოც ქონების დაბრუნების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა.

21. საკასაციო პალატის განსჯით, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში არ დადგინდა სადავო მინდობილობის კანონშეუსაბამობა, საფუძველს მოკლებულია ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის კასატორის მიერ მითითებულ სსკ-ის 56-ე მუხლის წინაპირობებზე მსჯელობა. ხოლო რაც შეეხება ნასყიდობის საფასურის მისთვის გადაუხდელობის შესახებ კასატორის მტკიცებას, საკასაციო პალატის მითითებით, ასეც რომ იყოს, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველს, ნასყიდობის საფასურის გადახდის ვალდებულების შეუსრულებლობა არ წარმოადგენს (იხ.: სუსგ №ას-405-2021, 29.06.2021წ.; №ას-703-2022, 28.04.2023წ.) და მოსარჩელეს შესაბამის მოთხოვნებს წარმოუშობს.

22. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, კასატორის პრეტენზიას არ გააჩნია სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი, მათ სასამართლოს ვერ წარუდგინეს შესაბამისი მტკიცებულებები, რაც გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივ დაუსაბუთებლობას დაადასტურებდა, შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მართებული გადაწყვეტილება მიიღო.

23. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

24. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

26. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საკასაციო საჩივრის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ ე.კ–ოს შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდეს;

2. ე.კ–ოს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

3. ე.კ–ოს (.......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე დ. მ–ძის (პ/ნ ........) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 6 000 ლარის (საგადასახადო დავალება №0/გადახდის თარიღი 17.07.2020), 70% - 4 200 ლარი;

4. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

გიზო უბილავა