საქმე №ას-1074-2024 28 თებერვალი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ჯ.მ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.დ–ძე, ი.ბ–ძე (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. დ.დ–ძემ (შემდგომ – პირველი მოსარჩელე) და ი.ბ–ძემ (შემდგომ – მეორე მოსარჩელე) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში შპს „ჯ.მ–ის“ (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვეს: მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს მანგანუმის მოპოვების შედეგად მისთვის მიყენებული ზიანის - 310 600 ლარის, ასევე, სახელმწიფო ბაჟისა და ექსერტიზის ხარჯისა ანაზღაურება; მოპასუხეს მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს მანგანუმის მოპოვების შედეგად მიყენებული ზიანის - 136 615 ლარის, ამავდროულად, სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, ექსპერტიზისა და იურიდიული მომსახურების ხარჯის გადახდა.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელეთა განმარტებით, მანგანუმის მოპოვებითი სამუშაოების წარმოებისას მოპასუხემ დააზიანა ქ.ჭიათურაში, .......... ქუჩაზე მდებარე მათი კუთვნილი საცხოვრებელი სახლები და შენობა-ნაგებობები. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნების თანახმად, ზიანი გამოწვეულია მოპასუხის მიერ წარმოებული მიწისქვეშა სამთო აფეთქებითი სამუშაოებით. ნაგებობების კედლები დეფორმირებულია და გაჩნდა ბზარები. მოპასუხემ ზიანის ანაზღაურებაზე მოსარჩელეებს უარი განუცხადა.

მოპასუხის პოზიცია:

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელეთა მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნები ურთიერთსაწინააღმდეგოა, შედგენილია არაუფლებამოსილი და არაკომპეტენტური პირების მიერ. არ არსებობს მტკიცებულება, რომელიც მოსარჩელეთა მხრიდან დასახელებულ რაიონში მოპასუხის მიერ სადავო სამუშაოების ჩატარებას დაადასტურებდა. ამასთან, მიყენებული ზიანის ოდენობა გადაჭარბებულია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 7 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა, რაც მოპასუხემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 აპრილის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 155 300 ლარის, სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1500 ლარის, ექსპერტიზის დასკვნების მომზადებაზე გაწეული - 1300 ლარისა და წარმომადგენლის მომსახურებაზე გაწეული - 6212 ლარის ანაზღაურება, ხოლო მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ - 95 630.5 ლარის, სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2100 ლარის, ექსპერტიზის დასკვნების მომზადებისათვის გაწეული - 1260 ლარისა და წარმომადგენლის მომსახურების ღირებულების - 3825.22 ლარის ანაზღაურება, ასევე, ორივე მოსარჩელის სასარგებლოდ - სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 3920 ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

6. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სარჩელის ფაქტობრივი საფუძველი ისაა, რომ მოპასუხის მიერ ჩატარებული სამთო სამუშაოების ზემოქმედებით დაზიანდა მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთები და მათზე განთავსებული ხე-მცენარეები, რითაც მათ მიადგათ მატერიალური ზიანი.

7. პირველმა მოსარჩელემ მისთვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტის დასამტკიცებლად სასამართლოს წარუდგინა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2022 წლის 2 მარტის დასკვნა, რომლის მიხედვით, „ქ. ჭიათურაში, ...... №6-ში, პირველი მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ 813 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ .......) მდებარე საცხოვრებელი სახლის ტექნიკური მდგომარეობა, მასზე არსებული დაზიანებებისა და სეისმურ ნორმებთან გარკვეული შეუსაბამობის გამო, არადამაკმაყოფილებელია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ შემდეგი: დაზიანებები გამოწვეულია სხვადასხვა ფაქტორთა ერთობლიობით: მოუვლელობით, განცდილი ფიზიკური და ასაკობრივი ცვეთით, ექსპლუატაციის ხანგრძლივი პერიოდის მანძილზე გადატანილი სხვადასხვა ინტენსივობის მიწისძვრებით, ფუძე-გრუნტის გაწყლიანებით და მოპასუხის მიერ წარმოებული მიწისქვეშა აფეთქებითი სამუშაოებით“.

