საქმე№ას-921-2023
02 თებერვალი 2024 წელი ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა:
თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი - მ.გ–ძე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე - შპს ,,რ.ს–სი“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 მაისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის მიერ წერილობით გამოვლენილი ნების ბათილად ცნობა, გათავისუფლებამდე არსებულ პოზიციაზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. სასარჩელო მოთხოვნა:
1.1 მ.გ–ძემ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „აპელანტი“, „კასატორი“, „დასაქმებული“) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში, მოპასუხე - შპს ,,რ.ს–სის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე", „მოწინააღმდეგე მხარე“, „დამსაქმებელი“), მიმართ, შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:
1.2 ბათილად იქნეს ცნობილი შპს რ.ს–სის 09.11.2021 წლის ბრძანება მ.გ–ძესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ;
1.3 მ.გ–ძე აღდგენილ იქნეს შპს „რ.ს–სში“ გათავისუფლებამდე დაკავებულ გაყიდვების განყოფილების ხელმძღვანელის თანამდებობაზე;
1.4 მოპასუხე შპს „რ.ს–სს“ მოსარჩელე მ.გ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება 11.11.2021 წლიდან სამსახურში აღდგენამდე, რაც ყოველთვიურად შეადგენს დარიცხულ 2250 ლარს.
2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
2.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 27 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
2.2 გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
3. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
3.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 მაისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
3.2 სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:
3.3 2019 წლის 3 ივნისიდან თ.გ–ძე წერილობითი შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე დასაქმებული იყო შპს „რ.ს–სის“ გაყიდვების განყოფილების ხელმძღვანელის პოზიციაზე. მოსარჩელის ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება შეადგენდა დარიცხულ 1625 ლარს. 2021 წლის 3 ივნისიდან მხარეთა შორის არსებული ვადიანი შრომითი ურთიერთობა გარდაიქმნა უვადო შრომითი ურთიერთობად. 2020 წლის 01 ოქტომბრიდან ცვლილებები შევიდა შრომის ხელშეკრულებაში და შრომითი ანაზღაურების ოდენობა განისაზღვრა ყოველთვიურად, დარიცხული 2250 ლარით. ხელშეკრულებით ასევე გათვალისწინებული იქნა ბონუსური ანაზღაურების წესი.
3.4 2021 წლის 8 ოქტომბერს, მოპასუხემ მოსარჩელეს შესთავაზა მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის ურთიერთშეთანხმებით შეწყვეტა, რაზედაც მოსარჩელემ უარი განაცხადა.
3.5 2021 წლის 26 ოქტომბერს, მოსარჩელეს აცნობეს 2021 წლის 4 ოქტომბრის რეორგანიზაციის ბრძანება. 2021 წლის 8 ნოემბერს, მოსარჩელემ, მოპასუხისაგან მიიღო წერილობითი შეთავაზება ალტერნატიულ პოზიციაზე დასაქმებასთან დაკავშირებით, სადაც შეთავაზებული პოზიციით შრომის ანაზღაურება შეადგენდა თვეში 700 ლარს. აღნიშნულზე 2021 წლის 9 ნოემბერს მოსარჩელემ უარი განაცხადა. იმავე დღეს, 2021 წლის 9 ნოემბერს მოპასუხემ, მოსარჩელეს ჩააბარა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ბრძანება, რომლის თანახმად, საქართველოს შრომის კოდექსის 47.1. მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, 2021 წლის 12 ნოემბრიდან მხარეთა შორის შეწყდა შრომითი ურთიერთობა. მოსარჩელეს მიღებული აქვს კანონით და გასაჩივრებული ბრძანებით გათვალისწინებული ორი თვის ხელფასი დამსაქმებლისაგან კომპენსაციის სახით.
3.6 სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, მოპასუხე კომპანიის ფინანსური სირთულეების შესახებ, რამაც გამოიწვია რეორგანიზაციის საჭიროება. 2020 წლის მარტის თვიდან კომპანიის ეკონომიკური მდგომარეობის გაუარესებას ასახავს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და დასტურდება, რომ ხელფასების გაცემისთვის კომპანიამ აიღო სესხები, შეძლებისდაგვარად შეამცირა სარეკლამო საქმიანობისათვის გადასახდელი დანახარჯი, მოლაპარაკების შედეგად შეძლო იჯარის ქირის ოდენობის შემცირება, მასთან დასაქმებულ რამდენიმე პირთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე.
