№ას-1264-2023
14 მაისი, 2024 წელი ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთ ა პალატა
შემადგენლობა:
გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),
რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – გ.მ–ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – კომპენსაციის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. გ.მ–მა (შემდეგში მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით, გადახდის დრისათვის არსებული კურსის შესაბამისად, 42500 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება, რასაც თანხის მიღების დროს უნდა გამოაკლდეს მოსარჩელის მიერ მიღებული საკომპენსაციო თანხა 12000 ლარის ოდენობით.
1.2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.
2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილებით გ.მ–ის სარჩელი საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის მიმართ, კომპენსაციის დაკისრების თაობაზე, დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ, კომპენსაციის სახით გადასახდელად დაეკისრა 42500 აშშ დოლარის ეეკვივალენტი ლარის გადახდა, რასაც გადახდის დროს უნდა გამოაკლდეს მოსარჩელის მიერ მიღებული საკომპენსაციო თანხა 12 000 ლარის ოდენობით.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 18 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 ივლისის განჩინებით საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივი დასაბუთება:
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
5.1. საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად, 2018 წლის 02 მარტის მდგომარეობით, 600 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, მდებარე - ყაზბეგის რაიონის ....... (საკადასტრო კოდი N......) საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა გ.მ–ის სახელზე.
5.2. შპს „გ.კ–ის“ მიერ 2017 წელს მომზადდა საერთაშორისო მნიშვნელობის მცხეთა - სტეფანწმინდა - ლარსის (რუსეთის ფედერაციის საზღვარი) საავტომობილო გზის კმ132-კმ135 მონაკვეთზე ალტერნატიული მიმართულების პროექტის განსახლების სამოქმედო გეგმა. საერთაშორისო მნიშვნელობის საავტომობილო გზების დაპროექტების, გზის მოწყობისა და ფუნქციონირების უზრუნველყოფის ვალდებულება დაკისრებული აქვს საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტს.
5.3. საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს გამგებლობაში არსებული სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის 2017 წლის 16 ოქტომბრის N2-12/11342 წერილით გ.მ–ს ეცნობა, რომ საერთაშორისო მნიშვნელობის მცხეთა - სტეფანწმინდა - ლარსის (რუსეთის ფედერაციის საზღვარი) საავტომობილო გზის კმ.132-კმ.135 მონაკვეთის ალტერნატიული მიმართულების მონაკვეთზე დაგეგმილია პროექტით გათვალისწინებული სამუშაოების განხორციელება. საპროექტო გზის ზემოქმედების ფარგლებში ექცევა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული 600 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდი N.......). „სამშენებლო სამუშაოების დაწყებამდე, აუცილებელია აღნიშნული მონაკვეთისათვის მომზადებული მიწის შესყიდვისა და განსახლების გეგმით განსაზღვრული პროცედურების დასრულება.“ საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის მიერ მოსარჩელე მხარისათვის შეთავაზებულ იქნა სათანადო ხელშეკრულების გაფორმების საფუძველზე, მიწის შესყიდვისა და განსახლების გეგმით განსაზღვრული, პროექტის ზემოქმედების ფარგლებში მოქცეული ქონების და სარეაბილიტაციო ღონისძიებების შესაბამისი ღირებულების ანაზღაურება, ჯამში 12 000 ლარის ოდენობით.
5.4. მოსარჩელესთან შეთანხმების მიუღწევლობის საფუძვლით, საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტმა დაიწყო ექსპროპრიაციის პროცედურები, რის საფუძველზეც მიმართა მცხეთის რაიონულ სასამართლოს. სასამართლოს 2018 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით (საქმე N3/89-18) საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტს აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება, მოქალაქე გ.მ–ის საკუთრებაში არსებულ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის 600 კვ.მ. ფართზე, მდებარე - ყაზბეგის რაიონის ....... (საკადასტრო კოდი N....... (ნაკვეთის წინა ნომერი .......)).
5.5. გ.მ–ს, მის საკუთრებაში არსებული ქონების - 600 კვ.მ. ფართის
სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის, მდებარე: ყაზბეგის რაიონის დაბა ......... (საკადასტრო კოდი N.........) ექსპროპრიაციისათვის კომპენსაციის სახით გადაეცა 12 000 ლარი.
5.6. მოპასუხის ინიციატივით, შპს „გ.კ–ის“ მიერ 2017 წლის 24 ივლისს მომზადებული დასკვნის თანახმად, N........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის 1 კვ.მ.-ის საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა 20 ლარით. შესაბამისად, 600 კვ.მ. ფართის საბაზრო ღირებულებამ შეადგინა 12 000 ლარი.
5.7. გ.მ–ის 2018 წლის 1 მარტის N1001810718 მიმართვის საფუძველზე სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნულ ბიურში“ დანიშნულ იქნა სასაქონლო ექსპერტიზა ყაზბეგის რაიონში, ......... მდებარე N...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის (ფართით 600 კვ.მ.) საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის მიზნით. ვინაიდან, 2018 წლის მარტის თვის მდგომარეობით, გამოსაკვლევი ობიექტის მიმდებარე ტერიტორიაზე ვერ მოხერხდა შესაფასებელი ობიექტის მსგავსი/ანალოგიური ტიპის ქონების ყიდვა/გაყიდვის, შეთავაზების შესახებ ინფორმაციის მოძიება, ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ შესაბამისი ექსპერტიზის ჩატარება ვერ მოახერხა.
5.8. გ.მ–ის დაკვეთით, ინდ. მეწარმე, დამოუკიდებელი ექსპერტის, აუდიტორის დ.რ–ძის მიერ 2018 წლის 20 აპრილს მომზადდა N004/7-1 დ.რ. ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის მიხედვითაც ყაზბეგის რაიონის ........ მდებარე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი N........) „დღევანდელი საბაზრო ღირებულება, მისი პირვანდელ მდგომარეობაში დარჩენის შემთხვევაში, საორიენტაციოდ განისაზღვრებოდა 60000.00 აშშ დოლარის ექვივალენტით ეროვნულ ვალუტაში.“
5.9. სასამართლოს 2019 წლის 22 მარტის განჩინებით, 2016 წლის მდგომარეობით, ყაზბეგის რაიონის ......... მდებარე 600 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი N.....) საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით საქმეზე დაინიშნა სასაქონლო ექსპერტიზა. ექსპერტიზის ჩატარება დაევალა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს“, რომლის მიერაც 2019 წლის 26 ივნისს მომზადებული N004153019 ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, „ყაზბეგის რაიონში, ....... მდებარე, ექსპერტიზაზე შესაფასებლად წარმოდგენილი მიწის ნაკვეთის (ს/კ: ........; ფართობი: 600 კვ.მ.) საბაზრო ღირებულებამ 2016 წლის მდგომარეობით 1 კვ.მ.-ზე საორიენტაციოდ შეადგინა 19 აშშ დოლარი. შესაბამისად, მთლიანი 600.00 კვ.მ.-ის ღირებულებამ შეადგინა 11 400 აშშ დოლარი, რაც შესაბამისი გაცვლითი კურსით ეროვნულ ვალუტაში (2016 წლის საშუალო კურსი www.nbg.gov.ge – 2,3694) საორიენტაციოდ შეადგენს 27 012 ლარს.“
5.10. გ.მ–მა დამატებით წარადგინა აუდიტორ-შემფასებელ გ.ლ–ას მიერ მომზადებული საშემფასებლო ანგარიში, რომლის მიხედვთაც ყაზბეგის რაიონის ....... (ს/კ ........), მდებარე 600 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება 2017 წლის 27 ნოემბრის მდგომარეობით განისაზღვრა 42 500 აშშ დოლარით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება:
5.11. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მესამე პუნქტზე, რომლის თანახმად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით. ასევე მიუთითა, „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონზე და აღნიშნა, რომ ექსპროპრიაციის აუცილებელი შემადგენელი ელემენტია მესაკუთრისთვის სათანადო ანაზღაურების გადახდა, რომლის ოდენობის სათანადოობა პირველ რიგში დადგენილ უნდა იქნეს ექსპერტის შეფასების მიხედვით.
5.12. პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებზე. კერძოდ, წარმოდგენილია, მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის დაკვეთით შპს „გ.კ–ის“ მიერ 2017 წლის 24 ივლისს მომზადებული დასკვნა (მიწის ნაკვეთის საკომპენსაციო ღირებულება განისაზღვრა 12000 ლარით); გ.მ–ის დაკვეთით, ინდ. მეწარმე ექსპერტ/აუდიტორ დ.რ–ძის მიერ 2018 წლის 20 აპრილს N.......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის მიზნით მომზადებული დასკვნა (მიწის ნაკვეთის საკომპენსაციო ღირებულება განისაზღვრა 60000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი); 2019 წლის 18 ივნისს სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლოს ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს“ მიერ გაცემული N004153019 ექსპერტიზის დასკვნა, ყაზბეგის რაიონში, ....... მდებარე სასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის 2016 წლის მდგომარეობით საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის შესახებ (მიწის ნაკვეთის საკომპენსაციო ღირებულება განისაზღვრა 27012 ლარით) და გ.მ–ის დაკვეთით აუდიტორ-შემფასებელ გ.ლ–ას მიერ ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის მიზანს წარმოადგენდა საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრა 2017 წლის 27 ნოემბრის მდგომარეობით (მიწის ნაკვეთის საკომპენსაციო ღირებულება განისაზღვრა 42500 აშშ დოლარით).
5.13. გამოყენებული მეთოდებისა და ანალოგების გათვალისწინებით, პალატამ დამაჯერებლად მიიჩნია საექსპროპრიაციო ქონების ექსპერტ გ.ლ–ას მიერ განსაზღვრული საბაზრო ღირებულება, ვინაიდან ქონების შეფასებისას ექსპერტის მიერ გამოყენებულ იქნა რამდენიმე მეთოდი (შედარებისა და შემოსავლის მეთოდები), ანალოგად აღებულ იქნა ერთი და იგივე სტატუსის, იდენტურ რაიონში მდებარე მიწის ნაკვეთები, რომლებიც გაიყიდა 2017 წელს. ე.ი. იმ პერიოდში, როდესაც მოხდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ექსპროპრიაცია. შპს „გ.კ–ის“, ინდ. მეწარმე დ.რ–ძისა და სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ მიერ გაცემული დასკვნების შინაარსის (კვლევითი ნაწილის, გამოყენებული მეთოდების, შესადარი ანალოგების) გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ აუდიტორ/შემფასებელ გ.ლ–ას მიერ მომზადებული საშემფასებლო ანგარიშით დადგენილი საბაზრო ღირებულება - 42 500 აშშ დოლარი, შესაბამისი იყო მოსარჩელისათვის აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ჩამორთემული საკუთრების კომპენსაციისა. პალატამ ასევე მიუთითა, რომ უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრისას გასაზიარებელი იყო ის ფაქტობრივი გარემოებაც, რომ გ.მ–ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა გზის პირას. ამასთან დგინდებოდა, რომ ამ რეგიონში გზის პირზე კერძო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთები ძალიან მცირეა. აღნიშნული მიწის ნაკვეთი განთავსებული იყო და არის დარიალის ხეობაში, სადაც მიწის ნაკვეთები, რომელთა რაოდენობაც შეზღუდულია, ძირითადად სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენს. ამასთან, ცენტრალური საავტომობილო გზის პირას არსებული მიწის ნაკვეთზე შესაძლებელია კომერციული დანიშნულების ობიექტის მოწყობა, ვინაიდან როგორც თავად მოსარჩელემ განმარტა, აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე მას განთავსებული ჰქონდა ბენზინ გასამართი სადგური.
6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 ივლისის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 ოქტომბრის განჩინებით, სსსკ-ის 396-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.
8. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:
8.1. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლოს არ გამოუკვლევია და სრულყოფილად არ შეუსწავლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, დაუსაბუთებელი და ბუნდოვანია სასამართლოს არგუმენტები, თუ რატომ უგულებელყო დეპარტამენტის მიერ საქმეში წარდგენილი შეფასება, რატომ უარყო სხვა შეფასებები და რატომ დაეთანხმა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნას, რომელიც რეალურად არ შეესაბამება არც საბაზრო ღირებულებებს და არც სამართლიან კომპენსაციას, არამედ ბიზნესის გათვლის სახელმძღვანელოა. ექსპერტის დასკვნა, რასაც დაეყრდნო სასამართლო, არ შეიცავს ფაქტებით გამყარებულ არგუმენტაციას. პირიქით, დასკვნა ადასტურებს, რომ ექსპერტმა გამოიყენა ის ანალოგები, რომლებიც არ უნდა გამოეყენებინა, გაითვალისწინა ის გარემოებები, რომლებიც არ უნდა გაეთვალისწინებინა და არასწორად განსაზღვრა ფასი.
8.2. სასამართლომ არასწორად უგულებელყო შემფასებელ მ.ტ–ას განმარტება, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა მეწყრულ ზონაში, ასევე გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე მესაკუთრეს აუცილებლად სჭირდებოდა თანხმობა საავტომობილო გზების შესახებ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ნებისმიერი საქმიანობის განხორციელებისათვის, რომელიც არ მოუთხოვია და მოთხოვნის შემთხვევაში მეწყრულ ზონაში ასეთი თანხმობის მიღების შანსი ფაქტობრივად ნულის ტოლია.
8.3. ექსპერტ გ.ლ–ას დასკვნის სარწმუნოდ მიჩნევის გარემოებად, სასამართლოს მითითებული აქვს აუქციონზე გატანილი არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი, რომლის გაყიდვის ფაქტი არ არის დადასტურებული იმ მიზეზით, რომ აუქციონზე ქონება არ გაიყიდა. სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოპასუხის ახსნა-განმარტება აუქციონზე გატანილი ქონების შეფასებასთან დაკავშირებით და ის ფაქტი, რომ აუქციონის ჩაშლის შემთხვევაში ქონების ფასი იკლებს, ხოლო მეორედ ჩაშლის შემთხვევაში ნახევრდება. შესაბამისად, ქონების აუქციონზე გატანისას გასათვალისწინებელია აუქციონის შესაძლო შედეგები და ქონების ფასი განსაზღვრულია მის შესაბამისად.
8.4. კასატორის მოსაზრებით, გაურკვეველია რატომ უთითებს სასამართლო მოსარჩელის განმარტებას, რომ მას ოდესღაც ჰქონდა ბენზინგასამართი სადგური სადავო მიწის ნაკვეთზე, მაშინ, როდესაც, აღნიშნული გარემოება არ დასტურდება არანაირი მტკიცებულებებით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
9. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:
ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;
ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;
გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;
დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;
ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
12. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
13. საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა. შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებით, საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავების საფუძვლიანობა.
14. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში პალატის შეფასების საგანია, მოპასუხისათვის კომპენსაციის დაკისრების შესახებ, სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერება.
15. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მესამე პუნქტის თანახმად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით. საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრის საკითხს კი აწესრიგებს „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი. დასახელებული კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ექსპროპრიატორი, რომელმაც მიიღო ექსპროპრიაციის უფლება, წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. მესაკუთრე უფლებამოსილია, თავისი ხარჯით ისარგებლოს სხვა დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით. ამასთან, თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან საკომპენსაციო თანხაზე, იმავე კანონის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, მაშინ თითოეულ მხარეს უფლება აქვს სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში განსჯადობის მიხედვით, საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. კანონის მე-9 მუხლის მიხედვით კი, სასამართლო უფლებამოსილია ქონების შეფასების მიზნით დანიშნოს დამოუკიდებელი ექსპერტი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნისა და მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას ახორციელებს სასამართლო.
16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ჩამორთმეული საკუთრების სანაცვლოდ კომპენსაციის სამართლიან კომპენსაციამდე გასათანაბრებელი თანხის განსაზღვრის დროს მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ქონების არა მარტო არსებული დანიშნულების მიხედვით გამოყენების შესაძლებლობა, არამედ ქონების პოტენციური გამოყენების შესაძლებლობაც, რადგან ნებისმიერ შემთხვევაში ქონების ჩამორთმევა საკუთრების უფლების შეზღუდვას წარმოადგენს და დაცულია ევროპული კონვენციის N1 დამატებითი ოქმით. საკუთრების უფლების დარღვევის შემთხვევების განხილვისათვის ევროპის სასამართლომ პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი სამ ნაწილად გაჰყო. საქმეში „სპორონგი და ლონროთი შვედეთის წინააღმდეგ“ სასამართლომ დაადგინა: „აღნიშნული დებულება მოიცავს სამ განსხვავებულ ნორმას: პირველი ნორმა, რომელიც მუხლის პირველ წინადადებაშია ჩამოყალიბებული, არის საერთო ხასიათის და იცავს საკუთრებით დაუბრკოლებლად სარგებლობის უფლებას. მეორე ნორმა, რომელსაც მუხლის მეორე წინადადება ეხება, ითვალისწინებს საკუთრების ჩამორთმევის უფლებას და ამას უკავშირებს კონკრეტულ გარემოებებს. მესამე ნორმა, რომელიც მოცემულია მუხლის მეორე ნაწილში, აცხადებს, რომ სახელმწიფოებს შეუძლიათ აკონტროლონ საკუთრებით სარგებლობის უფლება საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე“. სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია: „მეორე და მესამე ნორმა, რომლებიც ითვალისწინებენ საკუთრებით სარგებლობაში ჩარევის უფლებას, ყოველთვის განხილული უნდა იქნას პირველ ნორმასთან ერთად“. როგორც უკვე აღინიშნა, საქართველოს კონსტიტუციითა და სპეციალური კანონის საფუძველზე, ცხადია, სახელმწიფოს აქვს უფლება, შეზღუდოს საკუთრებით სარგებლობის უფლება საზოგადოებრივი ინტერესების არსებობისა და კანონით დადგენილ შემთხვევებში. სახელმწიფოს ასევე შეუძლია, უზრუნველყოს ისეთი კანონების შესრულება, რომლებიც მას ესახება სავალდებულოდ, საკუთრებით სარგებლობაზე კონტროლის განხორციელების გზით საზოგადოებრივი ინტერესებისათვის, ჯარიმებისა თუ გადასახადების გადახდის ან სხვა მიზნებისათვის. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო პირველი დამატებითი ოქმის პირველ მუხლს განმარტავს, როგორც სამი კონკრეტული წესის მომცველს. ეს სამი წესია: ა) ქონებით მშვიდობიანად სარგებლობის პრინციპი (პირველი ნაწილის პირველი წინადადება); ბ) ქონების ჩამორთმევა (პირველი ნაწილის მეორე წინადადება); გ) ქონებით სარგებლობის კონტროლი (მეორე ნაწილი), თუმცა, მნიშვნელოვანია რომ ჩამორთმეული ქონების სანაცვლოდ წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაცია იქნეს გაცემული (სუსგ-ებს: N ას- 804-2019, 19.03.2021წ; N ას-1133-2019, 30.07.2021წ.).
17. ექსპროპრიაციისას ჩამორთმეული ქონების წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციის განსაზღვრისას სასამართლო არ არის შებოჭილი მხოლოდ ექსპერტიზის დასკვნებით, არამედ სასამართლომ შეჯიბრებითობის პრინციპის სრული დაცვით უნდა მიიღოს მხარეთა პოზიციები და მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებები და საბოლოოდ, მტკიცებულებათა ერთობლივი შესწავლით განსაზღვროს ქონების სამართლიანი ღირებულება (სუსგ Nას-592-2019, 30.06.2021წ.).
18. საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიუთითებს სსსკ-ის 105-ე მუხლზე, რომლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამ მუხლით დადგენილი წესი სასამართლოს მიერ საქმის განხილვისას მტკიცებულებათა თავისუფალი შეფასების თაობაზე, საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპია და იგი მომდინარეობს საქართველოს კონსტიტუციიდან, რომლის ძალითაც მოსამართლე თავის საქმიანობაში დამოუკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ კონსტიტუციასა და კანონს. კანონის დანაწესი, რომ არავითარ მტკიცებულებას სასამართლოსათვის წინასწარ დადგენილი ძალა არა აქვს, გულისხმობს იმას, რომ მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ყველა მტკიცებულება, მიუხედავად დოკუმენტის გამცემი ორგანოს კომპეტენციისა, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს და გამოიკვლიოს. აღნიშნული მოთხოვნა გამომდინარეობს სსსკ-ის მე-4 და მე-5 მუხლებიდანაც, რომლებიც შეჯიბრებითობისა და მართლმსაჯულების განხორციელებისას სასამართლოს წინაშე მხარეთა თანასწორობის პრინციპებს განამტკიცებენ. სამართალწარმოების მხარის უფლება, წარადგინოს თავისი არგუმენტაცია და მტკიცებულებები განსახილველ საქმესთან დაკავშირებით, იმავდროულად წარმოშობს სასამართლოს ვალდებულებას, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობისა და განკუთვნადობის პრინციპით მიღებაზე და შემდეგ მისი კანონით დადგენილი წესით შემოწმებასა და შეფასებაზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, უნდა დავასკვნათ, რომ, ვინაიდან სამართალწარმოების მხარეები სარგებლობენ სამართლებრივ საშუალებათა თანასწორობის პრინციპით, ხოლო სასამართლოსათვის წინასწარ არცერთი მტკიცებულების მნიშვნელობა და უპირატესი იურიდიული ძალა არ არის დადგენილი, სადავოობის შემთხვევაში სასამართლო უფლებამოსილია, ფაქტობრივად კი ვალდებული, შეამოწმოს მტკიცებულებით დადგენილი ფაქტების უტყუარობა ამ ფაქტების საწინააღმდეგოდ მოდავე მხარის მიერ წარმოდგენილ ფაქტებთან ურთიერთშეჯერებით და, შესაბამისად, შეფასება მისცეს მათ: გაიზიაროს ან არ გაიზიაროს მტკიცებულებით დადასტურებული ესა თუ ის ფაქტობრივი გარემოება (იხ. სუსგ №ას-579-554-2016, 28.12.2016 წ.).
19. დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, ექსპერტიზის ჩატარება და დასკვნის სასამართლოში წარდგენა მხარის საპროცესო უფლებაა. საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. რაც შეეხება ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას, იგი თანაბარი იურიდიული ძალის მქონეა საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან მიმართებით. ამ შემთხვევაშიც სსსკ-ის 105-ე მუხლის მიხედვით, მოქმედებს მტკიცებულებათა სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების პრინციპი. სსსკ-ის 172-ე მუხლის მიხედვით, მოსამართლე არ არის დამოკიდებული ექსპერტის აზრზე. ექსპერტიზის დასკვნისათვის, როგორც მტკიცებულების წყაროსათვის, მნიშვნელოვანია, რომ ის წარმოადგენდეს საპროცესო კოდექსით ნორმატიულად დადგენილ წესებს დაქვემდებარებულ დოკუმენტს, ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევ მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტალებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი. ამასთან, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე“ (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122.)
20. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის ქონების ექსპროპრიაციის უფლება მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილების საფუძველზე მიენიჭა. მესაკუთრეს ექსპროპრიაციისათვის კომპენსაციის სახით გადაეცა 12000 ლარი. კონკრეტული დავის ფარგლებში კასატორი (მოპასუხე) სადავოდ ხდის მისთვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ, კომპენსაციის დაკისრების საფუძვლის არსებობას, არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი სააპელაციო საჩივარი და ექსპროპრიატორს, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით განსაზღვრული თანხის მოსარჩელისათვის გადახდა დაეკისრა. კასატორს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
21. საკასაციო პალატა, პირველ რიგში აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის შინაარსიდან გამომდინარე, კასატორის კონკრეტული პრეტენზია შეეხება შპს „გ.კ–ის“ მიერ 2017 წლის 24 ივლისს შედგენილი დასკვნის გაუთვალისწინებლობას და აუდიტორ-შემფასებელ გ.ლ–ას დასკვნის შესაბამისად, საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრას. კასატორი საკასაციო საჩივარში ასევე ზოგადად მიუთითებს, რომ დაუსაბუთებელი და ბუნდოვანია სასამართლოს არგუმენტები, თუ რატომ უგულებელყო დეპარტამენტის მიერ საქმეში წარდგენილი შეფასება, რატომ უარყო სხვა შეფასებები და რატომ დაეთანხმა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ დასკვნას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ინდ. მეწარმე, ექსპერტ/აუდიტორის, დ.რ–ძის 2018 წლის 20 აპრილის დასკვნისა და სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2019 წლის 18 ივნისის ექსპერტიზის დასკვნის სასამართლოს მიერ გაუთვალისწინებლობის კუთხით საკასაციო საჩივარი კონკრეტულ პრეტენზიებს არ შეიცავს, რადგან საკასაციო საჩივარში ამ დასკვნებთან მიმართებით კასატორი ვერ უთითებს რაიმე გარემოებაზე, რის გამოც უნდა მომხდარიყო მათი გათვალისწინება. რაც შეეხება შპს „გ.კ–ის“ დასკვნას, მასთან დაკავშირებით საკასაციო საჩივარში მითითებულია კონკრეტული გარემოებები, რის გამოც კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა მითითებული დასკვნა, ხოლო აუდიტორ-შემფასებელ გ.ლ–ას დასკვნასთან მიმართებით, კასატორი მიუთითებს ასევე კონკრეტულ გარემოებებზე, რის გამოც ეს დასკვნა არ უნდა გაეთვალისწინებინა სასამართლოს. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსსკ-ის 404-ე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში...) მუხლზე, რომლიდან გამომდინარეც, სადავო საკითხის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შემოწმების თვალსაზრისით საკასაციო პალატა შეაფასებს მხოლოდ იმ დასკვნებს, რაზეც საკასაციო საჩივრით წარმოდგენილია კონკრეტული პრეტენზიები, კერძოდ, ეს დასკვნებია: შპს „გ.კ–ის“ 2017 წლის 24 ივლისის დასკვნა და აუდიტორ-შემფასებელ გ.ლ–ას მიერ გაცემული საშემფასებლო ანგარიში, ხოლო ინდ. მეწარმე, ექსპერტ/აუდიტორის, დ.რ–ძის დასკვნასა და სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ დასკვნასთან დაკავშირებით პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას და დამატებით მათ შეფასებას არ განახორციელებს სსსკ-ის 404-ე მუხლის მოთხოვნიდან გამომდინარე, რამეთუ, მათ მიმართ არ არის წარმოდგენილი დასაბუთებული შედავება. აქვე, პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ ინდ. მეწარმე, ექსპერტ/აუდიტორის, დ.რ–ძის 2018 წლის 20 აპრილის დასკვნის თანახმად, საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულება განსაზღვრულია 60 000 აშშ დოლარით, რაც აღემატება სასამართლოს მიერ გათვალისწინებული დასკვნის შესაბამისად განსაზღვრულ ქონების საექსპროპრიაციო ღირებულებას და ვინაიდან, გ.მ–ს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია, ინდ. მეწარმე, ექსპერტ/აუდიტორის, დ.რ–ძის 2018 წლის 20 აპრილის დასკვნის საფუძვლიანობაზე მსჯელობა და მისი გათვალისწინება მოპასუხის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, კასატორის მდგომარეობის საუარესოდ შებრუნებას გამოიწვევს, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 409-ე (საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია შეცვალოს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც მხარეები მოითხოვენ) მუხლიდან გამომდინარე, დაუშვებელია.
21.1. მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით, საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის დაკვეთით შპს „გ.კ–ის“ მიერ 2017 წლის 24 ივლისს შედგენილია დასკვნა, რომლის თანახმად, შეფასების პროცესში, მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით, მოპოვებულ იქნა ანალოგების შესახებ მონაცემები, რომლებიც ეყრდნობოდა ბაზარზე არსებულ შეთავაზებებს და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მოწოდებულ გარიგებების მონაცემებს. დასკვნაში მითითებულია, რომ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში არსებობს მწირი ინფორმაცია ყაზბეგის რაიონში მიწის ნაკვეთების ყიდვა-გაყიდვებზე და მოპოვებული ხელშეკრულებებიდან გარკვეული ნაწილი შემფასებლის აზრით არ გამოხატავს ბაზარზე არსებულ სიტუაციას და მათში მითითებული მიწის ღირებულებები არსებითად შემცირებულია (1კვ.მ. – 0.04 ლარიდან - 1.60 ლარამდე). შემფასებლის მიერ მოძიებულ იქნა მიწებზე ტრანზაქციები, რომლებიც შემფასებლისვე აზრით სამართლიანად ასახავდნენ შესაბამის პერიოდებში, შესაფასებელ ტერიტორიაზე მიწებზე არსებულ საბაზრო ღირებულებებს. დასკვნის თანახმად, კორექტირებების დროს გათვალისწინებულ იქნა ის გარემოება, რომ შესაფასებელი მიწის ნაკვეთები განთავსებული არიან მეწყერსაშიშ ზონაში, სადაც ბოლო წლებში ხშირია მეწყერის ჩამოწოლის შემთხვევები, ხოლო ცენტრალური საავტომობილო გზის მიმდებარედ, ცენტრალური ღერძიდან 100 მეტრიან ზოლში გზისპირა ინფრასტრუქტურის ობიექტის განთავსებაზე სპეცილური ნებართვაა საჭირო, რაც ამ შემთხვევაში მესაკუთრეებს არ გააჩნდათ (ვერ იქნა წარმოდგენილი დამკვეთის მიერ). შედარებისათვის გამოყენებული ანალოგების მახასიათებლები იყო შემდეგი: 1. 10000 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მდებარე ყაზბეგის რაიონში, სოფელ სნოსთან ახლოს, მდ. თერგთან; გარიგების შეთავაზების ერთეულის ფასი - 1.0 კვ.მ. – 48.0 ლარი; თარიღი - 2016 წლის 16 დეკემბერი. 2. 1550 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მდებარე ყაზბეგის რაიონში, დაბა სტეფანწმინდასა და აჩხოტს შორის, გზასთან მიმდებარედ; გარიგების შეთავაზების ერთეულის ფასი - 1.0 კვ.მ. – 36.0 ლარი; თარიღი - 2017 წლის 12 ივლისი; 3. 1560 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მდებარე ყაზბეგის რაიონში, ......., აჩხოტში შემავალი გზის პირას; გარიგების შეთავაზების ერთეულის ფასი - 1.0 კვ.მ. – 36.0 ლარი; თარიღი - 2017 წლის 3 ივლისი; 4. 2184 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი მდებარე ყაზბეგის რაიონში, სოფელ აჩხოტში. სნო-ჯუთა-ომალო-ფშაველის ახალი საავტომობილო გზის პირას; გარიგების შეთავაზების ერთეულის ფასი - 1.0 კვ.მ. – 60.0 ლარი; თარიღი - 2016 წლის 18 დეკემბერი. სასამართლოს, მის მიერ შედგენილ დასკვნასთან დაკავშირებით, ჩვენება მისცა შემფასებელმა მ.ტ–ამ, რომლის განმარტებით, საბაზრო ღირებულების დადგენის მიზნით არსებობს უძრავი ქონების შეფასების სამი მეთოდი: საბაზრო მეთოდი, დანახარჯების მეთოდი და შემოსავლების მეთოდი. მის მიერ მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის შეფასებისას გამოყენებულ იქნა საბაზრო მეთოდი, რომელიც გულისხმობს საკვლევი ობიექტის შეფასებას შესაფასებელი ან გასაყიდად გამოტანილი ან გაყიდული მსგავსი აქტივების ღირებულებების ერთმანეთთან შედარებას როგორც ფიზიკური, ასევე, იურიდიული და სხვა კომპონენტებიდან გამომდინარე. მის მიერ შესაფასებელი ქონების დათვალიერება ადგილზე განხორციელდა. მიწის ნაკვეთის შეფასებისას განმსაზღვრელია, თუ რომელ ზონაში მდებარეობს საკვლევი ობიექტი, რამდენად გამოყენებადია იგი, რა იურიდიული ფაქტორები და რა სამართლებრივი მხარეები ახდენს მასზე გავლენას. ექსპერტმა აღნიშნა, რომ მხოლოდ მიწის ნაკვეთის ადგილმდებარეობა საბაზრო ღირებულების განსაზღვრისათვის არსებითი არ არის, თუმცა აქვე, მიუთითა, რომ ძვირადღირებული გზის პირას მდებარეობა ასოცირებულია ობიექტის კომერციულ გამოყენებასთან. ექსპერტმა აღნიშნა, რომ მთავრობის N104 დადგენილებით აკრძალულია სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის მქონე გზების გასწვრივ ნებისმიერი სავაჭრო, თუ სხვა დანიშნულების ობიექტების აშენება. აღნიშნული დადგენილებით განსაზღვრულია ადგილები, სადაც შესაძლებელია კომერციული ობიექტების მოწყობა. დანარჩენი ზონები, რომლებიც ამ ადგილებში არ მოხვდა, ჩაითვალა რეკრეაციულად, რაც ნიშნავს, რომ მისი გამოყენება კომერციული მიზნით აკრძალულია. შესაბამისად, დაკარგული აქვთ ღირებულება. გ.მ–ის მიწის ნაკვეთიც ამ ზონაში მოხვდა და ამდენად, მიწის ნაკვეთმა დაკარგა კომერციული ფუნქცია. აღარ არის სარგებლიანობის მომტანი. გათვალისწინებულ იქნა ის გარემოებაც, რომ მიწის ნაკვეთი მოქცეულია მეწყერსაშიშ ზონაში, რის გამოც არსებობდა მასზე სახელმწიფო ექსპლოატაციის აუცლებლობაც. ჩატარდა გამაგრებითი სამუშაოები, გაყვანილ იქნა გვირაბი, ბევრჯერ მოხდა გზის ჩახერგვა. მხედველობაში იქნა მიღებული მდინარის კალაპოტის მიმართულება და ნაკვეთის სტატუსი, რომელის არის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების. ეს არის ის ძირითადი ფაქტორები, რომლებმაც ექსპერტის განმარტებით, მნიშვნელობა იქონია გ.მ–ის საკუთრებაში არსებული 600 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის შეფასებაზე. მოსამართლის კითხვაზე, თუ რატომ განხორციელდა შესაფასებელი ობიექტის შედარება სნოში და აჩხოტში მდებარე მიწის ნაკვეთებთან, ექსპერტმა განმარტა, რომ სტეფანწმინდის რაიონი არის ტურისტული ზონა, დასახლებული პუნქტი. სასაზღვრო გამშვები პუნქტი არ არის განმსაზღვრელი ფაქტორი. მართალია, საკვლევი ობიექტი მდებარეობს ეკლესიასთან ახლოს, თუმცა, არ არის ურბანული ზონა, რის გამოც აღებულ იქნა მაღალ ფასთან მიახლოებული შესადარი ანალოგები. შპს „გ.კ–ის“ მიერ შედგენილი ინვენტარიზაციის აქტის თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილ მიწის ნაკვეთი არ არის განაშენიანებული. კერძოდ, მასზე არ არის ხეები, სასოფლო-სამეურნეო, მრავალწლიანი ნარგავები. ნაკვეთზე არ არის განთავსებული შენობები. აღნიშნული შეფასების საფუძველზე მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის საკომპენსაციო ღირებულება განისაზღვრა 12 000 ლარით. 1 კვ.მ.-ის ღირებულებამ შეადგინა 20.00 ლარი.
21.2. გ.მ–მა საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის მიზნით განმეორებით ჩაატარა ექსპერტიზა, მიმართა აუდიტორ-შემფასებელ გ.ლ–ას, რომლის მიერ გაცემული საშემფასებლო ანგარიშის მიხედვით, შემფასებელს მოეთხოვა ყაზბეგის რაიონის ....... (ს/კ ......), მდებარე 600 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების განსაზღვრა 2017 წლის 27 ნოემბრის მდგომარეობით. დასკვნის თანახმად, მასში მოცემული ღირებულება წარმოადგენს შემფასებლის მიერ პროფესიული ცოდნისა და ჩვევების საფუძველზე ჩატარებული განსჯის შედეგს და ქონების ღირებულების შესახებ ობიექტურ აზრს. „აბსოლუტური სიზუსტით შეფასება შეუძლებელია, რადგან შეფასების შედეგად დგინდება მხოლოდ სავარაუდო ღირებულება და არა ფასი. ფასი არის ფაქტი. უკვე განხორციელებული გარიგების შედეგად დაფიქსირებული თანხა. ამდენად, შეფასებული ღირებულება შეიძლება მეტი ან ნაკლები იყოს უკვე მომხდარი ან მოსახდენი გარიგების შედეგად დაფიქსირებულ/დასაფიქსირებელ თანხაზე. შეფასების ზღვრული ოდენობა შეადგენს 10-15%-ს.“ შეფასების მსვლელობისას ჩატარებულ იქნა შემდეგი სამუშაოები: ობიექტის, მისი შემოგარენის, შესწავლა; პირველადი ინფორმაციის მოგროვება შეფასების ობიექტის სიდიდის, ტექნიკური მდგომარეობის, გამოყენებისა და მისი ექსპლუატაციის შესახებ. ქონების მფლობელის გამოკითხვა შესაფასებელი უძრავი ქონების ისტორიის, მდგომარეობისა და საექსპლუატაციო მახასიათებლებზე ინფორმაციის მოპოვების მიზნით. ახლომდებარე ანალოგიურ ობიექტებზე ინფორმაციის მოპოვება, შეფასების თარიღისათვის არსებული მდგომარეობის ანალიზისათვის. ღირებულების დადგენა. შეფასების დასკვნისა და ანგარიშის შედგენა.“ შესაფასებლად გამოყენებულ იქნა შედარების და შემოსავლების მეთოდი. შესადარისი გაყიდვების შედარების მეთოდი „დაფუძნებულია შესაფასებელი ობიექტის გაყიდული ანალოგიური მიწის ნაკვეთების ფასების შედარებაზე. ეს არის ყველაზე პოპულარული და მიღებული მეთოდი მიწის ნაკვეთის შეფასებისას. შემფასებელს ასევე შეუძლია ანალიზი გაუკეთოს წარდგენილ შეთავაზებებს, სხვა საბაზრო ინფორმაციას, მაგრამ მთავარი ყურადღება უნდა მიექცეს ანალოგიური მიწის ნაკვეთების ფაქტიური გაყიდვების მონაცემებს, რომლებიც განხორციელებულია ტიპურ საბაზრო პირობებში და მაქსიმალურად მიახლოებულია შეფასების თარიღს. ამ მეთოდის ფუძემდებელ პრინციპს წარმოადგენს ჩანაცვლების პრინციპი, რომელიც მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ ბაზარზე ინვესტორი (მყიდველი) არ გადაიხდის კონკრეტულ ობიექტში იმაზე მეტს, რაც ღირს იმავე სარგებლის მქონე ანალოგიური უძრავი ქონება. სარგებლის ქვეშ იგულისხმება ობიექტის მახასიათებლების ერთობლიობა, რომლებიც განსაზღვრავენ მის დანიშნულებას, შესაძლებლობებს და გამოყენების ხერხებს (პირობებს), ასევე მიღებული შემოსავლის სიდიდეს და ვადებს. ამ მეთოდის გამოყენების შედეგს წარმოადგენს გაყიდული შესადარისი ობოექტების ფასების ტრანსფორმაციის გზით შესაფასებელი ობიექტის საბაზრო ღირებულებაში გადაყვანა.“ შემფასებლის მიერ ანალოგად გამოყენებულ იქნა ყაზბეგის რაიონის ....... მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მქონე სამი მიწის ნაკვეთი: ანალოგი N1 - ფართობი: 990 კვ.მ.; ტრანზაქციის ფასი: 59 400 აშშ დოლარი; 1 კვ.მ.-ის ფასი: 60 აშშ დოლარი; გაყიდვის თარიღი: 2017 წელი; ანალოგი N2 - ფართობი: 740 კვ.მ.; ტრანზაქციის ფასი: 40 000 აშშ დოლარი; 1 კვ.მ.-ის ფასი: 54.1 აშშ დოლარი; გაყიდვის თარიღი: 2017 წელი; ანალოგი N3 - ფართობი: 920 კვ.მ.; ტრანზაქციის ფასი: 40 000 აშშ დოლარი; 1 კვ.მ.-ის ფასი: 43.5 აშშ დოლარი; გაყიდვის თარიღი: 2017 წელი. შეფასების თანახმად, ანალოგად გამოყენებული სამივე მიწის ნაკვეთის ფინანსირებისა და საბაზრო პირობები არის იდენტური. შედარების მეთოდის მიხედვით, შესაფასებელი მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებამ 2017 წლის 27 ნოემბრის მდგომარეობით არის 32520 აშშ დოლარი. შემოსავლების მეთოდი გულისხმობს ობიექტის საბაზრო ღირებულების გამოთვლას წლიური წმინდა საოპერაციო შემოსავლების მიხედვით, პირდაპირი კაპიტალიზაციის ხერხით, წმინდა საოპერაციო შემოსავლები იყოფა კაპიტალიზაციის კოეფიციენტზე. „კონკრეტული მიწის ნაკვეთი მდებარეობს დარიალში, სამანქანო გვირაბის გასასვლელი გზის გაგრძელებაზე, მასზე გადის სტეფანწმინდა-ლარსის საავტომობილო გზა. არსებული მიწის ნაკვეთი განხილული იქნა როგორც შემოსავლის მომტანი ობიექტი. ყოველ წელს დაახლოვებით 90 დღე მიწის ნაკვეთის გამოყენება შესაძლებელია დიდი სატვირთო მანქანების პარკირებისთვის. დღეში შესაძლებელია დაახლოვებით 12 მანქანის პარკირება, ერთი სატვირთო მანქანის პარკირება დღე-ღამის განმავლობაში ღირს 30 ლარი, აქდან გამომდინარე მიწის ნაკვეთს წელიწადში შეუძლია მოიტანოს შემოსავალი 90X30X12= 32400 ლარი.“ შემფასებელმა კაპიტალიზაციის კოეფიციენტის დადგენისას გამოიყენა კუმულატიური მეთოდი, რაც გულისხმობს: „კაპიტალის მოგების ნორმა (დისკონტირების კოეფიციენტი) შედგება კომპონენტებისაგან: მოგების ურისკო განაკვეთი; პრემია რისკზე; პრემია ქონების დაბალ ლიკვიდურობაზე; პრემია საინვესტიციო მენეჯმენტზე. C = C 1 + C 2 + c 3 + C 4 + C 5, სადაც, C 1 - ურისკო განაკვეთია; C 2 - ურისკო განაკვეთია; C 3 - რისკი ბარის კონკრეტულ სეგმენტში კაპიტალდაბანდებაზე; C 4 - რისკი დაბალ ლიკვიდურობაზე; C 5 - რისკი საინვესტიციო მენეჯმენტზე.“ „მოგების ურისკო განაკვეთი აკომპნსირებს ფულის ღირებულებას დროში, რისკის პრაქტიკულად ურისკო დონეზე. ჩვეულებრივ ურისკო განაკვეთში იგულისხმება რთული პროცენტის ნორმა, რომელიც მოგების სახით შეიძლება მივიღოთ, აბსოლუტურად სანდო ფინანსურ აქტივებში ფულის დაბანდებისას. საერთაშორისო პრაქტიკის მიხედვით, ასეთ დაბანდებებს განეკუთვნება ინვესტიციები, ამერიკის სახაზინო ობლიგაციების განაკვეთები. ამგვარად, კაპიტალიზაციის ურისკო განაკვეთი, რომელიც საერთაშორისო საშემფასებლო პრაქტიკის თანახმად, წარმოადგეს სახაზინო 5 წლიან ობლიგაციის განაკვეთს, 2017 წლისათვის შეადგენს 1,94 %-ს.“ ბაზრის კონკრეტულ სეგმენტში კაპიტალდაბანდების რისკის განსაზღვრა ხდება, შეფასების ობიექტში განხორციელებული ინვესტიციისათვის ყველაზე აქტუალური რისკების ანალიზის საფუძველზე. კაპიტალდაბანდების რისკი იყოფა ორ სახეობად. პირველს განეკუთვნება სისტემატური და არასისტემატური რისკები, ხოლო მეორეს — სტატიკური და დინამიკური რისკები. როგორც წესი, მთლიანად ბაზარზე ყველაზე მეტად გვხვდება სისტემატური რისკები. კონკრეტული შემოსავლების მომტანი საკუთრების ღირებულება შეიძლება დაკავშირებული იყოს ბაზრის ეკონომიკურ და ინსტიტუციონალურ პირობებზე. ამგვარი რისკის სახეობის მაგლითად შეიძლება ჩაითვალოს: ზედმეტი კონკურენტული ობიექტების გაჩენა; ობიექტის გამოყენებასთან და გარემოს დაცვასთან დაკავშირებული შეზღუდვების შემოღება და სხვა. არასისტემატური რისკები — ეს არის რისკი, დაკავშირებული კონკრეტულ შესაფასებელ ობიექტთან და არაა დაკავშირებული შესადარის ობიექტებზე მოქმედ რისკებზე. სტატიკური რისკები — რისკის ოდენობა განისაზღვრება სადაზღვევო შენატანების სიდიდით, უძრავი ქონების ობიექტის სრული დაზღვევისას. დინამიური რისკი - შეიძლება განისაზღვროს როგორც მოგების მიღების ან ზარალის შესაძლებლობა, კერძოდ, ეკონომიკური კონკურენციის გამო. დინამიური რისკი დაკავშირებულია ობიექტის გარემოსთან კავშირის ცვლილებასთან. მოცემული რისკის გამოთვლის საერთო წესია: რაც მეტია რისკი, მით მეტია კაპიტალიზაციის კოეფიციენტი. ობიექტის ნაკლებად მიმზიდველობასთან დაკავშირებით, ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ შესაძლებელი ინვესტიციები შემოსავალს მოიტანენ არა მაშინვე, არამედ მნიშვნელოვანი დროის გასვლის შემდეგ, რისკი ბაზრის კონკრეტულ სეგმენტში კაპიტალდაბანდებაზე შეადგენს არანაკლებ 3 %.“ (გამოთვლები იხ. ცხრილში, ს.ფ. 158-159). ამგვარად, ბაზრის კონკრეტულ სეტორში კაპიტალდაბანდების რისკი შეადგენს 3.0%-ს. დაბალი ლიკვიდურობის რისკი გულისხმობს იმას, რომ „ინვესტორები, რომლებიც საკუთარ კაპიტალს აბანდებენ უძრავი ქონების ობიექტებში, ყველაზე მეტად არიან საფრთხის წინაშე დაბალი ლიკვიდურობის წინაშე, ვიდრე ინვესტორები, რომლებიც კაპიტალს აბანდებენ ფასიან ქაღალდებში. უძრავი ქონების ობიექტის გაყიდვაზე საიმედო გარიგების დადებისათვის შეიძლება საჭირო იქნეს დიდი დრო (რამდენიმე თვე). გამყიდველი, რომელსაც სურს გაყიდოს ქონება, განსაზღვრული დროის განმავლობაში, ჩვეულებრივ თანხმდება უფრო დაბალ ფასზე ან უფრო ნაკლებად ხელსაყრელ პირობებზე. სავაჭრო გადასახადები უძრავი ქონების გაყიდვისას მაღალია. როგორც წესი, საბროკერო საკომისიოები შეადგენს 3% გაყიდვის ფასიდან, საკომისიო ბე საფონდო და სავაჭრო ბირჟებზე შეადგენს 1%-ზე ნაკლებს. უფრო დიდი დანახარჯებია საჭირო გარიგების დადებისათვის და შესაბამისად ლიკვიდურობის სიძნელეები უკარგავენ მიმზიდველობას უძრავ ქონებას და აიძულებენ ინვესტორებს მოიპოვონ უფრო მაღალი მოგების ნორმა, ინვესტიციის სხვა ვარიანტებთან შედარებით. მოგების მაღალ ნორმაზე მოთხოვნა კი თავის მხრივ ამცირებს კაპიტალდაბანდების მიმდინარე ღირებულებას. ლიკვიდურობის ფაქტორი დიდ მნიშვნელობას იძენს ქონების გაყიდვისას შეზღუდული ექსპოზიციის დროს. მოცმული რისკის სიდიდე შეადგენს 4,8%- ს. მოცემული შესწორება გათვლილია ურისკო განაკვეთის ბაზაზე, ექსპოზიციის დროის გათვალისწინებით.“ შემფასებლის მიერ, ასევე, გათვალისწინებულ იქნა ქვეყნის რისკი, რომელიც ასახავს დამატებით შემოსავლებს, რომელსაც მოითხოვს ინვესტორი საქართველოში სახსრების ინვესტირებისას აშშ-ში მოქმედ კომპანიებთან შედარებით. ეს მონაცემი უდრის 5.12%-ს (იხ. ცხრილი, ტ.1 ს.ფ. 160) „ქ. თბილისის ბაზრის მონაცემებით, ანალოგიური ობიექტები წარდგენილია გასაყიდად სახალხო შეთავაზების გზით და რეალური მოთხოვნის არსებობის გამო ექსპოზიციის დროდ შეიძლება განვიხილოთ 12 თვე. ამგვარად, ლიკვიდურობის რისკი შეიძლება გამოვითვალოთ შემდეგნაირად: 12 თვეX5,12%/12=5,12%.“ რისკი ინვესტიციის მენჯმენტზე გულისხმობს შემდეგს: „პრემია საინვესტიციო მენეჯმენტზე დაკავშირებულია იმასთან, რომ შემოსავლები ნებისმიერი უძრავი ქონების ობიექტიდან მოითხოვენ მუდმივ მართვას. ამგვარად, საინვესტიციო მენეჯმენტი წარმოადგენს „ინვესტიციის პორტფელის“ მართვას და ინვესტიციის ობიექტიდან გამომდინარე შეწორება შეადგენს 1 — 5%-ს. რაც უფრო სარისკოა ინვესტიცია, მით უფრო კომპეტენტურ მართვას მოითხოვს. საინვესტიციო მენეჯმენტი არ უნდა აგვერიოს უძრავი ქონების მართვაში. იმის გათვალისწინებით, რომ შესაფასებელი ობიექტი წარმოადგენს საშუალო სირთულის სამართავ ობიექტს, მოცემული პრემია შემფასებლის აზრით შეადგენს 3.0%-ს.“ „მოქმედი საბაზრო საპროცენტო განაკვეთებიდან გამომდინარე კაპიტალიზაციის კოეფიციენტი არის 18.18%.“ შემოსავლების მეთოდის გამოყენებით 2017 წლის 27 ნოემბრის მდგომარეობით მიწის ნაკვეთის ღირებულებამ შეადგინა 65855 აშშ დოლარი (იხ. ფორმულა, ს.ფ. 161). ყაზბეგის რაიონის ....... (ს/კ .......), მდებარე 600 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება 2017 წლის 27 ნოემბრის მდგომარეობით დამრგვალებით განისაზღვრა 42 500 აშშ დოლარით.
22. მითითებული ექსპერტიზის დასკვნების ერთობლიობაში შესწავლის შედეგად, პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომლის თანახმად, სასამართლომ დამაჯერებლად მიიჩნია საექსპროპრიაციო ქონების ექსპერტ გ.ლ–ას მიერ განსაზღვრული საბაზრო ღირებულება. აღნიშნული დასკვნიდან დგინდება, რომ ქონების შეფასებისას ექსპერტის მიერ გამოყენებულ იქნა რამდენიმე მეთოდი (შედარებისა და შემოსავლის მეთოდები). შესადარი გაყიდვების შედარების მეთოდი „დაფუძნებულია შესაფასებელი ობიექტის გაყიდული ანალოგიური მიწის ნაკვეთების ფასების შედარებაზე“. შემფასებლის მიერ ანალოგად გამოყენებულ იქნა ყაზბეგის რაიონის ....... მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მქონე სამი მიწის ნაკვეთი. შეფასების თანახმად, ანალოგად გამოყენებული სამივე მიწის ნაკვეთის ფინანსირებისა და საბაზრო პირობები არის იდენტური. სამივე ანალოგი გაიყიდა 2017 წელს. ე.ი. იმ პერიოდში, როდესაც მოხდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ექსპროპრიაცია. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია ელექტრონული აუქციონის ამონაწერი (ტ.1, ს.ფ. 117), რომლის თანახმად, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ ყაზბეგის რაიონში, დარიალის ხეობაში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მქონე 1 200 კვ.მ. ფართის მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდი N........), ჯერ კიდევ, 2014 წელს გასაყიდად იქნა გამოტანილი 195 000 ლარად, რაც იმას ნიშნავს, რომ 1 კვ.მ. ფართის ღირებულება განისაზღვრა 162.5 ლარით. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ საბაზრო ეკონომიკის სწრაფი ცვალებადობის პირობებში, სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მქონე მიწის ნაკვეთის ღირებულება, სამ წლიანი პერიოდის გასვლის შემდგომ, ბუნებრივია, იქნება უფრო მაღალი, ვიდრე დაბალი, მითუმეტეს იმ ოდენობის, რასაც მოპასუხე და მის მიერ წარმოდგენილი დასკვნა მიუთითებს. ამდენად, ვინაიდან, აუდიტორ-შემფასებელ გ.ლ–ას მიერ დასკვნის შედგენისას გამოყენებულ იქნა შეფასების ორი მეთოდი (შედარებისა და შემოსავლის მეთოდები), ასევე შესადარებლად გამოყენებულ იქნა ....... მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მქონე სამი მიწის ნაკვეთი, რომელთა ფინანსირებისა და საბაზრო პირობები არის იდენტური და სამივე ანალოგი გაიყიდა 2017 წელს. ე.ი. იმ პერიოდში, როდესაც მოხდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ექსპროპრიაცია, ამასთან, აღნიშნული შეფასებით განსაზღვრული ფასი შესაბამისობაშია 2014 წელს სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ, დარიალის ხეობაში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მქონე გასაყიდად გამოტანილი მიწის ნაკვეთის შეფასებასთან, სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას აუდიტორ-შემფასებელ გ.ლ–ას დასკვნის საფუძველზე ქონების საექსპროპრიაციო ღირებულების განსაზღვრის შესახებ.
23. რაც შეეხება შპს „გ.კ–ის“ მიერ მომზადებულ დასკვნას, აღნიშნული დასკვნიდან დგინდება, რომ ქონების შეფასებისას ექსპერტის მიერ გამოყენებულ იქნა მხოლოდ საბაზრო მეთოდი. მართალია, ექსპერტის განმარტებით, შესადარად გამოყენებულ იქნა გზის პირას ერთ რაიონში მდებარე ერთგვაროვანი სტატუსის მქონე მიწის ნაკვეთები, თუმცა მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთები მდებარეობდა ყაზბეგის რაიონის ......., მაშინ, როცა ექსპერტის მიერ ანალოგად მოყვანილი იქნა ყაზბეგის რაიონის სოფელ სნოსთან ახლოს, მდ. თერგთან, დაბა სტეფანწმინდასა და აჩხოტს შორის და სოფ. აჩხოტში განთავსებული ოთხი მიწის ნაკვეთი. ერთი მხრივ, ექსპერტი მიუთითებს, რომ საკვლევი ობიექტის ღირებულების დადგენისათვის განმსაზღვრელია, კომერციული თვალსაზრისით თუ რამდენად გამოყენებადია იგი, თუმცა, ამავდროულად, თავად ექსპერტი აღნიშნავს, რომ მის მიერ ანალოგად აღებულ იქნა გზის პირას მდებარე მიწის ნაკვეთები. დასკვნის თანახმად, სასაზღვრო გამშვები პუნქტი არ არის განმსაზღვრელი ფაქტორი. მართალია, საკვლევი ობიექტი მდებარეობს ეკლესიასთან ახლოს, თუმცა, არ არის ურბანული ზონა, რის გამოც აღებულ იქნა მაღალ ფასთან მიახლოებული შესადარი ანალოგები. დასკვნაში არაფერია ნათქვამი, თუ რა კომერციული დანიშნულება აქვთ და რა სარგებლის მომტანია გამოყენებული ანალოგები. ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების დადგენაზე ზეგავლენა მოახდინა, აგრეთვე, იმ ფაქტორმაც, რომ საექსპროპრიაციო ქონება მდებარეობდა მეწყერსაშიშ ზონაში. ამდენად, ადგილმდებარეობას მიენიჭა მნიშვნელობა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვინაიდან, შპს „გ.კ–ის“ მიერ დასკვის მომზადებისას, ქონების შეფასება განხორციელდა მხოლოდ საბაზრო მეთოდის გამოყენებით, ასევე, შესაფასებელი მიწის ნაკვეთი მდებარეობდა ......., ხოლო შესადარად გამოყენებული მიწის ნაკვეთებიდან არცერთი არ მდებარეობს იმავე ადგილას, ამასთან, მართალია დასკვნაში შესაფასებელი მიწის ნაკვეთის დაბალი ღირებულებით განსაზღვრის მიზეზად მითითებულია, რომ მისი კომერციული დანიშნულებით გამოყენება აკრძალულია, თუმცა შესადარი მიწის ნაკვეთების ღირებულებები მათი კომერციული დანიშნულების თვალსაზრისით მიმოხილული არ არის, ამავდროულად, ექსპერტის მსჯელობა მასზედ, რომ შესადარად გამოყენებულ ანალოგებთან შედარებით გ.მ–ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის დაბალი ღირებულებით შეფასება განაპირობა იმ გარემოებამ, რომ მისი კომერციული დანიშნულებით გამოყენება აკრძალულია, ხოლო, აღნიშნული კი, დასკვნის კვლევითი ნაწილიდან არ დგინდება, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, შპს „გ.კ–ის“ დასკვნა არ არის დამაჯერებელი და ამ დასკვნის შესაბამისად, მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის განსაზღვრა ვერ ჩაითვლება სრულ და სამართლიან ანაზღაურებად.
24. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნების სააპელაციო პალატის მიერ არამართლზომიერად შეფასებისა და აუდიტორ-შემფასებელ გ.ლ–ას საშემფასებლო ანგარიშის არამართლზომიერად გაზიარების შესახებ, დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიას არ შეიცავს. კასატორმა ვერ შეძლო კვალიფიციური შედავება სასამართლოს მიერ გაზიარებული საშემფასებლო ანგარიშის სისწორის ეჭვქვეშ დასაყენებლად, რაც მოპასუხის საკასაციო საჩივრის საფუძველზე, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და მოპასუხის საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობას განაპირობებდა. აღნიშნული კი საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
25. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
26. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.
27. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
28. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.
29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
30. განსახილველ საქმეში კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე
მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია
თამარ ზამბახიძე
