საქმე №ას-206-2020 8 აგვისტო, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია, გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები - პ.თ–ია, ვ.ო–ი, გ.ქ–ი (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხეები)

მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე - სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი დ–ა

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 6 დეკემბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პარტნიორთა კრების ოქმის ბათილად ცნობა, წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, აქციების გასხვისების შესახებ განკარგულებების ბათილად ცნობა, საკუთრების დაბრუნება.

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის არსებითი შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსთან 07.04.2003წ. გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე შპს ,,თ–ს’’ 10 წლის ვადით მართვაში ჰქონდა გადაცემული სს „თ–ის“ სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული აქციათა პაკეტის 100% და მისი განვითარების მიზნით აღებული ჰქონდა შემდეგი ვალდებულებები: პროფილის შენარჩუნება; სახელმწიფო შეკვეთების უპირატესი უფლების უზრუნველყოფა; ინვესტიციის ან/და რეინვესტიციის განხორციელება 21 000 000 აშშ დოლარით.

2. საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 12 ნოემბრის N1003 განკარგულებით განხორციელდა სს ,,თ–ის’’ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ერთი ლარის ნომინალური ღირებულების - 62 735 237 ცალი ჩვეულებრივი სახელობითი აქციის (საწესდებო კაპიტალის ყველა აქციის - 90%) შპს ,,თ–ისათვის’’ პირდაპირი მიყიდვა. აღნიშნულის საფუძველზე 2004 წლის 24 ნოემბერს, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და შპს „თ–ს“ შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება. სახელმწიფოს კუთვნილი 62 735 237 ცალი აქციის (აქციათა პაკეტის) გასაყიდი ფასი შეადგენდა 67 000 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ეროვნულ ვალუტაში, რაც უნდა გადახდილიყო ერთი წლის განმავლობაში, ეტაპობრივად, შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით.

3. ხელშეკრულების მე-4 მუხლით განისაზღვრა პირდაპირი მიყიდვის პირობები, რომლითაც მყიდველის ვალდებულებას წარმოადგენდა: შეენარჩუნებინა „სააქციო საზოგადოების’’ პროფილი; უზრუნველეყო რენტაბელური სახელმწიფო შეკვეთების შესრულება უპირატესად; აქციათა პაკეტის გასაყიდი ფასის სრულად გადახდიდან სამი წლის განმავლობაში უზრუნველყო: სს ,,თ–ის’’ მუშა-მოსამსახურეთა საშუალო ხელფასის გაზრდა არანაკლებ 10%-ით ყოველწლიურად. სს ,,თ–ის’’ მუშა-მოსამსახურეთა რაოდენობის გაზრდა 10%-ით.

4. ხელშეკრულების 5.5. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების 4.1.4. პუნქტის შესრულებამდე მყიდველის მიერ „აქციათა პაკეტის“ გასხვისების შემთხვევაში ახალ მყიდველზე გადადის ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები. გამყიდველი არ არის უფლებამოსილი უარი განაცხადოს აქციათა პაკეტის გასხვისებაზე, თუ გასხვისება ხდება იმავე პირობით, რაც გათვალისწინებულია „ხელშეკრულებით“. გამყიდველის თანხმობა უნდა გაიცეს წერილობითი ფორმით, მისთვის მოთხოვნის წარდგენიდან 20 კალენდარული დღის ვადაში. აღნიშნულ ვადაში გამყიდველის მიერ თანხმობის წერილობითი ფორმით გაუცემლობის შემთხვევაში საკითხი ჩაითვლება გამყიდველთან შეთანხმებულად.

5. ხელშეკრულების 9.2. პუნქტის თანახმად, ამ ხელშეკრულების 4.1.4 პუნქტით გათვალისწინებული პირობების დარღვევის გამოვლენის შემთხვევაში მყიდველი იღებს წერილობით შეტყობინებას გამოვლენილი დარღვევის გამოსწორების გონივრული ვადის მითითებით, რომელიც არ უნდა იყოს ექვს თვეზე ნაკლები. მითითებულ ვადებში დარღვევის გამოუსწორებლობის შემთხვევაში მყიდველის მიმართ გამყიდველი აწესებს ახალ ვადას და ამ ვადის განმავლობაში გამოიყენება სანქცია ჯარიმის სახით, რომელიც არ უნდა იყოს 50 000 ლარზე მეტი. განმეორებით დარღვევის შემთხვევაში საჯარიმო თანხა ორმაგდება. ამავე ხელშეკრულების 9.3 პუნქტის მიხედვით, 4.1.2. და 4.1.3. პუნქტებით გათვალისწინებული პირობების შეუსრულებლობა ან/და არაჯეროვნად შესრულება არ შეიძლება „გამყიდველის“ მხრიდან განხილული იქნეს ამ „ხელშეკრულების“ მოშლის პირობად.

6. 06.01.2006 წელს სამინისტრომ გასცა საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა N100-პ, რომლის თანახმად, შპს „თ–ს“ საკუთრებაში გადაეცა ნასყიდობის საგანი.

7. შპს „თ–ის“ 2006 წლის 20 აპრილის პარტნიორთა კრებაზე (ოქმი N6), დაკმაყოფილდა პარტნიორების: გ. გ–ძის, რ. ა–ის, რ. ი–ძის, რ. პ–ის, ზ. ს–ას, ა. ა–ვას, ნ. ს–ის, გ. გ–ის, ლ. ხ–ის, ე. ი–ეს, ო. მ–ძის, გ. ქ–ის, თ. კ–ძის, ა. ლ–ის, რ. კ–ძის, ი. ა–ის, ვ. ო–ის, ნ. მ–ძის, ს. წ–ის, ზ. გ–ძის, გ. ჯ–ის, ვ. ც–ის, კ. კ–ძის, ვ. რ–ას განცხადებები პარტნიორობიდან გასვლის შესახებ და კომპენსაციის სახით მიეცათ სს „თ’’-ის (თ–ი) აქციები შემდეგი ოდენობით: გ. გ–ძეს - 1 020 332; რ. ა–ს, რ. ი–ძეს, რ. პ–ს, ზ. ს–ასა და ა. ა–ვას, თითოეულს - 956 561; ნ. ს–ს, გ. გ–ს, ლ. ხ–ს, ე. ი–ეს, ო. მ–ძეს, გ. ქ–ს, თ. კ–ძეს, ა. ლ–ს, რ. კ–ძეს, ი. ა–ს, ვ. ო–ს, ნ. მ–ძეს, ს. წ–ს, ზ. გ–ძეს, გ. ჯ–ს,, ვ. ც–ს, კ. კ–ძესა და ვ. რ–ას, თითოეულს - 701 478. ზ. უ–ძეს მიეცა თანხმობა წილის პ. თ–თვის მიყიდვის შესახებ (ტ.1, ს.ფ. 101-103). ამასთან, პარტნიორთა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით გაიზარდა შპს „თ–ის“ საწესდებო კაპიტალი და პარტნიორების წილები (შენატანი) განისაზღვრა შემდეგნაირად: პ.თ–ია 61 100 ლარი (85.94%), ნ.ბ–ძე 8 500 ლარი (11.95%) და კ.ჟ–ი 1500 ლარი (2.11%).

8. 27.06.2010წ. მომზადებული ამონაწერით მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან შპს ,,თ–ის’’ პარტნიორებს წარმოადგენდნენ: პ.თ–ია (წილი 85.94%), ნ.ბ–ძე (წილი 11.95%) და კ.ჟ–ი ლარი (წილი 2.11%).

9. სს „თ’’-ის აქციები გადანაწილებული იყო შემდეგნაირად: 1. შპს თ–ი - 45 506 942 (65.81354%); 2. ბ.მ. - 836 470 (1.20973%) (ამჟამადაც ფლობს აქციებს); 3. ლ–ი ა. - 703 201 (1.01699%) (ამჟამადაც ფლობს აქციებს); 4. თ.პ. - 3 560 020 (5.14861%); 5. გ–ძე გ. - 1 022 055 (1.47813%); 6. ა–ვა ა. - 953 284 (1.37867%); 7. პ–ი რ. - 953 284 (1.37867%); 8. ს–ა ზ. - 953 284 (1.37867%); 9. ი–ძე რ. - 953 284 (1.37867%); 10. კ–ძე რ. - 703 201 (1.01699%); 11. წ–ი ს. - 703 201 (1.01699%); 12. მ–ძე ნ. - 703 201 (1.01699%); 13. გ. გ–ი - 703 201 (1.01699%); 14. გ–ძე ზ. - 703 201 (1.01699%); 15. ჯ–ლი გ. - 703 201 (1.01699%); 16. კ–ძე კ. - 703 201 (1.01699%); 17. ხ–ი ლ. - 703 201 (1.01699%); 18. ი–ე ე. - 703 201 (1.01699%); 19. ქ–ი გ. - 703 201 (1.01699%); 20. ა–ი ი. - 703 201 (1.01699%); 21. კ–ძე თ. - 703 201 (1.01699%); 22. ო–ი ვ. - 703 201 (1.01699%); 23. მ–ძე ო. - 701 478 (1.01450%); 24. ბ–ძე ნ. - 293 956 (0.4513%); 25. კ–ძე რ. - 200 000 (028925%); 26. ა–ი რ. - 116 814 (0.16894%); 27. დანარჩენ ფასიანი ქაღალდების მფლობელებზე რეგისტრირებულია 3 249.578 ფასიანი ქაღალდი (4.699964%).

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კო.ის 11.06.2010წ. ბრძანებით დაკმაყოფილდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა მთავარი სამმართველოს მე-2 სამმართველოს უფროსის შუამდგომლობა დოკუმენტების ამოღების თაობაზე, კერძოდ: - შპს „თ–იდან“ სს „თ–ის“ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ აქციათა პაკეტის (100%) შპს „თ–ისათვის“ მართვის უფლების გადაცემის თაობაზე 2003 წლის პერიოდის დოკუმენტაციის დედნები, მიმოწერებთან, ხელშეკრულებებთან, ბიზნეს- გეგმებთან ერთად; შპს „თ–ის“ დაფუძნებიდან 2010 წლის 10 ივნისამდე პერიოდის საბუღალტრო და საფინანსო ეკონომიკური საქმიანობის ამსახველი სრული დოკუმენტები, აღნიშნული საქმიანობის ამსახველი კომპიუტერების პროცესორები და სალარო-საკონტროლო აპარატები; - საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროდან - საქართველოს პრეზიდენტის 2000 წლის 3 აგვისტოს N854 განკარგულებით შექმნილი მუდმივმოქმედი საკონკურსო კომისიის 2003 წლის 18 მარტის სხდომის N26(59) ოქმი თანდართულ დოკუმენტებთან ერთად, სს „თ–ის“ 19.12.2002 წლის N1085/014 წერილი საქართველოს პრეზიდენტის სახელზე, სს „თ–ისათვის“ საკუთრების ფორმის შეცვლის აუცილებლობასთან დაკავშირებით; სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრის 2003 წლის 21 მარტის N1- 3/226 ბრძანება კონკურსში გამარჯვებულად - შპს „თ–ის“ გამოცხადებისა და მისთვის მართვის უფლებით სს „თ–ის“ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ აქციათა პაკეტის (100%) გადაცემის შესახებ თანდართულ დოკუმენტებთან ერთად; საქართველოს პრეზიდენტის 2004 წლის 12 ნოემბრის N1003 განკარგულება სს „თ–ის“ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული აქციების შპს „თ–ისათვის“ პირდაპირი მიყიდვის შესახებ და მის საფუძველზე შპს „თ–თან“ გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება თანდართულ დოკუმენტებთან ერთად.

11. ამავე სასამართლოს 19.06.2010წ. ბრძანებით დაკმაყოფილდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის საგამოძიებო დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა მთავარი სამმართველოს გამომძიებლების შუამდგომლობა და ნება დაერთოთ ამოეღოთ: - სს „თ–იდან“, 2004 წლის 1 იანვრიდან 2010 წლის 10 ივნისამდე პერიოდის საბუღალტრო და საფინანსო-ეკონომიკური საქმიანობის ამსახველი სრული დოკუმენტები, აღნიშნული საქმიანობის ამსახველი კომპიუტერების პროცესორები და სალარო-საკონტროლო აპარატები; სსიპ შემოსავლების სამსახურის მსხვილ გადამხდელთა დეპარტამენტიდან“ სს „თ–ის“ დაბეგვრის საქმე შემოწმების აქტებთან, საწარმოს მიერ წარმოდგენილ დეკლარაციებთან და საგადასახადო დოკუმენტებთან ერთად; -საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოდან სს „თ–ის“ რეგისტრაციის დოკუმენტაცია.

12. 27.06.2010წ. შპს „თ–ის“ დამფუძნებელ პარტნიორთა კრებაზე, რომელსაც ესწრებოდნენ კაპიტალის 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორები: ნ. ბ–ძე, კ. ჟ–ი და პ. თ–ია, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სახელმწიფოსათვის 100%-იანი წილის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ.

13. 27.06.2010წ. ნოტარიუს ლ.ბ–ძის მიერ დამოწმებული ხელშეკრულებით საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა შპს „თ–ის“ კაპიტალში ნ.ბ–ძის კუთვნილი - 11.95% წილი; კ.ჟ–ის - 2.11% წილი და პ.თ–იას 85.94% წილი.

14. 02.07.2010წ. ნოტარიუს ლ. ბ–ძის მიერ სანოტარო წესით დამოწმებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულებით, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სააგენტოს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა სს „თ. თ–ში“: თ.პ.ს - 3 560 020 აქცია (5.14861%); გ–ძე გ.ს - 1 022 055 აქცია (1.47813%); ა–ვა ა.ს - 953 284 აქცია (1.37867%); პ–ი რ.ს - 953 284 აქცია (1.37867%); ს–ა ზ.ს - 953 284 აქცია (1.37867%); ი–ძე რ.ს - 953 284 აქცია (1.37867%); კ–ძე რ.ის - 703 201 აქცია (1.01699%); წ–ი ს.ს - 703 201 აქცია (1.01699%); მ–ძე ნ.ს - 703 201 აქცია (1.01699%); გ. გ–ის - 703 201 აქცია (1.01699%); გ–ძე ზ.ს - 703 201 აქცია (1.01699%); ჯ–ლი გ.ს - 703 201 აქცია (1.01699%); კ–ძე კ.ს - 703 201 აქცია (1.01699%); ხ–ი ლ.ის - 703 201 აქცია (1.01699%); მ–ძე ო.ს - 701 478 აქცია (1.01450%) და კ–ძე რ.ს - 200 000 აქცია (028925%) (ტ.1, ს.ფ. 266-271). აღნიშნულ ფიზიკურ პირებთან 02.07.2010წ. გაფორმებულია გასხვისების განკარგულებები.

15. 05.07.2010წ. გ. ქ–ს, ე. ი–ეს და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის გაფორმდა წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, სამინისტროს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა სს „თ. თ–ში“: ქ–ი გ.ს - 703 201 აქცია (1.01699%) და ი–ე ე.ს - 703 201 აქცია (1.01699%). ამავე დღეს გ.ქ–თან გაფორმდა გასხვისების განკარგულება N5280. 05.07.2010წ. ე. ი–ესა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის გაფორმდა გასხვისების განკარგულება N5282.

16. 05.07.2010წ. ი. ა–ს და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის გაფორმდა გასხვისების განკარგულება N5283, რომლის საფუძველზეც, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს უსასყიდლოდ გადაეცა სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქცია (1,01699%).

17. 05.07.2010წ. თ. კ–ძეს და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის გაფორმდა გასხვისების განკარგულება N5278, რომლის საფუძველზეც, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს უსასყიდლოდ გადაეცა სს „თ.თ–ის“ 703 201 აქცია (1,01699%).

18. 06.07.2010წ. სს „თამ თ–ის“ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსთან გაფორმებული ხელშეკრულებით, სამინისტროს უსასყიდლოდ გადაეცა სს „თ. თ–ში“: კ–ძე თ.ის - 703 201 აქცია (1.01699%), ა–ი ი.ს - 703 201 აქცია (1.01699%) და ბ–ძე ნ.ს - 293 956 აქცია (0.42513%).

19. 07.07.2010წ. ვ. ო–ს და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის გაფორმდა წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, ამ უკანასკნელს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა სს „თ. თ–ში“ ვ.ო–ის - 703 201 აქცია (1.01699%). ამავე დღეს ვ.ო–სა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის გაფორმდა გასხვისების განკარგულება N5281.

20. ნოტარიუს ლ.ბ–ძის მიერ დამოწმებულ ზემოხსენებულ ხელშეკრულებებში, მითითებულია, რომ წილი (აქციები) არის უფლებრივად ნაკლის მქონე, მოძრავი ქონება და არამატერიალური სიკეთე დატვირთულია გირავნობებითა და იპოთეკებით, გირავნობა- ლიზინგით, აგრეთვე რეგისტრირებულია მოვალეთა რეესტრში, სს ,,თ“ (თ–ი) უძრავ ქონებას ადევს ყადაღა.

21. მას შემდეგ, რაც სს ,,თ–ის’’ აქციონერებმა, სამინისტროს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ დათმეს წილები, 28.07.2010წ. შპს „თ–ის“ დამფუძნებელ პარტნიორებს: ნ.ბ–ძეს, კახაბერ ჟ–ს, პ. თ. და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის გაფორმდა წილის უსასყიდლოდ დათმობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, სამინისტროს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა შპს „თ–ის“ კაპიტალში: ნ.ბ–ძის კუთვნილი - 11.95% წილი; კ.ჟ–ის - 2.11% წილი და პ.თ–იას 85.94% წილი. ხელშეკრულებაში დაფიქსირებულია, რომ დასათმობ წილზე რეგისტრირებულია გირავნობა/ლიზინგის უფლება და შპს ,,თ–ის’’ 10% წილზე საწესდებო კაპიტალისა და წილის ოფცია, რაც ცნობილია მიმღებისათვის.

22. საქართველოს პრეზიდენტის 13.10.2010წ. N987 განკარგულების საფუძველზე, 13.10.2010წ. ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, თავდაცვის სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ „დ–ას“ შორის გაფორმდა შპს „თ–ის“ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 100% წილისა და სს „თ. თ–ის“ სახელმწიფოს კუთვნილი აქციების მართვის უფლების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის მე-2 მუხლის შესაბამისად, სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო- ტექნიკურ ცენტრ „დ–ას“ არსებობის ვადით მართვის უფლებით გადაეცა შპს „თ–ის“ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 100% წილისა და სს „თამ თ–ის“ სახელმწიფოს კუთვნილი აქციები.

23. საქართველოს პრეზიდენტის 2011 წლის 15 თებერვლის განკარგულების (N15/02/01) საფუძველზე, 2011 წლის 6 აპრილს ცვლილება შევიდა 13.10.2010წ. ხელშეკრულებაში, სახელდობრ შეიცვალა ხელშეკრულების სათაური, მისი 2.1, 3, და 4.3 პუნქტები და ხელშეკრულების საგნად განისაზღვრა სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ „დ–ასთვის“ შპს „თ–ის“ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 100% წილის მართვის უფლების გადაცემა.

24. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს 2013 წლის 7 თებერვლის N1/1-44 ბრძანებით შეწყდა შპს „თ–ის“ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული 100% წილის მართვის უფლებით გადაცემის თაობაზე 2010 წლის 13 ოქტომბრის ხელშეკრულება საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს და სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრს „დ–ას“ შორის.

25. სასარჩელო მოთხოვნა და საფუძვლები

პ.თ–იას, ნ.ბ–ძის, გ. ჯ–ლის, კ. კ–ძის, ვ.ო–ის, ი. ა–ის, ლ. ხ–ის, ს. წ–ის, ზ. გ–ძის, ა.ა–ვას, რ. პ–ის, რ. ი–ძის, გ. გ–ძის, ზ. ს–ას, კ.ჟ–ის, თ. კ–ძისა და გ.ქ–ის სარჩელის ფარგლებში: ბათილად იქნას ცნობილი შპს „თ–ის“ დამფუძნებელ პარტნიორთა 2010 წლის 27 ივნისის კრების ოქმი; 1.2. ბათილად იქნას ცნობილი: - შპს „თ–ის“ დამფუძნებელ პარტნიორთა: პ.თ–იას, ნ.ბ–ძეს, კ.ჟ–სა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 27 ივნისს დადებული წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლითაც პ.თ–იამ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო შპს „თ–ში“ 85.94% წილი, ნ.ბ–ძემ 11.95% წილი და კ.ჟ–მა 2.11% წილი; - შპს „თ–ის“ დამფუძნებელ პარტნიორთა: პ.თ–იას, ნ.ბ–ძეს, კ.ჟ–სა და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 28 ივლისს დადებული წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლითაც პ.თ–იამ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო შპს „თ–ში“ 85.94% წილი, ნ.ბ–ძემ 11.95% წილი და კ.ჟ–მა 2.11% წილი - პ.თ–იასა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5264, რომლითაც პ.თ–იამ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 3 560 020 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 5,14861%); - ნ.ბ–ძესა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 6 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 5 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5277, რომლითაც ნ.ბ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 293 956 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 0,42513%); - გ. გ–ძესა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5263, რომლითაც გ. გ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 1 022 055 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,47813%); - ა. ა–ვასა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5265, რომლითაც ა. ა–ვამ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 953 284 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%); - რ. პ–სა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5266, რომლითაც რ. პ–მა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 953 284 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%); - ზ. ს–ასა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5267, რომლითაც ზ. ს–ამ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 953 284 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%); - რ. ი–ძესა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5268, რომლითაც რ. ი–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 953 284 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%); - ს. წ–სა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5270, რომლითაც ს. წ–მა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); - ზ. გ–ძესა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5273, რომლითაც ზ. გ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ.თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); - გ. ჯ–ლსა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5274, რომლითაც გ. ჯ–ლმა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ.თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); - კ. კ–ძესა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5275, რომლითაც კ. კ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); - ლ. ხ–სა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5276, რომლითაც ლ. ხ–მა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); - თ. კ–ძესა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 6 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 5 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5278, რომლითაც თ. კ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); - გ.ქ–სა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 5 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 5 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5280, რომლითაც გ.ქ–მა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); - ვ.ო–სა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 7 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 7 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5281, რომლითაც ვ.ო–მა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); - ი. ა–სა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 6 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 5 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5283, რომლითაც ი. ა–მა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს დაევალოს: - პ.თ–იასათვის შპს „თ–ის“ 85.94% წილის საკუთრებაში დაბრუნება; - ნ.ბ–ძისათვის შპს „თ–ის“ 11.95% წილის საკუთრებაში დაბრუნება; - კ.ჟ–ისათის შპს „თ–ის“ 2.11% წილის საკუთრებაში დაბრუნება; - პ.თ–იასათვის სს „თამ თ–ის“ 3 560 020 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 5,14861%) საკუთრებაში დაბრუნება; - ნ.ბ–ძისათვის სს „თ. თ–ის“ 293 956 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 0,42513%) საკუთრებაში დაბრუნება; - გ. გ–ძისათის სს „თ. თ–ის“ 1 022 055 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,7813%) საკუთრებაში დაბრუნება; - ა. ა–ვასათვის სს „თ. თ–ის“ 953 284 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%) საკუთრებაში დაბრუნება; - რ. პ–ისათვის სს „თ. თ–ის“ 953 284 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%) საკუთრებაში დაბრუნება; - ზ. ს–ასათვის სს „თ. თ–ის“ 953 284 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%) საკუთრებაში დაბრუნება; - რ. ი–ძისათვის სს „თ. თ–ის“ 953 284 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%) საკუთრებაში დაბრუნება; - ს. წ–ისათვის (უფლებამონაცვლე ს. წ–ი) სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) საკუთრებაში დაბრუნება; - ზ. გ–ძისათვის სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) საკუთრებაში დაბრუნება; - გ. ჯ–ლისათვის სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) საკუთრებაში დაბრუნება; - კ. კ–ძისათვის სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) საკუთრებაში დაბრუნება; - ლ. ხ–ისათვის სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) საკუთრებაში დაბრუნება; - თ. კ–ძისათვის სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) საკუთრებაში დაბრუნება; - გ.ქ–ისათვის სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) საკუთრებაში დაბრუნება; - ვ.ო–ისათვის სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) საკუთრებაში დაბრუნება; - ი. ა–ისათვის სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) საკუთრებაში დაბრუნება (იხ.: 30.11.2015წ. დაზუსტებული სარჩელი; ტომი 4); [რ. კ–ძის, ნ. მ–ძისა და ე. ი–ეს სარჩელის ფარგლებში]: ბათილად იქნას ცნობილი: - რ. კ–ძესა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს გაფორმებული გასხვისების განკარგულება N5269, რომლითაც რ. კ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); - ნ. მ–ძესა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისის გაფორმებული გასხვისების განკარგულება N5271, რომლითაც ნ. მ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); - ე. ი–ესა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 5 ივლისის გაფორმებული გასხვისების განკარგულება N5282, რომლითაც ე. ი–ემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თ. თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%); 1.2. გასაჩივრებული გარიგებებით სახელმწიფოსათვის უსასყიდლოდ დათმობილ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობილ იქნენ რ. კ–ძე, ნ. მ–ძე და ე. ი–ე. მოსარჩელეთა მიერ სადავოდ არის გამხდარი სახელმწიფოსთვის წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულებები, ასევე შპს „თ–ის“ დამფუძნებელ პარტნიორთა 27.06.2010წ. კრების ოქმი, რომელზეც მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სახელმწიფოსათვის 100%-იანი წილის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ. სახელმწიფოს მხრიდან განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად, გამოვლინდა მათი იურიდიულად არანამდვილი ნება, შესაბამისად, ხელშეკრულება სამართლებრივ ლეგიტიმაციას არ ატარებს და მოპასუხეს ქონებაზე საკუთრების უფლება არ მოუპოვებია, რის გამოც, სარჩელით მოთხოვნილია საკუთრების ობიექტის მოპასუხისაგან გამოთხოვა.

26. მოპასუხე სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს შესაგებელი

მოპასუხე სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს“ პოზიციით, ნასყიდობის ხელშეკრულების 4.1.4 პუნქტი ითვალისწინებდა პირდაპირი მიყიდვის პირობებს, რომელიც შპს „თ–ის“ მიერ არ შესრულებულა. სადავო გარიგების იძულებით დადების ფაქტს გამორიცხავს ის გარემოება, რომ 2010 წლის მდგომარეობით სს „თ–ის“ და შპს „თ–ის“ ფინანსური მდგომარეობა იყო უკიდურესად მძიმე, ვერ ფარავდნენ დავალიანებებს მიმდინარე აქტივებით და სახელმწიფო იქნებოდა საიმედო პარტნიორი.

27. მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს შესაგებელი

საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს განმარტებით, მოსარჩელეთა სრული უმრავლესობა 2010 წლიდან დღემდე დასაქმებულია წამყვან თანამდებობებზე სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკურ ცენტრ „დ–ა“-ში და თანამდებობრივად მონაწილეობენ კომპანიების მართვაში. მოსარჩელე ნ.ბ–ძე წარმოადგენს სს „თამ“ თ–ის გენერალურ დირექტორს და ის დღემდე ახორციელებს საწარმო ხელმძღვანელობას, ხოლო მოსარჩელე კ.ჟ–ი წარმოადგენს თ–ის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილეს, ხოლო რაც შეეხება პ. თ–იას, იგი 2010-2012 წლებში წარმოადგენდა შპს „თ–ის“ ხელმძღვანელს. მისი გათავისუფლება განხორციელდა 2012 წლის დეკემბერში სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო“-ს გადაწყვეტილებით, განთავისუფლება არ მომხდარა პირადი განცხადების საფუძველზე, რაც გამორიცხავს აღნიშნულ თანამდებობაზე ზეწოლის შედეგად ყოფნის ფაქტს. რაც შეეხება საგამოძიებო ორგანოების მხრიდან შპს ,,თ–იდან“ და სს ,,თ–იდან“ დოკუმენტების ამოღების ფაქტს, აღნიშნული, მოპასუხეთა განმარტებით, განხორციელდა შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლით, ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის წარმოებაში არსებული სისხლის სამართლის საქმის გამოძიების პროცესში.

28. მესამე პირის პოზიცია

სსიპ სახელმწიფო სამხედრო სამეცნიერო-ტექნიკური ცენტრი „დ–ას“ განმარტებით, შპს „თ–ი“ სს „თ–ი“-ს რესურსების გამოყენებით იღებდა მოგებას და იმავდროულად აგროვებდა ვალდებულებებს, რომელიც სადავო პერიოდისათის წარმოადგენდა რამდენიმე მილიონ ლარს. შესაბამისად, შპს-ს წილების და სს-ის აქციების სახელმწიფოსთვის გადაცემით მათ მოეხსნებოდათ ფინანსური ვალდებულებები, რაც წილის დათმობის და აქციათა ჩუქების რეალური და ობიექტური მიზეზი იყო. ის ფაქტი, რომ პ.თ–ია 2012 წლამდე ინარჩუნებდა შპს-ს დირექტორის თანამდებობას, მეტყველებს იმაზე, რომ დასახელებული წილების სახელმწიფოსთვის გადაცემა განხორციელდა ნებაყოფლობით, ყოველგვარი იძულების გარეშე.

29. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 26.07.2017წ. გადაწყვეტილებით პ.თ–იას, კ.ჟ–ის, ნ.ბ–ძის, გ. ჯ–ლის, კ. კ–ძის, ვ.ო–ის, ი. ა–ის, ლ. ხ–ის, ს. წ–ის, ზ. გ–ძის, რ. კ–ძის, ე. ი–ეს, რ. პ–ის, რ. ი–ძის, გ. გ–ძის, ა. ა–ვას, ნ. მ–ძის, ზ. ს–ას, თ. კ–ძისა და გ.ქ–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

30. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა, რომლებმაც მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

31. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება

31.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 6 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

31.2. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სახელმწიფოსთვის წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ გარიგება რეგულირდება სსკ-ის 524-ე, ჩუქების სამართლებრივი ბუნების საფუძველზე. დასახელებულ შემთხვევაში, დადებული გარიგებისათვის მნიშვნელოვან საკითხს წარმოადგენს, ნების ნამდვილობა, ანუ ქონების განკარგვა უნდა მოხდეს მხარეთა ნების თავისუფალი და ნამდვილი გამოვლენის საფუძველზე. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დადებული გარიგების ნამდვილობა ეჭვქვეშ დგას იმ საფუძვლით, რომ გამჩუქებელი (მოსარჩელეები) იძულებული გახდა, მიეღო წილის სახელმწიფოსათვის უსასყიდლოდ დათმობის გადაწყვეტილება.

31.3. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო ბრუნვის მნიშვნელოვანი თავისებურება ის არის, რომ ყოველი მხარე იმ ტვირთის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომლის ზიდვაც მას შეუძლია. როცა დასტურდება, რომ იგი უძლურია ზიდოს ეს ტვირთი, პასუხისმგებლობის საკითხიც იხსნება. განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ, სახელმწიფოს ეკისრება იმისი მტკიცების ვალდებულება, რომ მასსა და ფიზიკურ პირს შორის დადებული უსასყიდლო გარიგება არ ეწინააღმდეგებოდა მორალურ იმპერატივებს და სუსტი მხარის ინტერესებს (იხ.: სუსგ№ ას-15-15-2016, 1 მარტი 2016 წელი). არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთი გადაწყვეტილება, რომლითაც მიჩნეულია, რომ სახელმწიფოსთვის სოლიდური ქონების უსასყიდლოდ გადაცემისას აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მსგავსი გადაწყვეტილების მიღების ლოგიკური საწყისები და მხარეთა თავისუფალი ნების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილება, რომელიც ანალოგიურ მდგომარეობაში მყოფი ნებისმიერი ადამიანისთვის გასაგები და ცხადი იქნება.

31.4. პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი მასალები მიუთითებენ ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც ამყარებს ხელშეკრულების დადებისას გამჩუქებლის ნების ნამდვილობას. ამასთან, მოსარჩელე ვერ ასახელებს საქმეში არსებული მტკიცებულებებით გამყარებულ გარემოებებს, რომელიც გარიგების ნამდვილობას გამორიცხავდა. საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის სადავო გარიგებების დადებისას მოსარჩელეთა იძულების ფაქტი. მოპასუხე მხარე გამჩუქებლის ნების ნამდვილობის მიზნებისთვის ყურადღებას ამახვილებს პირდაპირი მიყიდვის შესახებ ნასყიდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ შპს „თ–ი“-ს ვალდებულებებზე და იმ ფაქტზე, რომ სადავო გარიგებების დადებისას სს „თ–ი“-ს და შპს „თ–ის“-ს ფინანსური მდგომარეობა იყო უკიდურესად მძიმე, ვალდებულება სადავო პერიოდისათვის წარმოადგენდა რამდენიმე მილიონ ლარს. შესაბამისად, შპს-ს წილების და სს-ის აქციების სახელმწიფოსთვის გადაცემით მათ მოეხსნებოდათ ფინანსური ვალდებულებები, რაც წილის დათმობის და აქციათა ჩუქების რეალური და ობიექტური მიზეზი იყო.

31.5. მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე ცალსახაა, რომ სს ,,თ’’-ს სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული აქციები შპს „თ“-ს პირდაპირი მიყიდვის გზით გადაეცა გარკვეული პირობებით, რომელთა შეუსრულებლობისთვისაც მხარეებმა გაითვალისწინეს გარკვეული სანქციები. რაიმე მტკიცებულება, რაც შპს „თ“-ს მიერ წილის სახელმწიფოსთვის დათმობამდე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულებაზე მიუთითებდა, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. რაც შეეხება საწარმოს რამდენიმე მილიონიან შეუსრულებელ ვალდებულებებს, რაც კომპანიას მძიმე ფინანსურ მდგომარეობაში აგდებდა და რაც მოპასუხეთა განმარტებით წარმოადგენდა წილის დათმობის და აქციათა ჩუქების რეალურ და ობიექტური მიზეზს, საქმეში წარმოდგენილია აუდიტის და ექსპერტიზის დასკვნები, რომლებზეც მოპასუხეები მიუთითებენ პოზიციის გასამყარებლად, რაც გაიზიარა სააპელაციო პალატამ.

31.6. სააპელაციო პალატისთვის გაუგებარია, თუ კი იძულებას ჰქონდა ადგილი, რა მიზეზით დარჩნენ ხელმძღვანელობით თანამდებობებზე ცალკეული მოსარჩელეები, რადგან იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეთა უმრავლესობა მუშაობდა კომპანიების წამყვან თანამდებობაზე, უსაფუძვლოა მითითება იძულების განგრძობით ხასიათზე, ამიტომ გაურკვეველია, რა ფაქტების ერთობლიობა განაპირობებს ამგვარი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას.

31.7. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, 26.11.2012წ. შპს „თ–ის“ პარტნიორებმა და სს „თ. თ–ის“ აქციონერებმა ერთობლივი განცხადებით მიმართეს საქართველოს იუსტიციის მინისტრს და საქართველოს მთავარ პროკურორს, განცხადებაში დეტალურად იქნა ასახული პარტნიორებზე განხორციელებული იძულების ფაქტები და ამ იძულების განმახორციელებელი თანამდებობის პირების ვინაობა. პარტნიორებმა/აქციონერებმა მოითხოვეს სახელმწიფო მხრიდან საკითხის სამართლებრივი შესწავლა და იმ თანამდებობის პირთა პასუხისგებაში მიცემა, რომლებმაც აიძულეს მოსარჩელეები სახელმწიფოსათვის უსასყიდლოდ დაეთმოთ კუთვნილი წილები.

31.8. 24.10.2016წ. დადგენილებით, სისხლის სამართლის საქმეზე (074281212804) შეწყდა გამოძიება სსსსკ-ის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა’’ ქვეპუნქტით. დადგენილების დასკვნით ნაწილში მითითებულია, რომ ,,საქმეზე ჩატარებული სრულყოფილი და ობიექტური გამოძიების შედეგად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის ცალკეულ თანამდებობის პირთა მიერ უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების ფაქტი ან სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული რაიმე დანაშაულის ნიშნები არ იკვეთება და დგინდება, რომ სს ,,თ–ის’’ აქციონერთა და შპს ,,თ–ის’’ დამფუძნებელთა მიერ სახელმწიფოსათვის კუთვნილი წილის და აქციების უსასყიდლოდ გადაცემა არ მომხდარა იძულებისა და მუქარის შედეგად’’. შესაბამისად, ვინაიდან არ იკვეთებოდა სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნები, მიზანშეწონილად ჩაითვალა საქმეზე წარმოების შეწყვეტა.

31.9. საბოლოოდ, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ საქმეში არ მოიპოვება ისეთი ცალკე აღებული სარწმუნო მტკიცებულება ან მტკიცებულებათა იმდაგვარი ერთობლიობა, რომელიც პალატას შეუქმნიდა შინაგან რწმენას სადავო გარიგებების მომზადებისა და დადების პროცესში სახელმწიფოს მხრიდან იძულების განხორციელების თაობაზე. შესაბამისად, სასამართლომ დაუდასტურებლად მიიჩნია სახელმწიფოს მხრიდან სადავო გარიგების მომზადებისა და დადების პროცესში კომპანიის აქციონერების და ხელმძღვანელობაზე და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის მიმართ სახელმწიფოს სასარგებლოდ ხელშეკრულების დადებაზე იძულების ფაქტი. პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები და სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები არ მიუთითებენ სახელმწიფო ინსტიტუტების არამართლზომიერი და გაუმართლებელი ჩარევის შედეგად სადავო ხელშეკრულების საჯარო წესრიგთან ან ზნეობრივ ნორმებთან წინააღმდეგობრივ ხასიათზე. პალატას მიაჩნია, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სახეზე არ არის სადავო გარიგებების როგორც კანონსაწინააღმდეგო და ამორალური გარიგების დადების ფაქტის დადასტურება, რაც ასეთის დამტკიცების შემთხვევაში, წარმოშობდა სსკ-ის 976.I და 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგს.

32. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა

32.1. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე მხარემ, რომელმაც განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

32.2. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა მოპასუხე მხარის, როგორც სახელმწიფოს მომეტებული ვალდებულება და „ძლიერი სუბიექტის“ როლი, რომლის საფუძველზეც სასამართლო ვალდებული იყო გარიგების ნამდვილობის მიმართ არსებული მტკიცების ტვირთი სამართლიანად გადაეკისრებინა მოპასუხე მხარეზე. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს უზენაესი სასამართლოს არაერთი განჩინება/გადაწყვეტილება, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ გადაუხვია დადგენილ პრაქტიკას. ასევე, სააპელაციო პალატა პრეიუდიციულ ძალას ანიჭებს პროკურატურის მიერ დადგენილ ფაქტებს რაც ეწინააღმდეგება როგორც სამოქალაქო პროცესს, ისე უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას.

32.3. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატის განჩინება იურიდიულად საკმარისად არ არის დასაბუთებული, ასევე მიღებულია სამოქალაქო საპროცესო ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რაც შემდგომ აისახა შედეგზეც. ასევე, მართალია მატერიალურ ნაწილში, სასამართლომ სწორი ნორმა გამოიყენა, თუმცა ის არასწორად განმარტა. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს არგუმენტს, რომ თითქოს სადავო საწარმოების გაჩუქება მოხდა მათი დიდი ფინანსური ვალდებულებების გამო. მოპასუხე მხარემ ვერ შეძლო როგორც დიდი ფინანსური ვალდებულებების ისე მოსარჩელეთა აღნიშნული ინტერესის დასაბუთება. ასევე არა რელ.ტურია მოსარჩელეთა შრომით პოზიციებზე მითითება გარიგების დადების შემდგომ, რადგან მათ არანაირი მიზეზობრივი კავშირი არ აქვთ ერთმანეთთან.

32.4. საბოლოოდ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიკვლია როგორც ფაქტობრივი გარემოებები, ისე არასწორად დაასაბუთა მიღებული გადაწყვეტილება. პალატამ პირდაპირ გაიზიარა გამოძიებით მიღებული მასალის შედეგები, ასევე არ გაითვალისწინა მტკიცების ტვირთი და გაუმართლებლად დაუტოვა საკუთრებაში სადავო ქონება სახელმწიფოს.

33. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

33.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 2 აპრილის განჩინებით ლ. ხ–ის, გ.ქ–ის, პ.თ–იას, კ.ჟ–ის, ნიკა ს–ას, ანზორ ა–ვას, ნოდარ მ–ძის, რობერტ პ–ისა და გ. ჯ–ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნეს წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

33.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 ივნისის განჩინებით, გ. გ–ძის, თ. კ–ძისა და ი. ა–ის საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად.

33.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 31 აგვისტოს განჩინებით, ე. ი–ეს საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად.

33.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 სექტემბრის განჩინებით ზ. გ–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნეს წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

33.5. ქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 ნოემბრის განჩინებით, ნ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნეს წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

33.6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 აგვისტოს განჩინებით საკასაციო საჩივრები დასაშვებად იქნა ცნობილი.

33.7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 7 აგვისტოს განჩინებით, დაკმაყოფილდა პ.თ–იას წარმომადგენლის, ანზორ ხაინდრავას შუამდგომლობა უფლებამონაცვლეობის დადგენის შესახებ; შესაბამისად, კ.ჟ–ის; ნ.ბ–ძის; გ. ჯ–ლის; კ. კ–ძის; ლ. ხ–ის; სოფიო წ–ის; ზ. გ–ძის; რ. კ–ძის;რობერტ პ–ის;რომან ი–ძის;ანზორ ა–ვას; ნოდარ მ–ძის; ზურაბ ს–ას საკასაციო მოთხოვნათა ნაწილებში პ.თ–ია დადგინდა აღნიშნულ კასატორთა უფლებამონაცვლედ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

34. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო 22.1. სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

35. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს, როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს.

36. სამართლებრივი სახელმწიფო ეფუძნება ადამიანის, როგორც უმთავრესი ფასეულობის არა მხოლოდ აღიარებას, არამედ რეალურ უზრუნველყოფას ძირითადი უფლებებით სრულყოფილად და ეფექტურად სარგებლობის გარანტიების გზით. ფასეულობათა კონსტიტუციური სისტემა დაფუძნებულია ძირითადი უფლებების პრიორიტეტსა და პატივისცემაზე“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/423.) „სამართლებრივ სახელმწიფოში სახელმწიფო არის მხოლოდ შესაძლებლობა, ინსტრუმენტი ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების რეალიზაციის უზრუნველსაყოფად. სახელმწიფოს მიერ ადამიანის უფლებების დარღვევის არდაშვება და უფლებების დაცვის/აღდგენის საკმარისი, ეფექტური გარანტიების, მექანიზმების უზრუნველყოფა არის სამართლებრივი უსაფრთხოების ფუნდამენტი. სახელმწიფოს, რომელიც თავად უნდა იყოს სამართლებრივი უსაფრთხოების გარანტი, არ აქვს ამ ინტერესის (სამართლებრივი უსაფრთხოება) სხვისგან დაკმაყოფილების მოლოდინი, რაც განასხვავებს მას კერძო პირებისაგან. სამართლებრივი უსაფრთხოების უმნიშვნელოვანესი ასპექტია, უზრუნველყოფილ იქნეს სახელმწიფოს მხრიდან კანონის დარღვევით გამოწვეული ზიანის გამოსწორების/ უფლების აღდგენის შესაძლებლობა (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/531).

37. სსკ-ის მე-8 მუხლის თანახმად, კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტი შეიძლება იყოს ნებისმიერი ფიზიკური და იურიდიული პირი. ეს წესი გამოიყენება როგორც სამეწარმეო, ასევე არასამეწარმეო, საქართველოსა თუ სხვა ქვეყნის პირების მიმართ. სახელმწიფო ორგანოებისა და საჯარო სამართლის იურიდიული პირების კერძოსამართლებრივი ურთიერთობები სხვა პირებთან ასევე წესრიგდება სამოქალaქო კანონებით, თუკი ეს ურთიერთობები, სახელმწიფოებრივი ან საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე, არ უნდა მოწესრიგდეს საჯარო სამართლით. სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. „მუხლის მიზანი არის, ერთი მხრივ, კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა წრის განსაზღვრა, ხოლო მეორე მხრივ, ამ ურთიერთობის მონაწილეთა ქცევის შეფასების უნივერსალური შეფასების დადგენა“ (იხ. ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 8., თბ., 2017, ველი 1-ლი).

38. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. კეთილსინდისიერების პრინციპი დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, მიუკერძოებლობას, ობიექტურობას, სამართლიანობასა და სხვა.

39. სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ყველა იმ სამართალურთიერთობაში, რომელშიც სახელმწიფო მონაწილეობს, ნდობისა და კეთილსინდისიერების ხარისხი განსაკუთრებულად მაღალია, უფრო მეტიც, მიუხედავად სამართალურთიერთობის კერძოსამართლებრივი ბუნებისა კერძო სამართლის სუბიექტების მხრიდან კონტრაჰენტი ძლიერი მხარის, სახელმწიფოს ქმედებების მიმართ კანონიერი ნდობის პრინციპი მოქმედებს. შესაბამისად, სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული გარიგებების მიმართ კანონსშესაბამისობის და მორალური სტანდარტების დაცვის პრეზუმფცია არსებობს, აღნიშნული პრეზუმფცია კი შეცილებისთანავე ქარწყლდება და მტკიცების ტვირთი ბრუნდება.

40. სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული კერძოსამართლებრივი გარიგებების შეცილების შედეგად, მტკიცების ტვირთი სახელმწიფოზე გადადის. სწორედ სახელმწიფომ უნდა ამტკიცოს კერძო პირთან დადებული გარიგების ნამდვილობა, კანონისა და ზნეობის ნორმებთან შესაბამისობა. აღნიშნული დასკვნა ეფუძნება, სახელმწიფოს, როგორც გარიგების ძლიერი მხარის ვალდებულებას, განსაკუთრებული პასუხისმგებლობით დაიცვას ყველა პირის ქონებრივი უფლებები. (იხ. სუსგ. 19 ნოემბ–, 2021 წელი, საქმე №ას-146-2021)

41. საკასაციო პალატის დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი გადანაწილების პრინციპი სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად გულისხმობს იმას, რომ ყოველი მხარე იმ ტვირთის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომლის ზიდვაც მას შეუძლია. როცა დასტურდება, რომ იგი უძლურია ზიდოს ეს ტვირთი, პასუხისმგებლობის საკითხიც იხსნება. ამდენად, კონკრეტულ შემთხვევაში, სწორედ, სახელმწიფოს ეკისრებოდა იმის მტკიცების ვალდებულება, რომ სადავო გარიგება მორალურ იმპერატივებს და სუსტი მხარის ინტერესებს არ ეწინააღმდეგებოდა. მიუხედავად ამისა, პირველმა მოპასუხემ ვერ დასძლია მასზე კანონით დაკისრებული მტკიცების ტვირთი და სასამართლოს ვერ შეუქმნა მტკიცებულებებით გამყარებული შინაგანი რწმენა იმის შესახებ, რომ სადავო გარიგება ნების თავისუფალი გამოვლენის საფუძველზე გაფორმდა (იხ. 19 ნოემბ–, 2021 წელი, საქმე №ას-146-2021). დასახელებული ნორმის დეფინიციიდან გამომდინარე, სახელშეკრულებო თავისუფლებაც კანონისმიერ ჩარჩოშია მოქცეული და აქედან გამომდინარე, როდესაც სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მხარეა სახელმწიფო, განსაკუთრებით მაღალი სტანდარტით უნდა შემოწმდეს და შეფასდეს გარიგების „ძლიერი“ კონტრაჰენტის ქცევა/ქმედება რამდენად შეესაბამება სსკ-ის 54-ე მუხლის წინაპირობათაგან ისეთ სპეციფიკურ დანაწესს, როგორიცაა ზნეობის ნორმები.

42. ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. საბაზრო ეკონომიკაზე მორგებული კერძო სამართლის ჩამოყალიბების პროცესში განსაკუთრებით გამოიკვეთა ,,კეთილსინდისიერების” მნიშვნელობა. განვითარებული ქვეყნების სამართალში იგი წარმოადგენს მთელი სამოქალაქო ბრუნვის ქვაკუთხედს. ქართულ სამოქალაქო სამართალშიც იმავე მიზანს ემსახურება კეთილსინდისიერების, როგორც სამართლებრივი ფასეულობის შემოღება. სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარე და სტაბილურობა მისი მონაწილის კეთილსინდისიერებაზეა დამოკიდებული. „კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია სამართლიანი შედეგების დადგომა და ამავე დროს, აშკარად უსამართლო შედეგის თავიდან აცილებაა, რითაც მიღწეულ უნდა იქნეს სამოქალაქო ურთიერთობის სტაბილურობა და სიმყარე“ (იხ.სუსგ №ას-23-18-2011, 24 მაისი, 2011). კეთილსინდისიერად ქცევის ვალდებულება ემყარება სამართალში საზოგადოდ მოქმედ კეთილსინდისიერების ვარაუდს. ეს ვარაუდი განსაზღვრავს სამართლებრივი ურთიერთობის საერთო მიმართულებასაც. არა ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველი. კეთილსინდისიერება არა მარტო უფლების არსებობის, არამედ მოვალეობის შესრულების ვარაუდიცაა.

43. კეთილსინდისიერების პრინციპი დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, მიუკერძოებლობას, ობიექტურობას, სამართლიანობასა და სხვ. კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქალაქო სამართლისათვის და იგი მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს. გარიგების მართლსაწინააღმდეგობისა და ამორალურობის დროს გადამწყვეტი მნიშვნელობა მხარეთა ნებას ენიჭება, თუმცა, აუცილებელი არ არის მხარეთა ნება თანმხვედრი იყოს, ანუ გარიგების დადების ამორალური და მართლსაწინააღმდეგო მოტივი და მიზანი ორივე მხარეს ამოძრავებდეს. გარიგების ამორალურად და მართლსაწინააღმდეგოდ მიჩნევის მიზნებისათვის საკმარისია გარიგების ერთ-ერთი მხარის არამართლზომიერი, ამორალური განზრახვა. სამართალურთიერთობის საფუძველი მორალურად ყოველთვის გამართლებული უნდა იყოს. აღნიშნული პრინციპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთი სამართალურთიერთობის არსებობისას, როდესაც ამავე ურთიერთობის მხარეებს შორის ნდობისა და კეთილსინდისიერების სტანდარტი მაღალია.

44. არაკეთილსინდისიერი ქცევის დადგენა კონკრეტული ფაქტის შეფასების საკითხია და მოსამართლის მიერ უნდა გადაწყდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით. მოსამართლის მიერ წარმოებული შეფასების ეს პროცესი საკმაოდ კომპლექსურია და დიდ დაკვირვებას მოითხოვს, რადგან კეთილსინდისიერების მოთხოვნას არ გააჩნია აბსოლუტური უპირატესობა სახელშეკრულებო თავისუფლების მიმართ და დაუშვებელია ყოველი გადაწყვეტილების დასაბუთება აბსტრაქტული პრინციპების საფუძველზე. აუცილებელია ყოველი კონკრეტული შემთხვევის სპეციფიკურობის გათვალისწინება. კეთილსინდისიერების პრინციპი, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ზოგადსახელმძღვანელო პრინციპი, მოცემულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის არაერთ მუხლში. ამიტომაც, კეთილსინდისიერების პრინციპის შესაბამისად მოქმედების ვალდებულება არ შემოიფარგლება მხოლოდ სახელშეკრულებო სამართლით, არამედ იგი ამოსავალი და ფუნდამენტური ქცევის პრინციპია ზოგადად კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში.

45. საკასაციო პალატა ასევე ყურადღებას ამახვილებს საკუთრების უფლებაზე, რომელიც „ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშეც შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა. საკუთრების უფლება არა მარტო ინდივიდის არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2017 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384).

46. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალქო ბრუნვას“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/512). „უნდა ითქვას, რომ მეწარმეობის თავისუფლება არ არსებობს თავისუფალი და გარანტირებული საკუთრების უფლების გარეშე. იმდენად მჭიდროა მათი კავშირურთიერთობა, რომ ერთი სამართლებრივი სიკეთის ყოფიერებას განსაზღვრავს მეორე სიკეთე, საკუთრების თავისუფლებაში ასოცირდება მეწარმეობის თავისუფლება. ეტყობა, ამანაც განაპირობა ის ფაქტი, რომ ზოგიერთი ქვეყნის კონსტიტუცია არ შეიცავს ცალკე ნორმას მეწარმეობის თავისუფლების შესახებ და მას იქ მოიაზრებენ, სადაც საკუთრების უფლების გარანტიებზეა საუბარი. მართლაც, მეწარმეობა საკუთრების თავისუფლების გამოვლენის, მისი შინაარსის დემონსტრირების საუკეთესო ფორმაა... საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის დაცვის სუბიექტია კერძო პირთა საკუთრება, როგორი ფუნქციური დატვირთვაც არ უნდა ჰქონდეს მას, სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად იქნება გამოყენებული თუ არასამეწარმეო მიზნებისათვის. საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/411). სამართლებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა კი სახელმწიფოს ვალდებულებაა.

47. საკუთრების უფლების კანონიერებას საფუძველშივე განსაზღვრავს მისი კანონიერად შეძენის ფაქტი. ზუსტად ეს გარემოებაა გადამწყვეტი კანონიერი საკუთრების უფლების არსებობისათვის. „საკუთრება კანონიერია და საქართველოს კონსტიტუციით დაცულ სფეროში შედის, თუ მისი შეძენა მოხდა კანონის მოთხოვნათა დაცვით. საკუთრების განკარგვის თავისუფლებასთან გვაქვს საქმე, როცა ეს განკარგვა მესაკუთრის თავისუფალი ნების შედეგად ხდება და იგი წარმოადგენს სუვერენული უფლების რეალიზაციის გამოვლინებას.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384). “საქართველოს კონსტიტუციით დაცულია მხოლოდ კანონიერი გზით მოპოვებული საკუთრება. საკუთრება კანონიერად მაშინ ჩაითვლება, თუ ის შეძენილია კანონის მოთხოვნათა დაცვით.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2005 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/5/309).

48. საკუთრების, როგორც ძირითადი უფლების გარანტია, პირველ რიგში, ნიშნავს მესაკუთრის უფლებას, თავი დაიცვას სახელმწიფოს გაუმართლებელი ჩარევისაგან მის კონსტიტუციით გარანტირებულ უფლებაში, კერძოდ, მიმართოს სასამართლოს. „თუმცა ამ უფლების გარანტირებულობა მხოლოდ სახელმწიფოს წინაშე დაცვის უფლებით არ ამოიწურება, ის ამავდროულად ავალდებულებს სახელმწიფოს დაიცვას ეს უფლება.“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2001 წლის 7 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/384). „საქართველოს კონსტიტუციიდან გამომდინარეობს სახელმწიფოს ნეგატიური ვალდებულება, თავი შეიკავოს ისეთი მოქმედებებისაგან, რომელიც გამოიწვევს საკუთრების უფლებაში ჩარევას. ამავე დროს სახელმწიფო პოზიტიურადაა ვალდებული, შექმნას ისეთი სამართლებრივი სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს სამართლიან ბალანსს საზოგადოების წევრებს შორის. სახელმწიფოს გააჩნია დაცვის ვალდებულება, რომელიც მას გარკვეული ქმედების შესრულებას ავალდებულებს. სახელმწიფოს დაცვის ვალდებულება ირღვევა მისი უმოქმედებისას“ (იხ. ფირცხალაიშვილი, სახელმწიფოს დაცვის ვალდებულება, მისი ასახვა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პრაქტიკაში, ჟურნალი „მართლმსაჯულება და კანონი“, №1/12 თბ., 2012,49). ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი ასევე მოიცავს კომპანიის წილებზე საკუთრების უფლებას და სახელმწიფოს მხრიდან მისი დაცვის როგორც პოზიტიურ, ისე ნეგატიურ ვალდებულებას (აღნიშნული საკითხი განხილულ იქნა ადამიანის უფლებათა ევროპული კომისიის მიერ 1983 წელს საქმეში: Bramelid and Malmström v. Sweden; განაცხადის N.8588/79, 8589/79; 1983).

49. სამართალურთიერთობის საფუძველი მორალურად ყოველთვის გამართლებული უნდა იყოს. აღნიშნული პრინციპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთი სამართალურთიერთობის არსებობისას, როდესაც ამავე ურთიერთობის მხარეებს შორის ნდობისა და კეთილსინდისიერების სტანდარტი მაღალია. პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ყველა იმ სამართალურთიერთობაში, რომელშიც სახელმწიფო მონაწილეობს, ნდობისა და კეთილსინდისიერების ხარისხი განსაკუთრებულად მაღალია. ამ შემთხვევაში, არ უნდა შეიქმნას პრობლემა კეთილსინდისიერების პრინციპის ფართოდ განმარტებასა და გამოყენებაში. გამოსავალი ამ შემთხვევაში სტრუქტურული დისბალანსის აღდგენაში უნდა ვეძებოთ, უპირატესობა უნდა მიენიჭოს კეთილსინდისიერების ქცევის სტანდარტს, მორალს, ნდობას - ეს სწორედ ის პრიორიტეტებია, რომლებსაც განსაზღვრავს თავად მოვალეობა - დავიცვათ კერძო ავტონომიის ფარგლებში დადებული გარიგებები. კერძო ავტონომიის ფარგლებში დადებული გარიგებების არსებობის პირობებში დაცული უნდა იქნას ხელშეკრულების მონაწილე სუსტი მხარის ინტერესი თავად გარიგების მიმართ და კეთილსინდისიერი შემძენის არსებობის შემთხვევაში, სოციალური თანასწორობის აღდგენისაკენ სწრაფვისას არ უნდა იქნას დავიწყებული სუსტი მხარის ინტერესების დაცვა. უფრო მეტიც, მიუხედავად სამართალურთიერთობის კერძოსამართლებრივი ბუნებისა, კერძო სამართლის სუბიექტების მხრიდან კონტრაჰენტი ძლიერი მხარის, სახელმწიფოს ქმედებების მიმართ კანონიერი ნდობის პრინციპი მოქმედებს. რადგანაც, ამ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია საჯარო წესრიგის დაცვა.

50. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო ბრუნვის მნიშვნელოვანი თავისებურება ის არის, რომ ყოველი მხარე იმ ტვირთის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომლის ზიდვაც მას შეუძლია. როცა დასტურდება, რომ იგი უძლურია ზიდოს ეს ტვირთი, პასუხისმგებლობის საკითხიც იხსნება. სწორედ, სახელმწიფოს ეკისრება იმისი მტკიცების ვალდებულება, რომ მასსა და ფიზიკურ პირს შორის დადებული უსასყიდლო გარიგება არ ეწინააღმდეგება მორალურ იმპერატივებს და სუსტი მხარის ინტერესებს (იხ. სუს 2016 წლის 1 მარტის განჩინება, საქმე №ას-15-15-2016).

51. სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული გარიგებების მიმართ, თუკი მოსარჩელე კონკრეტულ ფაქტებზე მითითებით აცხადებს, რომ მასზე განხორციელდა იძულება (ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური), პრეზუმირებულია, რომ იძულება განხორციელდა და სახელმწიფოს უბრუნდება მტკიცების ტვირთი, რომ იძულებას ადგილი არ ჰქონია, მანვე უნდა დაამტკიცოს, რატომ არის შეუძლებელი ამგვარი პრეზუმფციის დაშვება, რაც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გარიგების შინაარსის დეტალურ კვლევასა და გაანალიზებას მოითხოვს და იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგების ერთ-ერთი მხარე სახელმწიფოა, სწორედ მას ეკისრება იმისი მტკიცების ვალდებულება, რომ ფიზიკურ პირთან შორის დადებული უსასყიდლო გარიგება არ ეწინააღმდეგებოდა მორალურ იმპერატივებს და სუსტი მხარის ინტერესებს. აქვე, საკასაციო პალატა მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებაზე (საქმეზე „გუსინსკი რუსეთის წინააღმდეგ“), რომ სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემის ეტაპზე სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგების დადება, რომელიც დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას არ ემსახურება, მაღალი ალბათობით, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს არ წარმოადგენს, რადგან სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლება გარიგების გაფორმების მაპროვოცირებელი გარემოებაა, რაც ნების გამოვლენის თავისუფლებას იმთავითვე გამორიცხავს. სტრასბურგის სასამართლოს მოსაზრებით, „სისხლისსამართლებრივი სამართალწარმოების და პატიმრობის მიზანი არ არის იგი გამოყენებულ იქნეს კომერციული გარიგებების სტრატეგიად. ის ფაქტი, რომ გაზპრომმა მომჩივანს თხოვა ხელი მოეწერა შეთანხმებისათვის მაშინ, როდესაც იგი ციხეში იმყოფებოდა, აგრეთვე, ის, რომ სახელმწიფო მინისტრმა ხელმოწერით დაამოწმა აღნიშნული შეთანხმება და შემდგომ სახელმწიფო გამომძიებელმა განახორციელა სისხლისსამართლებრივი დევნის შეჩერება/შეწყვეტა, ადასტურებდა იმას, რომ სისხლისსამართლებრივი დევნა გამოყენებულ იქნა და ემსახურებოდა მომჩივანზე ზეგავლენის მოხდენის მიზანს.”

52. ამ ნაწილში ხაზგასასმელია ის ფაქტი, რომ წილების უსასყიდლოდ დათმობის გარიგების დადებამდე, აღნიშნულ საწარმოებში დაიწყო საგამოძიებო მოქმედებები, ხოლო გარიგების გაფორმების შემდგომ საგამოძიებო მოქმედებებს რამე შედეგი არ ჰქონიათ. ამ ქრონოლოგიური ვითარების საფუძველზე, საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ საგამოძიებო მოქმედებების ჩატარებიდან მალევე ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმება სწორედ მოსარჩელე მხარის ნების თავისუფალი გამოვლენის შესაძლებლობას აყენებს ეჭვქვეშ. შედეგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ამ ვითარების გათვალისწინებით, მოსარჩელის რეაქცია ხელისუფლების ცვლილების შემდგომ სამართალდამცავი უწყებებისთვისა და სასამართლო სისტემისთვის მალევე მიმართვის მოქმედებით აჩვენებს მოსარჩელე მხარის რეალურ, თავისუფალ ნებას, რომ მას არ სურდა ყოფილიყო ასეთი გარიგების მონაწილე, ხოლო მოპასუხეებმა ვერ უზრუნველყვეს მათი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზებით იმ გარემოების დადასტურება, რომ ჩუქების ხელშეკრულება დაიდო ნამდვილი ნების საფუძველზე და შეესაბამებოდა ზნეობის საყოველთაოდ აღიარებულ სტანდარტებს.საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო ბრუნვის მნიშვნელოვანი თავისებურება ის არის, რომ ყოველი მხარე იმ ტვირთის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომლის ზიდვაც მას შეუძლია. როცა დასტურდება, რომ იგი უძლურია ზიდოს ეს ტვირთი, პასუხისმგებლობის საკითხიც იხსნება. სწორედ, სახელმწიფოს ეკისრება იმისი მტკიცების ვალდებულება, რომ მასსა და ფიზიკურ პირს შორის დადებული უსასყიდლო გარიგება არ ეწინააღმდეგება მორალურ იმპერატივებს და სუსტი მხარის ინტერესებს (იხ. სუს 2016 წლის 1 მარტის განჩინება, საქმე №ას-15-15-2016).

53. როგორც აღინიშნა, იმ ფაქტობრივი მდგომარეობით, რომ დასაჩუქრებული სახელმწიფოა, რომელიც მისი შესაძლებლობებიდან გამომდინარე, გარიგების ე.წ „ძლიერ მხარედ“ გვევლინება ურთიერთობაში, ამასთან, სწორედ დასაჩუქრებულმა მიიღო სარგებელი მოსარჩელის ხარჯზე, მტკიცების ტვირთიც სწორედ მას ეკისრება, გამჩუქებლის მიერ, გარიგების ბათილობაზე მითითების გამო. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტა, რომ მსგავსი კატეგორიის დავებზე სასამართლო პრაქტიკა მტკიცების ტვირთის ზოგადისგან განსხვავებულ წესს ადგენს იმ შემთხვევებისთვის, როდესაც პროცესის მონაწილე მხარეს სახელმწიფო წარმოადგენს. აღნიშნული მიდგომა განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ უდავოა, კეთილსინდისიერებისა და ნდობის პრინციპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ნებისმიერი სამართალურთიერთობის არსებობისას. ამგვარი სტანდარტის უპირველეს ფუძემდებელს და გარანტს კი სახელმწიფო წარმოადგენს, რომელიც შეიძლება თავადაც იყო კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის კონტრაჰენტი. ამიტომ, სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული კერძოსამართლებრივი გარიგებების შეცილების (შედავების) შემთხვევაში, სწორედ სახელმწიფომ უნდა ამტკიცოს კერძო პირთან დადებული გარიგების ნამდვილობა, მისი კანონთან და ზნეობის ნორმებთან შესაბამისობა. აღნიშნული დასკვნა ეფუძნება, სახელმწიფოს, როგორც გარიგების ძლიერი მხარის, ვალდებულებას, განსაკუთრებული პასუხისმგებლობით დაიცვას თითოეული პირის ქონებრივი უფლებები (იხ. სუსგ №ას-1230-2018, 14.12.2018წ.). საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად: „სამოქალაქო ბრუნვის მნიშვნელოვანი თავისებურება ის არის, რომ ყოველი მხარე იმ ტვირთის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომლის ზიდვაც მას შეუძლია. როცა დასტურდება, რომ იგი უძლურია ზიდოს ეს ტვირთი, პასუხისმგებლობის საკითხიც იხსნება. განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ, სახელმწიფოს ეკისრება იმის მტკიცების ვალდებულება, რომ მასსა და ფიზიკურ პირს შორის დადებული უსასყიდლო გარიგება არ ეწინააღმდეგებოდა მორალურ იმპერატივებს და სუსტი მხარის ინტერესებს. (იხ.სუსგ №ას-15-15-2016, 1 მარტი 2016 წელი)

54. საკასაციო პალატა ასევე განმარტავს, რომ სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული გარიგებების მიმართ, თუკი მოსარჩელე კონკრეტულ ფაქტებზე მითითებით აცხადებს, რომ მასზე განხორციელდა იძულება (ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური), პრეზუმირებულია, რომ იძულება განხორციელდა და სახელმწიფოს უბრუნდება მტკიცების ტვირთი, რომ იძულებას ადგილი არ ჰქონია, მანვე უნდა დაამტკიცოს, რატომ არის შეუძლებელი ამგვარი პრეზუმფციის დაშვება, რაც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გარიგების შინაარსის დეტალურ კვლევასა და გაანალიზებას მოითხოვს (იხ. სუსგ საქმე №ას-15-15-2016; 01 მარტი, 2016 წელი; №ას-501-475-2015; 31 მარტი, 2016 წელი; №ას-212-201-2017; 15 მაისი, 2017 წელი; №ას-1217-1137-2017; 15 ოქტომბ–, 2018 წელი). ამრიგად, იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგების ერთ-ერთი მხარეა სახელმწიფო, სადავოობისას იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ გარიგების დადებას წინ უძღოდა მეორე მხარის მიერ ნამდვილი ნების გამოვლენა, ეკისრება სახელმწიფოს.

55. მსგავსი მიდგომა გაზიარებულია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში. ერთ-ერთ საქმეში ევროსასამართლომ აღნიშნა, რომ „...ყველა შემთხვევა არ ხასიათდება affirmanti incumbit probatio (ამტკიცებს ფაქტის მიმთითებელი) პრინციპის განუხრელი გამოყენებით, რადგან ზოგიერთ შემთხვევაში მხოლოდ სახელმწიფოს გააჩნია ინფორმაციის მოპოვების შესაძლებლობა...“ (იხ. CASE OF FEDOTOV v. RUSSIA, Application no. 5140/02, 25.10.2005). ამასთან, სტრასბურგის სასამართლოს განმარტებით (იხ. CASE SELEZNEV v. RUSSIA; 01.12.2008) „...მაგალითად, როდესაც განსახილველი მოვლენები მთლიანად ან დიდწილად ექვემდებარება ხელისუფლების ექსკლუზიურ ცოდნას, მტკიცების ტვირთი შეიძლება ჩაითვალოს ხელისუფლებაზე, რათა უზრუნველყოს დამაკმაყოფილებელი და დამაჯერებელი ახსნა (იხ. Salman v. Turkey [GC); 2000, § 100; Anguelova v. Bulgaria, § 111; Makuchyan and Minasyan v. Azerbaijan and Hungary, 2020).

56. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ასევე განმარტა (იხ. Case of Fadeyeva v. Russia, no. 55723/00, § 79, ECHR 2005-IV,79), რომ მტკიცებულებების შეფასებისას ზოგადი პრინციპი არის მტკიცების სტანდარტის გამოყენება „გონივრული ეჭვის მიღმა“. ასეთი მტკიცებულება შეიძლება მომდინარეობდეს საკმარისად ძლიერი, მკაფიო და თანმიმდევრული დასკვნების ან ფაქტების მსგავსი უტყუარი ვარაუდების თანაარსებობიდან. თუმცა აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ სასამართლოს პრაქტიკა ამ კუთხით არის უფრო მოქნილი ნებისმიერი მტკიცებულების მოპოვების სირთულის გათვალისწინებით. ზოგიერთ შემთხვევაში, მხოლოდ მოპასუხე მთავრობას აქვს წვდომა ინფორმაციაზე, რომელსაც შეუძლია დაადასტუროს ან უარყოს განმცხადებლის ბრალდებები; შესაბამისად, affirmanti, non neganti, incumbit probatio პრინციპის მკაცრი გამოყენება ამ შემთხვევაში შეუძლებელია (იხ. Aktaş v. Turkey, No. 24351/94, § 272, ECHR 2003-V).

57. სსკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ამავე კოდექსის 61-ე მუხლის თანახმად, უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგება ბათილად ითვლება მისი დადების მომენტიდან. უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგება (ისეთი გარიგებები, რომლებიც დადებისთანავე ბათილია და მონაწილეთა მიერ დასახულ სამართლებრივ შედეგებს არ წარმოშობს) წარმოადგენს ბათილი გარიგების ყველაზე მკაცრ და კატეგორიულ ფორმას.

58. ,,საჯარო წესრიგის“ ცნება სამოქალაქო კოდექსში მორალურ იმპერატივებთანაა დაკავშირებული. საჯარო წესრიგი ხელს უწყობს ზნეობრივი და სამართლიანი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. საჯარო წესრიგის დარღვევით ილახება არა მხოლოდ ვინმეს კერძო ინტერესები, არამედ საჯარო ინტერესები. ეს იმიტომ, რომ საჯარო წესრიგით დაცული სიკეთე საზოგადო ფასეულობისაა და მისი დარღვევა ძირს უთხრის საზოგადოების არსებობის საფუძვლებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი ბათილად მიიჩნევს ამ წესრიგის საწინააღმდეგო გარიგებას. აქედან აშკარა ხდება, რომ სამოქალაქო ბრუნვის თავისუფლება შებოჭილია და გარკვეული საზოგადოებრივი ინტერესების ფარგლებშია მოქცეული. მაშასადამე, ყოფილა ურთიერთობანი, რაც არ შეიძლება იყოს მხოლოდ „კერძო ავტონომიის საქმე”.

59. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი გამოყოფს „სამი სახის ფასეულობას“, რომელთა დარღვევა იწვევს გარიგების ბათილობას: კანონით დადგენილი წესი და აკრძალვა; საჯარო წესრიგი; ზნეობის ნორმები, ანუ გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი ფასეულობის დარღვევაც, როგორიცაა ზნეობა. გარიგების ბათილობა არ შეიძლება იმაზე იყოს დამოკიდებული, იცოდნენ თუ არა გარიგების მონაწილეებმა, რომ ზნეობის საწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ. მთავარი პრობლემა არის იმის დადგენა, თუ რა არის ზნეობა და ზნეობის საწინააღმდეგო გარიგება. ზნეობასთან დაკავშირებით სსკ-ის 54-ე მუხლი შეიცავს ზოგად ნორმას, რომლის დაკონკრეტება სასამართლო პრაქტიკაზეა დამოკიდებული. (იხ. ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I., მუხლი 54., თბ., 2017, ველი 31.)

60. ზოგადად ხელშეკრულებებში, შემოწმების საგანი არის არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებაში, არამედ გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობასთან. შესაძლებელია გარიგების მოტივის ამორალურობა გარიგების ამორალურად მიჩნევასაც დაედოს საფუძვლად. არსებითია არა ის, თუ რამდენად იცოდნენ გარიგების მონაწილეებმა, რომ ზნეობის საწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ, არამედ ის, თუ რა შინაარსის გარიგება დადეს მათ. ამდენად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ გარიგების ზნეობის საწინააღმდეგოდ მისაჩნევად სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე, გამოსაკვლევია და სამართლებრივად უნდა შეფასდეს არა გარიგების მონაწილეთა სუბიექტური ქცევა/ქმედება, არამედ თავად გარიგების შინაარსი ობიექტურად რამდენად შეესაბამება ზნეობის ნორმებს, სწორედ ამით განსხვავდება სსკ-ის 54-ე მუხლში მოცემული გარიგების ბათილობის სამი ალტერნატიული წინაპირობა ერთმანეთისაგან: 1. არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს (ამ შემთხვევაში კანონის კონკრეტული დანაწესის გარდა, მნიშვნელოვანია გარიგების მონაწილეთა ქცევა/ქმედებაში სუბიექტური ელემენტის კვლევა გარიგების შინაარსთან მიმართებით) 2. ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს (კონკრეტულ დანაწესზე უნდა იქნეს მითითებული, ამ შემთხვევაშიც შესაძლებელია შეფასდეს გარიგების მხარეთა სუბიექტური დამოკიდებულება); 3. ზნეობის ნორმებს (როგორც უკვე ზემოთ აღინიშნა, შესაფასებელია გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობის ნორმებთან და არა სუბიექტურად კონტრაჰენტთა სუბიექტური ცოდნა და შეხედულება, თუ რა შეიძლება იქნეს მიჩნეული ზნეობის საწინააღმდეგოდ).

61. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს.

62. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული ხელშეკრულებების მიმართ იმთავითვე ნავარაუდევია კანონშესაბამისობის, ანუ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით დადგენილი სამი დამოუკიდებელი წინაპირობის დაცვის მოლოდინი იმ მხარის მიერ, რომელიც ძლიერ მხარესთან შედის სახელშეკრულებო ბოჭვაში. მიუხედავად იმისა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლი ადგენს სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპს, რაც იმას ნიშნავს, რომ კერძოსამართლებრივი გარიგების მონაწილეები კანონის ფარგლებში უფლებამოსილი არიან თავისუფლად დადონ ისეთი ხელშეკრულებები, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას, ანუ მოქმედებს პრინციპი – „ნებადართულია, რაც აკრძალული არ არის“, დასახელებული ნორმის დეფინიციის შესაბამისად, სახელშეკრულებო თავისუფლებაც კანონისმიერ ჩარჩოშია მოქცეული და, აქედან გამომდინარე, როდესაც სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მხარეა სახელმწიფო, განსაკუთრებით მაღალი სტანდარტით უნდა შემოწმდეს და შეფასდეს გარიგების „ძლიერი“ კონტრაჰენტის ქცევა/ქმედება რამდენად შეესაბამება სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის წინაპირობათაგან ისეთ სპეციფიკურ დანაწესს, როგორიცაა ზნეობის ნორმები. ასეთ ვითარებაში სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანია, თუ რამდენად მორალურად შეიძლება იქნეს მიჩნეული ისეთი გარიგება, როდესაც სახელმწიფო უსასყიდლოდ იღებს გარკვეულ მომსახურებას, ქონებას საკუთრებაში და ა.შ. ანუ, პრაქტიკულად რატომ შეიძლება კერძო სამართლის პირმა „დაასაჩუქროს“ სახელმწიფო, რამდენად შეესაბამება აღნიშნული იმ ზოგად მორალურ კატეგორიას, რომ სახელმწიფოს, რომელსაც აქვს ვალდებულება საკუთარი რესურსებით თითოეული პირის უფლება და ინტერესი დაიცვას, ფიზიკურმა ან იურიდიულმა პირმა აჩუქოს რაიმე ქონება (იხ. სუსგ საქმე №ას-501-475-2015; 31 მარტი, 2016 წელი; №ას-212-201-2017; 15 მაისი, 2017 წელი; №ას-1217-1137-2017; 15 ოქტომბ–, 2018 წელი).

63. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დადებული სადავო ხელშეკრულება წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 524-ე მუხლით („ჩუქების ხელშეკრულებით მჩუქებელი უსასყიდლოდ გადასცემს დასაჩუქრებულს ქონებას საკუთრებად მისი თანხმობით“) გათვალისწინებულ ჩუქების სამართლებრივ ურთიერთობას. აღნიშნული ურთიერთობის ფარგლებში გამჩუქებელი ვალდებულია, ყოველგვარი სასყიდლის გარეშე, საკუთრებაში გადასცეს დასაჩუქრებულს ქონება, ამ უკანასკნელის თანხმობით. დადებული გარიგებისათვის მნიშვნელოვან საკითხს წარმოადგენს, ნების ნამდვილობა, ანუ ქონების განკარგვა, უნდა მოხდეს მხარეთა ნების თავისუფალი და ნამდვილი გამოვლენის საფუძველზე (აღნიშნულ საკითხზე დავის წარმოშობისას, მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილება დამოკიდებულია დავის საფუძვლებზე, სუბიექტებზე, ფაქტობრივ გარემოებებზე და სხვ.) (იხ. სუსგ: №ას-497-2019 5 ივლისი, 2019 წელი).

64. ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას მხარის მიერ გამოხატული ნების ნამდვილობის დასადგენად, მნიშვნელოვანია აგრეთვე, ხელშეკრულების გაფორმებამდე, მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა, რაც, როგორც წესი, განაპირობებს მჩუქებლის მიერ ჩუქების ხელშეკრულების დადების მოტივის ჩამოყალიბებას. ჩუქების ხელშეკრულების უსასყიდლო ხასიათი მის ძირითად მაკვალიფიცირებელ წინაპირობას წარმოადგენს. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ „როდესაც საკითხი ეხება ჩუქების ხელშეკრულებას, მნიშვნელოვანია, გამოიკვეთოს ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას მხარეთა ნების განმსაზღვრელი ორი ძირითადი კრიტერიუმი: მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა და გამჩუქებლის მატერიალური მდგომარეობა. ფაქტობრივი გარემოებები უნდა დადგინდეს ამ კრიტერიუმების არსებობის შეფასების კუთხით, ხოლო დასახელებული კრიტერიუმების შეფასებისას სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს ანალოგიურ გარემოებებში გონიერი ადამიანის ქცევის სტანდარტი. ამ თვალსაზრისით, პირველ და ყველაზე მნიშვნელოვან წინაპირობას წარმოადგენს ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებამდე მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა, რაც, როგორც წესი, განაპირობებს მჩუქებლის მიერ ჩუქების ხელშეკრულების დადების მოტივის ჩამოყალიბებას. ჩუქების ხელშეკრულების უსასყიდლო ხასიათი მის ძირითად მაკვალიფიცირებელ წინაპირობას წარმოადგენს, ამიტომ, შესაძლებელია, სხვადასხვა მოტივით იყოს განპირობებული. ნებისმიერ შემთხვევაში, ჩუქების მოტივი ყოველთვის გამომდინარეობს გამჩუქებლის მხრიდან დასაჩუქრებულის მიმართ არსებული პოზიტიური დამოკიდებულებიდან. ამგვარი ურთიერთობები კი, როგორც წესი, გარკვეული დროის განმავლობაში ყალიბდება და საფუძვლად უდევს მხარეთა შორის არსებული მადლიერება, კეთილგანწყობა ან დამკვიდრებული ჩვეულებებით დადგენილი ერთგვარი მორალური ვალდებულება (იხ. სუსგ. საქმე № ას-6-6-2015, 01.07.2015წ; №ას-516-2019, 05.03.2021წ; №ას-497-2019, 05.07.2019წ). ამ კონტექსტში, საკასაციო პალატის განსჯით, ყურადსაღებია ის ფაქტიც, რომ ქონების გაჩუქების მომენტისთვის გამჩუქებელის საკუთრების მიმართ სახელმწიფოს მხრიდან ტარდებოდა საგამოძიებო მოქმედებები, რა ვითარებაშიც პალატის შეფასებით, არ შეიძლებოდა მოსარჩელეს სურვილი გასჩენოდა სახელმწიფოსთვის ეჩუქებინა სოლიდური ღირებულების ქონება.

65. განსახილველ შემთხვევაშიც, მთავარ სამართლებრივ საკითხს წარმოადგენს უსასყიდლოდ საწარმოს წილების სახელმწიფოსთვის დათმობისას, როდესაც თუნდაც არ დგინდებოდეს სახელმწიფოს მხრიდან იძულების ფაქტი, შესაძლებელია თუ არა გამჩუქებელმა სსსკ-ის 54-ე მუხლზე მითითებით მოითხოვოს გაჩუქებული ნივთის უკან დაბრუნება. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 85-89-ე მუხლებით განსაზღვრული გარიგების იძულებით დადება სამართლებრივი კატეგორიაა და სასამართლო ნორმით გათვალისწინებული შედეგის განსაზღვრისას ხელმძღვანელობს მხარის მიერ მითითებული ფაქტებითა და ამ ფაქტების დადასტურების მიზნით წარდგენილი მტკიცებულებებით, რომლებიც ნორმით გათვალისწინებულ შემადგენლობას უნდა ქმნიდეს, შედეგად, იძულება არა ფაქტის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საკითხია. ამ გაგებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ზემოთ მითითებულ გარემოებათა ერთობლიობაში შეფასების შედეგად მოცემულ დავაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ პასუხგაუცემელია კითხვები სახელმწიფოსა და კერძო პირს შორის გაფორმებული ქონების უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის ჭრილში ეწინააღმდეგება თუ არა მორალურ იმპერატივებსა და სუსტი მხარის ინტერესებს იმ პირობებში, როდესაც თავად სუსტი მხარე (ფიზიკური პირი) ხდის სადავოდ ხელშეკრულებას საკუთარი ნების ნამდვილობის გამო, ასევე, სადავო ხელშეკრულების დადებისას სახელმწიფოს მხრიდან დაცული იყო თუ არა ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპები, რომელთა ხარისხი ყველა სამართალურთიერთობაში, სადაც სახელმწიფო მონაწილეობს, განსაკუთრებით მაღალი უნდა იყოს. სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია ასევე მტკიცების სტანდარტი, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში სახელმწიფოს აკისრებს ვალდებულებას ამტკიცოს მასსა და ფიზიკურ პირს შორის დადებული უსასყიდლო გარიგების მოტივი და მორალურ პრინციპებთან და საჯარო წესრიგთან მისი შესაბამისობა.

66. საკასაციო პალატა ხაზგასმით მიუთითებს სსკ-ის 85-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან. ამავე კოდექსის 86-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. სსკ-ის 87-ე მუხლის მიხედვით, იძულება გარიგების ბათილობის მოთხოვნის საფუძველია მაშინაც, როცა იგი მიმართულია გარიგების ერთ-ერთი მხარის მეუღლის, ოჯახის სხვა წევრების ან ახლო ნათესავების წინააღმდეგ. კანონმდებელი 85-ე მუხლში დაუშვებელი ზემოქმედების ხერხებად ძალადობასა და მუქარას აღიარებს.

67. სსკ-ის 86-ე მუხლის დანაწესის თანახმად, გარიგების ბათილად ცნობას საფუძვლად უნდა დაედოს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება და ამასთან, მითითებული ნორმის მეორე ნაწილი მიუთითებს, რომ იძულების ხასიათის შეფასებისას მხედველობაში პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გამოცდილებანი უნდა იქნეს მიღებული. კანონი ასევე, ითვალისწინებს, რომ შესაძლებელია, ხელშეკრულების იძულებით დადების ფაქტი განპირობებული იყოს გარიგების მხარის ახლობლის ან ოჯახის წევრის მიმართ არსებული საფრთხის გამო. პირზე იძულების, განსაკუთრებით კი ფსიქოლოგიური იძულების, განხორციელებისას იძულების ფაქტის დადასტურება პირდაპირი მტკიცებულებებით ძალიან რთულია, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სავარაუდო იძულების განმახორციელებელი შესაძლოა სახელმწიფო იყოს, რაც დამატებით ურთულებს იძულების ადრესატს საკუთარი სიმართლის დამტკიცებას, შესაბამისად, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ამ მხრივ საკასაციო პალატის დადგენილი პრაქტიკით მტკიცების ტვირთი შეტრიალებულია მოპასუხე მხარისკენ, რადგან იძულების განმახორციელებელი პირი ყოველთვის მოქმედებს გააზრებულად და ფრთხილად მისთვის საინტერესო მიზნის მიღწევის პროცესში, რის გამოც, ძალიან რთულია საჭირო მტკიცებულებების მოპოვება თანაც იმ ფონზე, როდესაც სახელმწიფოს აქვს ყველა ის ბერკეტი, შეძლოს მტკიცებულებათა დაფარვა. ამიტომ, მნიშვნელოვანია, ისეთ შემთხვევებში, როცა გარიგების დადების წინ განვითარებული მოვლენები აშკარად ქმნის მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული ძალადობის ან მუქარის რწმენას, მტკიცებულებები გონივრულობისა და ჯეროვანების პრინციპიდან გამომდინარე შეფასდეს.

68. ამ საფუძვლით გარიგების საცილოობისას, ამა თუ იმ კონტრაჰენტი მხარის მიმართ გარიგების დადების იძულების საკითხი სასამართლომ უნდა შეაფასოს სამართლებრივად. სამართლებრივი შეფასების პროცესში პირზე განხორციელებული ზემოქმედების სსკ-ის 85-ე მუხლის კონტექსტით იძულებად შეფასებისთვის, განმსაზღვრელია იძულების ფაქტზე მიმთითებელი პირის მიერ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და სამართალწარმოების პროცესში გამოკვლეული ფაქტობრივი გარემოებები რამდენად ქმნის იძულების რაიმე ფორმის გამოყენების გარეშე, ხელშეკრულების დაუდებლობაზე დასაბუთებულ ვარაუდს, ამისთვის სავალდებულო წესით არ არის საჭირო სისხლის სამართლის საქმეზე იყოს დადგენილი განაჩენი, რადგან აღნიშნულს არც მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობა ითვალისწინებს და არც სასამართლო პრაქტიკითაა დადგენილი (იხ. სუსგ №ას-1475-2018; 30 აპრილი, 2020 წელი). ამასთან, იძულების დასადასტურებლად სისხლის სამართლის განაჩენის არსებობის არასავალდებულო (არასაჭირო) ხასიათზე მიუთითებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაც (Case of Rustavi 2 Broadcasting Company LTD and others v. Georgia, 18.07.19; Case of Khamidov v. Russia, №72118/01, § 174, 15.11.2017).

69. იძულების შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, რომ ნების გამომხატველს გაცნობიერებული აქვს რეალური მდგომარეობა და არ სურს გარიგების დადება, მისი თავისუფალი ნება იმდენად არის შეზღუდული, რომ საბოლოო ჯამში, თანხმდება მასზე, ფორმალურად საკუთარი გადაწყვეტილებით ანუ, იგი იძულებულია მეორე მხარესთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში შევიდეს მისი ნებისგან დამოუკიდებლად. შესაბამისად, იძულება წარმოადგენს ნების გამოხატვის პროცესში აშკარა ჩარევას. იძულებით დადებული გარიგებაც, მოტყუებით და შეცდომით დადებული გარიგების მსგავსად, არის მხოლოდ საცილო და არა ავტომატურად ბათილი გარიგება, რაც ნიშნავს, რომ მისი ბათილობისთვის აუცილებელი პირობაა მონაწილე მხარის მიერ მისი შეცილება.

70. თუკი პირმა იძულებით დადებული გარიგება კანონით დადგენილ 1 წლიან ვადაში საცილო არ გახადა, ასეთი გარიგება ნამდვილ გარიგებად იქცევა, ხოლო შეცილების უფლების მქონე პირი კი, შეცილების უფლებას კარგავს. სსკ-ის 85-ე მუხლის თანახმად გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო ეს გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას. კოდექსის 86-ე მუხლი განმარტავს, რომ გარიგების ბათილობას იწვევს ისეთი იძულება, რომელსაც თავისი ხასიათით შეუძლია გავლენა მოახდინოს პირზე და აფიქრებინოს, რომ მის პიროვნებას ან ქონებას რეალური საფრთხე ემუქრება. ამავე დროს, იძულების ხასიათის შეფასებისას მხედველობაში მიიღება პირთა ასაკი, სქესი და ცხოვრებისეული გარემოებანი (საქართველოს უზენაესი სასამართლო, საქმე № ას-578-544-2010, 04 ოქტომბ–, 2010 წელი).

71. სსკ-ის 54-ე მუხლი მოთავსებულია გარიგებების ზოგად ნაწილში და ასევე, ზოგადად უთითებს, რომ ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობრივ ნორმებს. კანონმდებლის მიერ იძულებით დადებული გარიგება სწორედ საცილო გარიგებების თავშია მოთავსებული შეცდომით დადებული გარიგებებთან და მოტყუებით დადებულ გარიგებებთან ერთად. ამდენად, კანონმდებლის მიერ სწორედ ზემოაღნიშნული სამი ტიპის გარიგებაა მიჩნეული საცილო გარიგებებად, რომელიც დამოკიდებულია მხარის მიერ მის შეცილებასთან. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ზოგადად შეცდომით, მოტყუებით თუ იძულებით დადებული გარიგება გარკვეულწილად, რა თქმა უნდა, „არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობრივ ნორმებს“, რადგან შეცდომა, მოტყუება თუ იძულება არ არის ჩვეულებრივად დამახასიათებელი საზოგადოებრივი წესრიგისთვის, თუმცა თავად კანონმდებელმა მხოლოდ და მხოლოდ სწორედ ამ სამი ტიპის გარიგების მხარეებს მიანიჭა უფლება, რომ შედავების შემთხვევაში იგი გაბათილდეს, ხოლო შეუდავებლობის შემთხვევაში კი, იგი ისეთივე იურიდიული ძალის მატარებელი გახადოს, როგორც სხვა, კანონის ფარგლებში დადებული გარიგება. ამდენად, კანონმდებელმა ზოგადი ცნებიდან გამოყო გარიგებების ის სახეობები, რომელიც მხოლოდ შეცილების შემთხვევაში ხდება ბათილი, რითაც მათ მიანიჭა ყველაზე დაბალი ხარისხის დამრღვევობის ხასიათი, რაც შესაძლოა ნაგულისხმევიც კი იყოს სსკ-ის 54-ე მუხლში და სწორედ ამ მუხლიდან ცალკე გამოყო და „გამოიტანა“ საცილო გარიგებათა თავში. ყველა ის გარიგება, რომელიც არ ექცევა საცილო გარიგებათა ფოკუსში, თავისი ხასიათისა თუ მნიშვნელობის გათვალისწინებით შესაძლოა მოექცეს სსკ-ის 54-ე მუხლის სფეროში. ამ შემთხვევაშიც კი, მტკიცების ტვირთია ის, რომ სასამართლოს მიმდინარეობისას დადგინდეს, გარიგების მართლწინააღმდეგობა და ამორალურობა და სსკ-ის 54-ე მუხლი ავტომატურ რეჟიმში არ იკავებს გარიგების ბათილობის საფუძველს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 21 ივლისის №ას-688-654-2015 განჩინების მიხედვით, სსკ-ის 54-ე და 85-86 (1)-ე მუხლებით გათვალისწინებული ორივე შემადგენლობა იყო განხორციელებული, რა დროსაც, სასამართლომ ჩათვალა, რომ გამოყენებულ უნდა იქნას მხოლოდ სპეციალური შემადგენლობით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი. სსკ-ის 85-ე მუხლის მიზნებისათვის იძულება, რომელიც მოიცავს ძალადობასა და მუქარას, უნდა განიმარტოს ფართო გაგებით და მასში ყველანაირი სახის ძალადობა და მუქარა უნდა იქნეს მოაზრებული მისი გამოვლენის ფორმების გათვალისწინებით და არ უნდა განხორციელდეს იძულების დახარისხება იმგვარად, რომ დავის შემთხვევაში, ზოგი მათგანი სსკ-ის 54-ე მუხლით იქნეს გაბათილებული და ზოგი მათგანი კი - ამავე კოდექსის 85-ე მუხლით. კანონმდებლის მიზანს არ წარმოადგენდა სსკ-ის 54-ე მუხლში გაერთიანებულიყო მხარეთა შორის დადებული ყველა გარიგება მათი სადავოობის შემთხვევაში.

72. იმისთვის, რომ იძულებით დადებული გარიგება გახდეს საცილო, აუცილებელია, რომ იძულებასა და ნების გამოხატვას შორის არსებობდეს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი, კერძოდ, უნდა არსებობდეს იძულებითი ქმედება, ასევე, უნდა არსებობდეს რეალურად გამოვლენილი ნება და ეს ნება არ უნდა ემთხვეოდეს პირის შინაგან ნებას. უნდა დადასტურდეს ის გარემოება, რომ მაიძულებლის განხორციელებული ქმედების შედეგად მოხდა ნების გამოხატვა და სწორედ მაიძულებლის მიერ განხორციელებულმა ქმედებამ აიძულა პირი ნება გამოევლინა იმგვარად, რომ თანხმობა განეცხადებინა გარიგებაზე და რომ არა ეს იძულება, ხელშეკრულება ვერ/არ დაიდებოდა.

73. განსახილველ შემთხვევაშიც, მთავარ სამართლებრივ საკითხს წარმოადგენს უსასყიდლოდ საწარმოს წილების სახელმწიფოსთვის დათმობისას, შესაძლებელია თუ არა გამჩუქებელმა სსსკ-ის 54-ე მუხლსა და 86-ე მუხლზე კუმულაციური მითითებით მოითხოვოს გაჩუქებული ნივთის უკან დაბრუნება. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სსკ-ის 85-89-ე მუხლებით განსაზღვრული გარიგების იძულებით დადება სამართლებრივი კატეგორიაა და სასამართლო ნორმით გათვალისწინებული შედეგის განსაზღვრისას ხელმძღვანელობს მხარის მიერ მითითებული ფაქტებითა და ამ ფაქტების დადასტურების მიზნით წარდგენილი მტკიცებულებებით, რომლებიც ნორმით გათვალისწინებულ შემადგენლობას უნდა ქმნიდეს, შედეგად, იძულება არა ფაქტის, არამედ სამართლებრივი შეფასების საკითხია.

74. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 976.I და 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგისთვის აუცილებელია შემოწმდეს სადავო გარიგების დადებისას სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე დაცული იყო თუ არა ნების გამოვლენის თავისუფლების უზრუნველყოფის შესაბამისი პირობები - რა მოტივი ამოძრავებდა მჩუქებელს იმ უძრავი ქონების სახელმწიფოსთვის ჩუქებისას, აღნიშნული ჩუქების ხელშეკრულების დადება, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, არღვევს თუ არა საზოგადოებრივ მართლწესრიგს იმ პირობებში, როდესაც ხელშეკრულების მონაწილე სუსტი მხარე (კერძო პირი) სადავოდ ხდის მის მიერ სახელმწიფოსთან ხელშეკრულების დადებისას გამოვლენილი ნების ნამდვილობას, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მოსარჩელის (კასატორის) პრეტენზიის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით ყურადღებას მიაქცევს სადავო ჩუქების ხელშეკრულების შინაარსს და მას განიხილავს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის (მართლსაწინააღმდეგო და ამორალური გარიგებანი) სამართლებრივ კონტექსტში.

75. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელე მხარე „ვერ ასახელებს საქმეში არსებული მტკიცებულებებით გამყარებულ გარემოებებს, რომელიც გარიგების ნამდვილობის გამორიცხავდა... ...საქმის მასალებით დადასტურებული არ არის სადავო გარიგებების დადებისას მოსარჩელეთა იძულების ფაქტი“. საკასაციო პალატა პროცესუალური ვალდებულებების ასეთი სახით გადანაწილებაზე მიუთითებს თავად სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოხმობილ პრაქტიკასა (იხ.: სუსგ№ ას-15-15-2016, 1 მარტი 2016 წელი) და მსჯელობაზე, რომელიც შეეხება მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სტანდარტს ისეთ საქმეებში, როდესაც მოსარჩელეს ფიზიკური პირი, მოპასუხეს - სახელმწიფო წარმოადგენს, ხოლო დავის საგანი უსასყიდლოდ სახელმწიფოსთვის გადაცემული ქონების უკან გამოთხოვაა. ამ კუთხით, სააპელაციო პალატა თავად უთითებს და, ამ ნაწილში, როგორც უკვე დადგენილ პრაქტიკას, საკასაციო პალატაც ეთანხმება (რაც ზემოთ უკვე იქნა განმარტებული), რომ „სამოქალაქო ბრუნვის მნიშვნელოვანი თავისებურება ის არის, რომ ყოველი მხარე იმ ტვირთის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომლის ზიდვაც მას შეუძლია. როცა დასტურდება, რომ იგი უძლურია ზიდოს ეს ტვირთი, პასუხისმგებლობის საკითხიც იხსნება. განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ, სახელმწიფოს ეკისრება იმისი მტკიცების ვალდებულება, რომ მასსა და ფიზიკურ პირს შორის დადებული უსასყიდლო გარიგება არ ეწინააღმდეგებოდა მორალურ იმპერატივებს და სუსტი მხარის ინტერესებს... ... სახელმწიფოსთვის სოლიდური ქონების უსასყიდლოდ გადაცემისას აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მსგავსი გადაწყვეტილების მიღების ლოგიკური საწყისები და მხარეთა თავისუფალი ნების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილება, რომელიც ანალოგიურ მდგომარეობაში მყოფი ნებისმიერი ადამიანისთვის გასაგები და ცხადი იქნება“. აღნიშნული დასაბუთებიდან ნათლად ჩანს, რომ ასეთი სახის სპეციფიკური საქმის წარმოებისას მტკიცების ტვირთის გადაკისრების განსხვავებული წესი მოქმედებს, სადაც პროცესის „ძლიერი მხარე“ ხდება ვალდებული დაასაბუთოს მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის ნამდვილობა, ხოლო მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენს შექმნას ისეთი სახის გარემოებების, დასაბუთებისა და მტკიცებულებების ლოგიკური ბმა, რომელიც ობიექტური დამკვირვებლისთვის საკმარისი იქნება გონივრულად ივარაუდოს სადავოდ გამხდარი ურთიერთობის არანამდვილობის საკითხი, მანამ, სანამ მოპასუხე მხარე ვერ შეძლებს საპირისპიროს დადასტურებას. ამ კუთხით, სააპელაციო პალატამ, მართალია, ზოგადად სწორად განსაზღვრა მტკიცების გადანაწილების წესი, თუმცა უშუალოდ საქმის განხილვის ეტაპზე კვლავ მიუთითა, რომ მოსარჩელე მხარემ ვერ შეძლო სამართალურთიერთობის არანამდვილობის დასაბუთება, რაც წინააღმდეგობაში მოდის მის მიერ ზოგად განმარტებაში დადგენილ სტანდარტთან. ამ კუთხით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელე მხარემ შეძლო ზემონახსენები გონივრული ვარაუდის დასაბუთება, რაც, თავის მხრივ, წმინდა ფაქტობრივი ქრონოლოგიის თვალსაზრისითაც ქმნის მოსარჩელის მტკიცების ტვირთის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მტკიცების სტანდარტის სწორად გადანაწილების პირობებში, შესაძლებელი იქნებოდა სასარჩელო მოთხოვნით წამოყენებული პოზიციის, როგორც მტკიცების სტანდარტისთვის დამაკმაყოფილებელი ვარაუდის დადასტურება და ამის შემდგომ მისი უარყოფის მოპასუხისთვის გადაკისრება.

76. სააპელაციო პალატის მეორე არგუმენტი მიუთითებს საწარმოების ფინანსურ მდგომარეობაზე და ასკვნის, რომ საწარმოთა უარყოფითი ლიკვიდურობის პირობებში მისი სახელმწიფოსთვის უსასყიდლო გადაცემა ხელს აძლევდა მოსარჩელეებს, კერძოდ, გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულია შემდეგი: „სადავო გარიგებების დადებისას სს „თ–ი“-ს და შპს „თ–ი“-ს ფინანსური მდგომარეობა იყო უკიდურესად მძიმე, ვალდებულება სადავო პერიოდისათვის წარმოადგენდა რამდენიმე მილიონ ლარს. შესაბამისად, შპს-ს წილების და სს-ის აქციების სახელმწიფოსთვის გადაცემით მათ მოეხსნებოდათ ფინანსური ვალდებულებები, რაც წილის დათმობის და აქციათა ჩუქების რეალური და ობიექტური მიზეზი იყო“. საკასაციო პალატა ვერც აღნიშნულ არგუმენტს გაიზიარებს, რადგან, ცხადია, ქონების უსასყიდლოდ გადაცემის ნამდვილობისთვის, იმისთვის, რომ ეჭვქვეშ არ დადგეს თუ რა საფუძვლით, რა მიზეზით უნდა სდომოდათ მოსარჩელეებს სახელმწიფოსთვის ქონების უსასყიდლოდ გადაცემა, უნდა დადასტურდეს ქონების გადაცემის მოტივაცია, რომ გამართლდეს ჩუქების საფუძველი. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მართალია, გამჩუქებელს შესაძლოა საერთოდ არ ამოძრავებდეს რამე სახის ლოგიკური მიზეზი ჩუქებისთვის, თუმცა კონკრეტულად აღნიშნული საქმის მიზნებისთვის, სააპელაციო პალატა შევიდა ჩუქების მიზეზების კვლევაში და საბოლოოდ არარელ.ტური დასკვნა მიეთითა, რომ საწარმოებს ჰქონდათ მძიმე ფინანსური მდგომარეობა, რაც გამოიხატებოდა სადავო პერიოდისთვის რამდენიმე მილიონის ვალდებულებების არსებობაში. ამ კუთხით, საკასაციო პალატა, ერთი მხრივ მიუთითებს, რომ ფინანსური (თუნდაც არაფინანსური) ვალდებულებების არსებობა აპრიორულად საწარმოს რთულ ფინანსურ მდგომარეობას არ გულისხმობს, ასეთი ვითარების დადასტურებისთვის აუცილებელია საწარმოს აქტივებისა და პასივების ურთიერთშეჯერებით საწარმოთა გადახდისუნარიანობის საკითხის კვლევა, რაც საფუძველი იქნებოდა საწარმოთა ფინანსური მდგომარეობის განსაზღვრისთვის, ხოლო, მეორე მხრივ, თუნდაც მძიმე ფინანსური მდგომარეობის არსებობის პირობებშიც, მოსარჩელეთა გამოკვეთილი სავარაუდო ინტერესის (გაჩუქების ინტერესი) დროს საკასაციო პალატისთვის გაუგებარია მოსარჩელეების ისეთი საწარმოს გაჩუქების მოტივაცია, რომლის ზოგადი ღირებულება შესაძლოა გაცილებით აღემატებოდეს მიმდინარე ვალდებულებებს, დამატებით, ასევე არ არის ხაზგასმული და საკასაციო პალატისთვისაც გაუგებარია სახელმწიფოს ინტერესიც, რომ თუ კი საწარმოს ასეთი სახის ფინანსური სირთულეები ჰქონდა და მისი გაჩუქებით მოსარჩელეები გათავისუფლდებოდნენ ამ ვალდებულებებისგან, მაშინ რაში მდგომარეობდა თავად მოპასუხე მხარის, ანუ სახელმწიფოს ინტერესი, თუკი მიიღებდა დიდი პასივების მქონე საწარმოს. ამ კუთხით, საკასაციო პალატამ ვერ დაინახა ის დასაბუთება, რაც გაამართლებდა სახელმწიფოს მხრიდან ისეთი საწარმოს ჩუქებაზე თანხმობას, რომელსაც აქვს ისეთი სახის ვალდებულებები, რომელიც აპრიორი არსებითად აღემატებოდა თავად კომპანიის აქტივებს. ამასთან, ცალსახაა, რომ საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის # 1/2/411 გადაწყვეტილება საქმეზე შპს „რუსენერგოსერვისი“, შპს „პატარა კახი“, სს “გოგიტა“, გივი აბალაკის, ინდივიდუალური საწარმო „ფერმერი“ და შპს „ენერგია“ საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს წინააღმდეგ, II. პ.23). აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის აღნიშნული დასაბუთებაც ვერ ჩაითვლება ისეთი სახის რელ.ტურ არგუმენტად, რომელიც გაამართლებდა მოსარჩელეთა ნამდვილი, თავისუფალი ნების საფუძველზე ჩუქებაზე თანხმობის გაცხადებას, ამიტომ, გაჩუქების რეალური საფუძველი, მოტივი სახეზე არ არის.

77. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვინაიდან დასტურდება მოსარჩელის ქონების განკარგვის საფუძვლის (ჩუქების) გაფორმებისას მესაკუთრის ნების ნამდვილობის დამაბრკოლებელი გარემოების არსებობა, სარჩელით ჩუქების გაუქმებასა და სადავო ქონების მიკუთვნებით მოთხოვნას იურიდიული საფუძველი აქვს. ამასთან, მესაკუთრის მიერ ნივთზე საკუთრების (მფლობელობის) დაკარგვისას, მისი კანონით დაცული ინტერესების დაცვა შესაძლოა, როგორც სანივთო, ისე ვალდებულებითი - სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო (დელიქტური ან კონდიქციური) სარჩელებით. მოცემულ შემთხვევაში, ნივთის უკან დაბრუნების სამართლებრივ საფუძველს, ბათილი გარიგების შემთხვევაში, წარმოშობს კონდიქციური ვალდებულებები, კერძოდ 976-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. დასახელებული მუხლი მოიცავს შემთხვევებს, რომელშიც პირი ასრულებს არარსებულ ვალდებულებას, ასევე - ბათილი ან არშემდგარი ხელშეკრულებების უკუქცევის შემთხვევებს. ზემოხსენებული ნორმის პირველი ნაწილი ადგენს მოთხოვნის უფლების წინაპირობებს. მოთხოვნის უფლების მოცულობა კი გამომდინარეობს სსკ-ის 979-ე-981-ე მუხლებიდან. სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული მოთხოვნის უფლების წინაპირობებია: ა) მიმღებისათვის რაღაცის გადაცემა (გადაცემა წარმოადგენს მოქმედებას, როდესაც მიმღებს გადაეცემა ან მის მიმართ განხორციელდება გარკვეული სახის შესრულება შეგნებულად და ნებაყოფლობით); ბ) შესრულების სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობა; გ) მიმღების გამდიდრება. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მიუთითებს, რომ სადავო ხელშეკრულებები იძულების შედეგად დადო, რის გამოც ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას და გასხვისებული ქონების ღირებულების ანაზღაურებას ითხოვს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთ საქმეზე დაასკვნა, რომ საკუთრების უფლების შელახვა (და არა შეზღუდვა) დღის წესრიგში აყენებს ქონებრივი რესტიტუციის განხორციელების საჭიროებას და, უფრო მეტიც, ასეთი ფაქტების გამოვლენისას რესტიტუცია სავალდებულო სტანდარტია ევროპული სასამართლოს გაგებით. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ (საქმეზე Eskomoravska myslivecka jednota v. Czech Republic, Application #33091/96) „ამ აქტის [რესტიტუციის აქტი] მიზანია, შეამსუბუქოს გარკვეული ზიანი, რომელიც დადგა დემოკრატიული საზოგადოების პრინციპებსა და მოქალაქეთა უფლებებთან შეუთავსებელი ქმედებების განხორციელების შედეგად. ამ აქტის [რესტიტუციის აქტი] მიღებისას კანონმდებლებმა ხაზი გაუსვეს თავიანთ განზრახვას, აღეკვეთათ წარსულში განხორციელებული მართლსაწინააღმდეგო ქმედებების განმეორების შესაძლებლობა. ამდენად, რესტიტუციის აქტი იურიდიული მოქმედებების კანონიერების დაცვის კანონიერ მიზანს ემსახურება. იგი ხელს უწყობს დემოკრატიული პრინციპების დამკვიდრებას და უზრუნველყოფს ანაზღაურებას იმ შემთხვევაში, როდესაც აღნიშნული მართლსაწინააღმდეგო ქმედებები ასეთი პრინციპების დარღვევით განხორციელდა.’’

78. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ მიუხედავად სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპისა (სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლი), როდესაც სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მხარეა სახელმწიფო, განსაკუთრებით მაღალი სტანდარტით უნდა შემოწმდეს და შეფასდეს გარიგების „ძლიერი“ კონტრაჰენტის ქცევა/ქმედება რამდენად შეესაბამება სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის წინაპირობათაგან ისეთ სპეციფიკურ დანაწესს, როგორიცაა ზნეობის ნორმები. ასეთ ვითარებაში სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანია, თუ რამდენად მორალურად შეიძლება იქნეს მიჩნეული ისეთი გარიგება, როდესაც სახელმწიფო უსასყიდლოდ იღებს გარკვეულ მომსახურებას, ქონებას საკუთრებაში და ა.შ. ანუ პრაქტიკულად რატომ შეიძლება კერძო სამართლის პირმა „დაასაჩუქროს“ სახელმწიფო, რამდენად შეესაბამება აღნიშნული იმ ზოგად მორალურ კატეგორიას, რომ სახელმწიფოს, რომელსაც აქვს ვალდებულება საკუთარი რესურსებით თითოეული პირის უფლება და ინტერესი დაიცვას, ფიზიკურმა ან იურიდიულმა პირმა აჩუქოს რაიმე ქონება (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 15 მაისის №ას-212-201-2017 განჩინება). საქმის ფაქტობრივი გარემოებების თანახმად, 2010 წლის 11 ივნისსა და ამავე წლის 19 ივნისს სადავო საწარმოებში ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებებიდან მალევე, 2010 წლის 27 ივნისს გაფორმდა ჩუქების ხელშეკრულება, რაც საკასაციო პალატას უქმნის ვარაუდის საფუძველს, რომ სწორედ საგამოძიებო მოქმედებებიდან გამომდინარე, მალევე მოხდა ხელშეკრულების დადება და საწარმო ცვლილებები, რის შემდგომაც მოსარჩელეებმა დაკარგეს თავიანთი საკუთრება სადავო ქონებაზე. საკასაციო პალატა ასევე ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტზე, რომ 2012 წლის 1 ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების შედეგად ხელისუფლების ცვლილების შემდგომ მალევე მოსარჩელეებმა 2012 წლის 26 ნოემბერს მიმართეს როგორც გენერალურ პროკურატურას, ისე იუსტიციის სამინისტროს იძულებით გარიგების დადების გამო გამოძიების დაწყების მოტივით, ასევე, 2013 წლის 2 ივლისს მიმართეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს წინამდებარე სარჩელით.

79. საბოლოოდ, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკუთრების უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება არ წარმოადგენს მოსარჩელე მხარის თავისუფალი ნებით გამოვლენილ შედეგს, რადგან ერთი მხრივ დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებებით ამსახველი ვითარების ქრონოლოგიური ჯაჭვი, ხოლო, მეორე მხრივ, მოპასუხის (სახელმწიფოს) მხრიდან მისი მტკიცების ტვირთის დაუკმაყოფილებლობა ქმნის სადავო გარიგების ბათილად ცნობის სსკ-ის 86-ე და 54-ე მუხლების კუმულაციური და ამავდროულად სადავო ქონების სსკ-976-ე მუხლით დაბრუნების სამართლებრივ საფუძველს.

80. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს ამგვარი საფუძვლები და არ არის საჭირო მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება.

81. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან განთავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. პ.თ–იას, ვ.ო–ისა და გ.ქ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 06 დეკემბრის განჩინება პ.თ–იას, ვ.ო–ისა და გ.ქ–ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება:

3. პ.თ–იას, ვ.ო–ისა და გ.ქ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს:

3.1 ბათილად იქნას ცნობილი პ.თ–იას (პ.ნ. 01005000706); ვ.ო–ისა (პ.ნ. 01011032796) და გ.ქ–ის (პ.ნ. 01029008035) სარჩელის ფარგლებში შპს „თ–ის“ (ს.კ. 206125496) დამფუძნებელ პარტნიორთა 2010 წლის 27 ივნისის კრების ოქმი;

3.2 ბათილად იქნას ცნობილი შპს „თ–ის“ (ს.კ. 206125496) დამფუძნებელ პარტნიორთა: პ.თ–იას (პ.ნ. 01005000706); კ.ჟ–ს (პ.ნ. 01009003365); ნ.ბ–ძეს (პ.ნ. 01029006147) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 27 ივნისს დადებული წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლითაც პ.თ–იამ (პ.ნ. 01005000706) სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო შპს „თ–ში“(ს.კ. 206125496) 85.94% წილი, ნ.ბ–ძემ 11.95% წილი და კ.ჟ–მა 2.11% წილი;

3.3 ბათილად იქნას ცნობილი შპს „თ–ის“ (ს.კ. 206125496) დამფუძნებელ პარტნიორთა: პ.თ–იას (პ.ნ. 01005000706); ნ.ბ–ძეს (პ.ნ. 01029006147), კ.ჟ–სა (პ.ნ. 01009003365) და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 28 ივლისს დადებული წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება, რომლითაც პ.თ–იამ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო შპს „თ–ში“ (ს.კ. 206125496) 85.94% წილი, ნ.ბ–ძემ 11.95% წილი და კ.ჟ–მა 2.11% წილი;

3.4 ბათილად იქნას ცნობილი პ.თ–იასა (პ.ნ. 01005000706) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5264, რომლითაც პ.თ–იამ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 3 560 020 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 5,14861%);

3.5 ბათილად იქნას ცნობილი ნ.ბ–ძესა (პ.ნ. 01029006147) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 6 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 5 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5277, რომლითაც ნ.ბ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 293 956 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 0,42513%);

3.6 ბათილად იქნას ცნობილი ანზორ ა–ვასა (პ.ნ. 01014000926) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5265, რომლითაც ანზორ ა–ვამ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 953 284 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%);

3.7 ბათილად იქნას ცნობილი რობერტ პ–სა (პ.ნ. 01029000524) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5266, რომლითაც რობერტ პ–მა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 953 284 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%);

3.8 ბათილად იქნას ცნობილი ზურაბ ს–ასა (პ.ნ. 01008012425) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5267, რომლითაც ზურაბ ს–ამ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 953 284 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%);

3.9 ბათილად იქნას ცნობილი რომან ი–ძესა (პ.ნ. 01011028933) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5268, რომლითაც რომან ი–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 953 284 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,37867%);

3.10 ბათილად იქნას ცნობილი ს. წ–სა (უფლებამონაცვლე სოფიო წ–ი (პ.ნ. 01029011119) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5270, რომლითაც ს. წ–მა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%);

3.11 ბათილად იქნას ცნობილი ზ. გ–ძესა (პ.ნ. 01011074898) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5273, რომლითაც ზ. გ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%);

3.12 ბათილად იქნას ცნობილი გ. ჯ–ლსა (პ.ნ.01029006569) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5274, რომლითაც გ. ჯ–ლმა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%);

3.13 ბათილად იქნას ცნობილი კ. კ–ძესა (პ.ნ. 01011009016) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5275, რომლითაც კ. კ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%);

3.14 ბათილად იქნას ცნობილი ლ. ხ–სა (პ.ნ. 01012011539) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 2 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5276, რომლითაც ლ. ხ–მა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%);

3.15 ბათილად იქნას ცნობილი გ.ქ–სა (პ.ნ. 01029008035) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 5 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 5 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5280, რომლითაც გ.ქ–მა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%);

3.16 ბათილად იქნას ცნობილი ვ.ო–სა (პ.ნ. 01011032796) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 7 ივლისს დადებული წილის (აქციათა) უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულება და 2010 წლის 7 ივლისის გასხვისების განკარგულება N5281, რომლითაც ვ.ო–მა სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%);

4. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა (ს.კ. 205005910) და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს (ს.კ. 203840433) დაევალოთ:

4.1 პ.თ–იასათვის (პ.ნ. 01005000706) შპს „თ–ის“ (ს.კ. 206125496) 100.00% (85.94%+11.95% +2.11%) წილის საკუთრებაში დაბრუნება;

4.2 პ.თ–იასათვის (პ.ნ. 01005000706) სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 11 183 117 (3 560 020+293 956+953 284 +953 284+953 284+953 284+703 201+703 201+703 201+703 201+ 703 201) აქციის საკუთრებაში დაბრუნება;

4.3 გ.ქ–ისათვის (პ.ნ. 01029008035) სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 703 201 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) საკუთრებაში დაბრუნება;

4.4 ვ.ო–ისათვის (პ.ნ. 01011032796) სს „თამ თ–ის“ (ს.კ. 208144541) 703 201 აქციის (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) საკუთრებაში დაბრუნება;

5. ბათილად იქნას ცნობილი რ. კ–ძესა (პ/ნ. 01026007418) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისს გაფორმებული გასხვისების განკარგულება N5269, რომლითაც რ. კ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) და აღნიშნული აქციების მესაკუთრედ ცნობილ იქნას პ.თ–ია (პ.ნ. 01005000706);

6. ბათილად იქნას ცნობილი ნოდარ მ–ძესა (პ/ნ 01029013014) და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის 2010 წლის 2 ივლისის გაფორმებული გასხვისების განკარგულება N5271, რომლითაც ნოდარ მ–ძემ სახელმწიფოს უსასყიდლოდ დაუთმო სს „თამ თ–ის“ 703 201 აქცია (აქციათა საერთო რაოდენობის - 1,01699%) და აღნიშნული აქციების მესაკუთრედ ცნობილ იქნას პ.თ–ია (პ.ნ. 01005000706);

7. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა (ს.კ. 205005910) და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს (ს.კ. 203840433) მოსარჩელეების სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ მოსარჩელეების მიერ სასამართლოში გადახდილი ბაჟი შემდეგი სახით:

7.1 სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა (ს.კ. 205005910) და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს (ს.კ. 203840433) პ.თ–იას (პ.ნ. 01005000706) სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი ბაჟის ჯამური ოდენობა 137 000 (14000+14000+3000+14 000+9000+9000+14000+9000+14000+14000+14000+9000) ლარი;

7.2 სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა (ს.კ. 205005910) და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს (ს.კ. 203840433) ვ.ო–ის (პ.ნ. 01011032796) სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ ამ უკანასკნელის მიერ სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი ბაჟის ჯამური ოდენობა - 14 000 ლარი;

7.3 სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა (ს.კ. 205005910) და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს (ს.კ. 203840433) გ.ქ–ის (პ.ნ. 01029008035) სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ ამ უკანასკნელის მიერ სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი ბაჟის ჯამური ოდენობა - 14 000 ლარი;

8. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: რ. ნადარაია

გ. უბილავა