საქმე №ას-845-2024 24 იანვარი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „თ.დ–ვა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ს–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. მ.ს–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „თ.დ–ვის“ (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ 2020 წლის 7 მაისის №AGR200800022221 ინვოისით/პოლისით განსაზღვრული სადაზღვევო თანხის - 22500 ლარისა და 2020 წლის 7 მაისის №AGR200800022224 ინვოისით/პოლისით განსაზღვრული სადაზღვევო თანხის - 12000 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, შპს „ტ.კ–ს“ (შემდგომ - შპს) საკუთრების უფლებით ერიცხება უძრავი ნივთი, კერძოდ, 63 021 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (თელავის მუნიციპალიტეტი, სოფელი ........., ს/კ №.........). 2017 წლის პირველ ივნისს შპს-სა და მოსარჩელეს შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის 1.1. პუნქტის თანახმად, მოსარჩელეს იჯარით გადაეცა 30 000 კვ.მ. მას უნდა გაეშენებინა ვაზის კულტურა. საიჯარო პირობა შესრულდა, გაშენდა საფერავისა და ქისის ჯიშის ვენახი.

3. 2020 წლის 7 მაისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დაიდო დაზღვევის 2 ხელშეკრულება, რაზეც გამოიწერა 2 ინვოისი/ სადაზღვევო პოლისი. პირველ შემთხვევაში №AGR200800022221 ინვოისით/სადაზღვევო პოლისით დაზღვეულ კულტურას წარმოადგენდა 15000 კვ.მ-ზე გაშენებული წითელი ყურძენი, საფერავი, რაც მოსავლის სახით, სავარაუდოდ, უნდა აღებულიყო 2020 წლის 30 ოქტომბერს. ინვოისის/სადაზღვევო პოლისის თანახმად, 1 ჰექტარ ფართზე უნდა მიღებულიყო 10 000 კგ. მოსავალი, 1 კგ. - 1.50 ლარის ღირებულებით, სულ - 22 500 ლარის სადაზღვევო ლიმიტით, რისთვისაც პრემიის ჯამურმა ოდენობამ შეადგინა 1912.50 ლარი, დამზღვევის მიერ გადასახდელმა სადაზღვევო პრემიის წილმა - 956.25 ლარი, ხოლო სადაზღვევო პრემიის სუბსიდიურმა წილმა - 956.25 ლარი. მეორე სადაზღვევო ხელშეკრულების №AGR200800022224 ინვოისით/სადაზღვევო პოლისით დაზღვეულ კულტურას კი წარმოადგენდა 15 000 კვ.მ-ზე გაშენებული თეთრი ყურძენი, ქისი, რაც მოსავლის სახით, სავარაუდოდ, უნდა აღებულიყო 2020 წლის 30 ოქტომბერს. ინვოისის/სადაზღვევო პოლისის თანახმად, 1 ჰექტარ ფართზე უნდა მიღებულიყო 10 000 კგ. მოსავალი, 1 კგ. 0.80 ლარის ღირებულებით, სულ - 12 000 ლარის სადაზღვევო ლიმიტით, რისთვისაც ჯამური პრემიის ოდენობამ შეადგინა 1 020 ლარი, დამზღვევის მიერ გადასახდელმა სადაზღვევო პრემიის წილმა - 510.00 ლარი, ხოლო სადაზღვევო პრემიის სუბსიდიურმა წილმა - 510.00 ლარი. ორივე შემთხვევაში მოსარჩელემ შესაბამისი პრემია: 956.25 და 510.00 ლარი გადაიხადა.

4. 2020 წლის 16 ივლისს დადგა სადაზღვევო შემთხვევა, რის თაობაზეც მოპასუხეს მყისიერად ეცნობა ცხელ ხაზზე განხორციელებული ზარით. შემფასებელმა ზიანის პროცენტული ოდენობა დათვალა, რამაც შეადგინა 100%, თუმცა მისაღები თანხა შეამცირა პირველ შემთხვევაში 22 500-დან 1500 ლარამდე, ხოლო მეორე შემთხვევაში - 12 000 ლარიდან 720 ლარამდე, რასაც მოსარჩელე კატეგორიულად არ დაეთანხმა.

5. მოპასუხეს სადაზღვევო თანხა არ აუნაზღაურებია.

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობა არ არსებობს. მოპასუხემ შეაფასა სადაზღვევო შემთხვევის შედეგები. აღნიშნულს დაესწრო თავად მოსარჩელის მიერ უფლებამოსილი პირი, რომელიც ვენახს უვლიდა. დათვალიერების აქტში მოცემული მონაცემებისგან განსხვავებული მაჩვენებლების არსებობა მოსარჩელეს სათანადო მტკიცებულებით არ დაუდასტურებია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. თელავის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 4 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 22500 და 12000 ლარის ანაზღაურება, რაც მოპასუხემ 32 430 ლარის მისთვის დაკისრების ნაწილში გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 თებერვლის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ შპს-ს საკუთრების უფლებით ერიცხება 63 021 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი.

10. 2017 წლის პირველ ივნისს შპს-სა და მოსარჩელეს შორის დაიდო იჯარის ხელშეკრულება, რომლის 1.1. პუნქტის თანახმად, 30 000 კვ.მ გადაეცა მოსარჩელეს იჯარით. მას უნდა გაეშენებინა ვაზის კულტურა. საიჯარო პირობა მოსარჩელემ შეასრულა. გაშენდა საფერავისა და ქისის ჯიშის ვენახი. 2018 წლის აპრილში 15000 კვ.მ-ზე გაშენდა ერთწლიანი საფერავის ჯიშის ნერგი, ხოლო დარჩენილ 15000 კვ.მ-ზე - ერთწლიანი ქისის ჯიშის ნერგი.

11. 2020 წლის 7 მაისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დაიდო დაზღვევის 2 ხელშეკრულება, რაზეც გამოიწერა 2 ინვოისი/სადაზღვევო პოლისი - AGRG200800022221 და ARG200800022224. ორივე სადაზღვევო ხელშეკრულების/პოლისის თანახმად, სადაზღვევო შემთხვევად განისაზღვრა სეტყვა, წყალდიდობა, ქარიშხალი და საშემოდგომო ყინვა.