8. მეორე მოსარჩელემაც მისთვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტის დასამტკიცებლად სასამართლოს წარუდგინა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნა, რომლის თანახმად: „ქ.ჭიათურაში, ........ ქუჩის №49-ში, მეორე მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ 804 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე (ს/კ ........) მდებარე საცხოვრებელი სახლის ტექნიკური მდგომარეობა, მასზე არსებული დაზიანებებისა და სეისმურ ნორმებთან გარკვეული შეუსაბამობების გამო, არადამაკმაყოფილებელია. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ შემდეგი: დაზიანებები გამოწვეულია სხვადასხვა ფაქტორთა ერთობლიობით: ექსპლუატაციის ხანგრძლივი პერიოდის მანძილზე გადატანილი სხვადასხვა ინტენსივობის მიწისძვრებით, ფუძე-გრუნტის გაწყლიანებით და მოპასუხის მიერ წარმოებული მიწისქვეშა აფეთქებითი სამუშაოებით ... რაც შეეხება ნაკვეთის ტერიტორიაზე არსებულ სხვა ნაგებობებს, აქედან მიწისზედა ერთსართულიანი ნაგებობის რეაბილიტაცია შესაძლებელია, თუმცა, ძირითადი შენობის მსგავსად, მანაც შეიძლება სამთო მოპოვებითი სამუშაოების დროს, აფეთქებების შედეგად, დაზიანებები კვლავ მიიღოს და მისი ტექნიკური მდგომარეობა საგრძნობლად გაუარესდეს ... ავტოფარეხის მდგომარეობა იმდენად რთულია, ბეტონის ეროზიისა და მუშა არმატურის ძლიერი კოროზირების, აგრეთვე, კედლების ჰიდროიზოლაციის არარსებობისა და გრუნტის ძლიერი გაწყლოვანების გამო, რომ მისი რეაბილიტაცია შეუძლებელი და არარენტაბელურია“. გარდა ამისა, მოსარჩელეებმა, მათთვის მატერიალური ზიანის მიყენების ფაქტის დასამტკიცებლად, სასამართლოს წარუდგინეს საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამთო-გეოლოგიურ ფაკულტეტთან არსებული სამეცნიერო-საკვლევი საპროექტო ცენტრ „სამთო-გეოლოგის“ 2022 წლის საექსპერტო დასკვნა-ანგარიში. ამ დასკვნის თანახმად: „საკვლევ ობიექტ №1-სა (ს/კ ..........) და საკვლევ ობიექტ №2-ს (ს/კ .......) გააჩნია მრავალი, სხვადასხვა ხარისხის საინჟინრო ბზარები, შენობა-ნაგებობა დეფორმირებულია. დაზიანებები გამოწვეულია ექსპლუატაციის პერიოდში სხვადასხვა ინტენსივობის მიწისძვრებით, მიწისქვეშა აფეთქებებით, შემოგარენის და ფუძე-გრუნტების ზედმეტად გაწყლოვანებით, რაც წარმოადგენს ჯდენების ერთ-ერთ მთავარ მიზეზს, ასევე შენობა-ნაგებობების ექსპლუატაციის ხანდაზმულობით. არსებული გარემო მდგომარეობა უნდა შეფასდეს როგორც მძიმე, გამოწვეული როგორც ბუნებრივი პირობებით, ასევე, ძირითადად მოპასუხის მიერ წარმოებული სამთომადნო წიაღისეულის მოპოვების პროცესით, მათ შორის, კარიერის არასწორი ექსპლუატაციით“.

9. ზემოხსენებულ მტკიცებულებათა შეფასების შედეგად სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეთა საკუთრებაში არსებული ქონების (შენობა-ნაგებობებისა და მიწაზე განთავსებული ხე-მცენარეების) დაზიანების ერთ-ერთი მიზეზია მოპასუხის მიერ წარმოებული მიწისქვეშა აფეთქებითი სამუშაოები. ამ გარემოების საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

10. ზიანის ოდენობის ფაქტის დასადასტურებლად მოსარჩელეებმა სასამართლოს წარუდგინეს შპს „თ. ა–ის“ მიერ შესრულებული 2022 წლის 16 მარტის სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნები, რომელთა მიხედვით, პირველი მოსარჩელის კუთვნილი ქონების საერთო ღირებულება შეადგენს 310 600 ლარს, კერძოდ, „მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენს - 4300 ლარს, ნაკვეთში განთავსებული სახლის საბაზრო ღირებულება - 290 245 ლარს, ხოლო ნარგავების საკომპენსაციო საბაზრო ღირებულება - 10 095 ლარს, სულ - 310 600 ლარს“ (ქონების ღირებულების განსაზღვრის მიზნით, ექსპერტმა გამოიყენა შეფასების შემდეგი მეთოდები: დანახარჯების ჩანაცვლების მეთოდი და საბაზრო მეთოდი. შეფასების პროცესში, მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით, მოპოვებულ იქნა ანალოგების შესახებ მონაცემები, რომლებიც ეყრდნობა ბაზარზე არსებულ შეთავაზებებს და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მოწოდებული გარიგებების მონაცემებს. შენობა-ნაგებობების ღირებულება განისაზღვრა დანახარჯების ჩანაცვლების მეთოდით, ხოლო ნარგავების საკომპენსაციო ღირებულების დასადგენად ექსპერტმა გამოიყენა დაკარგული შემოსავლის განსაზღვრის მეთოდი).

11. მეორე მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთისა და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებისათვის მიყენებული ზარალის ოდენობის განსასაზღვრად ექსპერტმა გამოიყენა დანახარჯების აღდგენითი მეთოდი, რაც მოიცავს მათი გამაგრების, შეკეთებისა და კეთილმოწყობის არსებული დონის აღდგენის ღირებულების ჯამს და შეადგენს 136 615 ლარს.

12. ზიანის ოდენობის განმსაზღვრელი ზემოხსენებული მტკიცებულებების საწინააღმდეგოდ მოპასუხემ სასამართლოს წარუდგინა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნები და მიუთითა, რომ პირველი მოსარჩელის უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება შეადგენს 29 000 ლარს, ხოლო მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ ხე-მცენარეებს გამოკვეთილი მექანიკური დაზიანებები არ აღენიშნება. მეორე მოსარჩელის ქონების საბაზრო ღირებულება კი, შეადგენს 71 880 ლარს. აპელანტის მოსაზრებით, სასამართლოს სწორედ ამ დასკვნებით უნდა ეხელმძღვანელა იმ შემთხვევაში, თუ დაადგენდა მოსარჩელეთათვის ზიანის მიყენებაში მოპასუხის ბრალეულობას. აპელანტის აღნიშნული პრეტენზია სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა და განმარტა, რომ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნები, მოსარჩელეთა მხრიდან შემოთავაზებული დასკვნებისაგან განსხვავებით, შეიცავს მხოლოდ თეორიულ საკითხებზე მსჯელობას შეფასების მეთოდოლოგიასთან დაკავშირებით. მართალია, ექსპერტი მიუთითებს, რომ გამოიკვლია ბაზარი და მოახდინა ბაზრის იმ მონაცემების მოპოვება და ანალიზი, რომლებიც საშუალებას იძლეოდნენ, დადგენილიყო ანალოგიური უძრავი ქონების ობიექტები, მაგრამ დასკვნები არ შეიცავს რაიმე მითითებას ანალოგ ობიექტებთან მიმართებით, რაც საექსპერტო კვლევასა და მასში ასახულ გარემოებებს არასარწმუნოს ხდის. ასევე, გასაზიარებელი არაა აპელანტის პრეტენზია, რომ პირველი მოსარჩელის მიწის ნაკვეთზე არსებული ხე-მცენარეები დაზიანებული არ არის. პალატამ მიუთითა შპს „თ.ა–ის“ 2022 წლის 16 მარტის დასკვნაზე, რომლის მიხედვით შესწავლილია პირველი მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე განთავსებული სხვადასხვა მრავალწლიანი ხეხილოვანი კულტურების აღდგენითი ღირებულება. ამ დასკვნის კვლევით ნაწილში აღნიშნულია, რომ „გარდა შენობისა, დაზიანებულია და დაბზარულია ფერდობზე მოწყობილი ტერასას შემაკავებელი ქვისა და ბეტონის კედლები, სადაც განთავსებულია სახლი, ეზო, ნარგავები და სხვა გაუმჯობესებები“. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ „თხილის წყლის მაღაროში“ წარმოებული მიწისქვეშა სამთო-აფეთქებითი სამუშაოების შედეგად, პირველი მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ ხე-მცენარეებსაც მიადგა ზიანი.

13. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების შედეგად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ უპირატესობა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნებს სწორად მიანიჭა, რადგან ისინი გამოსაკვლევი ობიექტების ვიზუალურად შესწავლას ემყარება და, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დასკვნისაგან განსხვავებით, შეიცავს დამაჯერებელ მსჯელობას ზიანის ოდენობის განსაზღვრის კონკრეტული მეთოდების გამოყენებაზე.

14. აპელანტის კიდევ ერთი პრეტენზია ისაა, რომ სასამართლოს უნდა შეემცირებინა ზიანის ოდენობა შერეული ბრალის არსებობის გამო, კერძოდ, აპელანტის განმარტებით, თავად მოსარჩელეთა მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნებით დასტურდება, რომ მოპასუხის მიერ წარმოებული მიწისქვეშა აფეთქებითი სამუშაოები არის მოსარჩელეთა ქონების დაზიანების ერთ-ერთი და არა ერთადერთი მიზეზი. ამასთან, დაზიანება ქონების მოუვლელობითაცაა გამოწვეული, რაც მოსარჩელეთა ბრალეულობას ადასტურებს.

15. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 415-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ აპელანტის ზემოხსენებული პრეტენზია გაიზიარა და მიუთითა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2022 წლის 2 მარტის დასკვნაზე, რომლის მიხედვით, პირველი მოსარჩელის ქონებაზე განვითარებული დაზიანების მიზეზებია: 1. მოუვლელობა; 2. განცდილი ფიზიკური და ასაკობრივი ცვეთა; 3. ექსპლუატაციის ხანგრძლივი პერიოდის მანძილზე გადატანილი სხვადასხვა ინტენსივობის მიწისძვრები; 4. ფუძე-გრუნტის გაწყლიანება; 5. მოპასუხის მიერ წარმოებული მიწისქვეშა აფეთქებითი სამუშაოები. ამასთან, ამავე დასკვნაში აღნიშნულია, რომ დაზიანებათა გამომწვევ ერთ-ერთ მთავარ მიზეზს წარმოადგენს შენობის მოუვლელობა, რის გამოც შენობას მიყენებული აქვს ძლიერი დაზიანებები. მითითებული დასკვნითა და საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამთო-გეოლოგიურ ფაკულტეტთან არსებული სამეცნიერო-საკვლევი საპროექტო ცენტრ „სამთო-გეოლოგის“ 2022 წლის საექსპერტო დასკვნა-ანგარიშით ირკვევა, რომ მეორე მოსარჩელის ქონებაზე განვითარებული დაზიანების მიზეზებია: 1. ექსპლუატაციის პერიოდში სხვადასხვა ინტენსივობის მიწისძვრები; 2. მიწისქვეშა აფეთქებები; 3. შემოგარენის და ფუძე-გრუნტების ზედმეტად გაწყლოვანება, რაც წარმოადგენს ჯდენების ერთ-ერთ მთავარ მიზეზს; 4. ასევე, შენობა-ნაგებობების ექსპლუატაციის ხანდაზმულობა. ამდენად, მითითებული საექსპერტო დასკვნებით იკვეთება, რომ ორივე მოსარჩელის შემთხვევაში, ქონების დაზიანების არაერთი მიზეზი არსებობს. შესაბამისად, სადავო ზიანი მხოლოდ მოპასუხის ქმედებას არ გამოუწვევია. ამასთან, პირველი მოსარჩელის შემთხვევაში, დასკვნაში პირდაპირაა მითითებული, რომ დაზიანებათა გამომწვევი მთავარი მიზეზი შენობის მოუვლელობაა. მეორე მოსარჩელის შემთხვევაში, მართალია, დასკვნა ასეთ პირდაპირ მითითებას არ შეიცავს, თუმცა მხედველობაშია მისაღები ის გარემოება, რომ ამ შემთხვევაშიც დაზიანების ერთ-ერთი მიზეზია შემოგარენისა და ფუძე-გრუნტების ზედმეტად გაწყლოვანება და ავტოფარეხის კედლების ჰიდროიზოლაციის არარსებობა, რაც, პალატის მოსაზრებით, სწორედ შენობის არასათანადო მოვლაზე მიუთითებს. ქონების სათანადო მოვლა მესაკუთრის ვალდებულებაა. ამ ვალდებულების შეუსრულებლობა იმას ნიშნავს, რომ დაზარალებული არაფერს აკეთებს ზიანის თავიდან ასაცილებლად ან მის შესამცირებლად. აქედან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა ბრალეულობის ხარისხის გათვალისწინებით, პირველი მოსარჩელისათვის ასანაზღაურებელი ზიანის ადეკვატური ოდენობა იქნება ექსპერტიზის დასკვნით განსაზღვრული ზიანის - 310 600 ლარის 50% - 155 300 ლარი, ხოლო მეორე მოსარჩელისათვის - 136 615 ლარის 70% - 95 627 ლარი (შდრ. იხ. სუსგ Nას-862-824-2014, 30.04.2015 წელი).

16. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

17. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

18. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ მოცემული დავის მიმართ არასწორად განმარტა მის მიერ გამოყენებული სამართლის ნორმები. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ სამხარაულის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნები ამყარებს მოპასუხის მიერ შესაგებელში წარდგენილ პოზიციას „ა–ის“ დასკვნების არაკომპეტენტურობასთან და მიკერძოებულობასთან დაკავშირებით, რაზეც წარმოდგენილი დასკვნების სხვაობა მიუთითებს.

19. კასატორის განმარტებით, პირველი მოსარჩელის ქონების მთლიანი ღირებულება, იმ დაშვებით, რომ იგი საექსპლუატაციოდ ვარგის მდგომარეობაში იყო და პირობითად მოპასუხეს (როგორც ამას მოსარჩელე მხარე უსაფუძლოდ ამტკიცებს) არ დაუზიანებია, შეადგენს არა 310 600, არამედ 29 000 ლარს. ნარგავები კი საერთოდ არ დაზიანებულა.

20. მხარემ მიუთითა სასამართლო პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვით მოპასუხე საზოგადოების ბრალეულობის დადგენის შემთხვევაში მას ეკისრება ქონების მთლიანი ღირებულების მხოლოდ 1/3-ის გადახდა, რაც პირველი მოსარჩელის შემთხვევაში - 9667 ლარს, ხოლო მეორე მოსარჩელის მიმართ 23 960 ლარს შეადგენს.

21. კასატორმა ყურადღება გაამახვილა შპს „თ.ა–ის“ დასკვნაზე მეორე მოპასუხის ქონების შეფასების ნაწილში და მიიჩნია, რომ დასკვნაზე ხელმომწერი პირის - ტ. ძ–ძის კვალიფიკაციასთან დაკავშირებით რაიმე დოკუმენტი დასკვნას არ ერთვის, მ. ტ–ას სახელზე არსებული სერტიფიკატები კი მოიცავს მისი ცოდნის შესახებ ინფორმაციას მხოლოდ ბიზნესისა და ქონების შეფასების თაობაზე. დასკვნის სათაურში აღნიშნულია, რომ იგი შეეხება სამთო-აფეთქებითი სამუშაოების შედეგად მიყენებული ზარალის განსაზღვრას, თუმცა მას სამთო გეოლოგი, მარკშეიდერი ან ინჟინერი ხელს არ აწერს, სამხარაულის ექსპერტიზის ბიუროს მიერ გაცემული დასკვნისაგან განსხვავებით. კასატორი არ დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილი დასკვნები შეიცავს მხოლოდ ზოგად, თეორიულ დასაბუთებას.

22. მხარემ მიიჩნია, რომ მას მოსარჩელეთა კუთვნილი ქონების დაზიანებაში ბრალი არ მიუძღვის.

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 30 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

24. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

25. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

26. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის წინაპირობების შემოწმება დავაზე, მოპასუხე ორგანიზაციის მიერ მანგანუმის მოპოვების პროცესში მოსარჩელეთა კუთვნილი ქონების დაზიანების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით.

27. კასატორმა სადავოდ გახადა როგორც თავად ზიანის მიყენების ფაქტი, ისე სადავო ზიანის ოდენობა.

28. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 992-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარი და სტაბილური პრაქტიკა. მითითებული ნორმის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

29. სამოქალაქო კოდექსის ზემოთ მოხმობილი ნორმა განსაზღვრავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის, კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოვალის ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედებით გამოწვეული უშუალო შედეგი.

30. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას. შესაბამისად, დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება, სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენის გზით ამტკიცოს, რომ არსებობს სამივე ზემოაღნიშნული წინაპირობა.

31. მოსარჩელის მიერ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის შემდეგ საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება მოპასუხის ვალდებულებაა, რისი შეუსრულებლობაც მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (სუსგ 18.10.2017წ. საქმე №ას-1127-1047-2017, 15.02.2018წ. საქმე №ას-72-72-2018, 23.03.2018წ. საქმე №ას-189-189-2018, 12.09.2018წ. საქმე №ას-923-2018).

32. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებული პირისათვის დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ჰქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალეზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. ამ შემადგენლობის ელემენტებია: სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი.

33. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით, განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი (ე.წ. „გენერალური დელიქტი“).

34. სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

35. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების, მისი ნების გარეშე, ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. არაქონებრივი ზიანი ეტიმოლოგიურად მორალური ზიანის იდენტურია. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო.

36. როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადეკვატურობა.

37. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.

38. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. თუ მიზეზობრივი კავშირი სახეზეა, არსებული ზიანი ანაზღაურდება სრულად, მიუხედავად იმისა, თუ რა ოდენობისაა ეს ზიანი ან რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობა დამდგარ შედეგში. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როდესაც კრედიტორი თავადაც არის პასუხისმგებელი დამდგარი შედეგისათვის (სსკ-ის 415-ე მუხლი) პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია.

39. ბრალი სამართალდარღვევის შემადგენლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტური ელემენტია. ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განსაკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში. სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (dolus) და გაუფრთხილებლობა (culpa), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია (26.07.2019წ. საქმე №ას-862-2019).

40. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეთა კუთვნილი უძრავი ქონების დაზიანებაში საკუთარი ბრალეულობის გამოსარიცხად კასატორმა მიუთითა, რომ მოსარჩელეთა პოზიცია მოცემულ საკითხზე ეფუძნება შპს „თ. ა–ის“ დასკვნას, თუმცა აღნიშნული დასკვნის ხელმომწერი ექსპერტები შესაბამის საკვლევ სფეროში სპეციალურ ცოდნას არ ფლობენ.

41. წინამდებარე საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელე მხარემ თავისი მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად წარადგინა ექსპერტიზის დასკვნები, კერძოდ, სადავო დაზიანებებში მოპასუხის ბრალეულობა დაადასტურა არა მხოლოდ კასატორის მიერ მითითებული შპს „თ.ა–ის“, არამედ სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2022 წლის 2 მარტის დასკვნებით, რომელთა შინაარსიდან სააპელაციო პალატამ სწორად დაადგინა, რომ მოპასუხის მიერ ნაწარმოები სამუშაოები მოსარჩელეთა კუთვნილი სახლებისა და დამხმარე ნაგებობის დაზიანების ერთ-ერთი განმაპირობებელი შედეგია. საქმეში არსებული სხვა საექსპერტო დასკვნები ადასტურებს მოსარჩელე მხარის კუთვნილი ხეხილის დაზიანებასაც.

42. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „ექსპერტიზის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია, გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. იმის მიხედვით, თუ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე რა გარემოებაა დასადგენი. თავად ექსპერტი კი, პროცესის მონაწილე დამხმარე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას მეცნიერების, ტექნიკის, მედიცინის, ხელოვნების ან ხელობის დარგში. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ექსპერტიზის საჭიროება საქმეზე დასადგენი გარემოებების თავისებურებიდან გამომდინარეობს. ექსპერტიზის დასკვნა, როგორც სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კვლევის წერილობითი შედეგი პასუხს სცემს სამოქალაქო საქმესთან დაკავშირებით მხარეთა ანდა სასამართლოს მიერ დასმულ კითხვებს (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-99,102, 106-107, 112-113. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

43. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მტკიცების საპროცესო ვალდებულების ნაწილობრივ შესრულების პირობებში, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი და სასამართლოს მიერ გაზიარებული ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგო მტკიცების საპროცესო საშუალების წარმოდგენის ვალდებულებამ მოპასუხის მხარეზე გადაინაცვლა.

44. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დისპოზიციურობის პრინციპი სამოქალაქო საპროცესო სამართალში ნიშნავს მხარეთა თავისუფლებას, განკარგოს თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. ამ პრინციპზეა აგებული სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა. უფლების დასაცავად სასამართლოსათვის მიმართვა თვით დაინტერესებული პირის ნება-სურვილზეა დამოკიდებული. მისი ნების გარეშე, არავის აქვს უფლება, მიმართოს სასამართლოს. მხარეები თვითონ წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს. ისინი თვითონ განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები, თუმცა მხარემ უნდა უზრუნველყოს მტკიცების საპროცესო საშუალებათა დროული განკარგვა. სასამართლო კი, დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი უზრუნველყოფს სამართლიანი სასამართლო განხილვის პროცედურულ უფლებას. სამართლიანობის მოთხოვნა კი, მიემართება მთლიანად სასამართლო პროცესს; იგი არ არის შემოფარგლული მხარეებს შორის დავის წარმოებით. სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია, თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას. საპროცესო მოქმედების განსაზღვრულ დროში შესრულების კონკრეტული მაგალითია ექსპერტის დასკვნის საქმის მომზადების სტადიაზე წარდგენის აუცილებლობაც (სსსკ-ის 162-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და 219-ე მუხლის პირველი ნაწილი), რასაც განსახილველ დავაში, მოპასუხემ თავი ვერ გაართვა - არ წარმოადგინა მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული ექსპერტიზის დასკვნის საპირწონე მტკიცებულება. მით უმეტეს, აღსანიშნავია, რომ „ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე. ცხადია, აქ მხოლოდ მოწინააღმდეგე მხარის ზეპირსიტყვიერი, ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგო მოსაზრება არ იგულისხმება. ექსპერტიზის, თუნდაც სავარაუდო დასკვნა, აბათილებს მოპასუხის მარტოოდენ ზეპირ განმარტებას, რადგან სხვა მტკიცებულებებთან ერთად, სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის მოსაზრებას სადავო ურთიერთობის ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთებისას, უთუოდ ენიჭება გარკვეული უპირატესობა მაშინ, როდესაც მოწინააღმდეგე ვერ აბათილებს ობიექტური მტკიცებულებებით სადავო გარემოებებს. ამდენად, ერთი მხარის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის გაქარწყლების ვალდებულება, მტკიცებულებათა შეფასების ეტაპზე უაღრესად დიდი მნიშვნელობის მქონეა. კერძო დავებზე წარმატების მისაღწევად კი, მხარეებმა ჯეროვნად უნდა განკარგონ თავიანთი საპროცესო უფლებები, რაც დავის ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებისა და მათი რელევანტური მტკიცებულებებით დამტკიცების ტვირთის რეალიზებაში მდგომარეობს. ამ უფლებით თანაბრად სარგებლობს როგორც მოსარჩელე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება), ასევე, მოპასუხე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების გაქარწყლება)“ (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 117-121. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

45. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა ვერ წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია სააპელაციო პალატის იმ მსჯელობის საწინააღმდეგოდ, რომ მოსარჩელე მხარემ ნაწილობრივ განახორციელა მის მიერ სარჩელში მითითებული სადავო გარემოებების მტკიცების ვალდებულება და შესაბამისი მტკიცებულებების – ექსპერტების დასკვნების წარდგენის გზით დაადასტურა მისთვის მიყენებული ზიანის არსებობა და მოსარჩელეთა კუთვნილი უძრავი ნივთის დაზიანების ხარისხი.

46. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა შერეული ბრალის საკითხს საგანგებოდ აწესრიგებს. იგი ადგენს, რომ თუ ზიანის მიყენებას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული (სსკ-ის 415.1 მუხლი). საგულისხმოა, რომ შერეული ბრალის პრინციპი ძალაშია მაშინაც, როცა დაზარალებული არაფერს აკეთებს ზიანის თავიდან ასაცილებლად ან შესამცირებლად. სირთულეს ამ შემთხვევაში წარმოადგენს არა იმდენად შერეული ბრალის არსებობის დადგენა და კვალიფიკაცია, არამედ მისი ანაზღაურების ადეკვატურ ოდენობაში გარდასახვა. ერთიანი და უნივერსალური კრიტერიუმები შერეული ბრალის დადგენისა და მისი პროპორციული ანაზღაურების განსაზღვრისათვის არ არსებობს. სასამართლო პრაქტიკამ ამ შემთხვევაში უნდა იხელმძღვანელოს ისეთი კატეგორიებით, როგორიცაა ბრალის ხარისხი, დაზიანებული სიკეთის უნიკალურობა, მისი აღდგენის შეუძლებლობა და ა.შ. სსკ-ის 415-ე მუხლი ზიანის მიყენებისას ითვალისწინებს არა რომელიმე მხარის ბრალის გამორიცხვას, არამედ შერეული ბრალის არსებობას, რა შემთხვევაშიც დაზარალებული ინარჩუნებს ზიანის ანაზღაურების უფლებას, თუმცა იმ ფარგლებში, რაც შეესაბამება ზიანის მიმყენებლის ბრალს (შდრ., იხ. სუსგ. № ას-85-2021, 14.12.2021).

47. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველზე მხარემ ვერც სადავო ზიანის ოდენობის ნაწილში მიუთითა.

48. არარელევანტურია კასატორის განმარტება, რომ სააპელაციო სასამართლოს სადავო ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას უთუოდ უნდა ეხელმძღვანელა სამხარაულის საექსპერტო ბიუროს დასკვნებით, რომლებიც მოსარჩელეთა კუთვნილ ქონებას საგრძნობლად ნაკლებ ღირებულებად აფასებდა.

49. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.

50. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობითი დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლიობაში, რისი ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა.

51. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ სარწმუნოდ დაასაბუთა, სარჩელით მოთხოვნილი ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას თუ რა ობიექტური ფაქტორების გათვალისწინებით მიანიჭა უპირატესობა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნას, რა დროსაც მიუთითა აღნიშნული კვლევის მეტად დეტალურად და სარწმუნოდ ჩატარებაზე, გამოსაკვლევი ობიექტების ვიზუალურად შესწავლასა და, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი დასკვნისაგან განსხვავებით, ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას კონკრეტული მეთოდების გამოყენების დამაჯერებელად დასაბუთებაზე.

52. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

53. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

54. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

55. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

56. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

57. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2024 წლის 26 სექტემბერს №1727342322 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ჯ.მ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „ჯ.მ–ის“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2024 წლის 26 სექტემბერს №1727342322 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი