09 დეკემბერი 2024 წელი საქმე №ას-1121-2024 თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ამირან ძაბუნიძე
გოჩა ჯეირანაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი - თ.ქ–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე - ს.ს. „თ.დ–ვა“
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - სუბროგაციის წესით ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. ს.ს. „თ.დ–ვა“-მ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე თ.ქ–ძის მიმართ ზიანის ანაზღაურების შესახებ.
2. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით - სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 20 754.60 ლარის გადახდა.
4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 ივლისის განჩინებით - სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილება შემდეგ ფაქტობრივსამართლებრივ საფუძვლებზე მითითებით:
5.1. ს.ს. „თ.დ–ვა“-სა და შ.პ.ს. „თ. ლ“-ს შორის გაფორმდა სადაზღვევო ხელშეკრულება № K/MO/C/012326/22, რომლის მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2022 წლის 17 იანვრიდან - 2022 წლის 30 ივნისამდე.
5.2. სადაზღვევო ხელშეკრულების საგანი იყო დაზღვევა ავტოსატრანსპორტო საშუალების „Ford TRANSIT 460E”, სახელმწიფო ნომრით ,,.....", გამოშვების წელი - 2021წელი.
5.3. 2022 წლს 12 აპრილის ავტოსაგზაო შემთხვევისას, დაზიანდა ს.ს. „თ.დ–ვა“-ს მიერ დაზღვეული ავტომობილი, მარკა/მოდელი „Ford TRANSIT 460E”, სახელმწიფო ნომრით ,,.....", გამოშვების წელი - 2021წ.
5.4. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამისი მოხელის მიერ 12.04.2022წ. შედგენილი ელექტრონული საჯარიმო ქვითრის/სამართალდარღვევის ოქმისა და პატაკის მიხედვით, ავტოსაგზაო შემთხვევაში ბრალეულ პირად დადგენილია მოპასუხე, თ.ქ–ძე.
5.5. დადგენილ სადავო ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენს ის, რომ დაზიანებული, 2021 წელს გამოშვებული ავტომობილის, მარკა/მოდელი „Ford TRANSIT 460E”, სახელმწიფო ნომრით ,,.....", აღდგენისთვის საჭირო თანხის ოდენობა შ.პ.ს. „ჯ. მ–ის“ ინვოისის მიხედვით განისაზღვრა 20 754.60 ლარით (დღგ-ს ჩათვლით), რაც ს.ს. „თ.დ–ვა“-მ აუნაზღაურა დამზღვევს.
5.6. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 408.1, 832.1 მუხლები. პალატის განმარტებით, იმისათვის, რომ მოპასუხეს ზიანის ანაზღაურება დაჰკისრებოდა, უნდა დადგენილიყო არსებობდა თუ არა სუბროგაციის პრინციპის გამოყენების წინაპირობები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 832.1 მუხლის თანახმად.
5.7. პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 832-ე მუხლისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე დაყრდნობით განმარტა სუბროგაციის პრინციპი და აღნიშნა, რომ ამ მუხლით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე. ეს უკანასკნელი კი, თავის მხრივ, ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, ზიანის მიყენების შედეგად. პალატამ განმარტა, რომ პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელი იყო მიზეზშედეგობრივი კავშირის გათვალისწინება მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.
5.8. მითითებული მსჯელობიდან გამომდინარე, დადგენილი გარემოებების ფარგლებში, რომ სადაზღვევო შემთხვევა გამოიწვია აპელანტის ბრალეულმა ქმდებამ და, რომ დაზღვევის ხელშეკრულების ფარგლებში მოსარჩელემ დამზღვევს გადაუხადა 20754.60 ლარი, პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო სუბროგაციის პრინციპის გამოყენების წინაპირობები.
5.9. პალატამ გაზი გაუსვა მტკიცების ტვირთის გადანაწილების პრინციპს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე მითითებით და ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის საფუძველზე განმარტა, რა პრინციპების დაცვით აფასებს სასამართლო საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს და აღნიშნული მსჯელობიდან მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად გამოიკვლია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებებიც მართებულად განსაზღვრა.
5.10. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება სარჩელის უსაფუძვლობასთან დაკავშირებით და სუბროგაციის პრინციპზე მითითებით დაადგინა, რომ ვინაიდან აპელანტმა ბრალეული ქმედებით მიაყენა ზიანი დამზღვევს და, სადაზღვევო კომპანიას უკვე ანაზღაურებული ჰქონდა დამზღვევისათვის ზიანი, მას ეკისრებოდა ზიანის ანაზღაურება.
6. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
6.1. კასატორმა სადავოდ გახადა ავტომობილის დაზიანების შედეგად მიყენებული ზიანის ოდენობა შ.პ.ს. „ჯ.მ“-ის მიერ შეფასებული ზიანის ოდენობასთან მიმართებით, ვინაიდან მოსარჩელეს არ წარუდგენია მტკიცებულება რეალურად დაზიანდა თუ არა მანქანის ის ნაწილები, რომლის ღირებულებებიც ჩამოთვლილი იყო შ.პ.ს. „ჯ.მ“-ის ინვოისში. დაზიანებული ავტომობილი არ შემოწმებულა და არ დათვალიერებულა კასატორის მონაწილეობით, არც საპატრულო პოლიციის მიერ შედგენილი პატაკით (აქტით) არ ირკვევა ზუსტი დაზიანება, მოწინააღმდეგე მხარეს კი დაზიანებული ნაწილის შესახებ მისთვის არ შეუტყობინებია და სარჩელის ჩაბარების შემდეგ გახდა ცნობილი. მაშინ, როცა მანქანა უკვე შეკეთებული იყო და დაზიანებული ნაწილებიც არ მოიძებნებოდა, კასატორს არ ჰქონდა ზიანის რეალური ოდენობის მტკიცების შესაძლებლობა. ასეთ პირობებში კი სასამართლოს მითითება, რომ საწინააღმდეგოს დამტკიცება მას ევალებოდა, გაუგებარია და არღვევს შეჯიბრებითობისა და მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპებს.
6.2. კასატორი გამორიცხავს მის პასუხისმგებლობას იმ მიზეზითაც, რომ ავტომობილი არ წარმოადგენს მის საკუთრებას და შესაბამისად ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა მიმართული უნდა ყოფილიყო ავტომობილის მესაკუთრე შ.პ.ს. „თ.ლ“-ის მიმართ. ვინაიდან, მოსარჩელემ არ მოითხოვა მოპასუხედ ამ უკანასკნელის საქმეში ჩართვა, სასამართლოს უარი უნდა ეთქვა მოსარჩელისათვის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.
7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, მიღებული იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:
8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
10. სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 408.1. მუხლი (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), და 832.1. მუხლი (თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის უნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. თუ დამზღვევი უარს იტყვის მესამე პირის მიმართ თავის მოთხოვნაზე ან მისი მოთხოვნის უზრუნველყოფის უფლებაზე, მაშინ მზღვეველი თავისუფლდება ზიანის იმ ოდენობით ანაზღაურების მოვალეობისაგან, რამდენიც მას შეეძლო მიეღო თავისი ხარჯების ასანაზღაურებლად უფლების განხორციელებასთან ან მოთხოვნის წაყენებასთან დაკავშირებით).
11. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 832.1 მუხლით გათვალისწინებულია შესაძლებლობა, რა დროსაც მზღვეველზე გადადის იმ მოთხოვნის უფლება, რაც გააჩნია დამზღვევს ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ და ამ უფლების გადასვლა ხორციელდება მზღვეველის მიერ გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში. მოთხოვნის უფლების ასეთი გადასვლა ცნობილია „სუბროგაციის“ პრინციპის სახით. ეს პრინციპი გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ერთი მხარე იკავებს სხვა პირის ადგილს ისე, რომ მას შეუძლია თავის სასარგებლოდ განახორციელოს ამ უკანასკნელის უფლებები მესამე პირის მიმართ. სუბროგაციის მეშვეობით დამზღვევის ნაცვლად მზღვეველს წარმოეშობა უფლება, გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში, დამზღვევის ქონებრივი ინტერესის ხელმყოფისაგან მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. სუბროგაციის დროს დამზღვევის, როგორც დაზარალებულის, ე.ი. როგორც კონკრეტული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის კრედიტორის ადგილს იკავებს სადაზღვევო კომპანია (მზღვეველი). ასეთ შემთხვევაში ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსი და ხასიათი არ იცვლება, მაგრამ იცვლება ამ ურთიერთობის კრედიტორი. ამ დროს ახალი მოთხოვნა კი არ წარმოიშობა, არამედ იცვლება მხოლოდ კრედიტორი, კერძოდ, დაზარალებული დამზღვევი იცვლება სადაზღვევო კომპანიით (მზღვეველით) (იხ. სუსგ საქმე №ას-581-549-2011, 05 სექტემბერი, 2012 წელი).
12. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 832-ე მუხლით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე. ნორმა ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება ზიანის მიყენების შედეგად. თავისთავად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებას, რომლის სტრუქტურულ ელემენტს წარმოადგენს მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალი. შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის (შდრ. სუსგ № ას-809-776-2016, 04.04.2017).
13. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედებით გამოწვეული ავტოსაგზაო შემთხვევისას, სადაზღვევო კომპანიის მიერ დაზღვეული ავტოსატრანსპორტო საშუალება დაზიანდა, რომლის აღსადგენად საჭიროა 20 754.60 ლარი, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი შ.პ.ს. „ჯ.მ“-ის მიერ გაცემული ინვოისით, რომელშიც დეტალურად არის გაანგარიშებული დაზიანებული ავტონაწილებისა და შესრულებული სამუშაოების ჩამონათვალი. ასევე, უდავოა, დაზიანებული ავტომობილის აღდგენისთვის საჭირო თანხა - 20 754.60 ლარი ს.ს. „თ.დ–ვა“-მ დამზღვევს აუნაზღაურა.
14. კასატორის პრეტენზია ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ წარმოდგენილი კალკულაცია დაზიანებულ ავტომანქანის რეალურ მდგომარეობასთან მიმართებით არარეალურია და მტკიცების ტვირთის არასწორი გადანაწილებით სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპი დაარღვია.
15. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ მტკიცდებოდა ზიანი ინვოისში მითითებული მოცულობით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა ვერ შეძლო კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება დამაჯერებელი და სარწმუნო არგუმენტებით. მას მოსარჩელის პოზიციის გასაბათილებლად დასაშვები და რელევანტური მტკიცებულებები სასამართლოსთვის არ წარუდგენია, მხოლოდ ზეპირსიტყვიერ მსჯელობას კი საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს. შემდავებელს უნდა წარმოედგინა იმგვარი მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოსთვის უცილობლად სარწმუნოს გახდიდა მისი პოზიციის სისწორეს. ასეთ მტკიცებულებად კი, კასატორის მხოლოდ მოსაზრება არ განიხილება. შ.პ.ს. „ჯ. მ“-ის ინვოისით განისაზღვრა მოპასუხის ბრალეული ქმედებით დაზიანებულ ნივთზე არსებული დაზიანებების გამოსწორებისათვის გასაწევი ხარჯების მოცულობა, ხოლო სასამართლომ მტკიცებულების შეფასების საფუძველზე მართებულად დაასკვნა მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ზიანსა და მისგან გამომდინარე შედეგს შორის.
16. აღსანიშნავია, რომ მოპასუხე მის პასუხისმგებლობას გამორიცხავს იმ მიზეზითაც, რომ ავტომობილი მისი საკუთრება არ არის და მესაკუთრის საქმეში ჩართვის გარეშე არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები.
17. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ პირი სატრანსპორტო საშუალებას იყენებს მფლობელის ნებართვის გარეშე, იგი ვალდებულია მფლობელის ნაცვლად აანაზღაუროს ზიანი. ამასთან, მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი, თუ სატრანსპორტო საშუალების გამოყენება შესაძლებელი გახდა მისი ბრალის გამო. ამ ნაწილის პირველი წინადადება არ გამოიყენება, თუ მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად, ან თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან.
18. კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის მსჯელობას და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველ ნაწილზე მითითებით განმარტავს, რომ მითითებული ნორმა წარმოადგენს სატრანსპორტო საშუალებით, როგორც მომეტებული საფრთხის წყაროს ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურების მარეგულირებელ სპეციალურ დანაწესს და განსხვავებით სამოქალაქო კოდექსში დამკვიდრებული ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპისა, ადგენს პირის ვალდებულებას, ნორმაში ჩამოთვლილ სიკეთეთა ხელყოფის შემთხვევაში, აგოს პასუხი (აანაზღაუროს ზიანი) მიუხედავად ბრალისა. კანონის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია თავად ზიანის წყაროს განსაკუთრებული თვისებით, რის გამოც იგი იურიდიულ ლიტერატურაში მომეტებული საფრთხის წყაროდ განიხილება. თავის მხრივ, ნორმის სუბიექტები არიან ვალდებული და დაზარალებული პირი. ვალდებულ პირად კანონი განიხილავს ნივთის მფლობელს, ანუ პირს, რომელსაც ამ ქონებაზე საკუთრება მართლზომიერად აქვს მოპოვებული, თუმცა, მფლობელი, როგორც ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი, შეიძლება იყოს, როგორც პირდაპირი, ისე _ არაპირდაპირი. განსახილველ შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა დაყენებულია პირდაპირი მფლობელის (მძღოლის) მიმართ. თუმცა, იმის მიხედვით, თუ რა გზით (იურიდიულად ნამდვილი უფლების საფუძველზე) აღმოჩნდა ნივთი მოსარგებლის ფაქტობრივ ბატონობაში, განსხვავებულია ამ ნივთის ექსპლუატაციით მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებელი სუბიექტიც (ნორმის მე-4 ნაწილი). ამდენად, სარჩელის საფუძვლიანობის (მომეტებული საფრთხის წყაროს ექსპლუატაციით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა) განმაპირობებელია გარემოება იმის თაობაზე, ავტოსატრანსპორტო შემთხვევისას თუ ვის გააჩნდა საკუთრება ზიანის წყაროზე. (შდრ. სუსგ №ას-463-445-2016, 08.07.2016წ.)
19. არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მყარად დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკა, დელიქტური ვალდებულების ზოგადი და კერძო შემთხვევის მარეგულირებელი ნორმების ურთიერთმიმართების თაობაზე, რომლის თანახმადაც, დაზარალებულ პირს არ ეკრძალება, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლის მიხედვით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა ერთობლივად წაუყენოს, როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების მფლობელს, რომელიც ზიანის მიმყენებელია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 999.4 მუხლის მესამე წინადადების საფუძველზე, ისე - სატრანსპორტო საშუალების მოსარგებლეს, რომელიც ბრალეულად მოქმედებდა და ზიანის მიმყენებელია 992-ე მუხლის საფუძველზე (იხ. სუსგ №ას-254-239-2010, 20.07.2010; №ას-39-38-10, 15.07.2010).
20. პალატის განმარტებით, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის აწესებს როგორც სატრანსპორტო საშუალების მფლობელის, ისე მოსარგებლის სოლიდარულ პასუხისმგებლობას დამდგარ შედეგზე, მაგრამ აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ განსახილველი ნორმები არ ართმევს დაზარალებულს უფლებას, ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოს, იმ პირისაგან, ვისაც უშუალოდ ბრალი მიუძღვის ზიანის მიყენებაში საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად.
21. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს.
22. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
23. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის, 1037 ლარის და 73 თეთრის გადახდა კასატორს გადაუვადდა საკასაციო სასამართლოს 2024 წლის 17 სექტემბრის განჩინებით. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაეკისროს გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 30%-ის, 311 ლარის და 32 თეთრის გადახდა.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით,
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. თ.ქ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. თ.ქ–ძეს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 სექტემბრის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის _ 1037 ლარის და 73 თეთრის 30%-ის _ 311 ლარის და 32 თეთრის გადახდა.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
გოჩა ჯეირანაშვილი