12. AGR200800022221 ინვოისით/სადაზღვევო პოლისით დაზღვეულ კულტურას წარმოადგენდა 15000 კვ.მ-ზე გაშენებული წითელი ყურძენი, საფერავი. მოსავალი, სავარაუდოდ, უნდა აღებულიყო 2020 წლის 30 ოქტომბერს. ინვოისის/სადაზღვევო პოლისის თანახმად, ერთ ჰექტარ ფართზე მისაღები მოსავლის რაოდენობად მიეთითა 10 000 კგ, 1 კგ.-ს ღირებულება - 1.50 ლარი, 22 500 ლარის ოდენობით სადაზღვევო ლიმიტით, რისთვისაც პრემიის ჯამურმა ოდენობამ შეადგინა 1912.50 ლარი, დამზღვევის მიერ გადასახდელმა სადაზღვევო პრემიის წილმა - 956.25 ლარი, ხოლო სადაზღვევო პრემიის სუბსიდიურმა წილმა - 956.25 ლარი, რაც იმავე დღეს იქნა გადახდილი.

13. AGR200800022224 ინვოისით/სადაზღვევო პოლისით დაზღვეულ კულტურას წარმოადგენდა 15000 კვ.მ-ზე გაშენებული თეთრი ყურძენი, ქისი, მოსავალი, სავარაუდოდ, უნდა აღებულიყო 2020 წლის 30 ოქტომბერს. ინვოისის/სადაზღვევო პოლისის თანახმად, ერთ ჰექტარ ფართზე მისაღები მოსავლის რაოდენობად მიეთითა 10 000 კგ., 1 კგ.-ს ღირებულება - 0.80 ლარი, 12 000 ლარის ოდენობით სადაზღვევო ლიმიტით, რისთვისაც ჯამური პრემიის ოდენობამ შეადგინა 1020 ლარი, დამზღვევის მიერ გადასახდელმა სადაზღვევო პრემიის წილმა - 510.00 ლარი, რაც იმავე დღეს იქნა გადახდილი.

14. 2020 წლის 16 ივლისს დადგა სადაზღვევო შემთხვევა, რაც მოსარჩელემ იმავე დღეს ცხელ ხაზზე შეატყობინა მოპასუხეს.

15. 2020 წლის 18 ივლისს დაზღვეული ობიექტის ადგილზე ჩავიდნენ მზღვეველი კომპანიის წარმომადგენელი და მზღვეველის მიერ მოწვეული აგროექსპერტი, რომლებმაც მოსარჩელის დარაჯის მონაწილეობით დაათვალიერეს დაზღვეული ნაკვეთი და შეადგინეს დაზიანებული დაზღვეული ტერიტორიის დათვალიერების აქტი. ამავე აქტის თანახმად, სეტყვის შედეგად ზიანმა შეადგინა 100%.

16. სადაზღვევო შემთხვევის აქტების თანახმად, საფერავის (წითელი ყურძნის) ზიანი განისაზღვრა 1500 ლარით (ფრანშიზის თანხის გამოკლების გარეშე), ხოლო თეთრი ყურძნის ზიანი - 720 ლარით. აქტებს ხელს აწერენ მზღვეველი, შემმოწმებელი აგროექსპერტი და მოსარჩელე მხარის დარაჯი - ოთარ ახალაური (შემდგომ - ფიზიკური პირი). მოსარჩელის მიერ მის სახელზე გაცემული რწმუნებულება საქმეში წარდგენილი არ არის.

17. მოსარჩელის განმარტებით, 2020 წლის 17-18 ივლისს სატელეფონო საუბრისას მან სადაზღვევო კომპანიის წარმომადგენლებს განუმარტა, რომ ადგილზე მისვლისას მათ დახვდებოდა ფიზიკური პირი მხოლოდ იმ მიზნით, რომ შესაბამისი ფართი ეჩვენებინა, სადაც მოსავალი სრულად იყო განადგურებული. მას ამ პირისათვის რაიმე სხვა (ზიანის დაანგარიშების დადასტურების) უფლებამოსილება არ მიუნიჭებია.

18. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტმა სადაზღვევო აქტების მტკიცებულებითი ძალის შეფასების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა არსებითად სადავოდ გახადა. სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სააპელაციო პალატამ პასუხი გასცა კითხვას, მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი სადაზღვევო შემთხვევის აქტები წარმოადგენდა თუ არა სადავო გარემოებების დასადასტურებლად ან უარსაყოფად ვარგის მტკიცებულებას და აღნიშნული საკითხი უარყოფითად შეაფასა.

19. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 799-ე მუხლის პირველი ნაწილით და, ამავდროულად, განმარტა, რომ საქართველოს ტერიტორიაზე სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მოსავლის დაზღვევასთან დაკავშირებით (სეტყვა, ჭარბი ნალექი, ქარიშხალი და საშემოდგომო ყინვა) მზღვეველს, დამზღვევს/მოსარგებლეს და სააგენტოს შორის ურთიერთობებს არეგულირებს „აგროდაზღვევის პროგრამის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 10 აპრილის №236 დადგენილება (შემდგომ დადგენილება, აგროდაზღვევის პროგრამა), რომლის პირველ მუხლში აღნიშნულია, რომ მზღვეველს, დამზღვევს და სააგენტოს შორის ურთიერთობები, როგორიცაა მზღვეველის და დამზღვევის უფლება-მოვალეობები, ზიანის რეგულირების პროცესი და სხვა, განისაზღვრება ამ დადგენილებით, სააგენტოსა და სადაზღვევო კომპანიებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით, დამზღვევის მიერ გაცემული პოლისით (1.5 მუხლი).

20. ამავე დადგენილების მე-2 მუხლის „ჟ“ პუნქტით, სადაზღვევო შემთხვევა არის სადაზღვევო რისკების ხდომილების შედეგად დაზღვევის ობიექტისთვის ზიანის მიყენება, რომლის საფუძველზე წარმოიშობა მზღვეველის პასუხისმგებლობა, გასცეს სადაზღვევო ანაზღაურება, ხოლო ამავე მუხლის „რ“ პუნქტით, მისაღები მოსავალი არის მოსავალი, რომელიც მითითებულია დაზიანებული დაზღვეული ტერიტორიის (ნაკვეთის) დათვალიერების აქტში, როგორც მოსავალი, რომელსაც დამზღვევი/მოსარგებლე მიიღებდა, სადაზღვევო რისკის ხდომილება რომ არ დამდგარიყო.

21. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ხელშეკრულება, შესაბამისად, სადაზღვევო პოლისი ითვალისწინებდა, მათ შორის, ისეთი ბუნებრივი რისკის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, როგორიც არის სეტყვა. საქმეზე სადავოდ არ გამხდარა გარემოება, რომ 2020 წლის 16 ივლისს დადგა სადაზღვევო რისკის ხდომილება, კერძოდ, სეტყვის შედეგად დაზღვეული მოსავალი 100%-ით განადგურდა. მხარეთა შორის სადავოა ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა.