3.7 სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ სასამართლოს უნდა გამოეკვლია, რა სახის ქმედებები განახორციელა მოპასუხემ ხარჯების ოპტიმიზაციის მიზნით და განემარტა, რა იგულისხმება თვითღირებულების ხარჯებში. პალატამ განმარტა, რომ განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერების დადგენა, რა დროსაც სასამართლო იკვლევს, არსებობდა თუ არა რეორგანიზაციის საჭიროება. რეორგანიზაციის მართლზომიერებას სასამართლო ადგენს კომპანიის ფინანსური მდგომარეობის გათვალისწინებით, ხოლო ის ფაქტორები, რამაც კომპანია მძიმე ფინანსურ მდგომარეობაში ჩააყენა, ასევე კომპანიის ხელმძღვანელობის ბიზნეს სამომავლო ქმედებები და ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების სტრატეგიები მოცემული დავის გადაწყვეტისთვის რელევანტურ ინფორმაციას არ წარმოადგენს.
3.8 სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ კომპანიის ინტერესებში არ შედიოდა მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლება. რეორგანიზაციის მიზანი არ ყოფილა მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. ამასთან, სამსახურიდან გათავისუფლებამდე 2021 წლის 8 ნოემბერს მოსარჩელემ მოპასუხისაგან მიიღო წერილობითი შეთავაზება ალტერნატიულ პოზიციაზე დასაქმებასთან დაკავშირებით, რაც გულისხმობდა იმას, რომ მოსარჩელის თანხმობის შემთხვევაში მოპასუხე კომპანია აცხადებდა მზადყოფნას, მასთან გაეგრძელებინა შრომით-სახელშეკრულებო ურთიერთობა. რაზედაც მოსარჩელემ უარი განაცხადა.
3.9 სააპელაციო პალატამ მიიაჩნია, რომ დამსაქმებელმა გამოიყენა ყველა შესაძლებლობა, შეენარჩუნებინა დასაქმებული და არ შეეწყვიტა მასთან შრომითი ურთიერთობა, დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ნება მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ მართლზომიერია და იგი ვერ მიიჩნევა მართლსაწინააღმდეგოდ. რის გამოც არ არსებობდა სადავო ბრძანების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.
4. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:
4.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
4.2 კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს ყურადღების მიღმა დარჩა ის გარემოება, რომ მოცემულ დავაში რეორგანიზაცია წარმოადგენს შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალურ საფუძველს, რომლითაც მოპასუხე მხარე ცდილობს არამართლზომიერი გადაწყვეტილება აქციოს კანონიერად.
4.3 კასატორი მიუთითებს, რომ რეორგანიზაციის ბრძანება გაიცა არა რეორგანიზაციის დაწყების მიზნით, არამედ რეორგანიზაციის გეგმის შემუშავების მიზნით. აღნიშნული ბრძანება წარმოადგენს მხოლოდ ფორმალობას, ვინაიდან არ მომხდარა გეგმის შემუშავება და არ განხორციელებულა ბრძანებაში მითითებული არცერთი მოქმედება. კომპანიას არ გადაუდგამს ნაბიჯები, რაც შეიძლებოდა რეორგანიზაციის საწინდარი გამხდარიყო.
4.4 კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეფასებინა არა ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერების დადგენა, რა დროსაც სასამართლო იკვლევს, არსებობდა თუ არა რეორგანიზაციის საჭიროება, არამედ უნდა გამოეკვლია გათავისუფლების ბრძანების მართლზომიერება.
4.5 კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა რეორგანიზაციის მართლზომიერების საკითხზე და აღენიშნა რომ რეორგანიზაციის დროს სამუშაო ძალის შემცირება, როგორც შედეგი უნდა წარმოადგენდეს აუცილებელ ელემენტს, რომელიც კუმულაციურად უნდა არსებობდეს ან ეკონომიკურ გარემოებებთან, ან ტექნოლოგიურ ცვლილებებთან, ან ორგანიზაციულ ცვლილებებთან ერთად.
4.6 კასატორის განმარტებით, დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულისთვის არ ყოფილა ისეთი ალტერნატიული სამუშაო ადგილის შეთავაზება, რომელიც იქნებოდა დასაქმებულის ცოდნისა და გამოცდილების პროპორციული.
4.7 კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არ იმსჯელა შეთავაზებული შრომის ანაზღაურების პროპორციულობასა და შესაბამისობაზე მ.გ–ძესთან არსებული ხელშეკრულების ფარგლებში განსაზღვრულ ხელფასთან, რომელიც თითქმის ოთხჯერ ნაკლები იყო მის ხელფასთან მიმართებით და არ ჯდებოდა არავითარ გონივრულ ფარგლებში.
4.8 კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ მართლზომიერია. აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად სასამართლო უთითებს, რომ კომპანიამ ხელფასების გასაცემად აიღო სესხები, შეამცირა სარეკლამო საქმიანობის დანახარჯები და შეამცირა იჯარის გადასახადი. წარმოუდგენელია სასამართლოს მიერ აღნიშნული შეფასება, ვინაიდან არ დგინდება სესხის აღების მიზნობრიობა, ასევე არ დგინდება, თუ რაში მოხდა მისი გახარჯვა, არ შეაფასა სესხის აღების მიზეზები, რომელიც შეიძლება განპირობებული ყოფილიყო ინვესტიციის მიზნითაც. მოპასუხე მხარე უთითებდა, რომ 2021 წლის ოქტომბრის თვიდან 2022 წლის მაისის თვემდე არამხოლოდ გაანახევრეს, არამედ თითქოს აღარ ხდებოდა ამ მომსახურების მიღება. წარმოდგენილი ინვოისების შესაბამისად კი დასტურდება საწინააღმდეგო, რომ კომპანია აღნიშნულ პერიოდშიც ყოველთვიურად და სტაბილურად ახორციელებდა სარეკლამო მომსახურების მიღებას.
4.9 კასატორი მიუთითებს, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი საიჯარო ხელშეკრულებები, რომლითაც დადასტურდებოდა, თუ რა იყო ყოველთვიური იჯარის თანხა და რეალურად მოხდა თუ არა ხელშეკრულებით მისი შემცირება. საქმეში წარმოდგენილია გადახდის დოკუმენტები, სადაც ჩანს, რომ იჯარის თანხები 2021-2022 წლებში უფრო ნაკლები ოდენობით არის გადახდილი, თუმცა პირვანდელი იჯარის ოდენობა შევსებული და დაბალანსებულია კომუნალური გადახდებით, რომელსაც მოპასუხე უხდიდა გამქირავებელ კომპანიას.
4.10 კასატორის განმარტებით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდება ისეთი ფინანსური პრობლემები ან/და განხორციელებული რეორგანიზაცია, ხარჯების დაზოგვა და ა.შ, რასაც შეეძლო ობიექტური კრიტერიუმების ფარგლებში გამოეწვია კასატორის სამსახურიდან გათავისუფლების გარდაუვალი აუცილებლობა.
5. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 ივლისის განჩინებით, მ.გ–ძის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის თანახმად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
6. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, შემდეგ გარემოებათა გამო:
7. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ” ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.
9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო საჩივარი დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით დასაბუთებულ შედავებას არ შეიცავს, რის გამოც საკასაციო პალატისთვის სავალდებულო ძალისაა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად ცნობილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ:
10. 2019 წლის 3 ივნისიდან თ.გ–ძე წერილობითი შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე დასაქმებული იყო შპს „რ.ს–სის“ გაყიდვების განყოფილების ხელმძღვანელის პოზიციაზე. მოსარჩელის ყოველთვიური შრომის ანაზღაურება შეადგენდა დარიცხულ 1625 ლარს. 2021 წლის 3 ივნისიდან მხარეთა შორის არსებული ვადიანი შრომითი ურთიერთობა გარდაიქმნა უვადო შრომითი ურთიერთობად. 2020 წლის 01 ოქტომბრიდან ცვლილებები შევიდა შრომის ხელშეკრულებაში და შრომითი ანაზღაურების ოდენობა განისაზღვრა ყოველთვიურად, დარიცხული 2250 ლარით. ხელშეკრულებით ასევე გათვალისწინებული იქნა ბონუსური ანაზღაურების წესი.
11. 2021 წლის 8 ოქტომბერს, მოპასუხემ მოსარჩელეს შესთავაზა მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის ურთიერთშეთანხმებით შეწყვეტა, რაზედაც მოსარჩელემ უარი განაცხადა.
12. 2021 წლის 26 ოქტომბერს, მოსარჩელეს აცნობეს 2021 წლის 4 ოქტომბრის რეორგანიზაციის ბრძანება. 2021 წლის 8 ნოემბერს, მოსარჩელემ, მოპასუხისაგან მიიღო წერილობითი შეთავაზება ალტერნატიულ პოზიციაზე დასაქმებასთან დაკავშირებით, სადაც შეთავაზებული პოზიციით შრომის ანაზღაურება შეადგენდა თვეში 700 ლარს. აღნიშნულზე 2021 წლის 9 ნოემბერს მოსარჩელემ უარი განაცხადა. იმავე დღეს, 2021 წლის 9 ნოემბერს მოპასუხემ, მოსარჩელეს ჩააბარა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ბრძანება, რომლის თანახმად, საქართველოს შრომის კოდექსის 47.1. მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, 2021 წლის 12 ნოემბრიდან მხარეთა შორის შეწყდა შრომითი ურთიერთობა. მოსარჩელეს მიღებული აქვს კანონით და გასაჩივრებული ბრძანებით გათვალისწინებული ორი თვის ხელფასი დამსაქმებლისაგან კომპენსაციის სახით.
13. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლო პირველ რიგში ამოწმებს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. დასაქმებულის სამუშაოდან განთავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანების კანონიერების დადგენა შესაძლებელია, მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული განთავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად. მუშაკის სამუშაოდან დათხოვნის შესახებ ყოველ კონკრეტულ ბრძანებას თავისი საფუძველი გააჩნია, რაც ამართლებს ან არ ამართლებს მის გამოცემას. ასეთ დროს, სასამართლოს როლი სწორედ ბრძანების საფუძვლის მართლზომიერების საკითხის გამორკვევაა, რაც დასაქმებულის სარჩელის იურიდიული ბედის განმსაზღვრელია (შდრ. იხ. სუსგ: №ას-1304-2020, 11.06.2021; №ას-151-147-2016,1 9.04.2016).
14. საკასაციო პალატა, უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, შრომის თავისუფლება უზრუნველყოფილია. ყველას აქვს სამუშაოს თავისუფალი არჩევის უფლება. უფლება შრომის უსაფრთხო პირობებზე და სხვა შრომითი უფლებები დაცულია ორგანული კანონით.
15. საქართველოს ორგანული კანონის „საქართველოს შრომის კოდექსის“ მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ, ხოლო, ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით.
16. შრომის უფლება არის ადამიანის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი უფლება. შრომა, სოციალური გარემო არის ადამიანის ყოფიერების უმთავრესი ელემენტი, ხოლო ანაზღაურება ღირსეული არსებობის მთავარი პირობა. ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-6 მუხლის შესაბამისად, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფონი (რომელსაც წარმოადგენს საქართველო), აღიარებენ შრომის უფლებას, რომელიც შეიცავს თითოეული ადამიანის უფლებას საარსებო სახსრები მოიპოვოს საკუთარი შრომით.
17. პალატა მიუთითებს, რომ განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულისათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, მნიშვნელოვანია, დადგინდეს, რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე, დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა (სუსგ. Nას-224-224-2018, 18.05.2018წ.; Nას-941-891-2015, 29.01.2016 წ.).
18. საკასაციო პალატა აქვე განმარტავს, რომ შრომითსამართლებრივ დავებში მნიშვნელოვანია, გამოირიცხოს დამსაქმებლის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენება. სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ფუნქციაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაა. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა (იხ. სუსგ. საქმეზე Nას-1350-2019, 27.11.2019 წ.).
19. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის სამუშაოდან განთავისუფლების საფუძველია სშკ-ის 47.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი. აღნიშნული მუხლის მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია - ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას.
20. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული საფუძველი არაერთხელ გამხდარა საკასაციო სასამართლოს განმარტების საგანი. ამ განმარტებების ძირითადი ნაწილის შინაარსი შემდეგია: „რეორგანიზაცია არის საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის სტრუქტურის შეცვლა, გადაკეთება, გარდაქმნა ან მისი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის შეცვლა, რასაც შესაძლოა, გარკვეულ შემთხვევებში, მოჰყვეს შტატების შემცირება, მაგრამ, რაც მთავარია, ამგვარი ცვლილებები აუცილებელს უნდა ხდიდეს შტატების შემცირებას, ვინაიდან, რეორგანიზაცია თავისთავად არ იწვევს შტატების შემცირებას. საწარმოში რეორგანიზაციის რეალურად (სტრუქტურის ან სამართლებრივი ფორმის შეცვლის, გადაკეთების, გარდაქმნის) განხორციელების შემთხვევაში, საწარმოს ადმინისტრაცია ვალდებულია, ასაბუთოს შტატების შემცირების აუცილებლობა, რათა შტატები ფორმალურად არ შემცირდეს და არ იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (იხ. სუსგ.№ას-130-2019 12.04.2019წ.).
21. მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელმა შეძლო დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება, კერძოდ, იმის დადასტურება, რომ რეორგანიზაციის აუცილებლობის წინაშე დადგა მძიმე ფინანსური სირთულეების გამო და მოსარჩელის სამუშაოდან დათხოვნა რეალურად განხორციელებული ორგანიზაციული ცვლილებების (შტატების შემცირება) შედეგია. ამ დასკვნის საფუძველს ქმნის მოპასუხის მიერ მითითებული და სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლის მიმართ კასატორის მხრიდან საფუძვლიანი შედავება არ არის წარმოდგენილი. კერძოდ, მოპასუხის მიერ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, ხელფასების გასაცემად, მოპასუხე კომპანიამ აიღო სესხები, შეძლებისდაგვარად შეამცირა სარეკლამო საქმიანობისათვის გადასახდელი დანახარჯი, მოლაპარაკების შედეგად შეძლო იჯარის ქირის ოდენობა შეამცირება, მასთან დასაქმებულ რამდენიმე პირთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე, აღნიშნული გატარებული ღონისძიებების მიუხედავად, კომპანიამ 2020 და 2021 წლების საქმიანობა მაინც მნიშვნელოვანი ზარალით დაასრულა.
22. საკასაციო პალატა, კასატორის ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხე კომპანიის 2021 წლის 4 ოქტომბრის #04-1-1 ბრძანების საფუძველზე, ჩამოყალიბდა კომპანიის ხარჯების ოპტიმიზაციის საკითხზე შემაჯამებელი ხედვა და შედგენილ იქნა კომპანიის ახალი ორგანიზაციული სტრუქტურა. ახალი სტრუქტურის მიხედვით, განყოფილების ხელმძღვანელის პოზიციის ქვეშ არსებული ფუნქციები (გაყიდვების განყოფილების ხელმძღვანელის), დამატებითი ანაზღაურების გარეშე, შეითავსა კომპანიის დირექტორმა (იხ.ტ. I. ს.ფ. 498-500). აღნიშნული ცხადყოფს, რომ კომპანიაში მოპასუხის მიერ დაკავებული თანამდებობა გაუქმდა და აღარ არსებობს მოპასუხის მიერ დაკავებული თანამდებობის საჭიროება ან/და ამ მიმართულებით ხელმძღვანელი პირის საშტატო ერთეულის შექმნის აუცილებლობა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა თვლის, რომ კომპანიაში განხორციელებული რეორგანიზაციის საჭიროება ნამდვილად არსებობდა. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ რეორგანიზაციის დაწყების შესახებ მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება მოსარჩელის მიერ არ გასაჩივრებულა.
23. საკასაციო პალატა ასევე განმარტავს, რომ რეორგანიზაცია, თუნდაც მართლზომიერად ჩატარებული, ყოველთვის არ ქმნის დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების ლეგიტიმურ საფუძველს. შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის - რეორგანიზაციის საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია, იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს“ (იხ. სუსგ: №ას-1029-2020, 02.12.2020).
24. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ, ვინაიდან მოხდა მოსარჩელის პოზიციის გაუქმება, დამსაქმებლის მიერ მოსარჩელეს შეეთავაზა ალტერნატიული, (გაყიდვების მენეჯერის პოზიცია), თუმცა მცირე ანაზღაურებით პოზიცია, რაზედაც მან უარი განაცხადა (იხ. ტ. I, ს.ფ. 101). აღნიშნულის შემდეგ მოპასუხემ მოსარჩელესთან შეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგ მოსარჩელეზე გაიცა კომპენსაცია, 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით.
25. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, დამსაქმებელმა რეორგანიზაციის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემთხვევაში, კუმულაციურად დაასაბუთა და დაამტკიცა შემდეგი წინაპირობები არსებობა: ფინანსური სირთულეები, რამაც გამოიწვია ორგანიზაციული ცვლილებების გარდაუვალობა; გამოიკვეთა დამსაქმებლის ლეგიტიმური მიზანი რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებისათვის, ასევე გამოვლინდა შტატების რეალურად და კანონთან შესაბამისად შემცირების ფაქტი, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დამსაქმებელმა წარმოაჩინა თანმიმდევრული სურათი, რომელიც გონიერ დამკვირვებელს დაარწმუნებს მთელი ამ პროცესის სისწორესა და კანონიერებაში.
26. საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ შრომის თავისუფლება არ არის აბსოლუტური ხასიათის კონსტიტუციური უფლება, ამასთან მნიშვნელოვანია, კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 დანაწესი, რომელიც შრომის კონსტიტუციური თავისუფლების მომწესრიგებელი ნორმის ნაწილია _ „სახელმწიფო ვალდებულია ხელი შეუწყოს თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარებას“, საკასაციო სასამართლო ერთ-ერთ განჩინებაში უთითებს: „გასათვალისწინებელია... საწარმოს მენეჯმენტის მიზნები და სწრაფვა, რათა გონივრულად, სამართლიანად და კანონიერად შეფასდეს საწარმოს გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, მათ შორის, ეკონომიკური მოთხოვნების საფუძველზე, დასაქმებულთან ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლოებმა ძალზედ ფრთხილად და წინდახედულად უნდა იმსჯელონ სასამართლო კონტროლის ფარგლებში, კონკრეტული საწარმოს ბიზნეს გადაწყვეტილებასა და სამეწარმეო პოლიტიკაზე, რათა კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტით დადგენილი ვალდებულების - თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარების - ხელშეწყობა მოხდეს“ (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-941-891-2015, 29.01.2016წ; №ას- 1145-1101-2016, 17.03.2017წ.).
27. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, პალატას მიაჩნია, რომ დამსაქმებელს ჰქონდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისათვის სშკ-ის 47.1 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი, რის გამოც სადავო ბრძანების ბათილობაზე უარის თქმის შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაზიარებელია.
28. ამასთან, საკასაციო პალატას მიზანშეწონილად არ მიაჩნია, იმსჯელოს სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნებთან დაკავშირებით, ვინაიდან პირველი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის პირობებში, მითითებულ მოთხოვნებს საფუძველი გამოეცალა.
29. და ბოლოს, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N7932/03).
30. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაცია მისცა მათ, სწორად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
31. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.
32. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
33. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.
34. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
35. პროცესის ხარჯები
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან, საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
მ.გ–ძის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად; კასატორს, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს, მ. ა–ის მიერ, სს „თიბისი ბანკში“ საკასაციო საჩივარზე, სახელმწიფო ბაჟის სახით, 2023 წლის 04 ივლისს მაისს, N1 საგადასახადო დავალებით გადახდილი, 300 ლარის 70% - 210 ლარი; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