22. სააპელაციო პალატამ მიზანშეწონილად მიიჩნია, ყურადღება გაემახვილებინა სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე და საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი უფლება-მოვალეობების მხარეთა მიერ ეფექტიანად გამოყენების მნიშვნელობაზე. პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი (შემდგომ - სსსკ) ითვალისწინებს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს, რომელიც, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე, ამავე კოდექსის მე-4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს.

23. სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება, მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი, ასევე, ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია, ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

24. მოცემულ საქმეზე წარდგენილი სარჩელი არსებითად ეფუძნება მოსარჩელის იმ მტკიცებას, რომ მან დააზღვია და სადაზღვევო პოლისში მიუთითა მოსავლის ის რაოდენობა, რისი რეალურად მიღების მოლოდინიც ჰქონდა, ვაზის ჯიშისა და წლოვანების გათვალისწინებით, ხოლო რამდენადაც მისაღები მოსავალი სრულად განადგურდა, მას სრულად უნდა აუნაზღაურდეს მისი ღირებულება.

25. მოსარჩელის აღნიშნული მტკიცების საპირისპიროდ, მოპასუხემ/აპელანტმა განაცხადა, რომ პოლისში მითითებულია არა მოსავლის მოსალოდნელი, არამედ ის მაქსიმალური ოდენობა, რისი მითითების უფლებაც მოსარჩელეს გააჩნდა აგროდაზღვევის პროგრამის ფარგლებში, რომელიც რეგულირდება საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 10 აპრილის №236 დადგენილებით. ადგილზე დათვალიერებისა და შეფასების შედეგად დადგინდა, რომ რეალურად მისაღები მოსავალი ნაკლები იყო ნორმატიულ მოსავლიანობაზე. შესაბამისად, ზიანის ოდენობის დაანგარიშება მოხდა რეალურად მისაღები მოსავლის მიხედვით, როგორც ეს გათვალისწინებულია მთავრობის დადგენილების მე-9 მუხლით.

26. სადაზღვევო შემთხვევისგან გამომდინარე, საზღაურის ოდენობის განსაზღვრის საკითხები დარეგულირებულია „აგროდაზღვევის პროგრამის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 10 აპრილის №236 დადგენილებით, რომლის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მზღვეველი ვალდებულია დამზღვევის იდენტიფიცირებიდან 21 კალენდარულ დღეში შეადგინოს დაზიანებული დაზღვეული ტერიტორიის დათვალიერების აქტი.

27. აღნიშნული დადგენილების მე-2 მუხლის „უ“ პუნქტის შესაბამისად, დაზიანებული დაზღვეული ტერიტორიის (ნაკვეთის) დათვალიერების აქტი არის დოკუმენტი, რომელიც დგება მზღვეველის (ან მზღვეველის მიერ მოწვეული ექსპერტის) მიერ და ხელს აწერენ მზღვეველი და დამზღვევი მოსარგებლე. აღნიშნული აქტით დასტურდება დაზიანებული დაზღვეული ტერიტორიის (ნაკვეთის) მზღვეველის მიერ დათვალიერებისა და კონკრეტული შემთხვევის ხდომილებით გამოწვეული ზიანის ოდენობა.

28. ამდენად, სააპელაციო პალატის მითითებით, როგორც მთავრობის ზემოაღნიშნული დადგენილების, ისე სსკ-ის 814-ე მუხლის მე-2 და მე-4 ნაწილების მატერიალურ-სამართლებრივი შინაარსიდან გამომდინარე, ყველა ის გარემოება, რაც უკავშირდება სადაზღვევო შემთხვევას და მისგან გამომდინარე საზღაურის ოდენობის განსაზღვრის საკითხს, გამოკვლეული და დადგენილი უნდა იქნეს მზღვეველის მიერ, რის შესახებაც დგება შესაბამისი აქტი (სადაზღვევო აქტი). სადაზღვევო აქტი უნდა შეიცავდეს დეტალურ ინფორმაციას საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოების შესახებ, რომელსაც ხელმოწერით ადასტურებენ მხარეები. სადაზღვევო აქტით მხარეები თანხმდებიან სადაზღვევო ანაზღაურების საბოლოო მოცულობაზე.

29. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ სადავოდ გახადა სადაზღვევო აქტში მითითებული გარემოებები, კერძოდ, ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებული ინფორმაციის სისწორე მზღვეველის მიერ აქტის ცალმხრივად, დამზღვევის წარმომადგენლის მონაწილეობის გარეშე, შედგენის ფაქტზე.

30. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სსსკ-ის 105-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლო მტკიცებულებათა შეფასებას ახდენს ორი თვალსაზრისით, მათი სარწმუნოობის და არასარწმუნოობის თვალსაზრისით და იმის მიხედვით, თუ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელ ფაქტს ადასტურებს ეს მტკიცებულება. მტკიცებულებათა შეფასება მოსამართლის შინაგანი რწმენით არ ნიშნავს სრულიად უანგარიშგებო დასკვნების გაკეთების უფლებას. სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში უნდა მიუთითოს მოსაზრებაზე, რის გამოც მან ზოგიერთი მტკიცებულება ცნო უტყუარად, ხოლო სხვები სარწმუნოდ. მტკიცებულებათა შეფასებაში სასამართლო თავისუფლება, მისი დამოუკიდებლობა ფაქტისა და უფლების შესახებ საკითხის გადაწყვეტაში უზრუნველყოფილია შემდეგი პრინციპით: არავითარ მტკიცებულებას სასამართლოსათვის არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ნებისმიერი მტკიცებულება სასამართლომ შეიძლება უარყოს და ან პირიქით, მიიღოს, თუ მტკიცებულების ობიექტური შინაარსი შეესაბამება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. საპროცესო კანონმდებლობით თითოეულ მხარეს ევალება, წარადგინოს საკუთარი პოზიციის გასამყარებლად ისეთი მტკიცებულებები, რომელიც მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტის შესატყვისად, აძლევს შესაძლებლობას, კონკრეტული გარემოება თუ ფაქტი დაადასტუროს. სასამართლო ერთობლივად აანალიზებს მტკიცებულებებს და მათი ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მიდის დასკვნამდე მხარის მოსაზრების დასამტკიცებლად თითოეულის ვარგისიანობისა და სამართლებრივი წონადობის თაობაზე.

31. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სადაზღვევო აქტი დამზღვევის სახელით, ხელმოწერილია ფიზიკური პირის მიერ, რომელიც წარმოადგენს მოსარჩელის მიერ დაქირავებულ პირს (ვენახის მომვლელს/დარაჯს). მოპასუხის განმარტებით, ადგილზე მისვლისას სადაზღვევო კომპანიის წარმომადგენელს იგი დახვდა, როგორც დამზღვევის უფლებამოსილი პირი. მოსარჩელემ კი ფიზიკური პირის უფლებამოსილება უარყო.

32. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელის შედავების არსებობის პირობებში, მოპასუხეს წარმოეშვა სასამართლოსათვის იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მან შემთხვევის ადგილის დათვალიერებისა და სადაზღვევო აქტის შედგენისას უზრუნველყო მეორე მხარის წარმომადგენლის მონაწილეობა. უფრო კონკრეტულად, მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეს უნდა წარმოედგინა ისეთი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ მოსარჩელის ვენახის მომვლელი ფიზიკური პირი (დარაჯი) უფლებამოსილი იყო, დამზღვევის სახელით დაედასტურებინა სადაზღვევო აქტში აღწერილი გარემოებების სისწორე, თუმცა აპელანტმა ამ თვალსაზრისით სასამართლოს შესაბამისი/განკუთვნადი მტკიცებულება ვერ წარუდგინა.

33. ასეთ ვითარებაში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მთავარი მტკიცებულება - სადაზღვევო აქტი სადავო გარემოებების დასადასტურებლად ან უარსაყოფად არავარგის მტკიცებულებას წარმოადგენს. დავის გადაწყვეტისთვის საქმეზე მტკიცებულებითი მნიშვნელობა გააჩნია მხოლოდ ორმხრივად დადასტურებულ/ხელმოწერილ სადაზღვევო აქტს. კონკრეტულ შემთხვევაში კი, სადაზღვევო აქტის სახით, წარმოდგენილია მხოლოდ დაინტერესებული მხარის მიერ ცალმხრივად შედგენილი დოკუმენტი, რომელიც ვერ შეფასდება სარწმუნო და რელევანტურ მტკიცებულებად და არ ქმნის მასში მითითებული გარემოებების, მათ შორის, ზიანის ოდენობის დაანგარიშებასთან დაკავშირებული გარემოებების გაზიარების ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძველს.

34. სააპელაციო პალატამ დამატებით მიუთითა, რომ „აგროდაზღვევის პროგრამის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 10 აპრილის №236 დადგენილების მე-9 პუნქტით გათვალიწინებული ზიანის დაანგარიშების მეთოდის (თუ დაზღვეული ტერიტორიიდან მისაღები მოსავალი ნაკლებია ნორმატიულ მოსავლიანობაზე, მზღვეველის მიერ სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანისათვის გასაცემი სადაზღვევო ანაზღაურების ოდენობა გამოიანგარიშება მისაღები მოსავლის ნამრავლით ზიანის პროცენტზე და ნორმატიულ ფასსა და საბაზრო ფასს შორის უმცირესზე) ამოქმედების/გამოყენების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს მისაღები მოსავლის ნაკლებობა ნორმატიულ მოსავლიანობაზე. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან აპელანტი სწორედ ზიანის დაანგარიშების აღნიშნულ მეთოდის გამოყენებაზე მიუთითებს, მას წარმოეშვა იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მისაღები მოსავალი სადაზღვევო პოლისში მითითებულ ნორმატიულ მოსავლიანობაზე (10 000 კგ 1 ჰექტარზე) ნაკლები იყო, თუმცა ამ მიმართებით სადაზღვევო კომპანიამ სარწმუნო მტკიცებულებები ვერ წარადგინა (როგორც ზემოთ აღინიშნა, სადაზღვევო აქტი ამ თვალსაზრისით არავარგისი მტკიცებულებაა).

35. სააპელაციო პალატამ შეაფასა აპელანტის ის განმარტებაც, რომ შემთხვევის ადგილის დათვალიერების და გამოკვლევის შედეგად კომპანიის წარმომადგენლებმა დაადგინეს ერთ ძირ სამწლიან ვაზის ნერგზე მხოლოდ ორი მტევნის არსებობა და ამ დაანგარიშებით განსაზღვრეს მისაღები მოსავლის ოდენობა. აღნიშნულს კატეგორიულად არ დაეთანხმა მოსარჩელე და საპირისპიროდ მიუთითა, რომ, მართალია, მან სამი წელია რაც ვაზის ნერგები დარგო, თუმცა თავად ნერგები დარგვის დროს იყო ორი წლის, რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმე ეხება 5-წლიან ვაზის ნარგავის მოსავლიანობას და თითო ასეთი ვაზის ძირზე მოსავლად ორი მტევნის გათვალისწინება არის სრულიად არარეალური და მოგონილი. ამდენად, მოპასუხეს წარმოეშვა მის მიერ მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხის მტკიცება არ ემყარება სარწმუნო მტკიცებულებებს. მაგალითად, საქმეში არ არის წარმოდგენილი ადგილზე დათვალიერების ვიდეომასალა ან იმგვარი მტკიცებულება, რაც სასამართლოს, მათი თავისუფალი შეფასების საფუძველზე, შეუქმნიდა იმ მტკიცების გაზიარების საფუძველს, რომ სადავო ფართზე ერთ ძირ ვაზს საშუალოდ ორი მტევანი ესხა. აღნიშნული გარემოების დაუსაბუთებლობა კი, მოპასუხის შედავებას მთლიანად უსაფუძვლოდ აქცევს. შესაბამისად, მოპასუხემ ვერ გააქარწყლა სარჩელის საფუძვლად მითითებული ის საკვანძო გარემოება, რომ სადაზღვევო კომპანიის წარმომადგენლის მიერ სადაზღვევო შემთხვევის აქტებში არასწორად მიეთითა მისაღები მოსავალი და ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობაც არასწორად დაანგარიშდა. შესაბამისი საწინააღმდეგო მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, სააპელაციო პალატამ გაითვალისწინა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სამეცნიერო კვლევა ქართული ვაზის ჯიშების შესახებ, რომლის თანახმადაც „საფერავი საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სექტემბრის მეორე ნახევრიდან ოქტომბრის პირველ ნახევრამდე მწიფდება. მტევნის საშუალო წონა 140-160 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი - 10.0-15.0 ტონა. (უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 335 https: //ka.wikipedia.org/wiki/), „ქისი საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 152 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის საშუალო წონა 170-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი - 6.0-8.0 ტონა“ (https://ka.wikipedia.org/wiki/ცერცვაძე ნ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, თბ., 1986. — გვ. 537. ხარბედია მ., „ქართული ღვინის გზამკვლევი“, გვ. 51-52, თბ., 2013 უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 381-382). „თელავში საკოლექციო ნაკვეთზე წარმოებული დაკვირვების მიხედვით, ქისი დარგვიდან მესამე წელს სრული მოსავლის დაახლოებით ერთ მესამედს იძლევა, ხოლო მეოთხე წელს მან მოგვცა ნორმალური მოსავალი 96 მტევანი 10 ძირზე. ასეთივე ნაადრევი მოსავლიანობა გვიჩვენა ამ ჯიშმა სარეპროდუქციო ნაკვეთზედაც - დარგვიდან მე-3, მე-4 წელს (ნიკო კეცხოველი, მაქსიმე რამიშვილი, დიმიტრი ტაბიძე. საქართველოს ამპელოგრაფია. 1960 წელი, რედაქცია „აგროკავკასია“).

36. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოსარჩელის იმ მტკიცების გაზიარებისთვის, რომ დამზღვევს თითოეული დაზღვეული ნაკვეთიდან უნდა მიეღო როგორც 10 000 კგ საფერავის ჯიშის ყურძენი, ისე 10 000 კგ ქისის ჯიშის ყურძენი და ვინაიდან მოსავალი 100%-ით განადგურდა, მისი ღირებულების სრულად ანაზღაურების ვალდებულება მოპასუხეს აკისრია.

37. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მოიძია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა - სსკ-ის 799-ე მუხლი, მართებულად დაადგინა მისი ნორმატიული ელემენტების არსებობა: მხარეთა შორის დაზღვევის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა; დამზღვევის მიერ სადაზღვევო პრემიის გადახდა; სადაზღვევო შემთხვევის დადგომა; ამ შემთხვევის შედეგად დაზღვეული საგნის დაზიანების ფაქტი. მოხმობილი გარემოებიდან გამომდინარე, სასამართლომ საპროცესო სტანდარტის დაცვით (სსსკ-ის 105-ე მუხლი) შეაფასა საქმის მასალები. მოპასუხე მხარემ მისი მტკიცების ფარგლებში, სასამართლოს ვერ წარუდგინა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საპირისპირო მტკიცებულებები, რაც მართებულად გახდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

38. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად შემდეგი საფუძვლებით:

39. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია ზოგადად სადაზღვევო ურთიერთობისათვის, კონკრეტულად კი, აღნიშნული დავისათვის მნიშვნელოვან - სადაზღვევო ანაზღაურებისათვის ფრანშიზის გამოკლების საკითხზე.

40. მხარის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. სადაზღვევო ურთიერთობა რეგულირდება აგროდაზღვევის პროგრამის დამტკიცების შესახებ საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 10 აპრილის №236 დადგენილებით, რომლითაც განსაზღვრულია ფრანშიზის განმარტება და ოდენობა. დადგენილების მე-2 მუხლის „ო“ პუნქტის თანახმად, მხარეთა შორის გაფორმებულ პოლისში ფრანშიზა გათვალისწინებული იყო, როგორც არაანაზღაურებადი მინიმუმი, რომლის გამოქვითვა ხორციელდება თითოეული სადაზღვევო შემთხვევისათვის. დადგენილებით განსაზღვრულია მისი გამოთვლის წესიც. ამავე ნორმატიული აქტის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, კასატორმა მიიჩნია, რომ სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის მაქსიმალური სადაზღვევო ლიმიტის დაკისრების შემთხვევაშიც, სადაზღვევო ანაზღაურების დათვლისას უნდა გამოეკლო ფრანშიზის ოდენობა (10%).

41. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი. მართალია, საქმის მასალებში მოსარჩელის მიერ ფიზიკური პირის სახელზე გაცემული მინდობილობა წარმოდგენილი არ არის, თუმცა სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეფასებინა მოპასუხის მიერ დასახელებული გარემოებანი და აღნიშნულის პირის შესაბამისი უფლებამოსილება ისე დაედგინა. წარმოდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით, 2020 წლის 17 ივლისს მოპასუხის წარმომადგენელი ესაუბრა მოსარჩელეს, რომელმაც განმარტა, რომ ადგილზე ჰყავდა წარმომადგენელი, რომელიც, მისი არყოფნის შემთხვევაში, დაესწრებოდა შეფასებას. მეორე დღეს სატელეფონო კავშირის მეშვეობით მოსარჩელემ ფიზიკური პირი დაასახელა საკუთარ წარმომადგენლად. კასატორმა აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ მიწოდებული ინფორმაციით, ფიზიკური პირი იყო ვენახის მომვლელი, აგრონომი და არა დარაჯი.

42. იმ შემთხვევაშიც, თუ დათვალიერებას მოსარჩელის მხრიდან უფლებამოსილი წარმომადგენელი არ ესწრებოდა და მოსარჩელე არ დაეთანხმა შეფასების შედეგებს, მას არ უსარგებლია დამზღვევის უფლებით, თავად წარედგინა სასამართლოსათვის ექსპერტიზის განსხვავებული დასკვნა. მან კი ექსპერტს მიმართა პირველ დეკემბერს, როდესაც რეალური მოსავლიანობის შეფასება შეუძლებელი იყო.

43. კასატორმა აღნიშნა, რომ 2020 წლის 8 აგვისტოს მიმართვის წერილში მოსარჩელეს დათვალიერების აქტის მიმართ პრეტენზია არ გამოუთქვამს, მეტიც, იგი დაეთანხმა მის შინაარსს, რომ მოსავალი 100%-ით განადგურდა. პრაქტიკაში ხშირია შემთხვევები, როდესაც დათვალიერებას ესწრება არა ვენახის მესაკუთრე, არამედ ვენახის რეალური მომვლელი.

44. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა ზემოხსენებული დადგენილების საფუძველზე შემუშავებული ზიანის დარეგულირების სახელმძღვანელო, რომელიც დაერთო საქმეს შესაგებელთან ერთად. აღნიშნული დოკუმენტი არ ავალებს მზღვეველს დათვალიერების აქტზე ვიდეომასალის დართვას, შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინებით მოპასუხეს კანონით გათვალისწინებულზე მეტი მტკიცების ტვირთი დაეკისრა. სახელმძღვანელოთი განსაზღვრული ზარალი შეფასებისათვის საჭირო ყველა მოქმედება, მათ შორის ფოტოგადაღება, მოპასუხემ შეასრულა.

45. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე სასამართლოს 2024 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.

46. 2025 წლის 20 იანვარს მოსარჩელემ განცხადებით მომართა საკასაციო სასამართლოს და მოითხოვა მოცემული საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვა, რადგან კასატორმა სასამართლო სხდომაზე დაასაბუთოს, რომ მოცემული საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარემ უნდა გასცეს აღნიშნულზე დასაბუთებული პასუხი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

47. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

48. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ი 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ემყარება კანონდარღვევას, რადგან სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და საპროცესო ნორმების დარღვევით.

49. სსსკ-ის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

50. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დამზღვევისათვის სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება, მხარეთა შორის შეთანხმებული ფრანშიზის ღირებულების გამოკლებით.

51. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზის თანახმად, სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა.

52. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, - სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება, მისი მოთხოვნა სსკ-799-ე მუხლიდან გამომდინარეობს (დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება).

53. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

54. 2020 წლის 7 მაისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დაიდო დაზღვევის 2 ხელშეკრულება, რაზეც გამოიწერა 2 ინვოისი/სადაზღვევო პოლისი - AGRG200800022221 და ARG200800022224. ორივე სადაზღვევო ხელშეკრულების/პოლისის თანახმად, სადაზღვევო შემთხვევად განისაზღვრა სეტყვა, წყალდიდობა, ქარიშხალი და საშემოდგომო ყინვა.

55. AGR200800022221 ინვოისით/სადაზღვევო პოლისით დაზღვეულ კულტურას წარმოადგენდა 15000 კვ.მ-ზე გაშენებული წითელი ყურძენი, საფერავი. მოსავალი, სავარაუდოდ, უნდა აღებულიყო 2020 წლის 30 ოქტომბერს. ინვოისის/სადაზღვევო პოლისის თანახმად, ერთ ჰექტარ ფართზე მისაღები მოსავლის რაოდენობად მიეთითა 10 000 კგ, 1 კგ.-ს ღირებულება - 1.50 ლარი, 22 500 ლარის ოდენობით სადაზღვევო ლიმიტით, რისთვისაც პრემიის ჯამურმა ოდენობამ შეადგინა 1912.50 ლარი, დამზღვევის მიერ გადასახდელმა სადაზღვევო პრემიის წილმა - 956.25 ლარი, ხოლო სადაზღვევო პრემიის სუბსიდიურმა წილმა - 956.25 ლარი, რაც იმავე დღეს იქნა გადახდილი.

56. AGR200800022224 ინვოისით/სადაზღვევო პოლისით დაზღვეულ კულტურას წარმოადგენდა 15000 კვ.მ-ზე გაშენებული თეთრი ყურძენი, ქისი, მოსავალი, სავარაუდოდ, უნდა აღებულიყო 2020 წლის 30 ოქტომბერს. ინვოისის/სადაზღვევო პოლისის თანახმად, ერთ ჰექტარ ფართზე მისაღები მოსავლის რაოდენობად მიეთითა 10 000 კგ., 1 კგ.-ს ღირებულება - 0.80 ლარი, 12 000 ლარის ოდენობით სადაზღვევო ლიმიტით, რისთვისაც ჯამური პრემიის ოდენობამ შეადგინა 1020 ლარი, დამზღვევის მიერ გადასახდელმა სადაზღვევო პრემიის წილმა - 510.00 ლარი, რაც იმავე დღეს იქნა გადახდილი.

57. 2020 წლის 16 ივლისს დადგა სადაზღვევო შემთხვევა, რაც მოსარჩელემ იმავე დღეს ცხელ ხაზზე შეატყობინა მოპასუხეს.

58. 2020 წლის 18 ივლისს დაზღვეული ობიექტის ადგილზე ჩავიდნენ მზღვეველი კომპანიის წარმომადგენელი და მზღვეველის მიერ მოწვეული აგროექსპერტი, რომლებმაც მოსარჩელის დარაჯის მონაწილეობით დაათვალიერეს დაზღვეული ნაკვეთი და შეადგინეს დაზიანებული დაზღვეული ტერიტორიის დათვალიერების აქტი. ამავე აქტის თანახმად, სეტყვის შედეგად ზიანმა შეადგინა 100%.

59. სადაზღვევო შემთხვევის აქტების თანახმად, საფერავის (წითელი ყურძნის) ზიანი განისაზღვრა 1500 ლარით (ფრანშიზის თანხის გამოკლების გარეშე), ხოლო თეთრი ყურძნის ზიანი - 720 ლარით. აქტებს ხელს აწერენ მზღვეველი, შემმოწმებელი აგროექსპერტი და მოსარჩელე მხარის დარაჯი. მოსარჩელის მიერ მის სახელზე გაცემული რწმუნებულება საქმეში წარდგენილი არ არის.

60. ამდენად უდავოა, რომ 2020 წლის 16 ივლისს დადგა სადაზღვევო შემთხვევა და სეტყვის შედეგად დაზღვეული მოსავალი 100%-ით განადგურდა. მხარეთა შორის დავას იწვევს ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობა.

61. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საფუძველს ხელშეკრულება წარმოადგენს. საქართველოს კანონმდებლობით უზრუნველყოფილი და დაცულია ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპი, კერძოდ, სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება კანონს.

62. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების თავისუფლება მოიცავს ისეთ ორ ძირითად პრინციპს, როგორიცაა ხელშეკრულების დადების თავისუფლება და ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლება. ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლება შეიძლება შეიზღუდოს იმპერატიული ხასიათის ნორმებით. იმპერატიული ხასიათის ნორმები ორ ძირითად მიზანს ემსახურება: ა) მხარეთა მიერ განსაზღვრული პირობები შეიძლება ჩაითვალოს ბათილად, თუ მათი შინაარსი ეწინააღმდეგება სამართლებრივ მართლწესრიგს: ბ) იმპერატიული ნორმები აწესებენ გარკვეულ შეზღუდვებს და უზრუნველყოფენ, რომ ხელშეკრულების დადება კანონის მოთხოვნათა დაცვით განხორციელდეს.

63. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად იხელმძღვანელა „აგროდაზღვევის პროგრამის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 10 აპრილის №236 დადგენილებით, რომელიც ფაქტობრივად ადგენს სადაზღვევო საზღაურის ოდენობის განსაზღვრის პირობებსა და წესს. აღნიშნული დადგენილების მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მზღვეველი ვალდებულია დამზღვევის იდენტიფიცირებიდან 21 კალენდარულ დღეში შეადგინოს დაზიანებული დაზღვეული ტერიტორიის დათვალიერების აქტი.

64. აღნიშნული დადგენილების მე-2 მუხლის „უ“ პუნქტის შესაბამისად, დაზიანებული დაზღვეული ტერიტორიის (ნაკვეთის) დათვალიერების აქტი არის დოკუმენტი, რომელიც დგება მზღვეველის (ან მზღვეველის მიერ მოწვეული ექსპერტის) მიერ და ხელს აწერენ მზღვეველი და დამზღვევი მოსარგებლე. აღნიშნული აქტით დასტურდება დაზიანებული დაზღვეული ტერიტორიის (ნაკვეთის) მზღვეველის მიერ დათვალიერებისა და კონკრეტული შემთხვევის ხდომილებით გამოწვეული ზიანის ოდენობა.

65. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის პოზიცია ეფუძნება იმას, რომ სადავო სადაზღვევო შემთხვევის შეფასებისას მზღვეველის მიერ შედგენილი აქტი მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის რეალურ ოდენობას არ ასახავს.

66. საკასაციო სასამართლოს იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას, რომ მზღვეველმა დათვალიერების აქტი შეადგინა ზემოხსენებული ნორმატიული აქტის მოთხოვნების დარღვევით, კერძოდ, ვერ უზრუნველყო დამზღვევი მხარის მონაწილეობა შეფასების პროცესში. მართალია, მოპასუხემ მიუთითა, რომ სადავო დათვალიერებას ესწრებოდა მოსარჩელის მხრიდან უფლებამოსილი პირი, თუმცა ვენახის დარაჯს, რომელიც, მოპასუხის მოსაზრებით, მოსარჩელის მხარეს წარმოადგენდა, არ გააჩნდა დამზღვევის მხრიდან გაცემული სათანადო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება.

67. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მტკიცების პროცესი, როგორც გაშუალებული შემეცნება, საკმაო სისრულითაა მოწესრიგებული კანონით. მაგალითად, სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელმა მხარემ რომელი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა დაამტკიცოს. კანონი განსაზღვრავს აგრეთვე, თუ რომელ მხარეს ეკისრება ფაქტების მითითებისა და ამ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელი ფაქტები არ საჭიროებენ დამტკიცებას, მტკიცების რა საშუალებები დაიშვება და რა არ დაიშვება, როგორ და რა წესით ხდება მტკიცებულებათა შეგროვება, შემოწმება და შეფასება და ა.შ.

68. სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება-გამართლების მიზნით. მნიშვნელოვანია, რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას. სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება, ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი, მაგრამ მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

69. მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა.

70. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“ (იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 200-, გვ.64). ამრიგად, ფაქტებზე თვითონ მხარეებმა უნდა მიუთითონ. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა გამოკითხვისა და შეკითხვების მიცემის გზით ხელი შეუწყოს გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.

71. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც, პირველ რიგში, გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

72. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ სადავოდ გახადა რა სადაზღვევო შემთხვევის დათვალიერების აქტის შედგენისას მისი მხრიდან არაუფლებამოსილი პირის (ვენახის დარაჯის) დასწრების ფაქტი, სააპელაციო პალატამ სავსებით სწორად მიიჩნია, რომ მოპასუხეს/მზღვეველს წარმოეშვა იმ გარემოების მტკიცების ვალდებულება, რომ მოსარჩელემ დასახელებულ პირს შესაბამისი უფლებამოსილება კანონით დადგენილი წესით მიანიჭა. აღნიშნული გარემოება მოპასუხემ სარწმუნოდ ვერ დაასაბუთა, შესაბამისად, დათვალიერების აქტი, როგორც სადავო ზიანის ოდენობის დამდგენი მტკიცებულება სარწმუნო სამართლებრივი ძალის მქონე დოკუმენტად ვეღარ შეფასდება.

73. სააპელაციო პალატამ მართებულად იხელმძღვანელა „აგროდაზღვევის პროგრამის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 10 აპრილის №236 დადგენილების მე-9 პუნქტით, როდესაც მიუთითა, რომ აღნიშნული ნორმატიული აქტით გათვალიწინებული ზიანის დაანგარიშების მეთოდის ამოქმედების/გამოყენების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს მისაღები მოსავლის ნაკლებობა ნორმატიულ მოსავლიანობაზე (თუ დაზღვეული ტერიტორიიდან მისაღები მოსავალი ნაკლებია ნორმატიულ მოსავლიანობაზე, მზღვეველის მიერ სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანისათვის გასაცემი სადაზღვევო ანაზღაურების ოდენობა გამოიანგარიშება მისაღები მოსავლის ნამრავლით ზიანის პროცენტზე და ნორმატიულ ფასსა და საბაზრო ფასს შორის უმცირესზე).

74. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხეს უნდა ემტკიცებინა, რომ მისაღები მოსავალი სადაზღვევო პოლისში მითითებულ ნორმატიულ მოსავლიანობაზე (10 000 კგ 1 ჰექტარზე) ნაკლები იყო, რაც მან ვერ განახორციელა.

75. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად, საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ამა თუ იმ გარემოების დადგენისას სასამართლო ხელმძღვანელობის საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აფასებს მათ და შემდეგ გამოაქვს მოტივირებული დასკვნა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის შესახებ.

76. განსახილველ დავაში სააპელაციო პალატამ კანონშესაბამისად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, გამოიყენა სსკ-ის 799-ე მუხლი, „აგროდაზღვევის პროგრამის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2020 წლის 10 აპრილის №236 დადგენილების დანაწესები, მოსარჩელის მიერ სარჩელზე დართული სამეცნიერო კვლევა ვაზის აგროკულტურის შესახებ და ნაწილობრივ სწორად განსაზღვრა სადაზღვევო საზღაურის ოდენობა.

77. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს კასატორის პრეტენზიაზე, რომელიც შეეხება სადაზღვევო ანაზღაურებისათვის ფრანშიზის გამოკლების საკითხს. აღნიშნული არგუმენტი მოპასუხემ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს წინაშეც გახადა სადავოდ, თუმცა გასაჩივრებული განჩინებით სააპელაციო პალატას იგი არ შეუფასებია.

78. სადაზღვევო თანხისათვის ფრანშიზის სახით 10%-ის გამოქვითვის პირობაზე მხარეები შეთანხმდნენ ზემოაღნიშნული დადგენილების მე-2 მუხლის „ო“ პუნქტის ძალით, რომლის თანახმად მხარეთა შორის გაფორმებულ პოლისში ფრანშიზა გათვალისწინებული იყო, როგორც არაანაზღაურებადი მინიმუმი, რომლის გამოქვითვა ხორციელდება თითოეული სადაზღვევო შემთხვევისათვის.

79. დადგენილების ზემოთ მითითებული დანაწესის მიხედვით, ფრანშიზა გამოითვლება როგორც სადაზღვევო ლიმიტის 10% (დანართ №1-ით განსაზღვრული ციტრუსის შემთხვევაში, სადაზღვევო ლიმიტის 15%) ან მისაღები მოსავლის ოდენობის სადაზღვევო ანაზღაურების გაანგარიშებისას გამოყენებულ ფასზე გამრავლებით მიღებული ღირებულების 10% (დანართ №1-ით განსაზღვრული ციტრუსის შემთხვევაში 15%). მითითებული 2 სიდიდიდან გამოიქვითება ის ოდენობა, რომელიც უფრო მცირე იქნება. ამასთან, ერთისა და იმავე რისკის ხდომილებისას, იმ შემთხვევაში, თუ მეორე სადაზღვევო შემთხვევა მოხდება წინა სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული დაზღვეული ტერიტორიის (ნაკვეთის) დათვალიერების აქტის შედგენამდე, ფრანშიზა გამოიქვითება ერთჯერადად, მხოლოდ იმ პირობით, რომ მზღვეველს ორივე სადაზღვევო შემთხვევის შესახებ შეტყობინება მიღებული აქვს პროგრამით განსაზღვრული წესით.

80. ამავე ნორმატიული აქტის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, დაზღვევის ხელშეკრულების საფუძველზე, მზღვეველი ვალდებულია, სადაზღვევო ლიმიტის ფარგლებში და ფრანშიზის გამოკლებით გასცეს სადაზღვევო ანაზღაურება, დაზღვევის მოქმედების პერიოდში სადაზღვევო რისკის დადგომის შედეგად დაზღვევის ობიექტის დაზიანების შემთხვევაში, პროგრამით დადგენილი წესებისა და შეზღუდვების გათვალისწინებით.

81. საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, განმარტოს, რომ ფრანშიზა (ფრანგული ტერმინი „franchise“) ნიშნავს შეღავათს. სადაზღვევო სამართალში ფრანშიზა გამოიყენება სადაზღვევო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სადაზღვევო თანხის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან მზღვეველის ნაწილობრივ ან სრულად გათავისუფლების მიზნით. რაც შეეხება დამზღვევს, შეთანხმება ფრანშიზაზე უნდა ემსახურებოდეს ხელშეკრულების დადებისას დამზღვევისათვის სადაზღვევო ხარჯების შემცირებას.

82. ფრანშიზა წარმოადგენს სადაზღვევო თანხის გარკვეულ ნაწილს, რომელსაც მზღვეველი, ხელშეკრულების პირობის შესაბამისად, არ აანაზღაურებს. იგი შეიძლება დადგინდეს კონკრეტული ფიქსირებული თანხის ან დაზღვეული ქონების სრული ან მისი ნაწილის ღირებულების პროცენტის სახით. განასხვავებენ პირობადებულ და უპირობო ფრანშიზას. პირობადებული ფრანშიზის დროს მზღვეველი თავისუფლდება სადაზღვევო თანხის გადახდის ვალდებულებისაგან, თუ მისი ოდენობა ფრანშიზის მოცულობას არ აღემატება. იმ შემთხვევაში, თუ სადაზრვევო თანხა ფრანშიზის ოდენობაზე მეტია, მზღვეველი მას სრულად დაფარავს. უპირობო ფრანშიზა გულისხმობს მზღვეველის ვალდებულების განსაზღვრას სადაზღვევო თანხის ოდენობით, რომელსაც გამოაკლდება ფრანშიზა. სადაზღვევო სამართალი იცნობს ფრანშიზის ისეთ სახეებსაც, როგორიცაა დინამიური, მაღალი, დროის გარკვეულ პერიოდთან დაკავშირებული ფრანშიზა.

83. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, მხარეებმა გაითვალისწინეს ფრანშიზა სადაზღვევო თანხის 10%-ის სახით, თუმცა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა სადაზღვევო თანხის ოდენობის განსაზღვრისას მითითებული პირობა არასწორად არ გაითვალისწინეს.

84. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება, სადაზღვევო თანხას 22500 და 12000 ლარს, სულ - 34500 ლარს უნდა გამოაკლდეს №236 დადგენილებით განსაზღვრული 10% ფრანშიზა (3450 ლარი) და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს სულ 31 050 ლარის ანაზღაურება.

85. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

86. ამავე კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

87. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა 34500 ლარის დაკისების შესახებ დაკმაყოფილდა 31 050 ლარის ნაწილში. შესაბამისად, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 931.5 ლარის გადახდა (31 050 ლარის 3%), სააპელაციო საჩივარზე მოპასუხემ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადაიხადა 1297.20 ლარი, რადგან გადაწყვეტილება გაასაჩივრა 32430 ლარის ნაწილში, ხოლო საკასაციო საჩივარზე - 1625 ლარი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სასარჩელო მოთხოვნის დაუკმაყოფილებელ - 3450 ლარის ნაწილში სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი 138 ლარი, საკასაციო საჩივარზე გადახდილი 172.5 ლარი, სულ 310.5 ლარი. მითითებული ოდენობა უნდა გამოაკლდეს 931.5 ლარს და საბოლოოდ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში უნდა დაეკისროს 621 ლარის გადახდა.

88. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 408-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს.

89. მითითებული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვის ფორმას და შესაძლებლობას აძლევს საკასაციო პალატას, დავა განიხილოს მხარეთა დასწრების გარეშე, რის თაობაზეც სასამართლომ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს.

90. მოცემულ შემთხვევაში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, 2024 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით კი, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ საკასაციო საჩივარი განხილულ უნდა იქნეს ზეპირი მოსმენის გარეშე. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის განსახილველად სასამართლო სხდომის ჩატარების აუცილებლობა არ არსებობდა.

91. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ უკვე იმსჯელა მოცემული დავის განხილვის ფორმის საკითხზე და ამის შესახებ მხარეებს ეცნობათ. ამასთან, მხარეს შუამდგომლობის დასასაბუთებლად რაიმე წონად არგუმენტზე არ მიუთითებია. საქმის წარმოების განმავლობაში მხარეებს საკმარისი დრო გააჩნდათ დასაბუთებული პოზიციების წარმოსადგენად, შესაბამისად, კასატორის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ ვერ დაკმაყოფილდება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 411-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის მესამე ნაწილით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. სს „თ.დ–ვას“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 თებერვლის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. სს „თ.დ–ვას“ მ.ს–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს 31 050 ლარის ანაზღაურება;

4. სს „თ.დ–ვას“ მ.ს–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით მოსარჩელის მიერ გადახდილი 621 ლარის ანაზღაურება;

5. მ.ს–ძის შუამდგომლობა მოცემული საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

6. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი