№ას-117-2024

14 ნოემბერი, 2024 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „თ.ბ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.ი–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 09 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სს „თ.ბ–მა“ (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში ე.ი–ის (შემდეგში - მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე), ზ.ი–ისა და ვ.ყ–ის (შემდეგში - თავდაპირველი მოპასუხეები) მიმართ შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1. ზ.ი–სა და ვ.ყ–ს სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების გადახდა - 42 298.38 ლარის ოდენობით, საიდანაც ძირითადი თანხაა - 33 844.22 ლარი, სარგებელი - 7 066.73 ლარი და პირგასამტეხლო - 1387.43 ლარი;

1.2. ზ.ი–სა და ვ.ყ–ს სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხელშეკრულების შეწყვეტიდან - 2021 წლის 31 მაისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე (მაგრამ არა უმეტეს 12 თვისა) სესხის ძირ თანხაზე (33 844.22 ლარზე) გადახდის გრაფიკით გათვალისწინებული დასარიცხი პროცენტი მიუღებელი შემოსავლის სახით, ყოველთვიურად 514.61 ლარის ოდენობით, სულ - 6175.32 ლარის ოდენობით;

1.3. ზ.ი–სა და ვ.ყ–ს სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სესხის ძირ თანხაზე (33 844.22 ლარზე) დასარიცხი პირგასამტეხლო ყოველდღიურად 0.1%, 2021 წლის 31 მაისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს 59 დღისა, რაც ყოველდღიურად შეადგენს 33.84 ლარს, სულ - 1996.56 ლარის ოდენობით;

1.4. ბათილად იქნეს ცნობილი ზ.ი–სა და ე.ი–ს შორის, 2020 წლის 29 სექტემბერს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება და უძრავი ქონების წილზე, მდებარე: ქალაქი თბილისი, ........., საკადასტრო კოდით: ........ აღდგეს ზ.ი–ის საკუთრების უფლება.

2. მოპასუხეებმა სასამართლო მოსამზადებელ სხდომაზე სარჩელი ცნეს ნაწილობრივ - სესხის ძირითადი თანხის, პროცენტის და პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში, ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ მოთხოვნა არ ცნეს იმ მოტივით, რომ ხელშეკრულება დადებულია რეალურად.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 01 თებერვლის გადაწყვეტილებით, სს „თ.ბ–ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა; ზ.ი–სა და ვ.ყ–ს სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების გადახდა - 42 298.38 ლარის ოდენობით, საიდანაც ძირითადი თანხაა - 33 844.22 ლარი, სარგებელი - 7 066.73 ლარი და პირგასამტეხლო - 1387.43 ლარი; ზ.ი–სა და ვ.ყ–ს სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 2021 წლის 31 მაისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე (მაგრამ არა უმეტეს 12 თვისა) სესხის ძირ თანხაზე (33 844.22 ლარზე) გადახდის გრაფიკით გათვალისწინებული დასარიცხი პროცენტი მიუღებელი შემოსავლის სახით ყოველთვიურად 514.61 ლარის ოდენობით, სულ 6175.32 ლარის ოდენობით; ზ.ი–სა და ვ.ყ–ს სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სესხის ძირ თანხაზე (33 844.22 ლარზე) დასარიცხი პირგასამტეხლო ყოველდღიურად 0.1%, 2021 წლის 31 მაისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს 59 დღისა, რაც ყოველდღიურად შეადგენს 33.84 ლარს, სულ 1996.56 ლარის ოდენობით; ბათილად იქნა ცნობილი ზ.ი–სა და ე.ი–ს შორის, 2020 წლის 29 სექტემბერს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება და უძრავი ქონების წილზე, მდებარე: ქალაქი თბილისი, ......, საკადასტრო კოდით: ....... აღდგა ზ.ი–ის საკუთრების უფლება; ზ.ი–სა და ვ.ყ–ს სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ამ უკანასკნელის მიერ, სახელმწიფო ბაჟის სახით სარჩელზე გადახდილი თანხის ნაწილის - 119.44 ლარის ანაზღაურება; ზ.ი–სა და ე.ი–ს სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ამ უკანასკნელის მიერ, სახელმწიფო ბაჟის სახით სარჩელზე გადახდილი თანხის ნაწილის - 100 ლარის ანაზღაურება; ზ.ი–ს, ვ.ყ–სა და ე.ი–ს სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ამ უკანასკნელის მიერ, სახელმწიფო ბაჟის სახით სარჩელის უზრუნველყოფის შუამდგომლობაზე გადახდილი თანხის - 50 ლარის ანაზღაურება; მოსარჩელე სს „თ.ბ–ს“ დაუბრუნდა მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან (1514.1 ლარი) ნაწილი - 1394.66 ლარის ოდენობით.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე ე.ი–მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ზ.ი–სა და ე.ი–ს შორის, 2020 წლის 29 სექტემბერს დადებული უძრავი ქონების ბათილად ცნობის ნაწილში.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 09 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, ე.ი–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 01 თებერვლის გადაწყვეტილების 1.4 და მე-3 პუნქტები და ამ ნაწილში, მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება: სს „თ.ბ–ის“ სასარჩელო მოთხოვნა - ზ.ი–სა და ე.ი–ს შორის, 2020 წლის 29 სექტემბერს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა; ზემოაღნიშნულ სასარჩელო მოთხოვნაზე მოსარჩელის - სს „თ.ბ–ის“ მიერ გადახდილი ბაჟი - 100 ლარის ოდენობით, დარჩა სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად; სს „თ.ბ–ს“ დაეკისრა ე.ი–ის სასარგებლოდ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის ანაზღაურება; სს „თ.ბ–ს“ დაეკისრა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის - 1460 ლარის გადახდა.

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1.1. 2018 წლის 31 იანვარს, სს „თ.ბ–სა“ და ზ.ი–ს შორის დაიდო 0169.3536860.001 გენერალური ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, 2019 წლის 19 ივლისს, სს „თ.ბ–სა“ და ზ.ი–ს შორის გაფორმდა N3536860-10570330 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რის საფუძველზეც, მსესხებელზე გაიცა კრედიტი - 40 000 ლარის ოდენობით, წლიური 18.50%-ის დარიცხვით. საკრედიტო ხელშეკრულება დადებული იყო 2022 წლის 17 ივლისამდე. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო პირგასამტეხლოს დარიცხვის წესი ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში - პირველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 20 ლარის, ხოლო ყოველ მომდევნო ვადაგადაცილებულ დღეზე, დავალიანების ძირითადი თანხის 0.5%-ის ოდენობით.

6.1.2. N3536860-10570330 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, 2019 წლის 19 ივლისს, სს „თ.ბ–სა“ და ვ.ყ–ს შორის დაიდო N1231232739438 თავდებობის ხელშეკრულება, რომლითაც მოპასუხე სოლიდარულად იკისრა თავდებობა მსესხებლის მიერ ნაკისრ ვალდებულებაზე. თავდების პასუხისმგებლობის ფარგლები განისაზღვრა 51 906 ლარით.

6.1.3. 2020 წლის 29 სექტემბერს, ზ.ი–სა და ე.ი–ს შორის დაიდო უძრავი ქონების (ს/კ .........) ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, ზ.ი–ის საკუთრებაში რიცხული ქონებიდან წილი სრულად აღირიცხა ე.ი–ის საკუთრებაში. ნასყიდობის საგნის ღირებულება შეადგენდა 14 000 აშშ დოლარს.

6.1.4. მოპასუხეები არ ასრულებდნენ საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებებს. წარმოდგენილი გადახდების ისტორიის, ოპერაციების ამონაწერისა და შეტყობინების მიხედვით, 2021 წლის 1 ივნისის მდგომარეობით, მსესხებელს ბანკის მიმართ ერიცხება დავალიანება - 42 298.38 ლარის ოდენობით, საიდანაც ძირითადი თანხაა - 33 844.22 ლარი, საპროცენტო სარგებელი - 7066.73 ლარი, ხოლო დარიცხული პირგასამტეხლო - 1387.43 ლარი.

6.1.5. განსახილველ საქმეში, მოსარჩელე მხარე ითხოვდა 2020 წლის 29 სექტემბერს, ზ.ი–სა და ე.ი–ს შორის დადებული უძრავი ქონების (ს/კ ......) ნასყიდობის ხელშეკრულების, რომლის საფუძველზეც ზ.ი–ის საკუთრებაში რიცხული ქონებიდან წილი სრულად აღირიცხა ე.ი–ის საკუთრებაში, ბათილად ცნობასა და გასხვისებულ ქონებაზე მოპასუხის - ზ.ი–ის საკუთრების უფლების აღდგენას.

6.2. პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი სადავო ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებული იყო მოჩვენებით და მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება რეალურად მიზნად არ ისახავდა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებას.

6.3. პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის წარმომადგენელი სარჩელში/სააპელაციო შესაგებელში უთითებდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის 1-ლ ნაწილზე და აღნიშნავდა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავო გარიგების მონაწილე სუბიექტების ნების გამოვლენის მოჩვენებით ხასიათზე მიუთითებდა ის გარემოება, რომ მოპასუხეები წარმოადგენდენ ერთმანეთის უახლოეს ნათესავებს, ისინი იყვნენ მამა და შვილი. ორივე მოპასუხე, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე, მისი მიმღები, მოქმედებდნენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ხელშეკრულებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი რეალურად მოჰყოლოდა და ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ნამდვილ მოტივს წარმოადგენდა ზ.ი–ის მიერ, სს „თ.ბ–თან“ დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება.

6.4. ზემოაღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, აპელანტი მხარე/მოპასუხე მიუთითებდა, რომ, მართალია, ხელშეკრულების მხარეები იყვნენ მამა-შვილი, თუმცა ხელშეკრულება წარმოადგენდა რეალურ, ნამდვილ ხელშეკრულებას. სასამართლომ გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლად მიიჩნია, მხოლოდ ის გარემოება, რომ ზ.ი–ი გაყიდულ ბინაში ცხოვრობდა და არ გაითვალისწინა ის ფაქტობრივი მდგომარეობა, რომ უძრავი ქონების გამსხვისებელი ცხოვრობდა შვილის კუთვნილ უძრავ ნივთში უკიდურესი გაჭირვების გამო. სააპელაციო საჩივარში მითითებული იყო, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის თანხა გადაიხადა სიძემ და ეს თანხა მოხმარდა ზ.ი–ის გარდაცვლილი შვილის მკურნალობისა და დაკრძალვის ხარჯებს, ავადმყოფი მეუღლის მკურნალობის ხარჯებს და ფიზიკური პირებისგან აღებული ვალების გასტუმრებას.

6.5. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის 1-ლ ნაწილ ნაწილზე (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მოსაჩვენებლად, მხოლოდ იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს) და განმარტა, რომ გარიგების მოჩვენებითად ცნობა შეფასებით კატეგორიას წარმოადგენს. მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში, არ არსებობს ნების გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, რომლითაც, როგორც ნების გამომვლენი, ისე ნების მიმღები მოქმედებდნენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივე მხარეს გაცნობიერებული აქვს, რომ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სააპელაციო პალატამ სასამართლო პრაქტიკაზე დააყრდნობით მიუთითა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.). იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე”, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება ევალება მოსარჩელეს. მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, მამა-შვილს შორის) ან ოჯახის სხვა წევრებს შორის, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე და ასევე, მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე. სააპელაციო პალატამ ასევე მიუთითა, რომ შეფასება, რომ „როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, მამა-შვილს შორის) ან ოჯახის სხვა წევრებს შორის, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე და, ასევე მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე“, წარმოადგენს პრეზუმფციას, რასთან დაკავშირებითაც სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამართალწარმოებაში „პრეზუმციების“ არსებობა იმითაა განპირობებული, რომ ფაქტების გარკვეული ნაწილი მტკიცებას არ საჭიროებს. სამოქალაქო პროცესში მონაწილეობს ორი ერთმანეთისადმი დაპირისპირებული მხარე - მოსარჩელე და მოპასუხე. შესაბამისად, ერთი ნაწილი მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტებისა ივარაუდება მოსარჩელის სასარგებლოდ, ხოლო დანარჩენი ნაწილი - მოპასუხის სასარგებლოდ. ის, რაც მოსარჩელის სასარგებლოდ ივარაუდება უნდა დაამტკიცოს მოპასუხემ, ხოლო ის, რაც მოპასუხის სასარგებლოდ ივარაუდება, პირიქით, უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ. ეს იმას ნიშნავს, რომ პრეზუმფციები სასამართლოში მტკიცების მოვალეობისაგან კი არ ათავისუფლებს მხარეს, არამედ წარმოადგენს მხარეთა შორის მტკიცების განაწილების საფუძველს. მოსარჩელე ვალდებულია დაამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი გარკვეული ფაქტების ნაწილი, ხოლო ამ ფაქტების მეორე ნაწილი ვალდებულია დაამტკიცოს მოპასუხემ.

6.6. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედ მტკიცების ტვირთის ობიექტური განაწილებისა და მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტზე და განმარტა, რომ საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდებოდა, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამებოდა მის ნამდვილ ნებას, ხოლო, აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდებოდა, თუ დადასტურდებოდა, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავდა. ამრიგად, მოსარჩელის მტკიცების საგანს შეადგენდა იმ ფაქტობრივი შემადგენლობის დადასტურება, რაც მოჩვენებითი გარიგების ყველა წინაპირობას მოიცავდა, თუმცა, აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები არ შეიცავდა გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის კანონით გათვალისწინებულ წინაპირობებს, ანუ ნორმის შემადგენელ ელემენტებს. კერძოდ, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებითა და წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა, რომ სადავო გარიგების მხარეები უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემის დროისათვის მოქმედებდნენ შეთანხმებულად და მათ მიზანს არ წარმოადგენდა გარიგების დადება.

6.7. სააპელაციო პალატის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, მართალია დადგენილი იყო, რომ მოპასუხეები ზურაბ და ე.ი–ები წარმოადგენდენ მამასა და შვილს, თუმცა კონკრეტულ შემთხვევაში, მხოლოდ ნათესაური კავშირი არ იყო საკმარისი ზემოხსენებული პრეზუმფციის გასავრცელებლად. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ მსესხებელზე გაიცა სარგებლიანი კრედიტი. დადგენილი იყო, რომ 2018 წლის 31 იანვარს, სს „თ.ბ–სა“ და ზ.ი–ს შორის დაიდო 0169.3536860.001 გენერალური ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც 2019 წლის 19 ივლისს სს „თ.ბ–სა“ და ზ.ი–ს შორის გაფორმდა N3536860-10570330 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რის საფუძველზეც მსესხებელზე გაიცა კრედიტი - 40 000 ლარის ოდენობით, წლიური 18.50%-ის დარიცხვით. საკრედიტო ხელშეკრულება დადებული იყო 2022 წლის 17 ივლისამდე. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო პირგასამტეხლოს დარიცხვის წესი ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში - პირველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 20 ლარის, ხოლო ყოველ მომდევნო ვადაგადაცილებულ დღეზე, დავალიანების ძირითადი თანხის 0.5%-ის ოდენობით. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ზემოაღნიშნული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებებიდან არ ჩანდა, რომ ბანკმა სესხის გაცემამდე რაიმე სახით შეისწავლა მსესხებლის ფინანსურ-ქონებრივი მდგომარეობა და ამის შემდეგ გადაწყვიტა მასზე სესხის გაცემა. საყურადღებო იყო, რომ ბანკს ჰქონდა შესაძლებლობა მსესხებლისთვის მოეთხოვა სახელშეკრულებო უზრუნველყოფა, რაც მან არ გამოიყენა და ყოველგვარი უზრუნველყოფის გარეშე გასცა სესხი მოპასუხეზე.

6.8. სააპელაციო პალატამ მიზანშეწონილად მიიჩნია განემარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 867-ე მუხლი და შემდგომი დებულებები წარმოადგენდა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების მარეგულირებელ ცენტრალურ ნორმებს, რომლებიც განსაზღვრავდნენ სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსს და მისი გამოყენების პროცედურულ საკითხებს ეროვნული კანონმდებლობის ფარგლებში. სამოქალაქო კოდექსის ტენდენცია, რომ დამოუკიდებელი მოწესრიგების ფარგლებში მოექცია საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, მეტყველებდა იმაზე, რომ კანონმდებლის მიერ გაზიარებული იყო ეკონომიკურ ურთიერთობებში დანერგილი „ძლიერი“ და „სუსტი“ მხარის იურიდიული მოდელი, რომლის ფუნქციას წარმოადგენდა უზრუნველეყო არათანაბარ პირობებში მყოფი მხარეების, ეკონომიკურად უფრო სუსტი მხარის სამართლებრივი მდგომარეობა და დაეცვა ისინი საბანკო ურთიერთობებში არსებული ჩვეულებრივი რისკებისაგან. მიუხედავად იმისა, რომ სამოქალაქო კოდექსი ამკვიდრებდა ურთიერთობის მონაწილეთა დაცვის ერთიან სტანდარტს, „სუსტი მხარის“ ინტერესების დაცვის აუცილებლობა და აღნიშნული მიზნების სამართლიანი განხორციელება მოითხოვდა კანონით გარანტირებული მხარეთა თანასწორობის პრინციპიდან ფორმალურ გადახვევას. პოზიციური ბალანსის დაცვა ფაქტობრივად უზრუნველყოფდა სუსტი მხარის დამატებით უფლებებს და შესაბამისად, აკისრებდა მის ოპონენტს იმაზე მეტ ვალდებულებებს, ვიდრე სხვა სამართლებრივ ურთიერთობებში. ამავდროულად, სასამართლომ განმარტა, რომ „სუსტი მხარის“ დეფინიცია არ გულისმობდა პირის სტატუსს, არამედ მის მდგომარეობას სხვადასხვა ფაქტორების გათვალისწინებით. საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება იურიდიულ დოქტრინაში განიხილებოდა გარიგების იმგვარ სახედ, სადაც, ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ერთმანეთის ოპონირებას ახორციელებდნენ არათანაბარი პოზიციებიდან. ერთი მხრივ, გარიგების ერთ-ერთ მონაწილედ ყოველთვის ფიგურირებდა საკრედიტო დაწესებულება, მისი ფინანსური და ინტელექტუალური რესურსით. ხელშეკრულების ცალკეულ სახედ მისი ფორმირება, წარმოადგენდა საკანონმდებლო კონტროლის გამოხატულებას, გაენეიტრალებინა არსებული დისბალანსი „სუსტი“ მხარის ინტერესების უპირატესი დაცვის კუთხით, რომლის დროსაც საკრედიტო დაწესებულება შებოჭილი იყო მოქმედების უფრო მაღალი სტანდარტებით.

6.9. ამასთან, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, გასათვალისწინებელი იყო მკვეთრად განსხვავებული მოცემულობა, რომელიც ახასიათებდა უზრუნველყოფილ სესხს არაუზრუნველყოფილისგან განსხვავებით - სესხის საპროცენტო განაკვეთის ოდენობის სახით. აღნიშნულის მიხედვით, უზრუნველყოფილი სესხის პროცენტი ბევრად დაბალი იყო არაუზრუნველყოფილი სესხისგან განსხვავებით. შესაბამისად, ბანკის მხრიდან არაუზრუნველყოფილი სესხის გაცემის პირობებში, მსესხებლის მხრიდან მის საკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვის ბათილად ცნობას შეიძლებოდა შეექმნა ისეთი ვითარება, როცა არაუზრუნველყოფილი სესხი უზრუნველყოფილ სესხად ტრანსფორმირდებოდა მაღალი საპროცენტო განაკვეთით/პირობებით და „სუსტ“ მხარეს არათანაბარ მდგომარეობაში ჩააყენებდა „ძლიერ“ მხარესთან შედარებით.

6.10. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ბანკს, როგორც საკრედიტო ხელშეკრულების „ძლიერ“ მხარეს, მეტი შესაძლებლობა და ვალდებულებაც კი ჰქონდა, რომ ხელშეკრულებები შესაბამისი წინასწარი მომზადებისა და კვლევის საფუძველზე გაეფორმებინა და საჭიროების შემთხვევაში, მოეთხოვა სახელშეკრულებო უზრუნველყოფის ღონისძიება. მოცემულ საქმესთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც ზ.ი–ისათვის სესხის გაცემა არ იყო დამოკიდებული მის საკუთრებაში უძრავი ქონების არსებობაზე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის (მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას) საფუძველზე მოპასუხეს ჰქონდა შესაძლებლობა მისი შეხედულებისამებრ განეკარგა საკუთრებაში არსებული ქონება. მხოლოდ მოპასუხეთა ნათესაურ კავშირზე დაყრდნობით სასამართლო ვერ გამოიყენებდა პრეზუმფციას, რომ ოჯახის წევრისათვის, ამ შემთხვევაში ე.ი–ისათვის ცნობილი იყო ის გარემოება, რომ ზ.ი–ს განზრახული ჰქონდა მოსარჩელესთან დადებული საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევა და რომ მას განზრახული ჰქონდა ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება. ამგვარი პრეზუმფციის დაშვებისათვის აუცილებელი იყო, რომ საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლიობას შეექმნა იმ ლოგიკური დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობა, რომ სადავო ხელშეკრულებათა გაფორმების მიზანს სწორედ პასუხისმგებლობისთვის თავის არიდება წარმოადგენდა, რაც პალატის მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში სახეზე არ იყო.

6.11. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითობის, კერძოდ, მოპასუხეთა შორის შეთანხმების არსებობისა და ხელშეკრულებათა გაფორმების არაკეთილსინდისიერი მიზნის დადასტურება, რაც მან ვერ განახორციელა. მოწინააღმდეგე მხარის განმარტებაზე, რომ მსესხებლის საკუთრებაში არსებული ქონება წარმოადგენდა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე წარმოშობილი დავალიანების ამოღების საშუალებას, სააპელაციო პალატამ კვლავ მიუთითა, რომ მოსარჩელეს/მოწინააღმდეგე მხარეს ხელშეკრულების გაფორმების დროისთვის, ჰქონდა შესაძლებლობა დაეცვა საკუთარი პოზიციები და მოეთხოვა სესხთან ერთად იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებაც, თუკი თვლიდა, რომ დავალიანების წარმოშობის შემთხვევაში სხვაგვარად მოთხოვნის დაკმაყოფილება შეუძლებელი იქნებოდა, რაც მას არ განუხორციელებია. შესაბამისად, ზ.ი–ის მიერ საკუთრების უფლების რეალიზაციის შედეგად დამდგარი ვითარების რისკის მატარებელიც თავად საკრედიტო დაწესებულება იყო. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მხარეს არ წარმოუდგენია ისეთი პოზიცია, ან მტკიცებულება რაც დაადასტურებდა, რომ არსებობდა რაიმე დამაბრკოლებელი გარემოება, რის გამოც ზ.ი–ს კერძო სამართლის სუბიექტთა კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, არ შეეძლო გაესხვისებინა უძრავი ქონება თავის შვილზე. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ საკუთარი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ შეძლო დაედასტურებინა მოპასუხეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითობა, რაც ზ.ი–სა და ე.ი–ს შორის, 2020 წლის 29 სექტემბერს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა.

6.12. ვინაიდან გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა სს „თ.ბ–ის“ სასარჩელო მოთხოვნა - ზ.ი–სა და ე.ი–ს შორის 2020 წლის 29 სექტემბერს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, პალატამ მიიჩნია, რომ უნდა გაუქმებულიყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტიც, რომლითაც ზ.ი–სა და ე.ი–ს სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ ამ უკანასკნელის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით სარჩელზე გადახდილი თანხის ნაწილის - 100 ლარის ანაზღაურება; ვინაიდან ე.ი–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, მოწინააღმდეგე მხარეს - სს „თ.ბ–ს“ ე.ი–ის სასარგებლოდ გადასახდელად 150 ლარი უნდა დაკისრებოდა. რაც შეეხება სახელმწიფო ბაჟის დანარჩენ ნაწილს 1460 ლარს, რისი გადახდაც აპელანტს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით გადაუვადდა საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, აღნიშნული თანხის გადახდა წინამდებარე გადაწყვეტილებით უნდა დავალებოდა მოწინააღმდეგე მხარეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით სს „თ.ბ–მა“ გაასაჩივრა, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მოითხოვა.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 04 მარტის განჩინებით, წარმოებაში იქნა მიღებული სს „თ.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

9. საკასაციო მოთხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9.1. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატის მხრიდან დაირღვა მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სტანდარტი და მხოლოდ იმ არგუმენტით, რომ ბანკი წარმოადგენს ძლიერ მხარეს, მტკიცების ტვირთი გადანაწილდა იმგვარად, თითქოს ბანკს უნდა დაედასტურებინა მათ შორის ის გარემოებებიც, რომელზეც აპელანტი თავად აკეთებდა აქცენტს, რაც კასატორის მოსაზრებით, არასწორია. კასატორი მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე და განმარტავს, რომ პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვის ეტაპზე, მოსარჩელემ წარმოადგინა მთელი რიგი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც ადასტურებდნენ ნასყიდობის ხელშეკრულების მონაწილეთა შეთანხმებულ მოქმედებას. კერძოდ, გამყიდველი ფაქტობრივად კვლავ ცხოვრობს გაყიდულ უძრავ ქონებაში, გამყიდველი და მყიდველი წარმოადგენენ მამა-შვილს და მსესხებელს, უძრავი ქონების „გასხვისების“ შემდგომ, ერთი გადახდაც არ განუხორციელებია.

9.2. გარდა ამისა, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ სს „თ.ბ–ს“ არასწორად დააკისრა სახელმწიფო ბაჟი სრული მოცულობით. კასატორის მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო სასამართლომ მხოლოდ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში შეცვალა სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოსარჩელე მხარეს სრულად, მათ შორის ქონებრივ დავაზე გადახდილი ბაჟიც დააკისრა, მაშინ როდესაც ბაჟი უნდა განაწილებულიყო გასაჩივრებული და გაუქმებული ნაწილის შესაბამისად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

10. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

14. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ხოლო, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები.

15. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, სადავო განკარგვითი (ზ.ი–სა და ე.ი–ს შორის, 2020 წლის 29 სექტემბერს გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის) ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის მართლზომიერება.

16. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ზ.ი–სა და ე.ი–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას არა გარიგების მონაწილე მხარე, არამედ მესამე პირი (გამსესხებელი) ითხოვს, რომელიც გარიგების მონაწილეთა ნების არანამდვილობაზე, მოჩვენებითობაზე მიუთითებს და აღნიშნავს, რომ გარიგება გაფორმდა არა საკუთრების უფლების გადაცემის/მოპოვების მიზნით, არამედ იმ განზრახვით, რომ ქონება გამყიდველის (მსესხებლის) - ზ.ი–ის ვალდებულების შესრულების საგანი არ გამხდარიყო.

17. სადავო საკითხთან მიმართებით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის 1-ლ ნაწილზე (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება) და განმარტავს, რომ დასახელებული ნორმის აღწერილობითი ნაწილი იძლევა მოჩვენებითი გარიგების იურიდიულ დეფინიციას და ნორმით გათვალისწინებული შედეგის მიმართ გადამწყვეტია მხოლოდ და მხოლოდ მხარეთა ნამდვილი ნება, ანუ მათ არ უნდა სურდეთ იმ სამართლებრივი შედეგის მიღწევა, რასაც გარიგება ითვალისწინებს, არამედ ამ გარიგების დადება ემსახურება სხვა, მათ შორის, მესამე პირის მიმართ ვალდებულების შესრულებისათვის თავის არიდებას. თავის მხრივ, მოჩვენებითი გარიგება, როგორც წესი, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ყოველთვის შეესაბამება ამ ტიპის გარიგების დადებისათვის კანონით დადგენილ წესსა და პირობებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახეზე გვექნებოდა ამავე კოდექსის ზოგადი თუ კერძო ნაწილით განსაზღვრული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლები (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-296-283-2015, 2015 წლის 4 ივნისი).

18. მოჩვენებითია გარიგება, თუკი ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა, ე.ი. გარეგნულად კი გამოხატავენ ნებას, იქცევიან ისე, თითქოს ნამდვილად სურდეთ ამ გარეგნულად გამოხატულის მიღწევა, სინამდვილეში კი არც ფიქრობენ ამ შედეგის დადგომაზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011, გვ. 361).

19. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (იხ. სუსგ.-ები საქმეებზე: №ას-976-908-2017, 22 იანვარი 2018 წელი; №ას-366-2019, 17 მაისი 2019 წელი; №ას-603-562-2017, 10 ივლისი 2019 წელი; №ას-1483-2020, 19 მარტი 2021 წელი).

20. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონის მოთხოვნათა დაცვით უძრავი ქონების თაობაზე დადებული გარიგების მიმართ, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე, მოქმედებს გარიგების კანონშესაბამისობის პრეზუმფცია, რაც იმას ნიშნავს, რომ კანონის მოთხოვნათა დაცვით დადებული გარიგების ბათილობის მოთხოვნის არსებობის პირობებში, აღნიშნული მოთხოვნის მქონემ, უნდა ადასტუროს გარიგების ბათილობის საფუძვლების არსებობა. პირი, რომელიც სადავოდ ხდის გარიგების ნამდვილობას მოჩვენებითობის თვალსაზრისით, ვალდებულია მიუთითოს იმგვარ ფაქტებზე, რომელთა ერთობლიობა გარიგების ნამდვილობის პრეზუმფციას შეარყევს და შექმნის შინაგან რწმენას იმისა, რომ ხელშემკვრელი მხარეები მოქმედებდნენ მოჩვენებითად. სწორედ ამის შემდგომ წარმოეშობათ გარიგების მხარეებს მტკიცების ვალდებულება, რომ მათ ნამდვილი ნება გამოავლინეს და გარიგების იურიდიული შედეგები დადგა.

21. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორი/მოსარჩელე კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზებისა და სადავო განკარგვითი ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევის მიზნებისათვის, მიუთითებს იმ გარემოებებზე, რომ გამყიდველი და მყიდველი წარმოადგენენ მამა-შვილს, გამყიდველი ფაქტობრივად კვლავ ცხოვრობს გაყიდულ უძრავ ქონებაში და მსესხებელს, უძრავი ქონების გასხვისების შემდგომ, ერთი გადახდაც არ განუხორციელებია.

22. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის/მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები არ წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების იმგვარ ჯაჭვს, რომელთა ერთობლივი ანალიზი სადავო გარიგების ნამდვილობას საეჭვოს გახდიდა (სასამართლოს მისცემდა იმ ვარაუდის დაშვების შესაძლებლობას, რომ საკუთრების განკარვისას, მხარეთა ნება არ იყო მიმართული საკუთრების უფლების რეალურად გადაცემისაკენ) და მტკიცების ტვირთს, სადავო გარიგების ნამდვილობასთან დაკავშირებით, ხელშეკრულების მხარეების მიმართ შეატრიალებდა.

23. ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მხარეებმა - ზ.ი–მა და ე.ი–მა, გარიგების ნამდვილობისათვის სამოქალაქო კოდექსის 327.1, 477-ე და 183-ე მუხლებით განსაზღვრული წინაპირობების დაცვით, 2020 წლის 29 სექტემბერს გააფორმეს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომელსაც მოჰყვა შესაბამისი სამართლებრივი შედეგი - ე.ი–ს წარმოეშვა დავის საგანზე საკუთრების უფლება.

24. საკასაციო პალატა ზემოაღნიშნული გარიგების მოჩვენებითი ხასიათის დადასტურების მიზნებისათვის, დაუსაბუთბლად მიიჩნევს კასატორის მხრიდან იმ ფაქტზე აპელირებას, რომ გამყიდველი და მყიდველი წარმოადგენენ მამა-შვილს და იზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებას მასზედ, რომ მხოლოდ ნათესაური კავშირი არ არის საკმარისი იმ პრეზუმფციის უარსაყოფად, რომ მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მათ ნამდვილ ნებას. მოცემულ საკითხზე საკასაციო პალატის არაერთი განჩინებაშია განმარტებული, რომ ნათესაური კავშირი ერთ-ერთი ელემენტია სადავო გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის, თუმცა - არასაკმარისი (იხ. სუსგ.საქმეებზე: Nას-366-2023, 25.05.2023წ.; №ას-965-2023, 20/10/2023 წ.).

25. კონკრეტულ შემთხვევაში, გამყიდველსა და მყიდველს შორის არსებული ნათესაური კავშირის პარალელურად, საკასაციო პალატა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად, ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სესხის გაცემისას, სადავო უძრავი ქონება ზ.ი–ს ეკუთვნოდა, თუმცა, კრედიტორს (გამსესხებელს) - სს „თ.ბ–ს“ მსესხებლისათვის სესხის გაცემის დროს, მსესხებლის უძრავი ქონება მხედველობაში არ მიუღია, არ „უზრუნია“ მოვალის მხრიდან შესასრულებელი ვალდებულების სანივთო უზრუნველყოფაზე და მარტოოდენ პიროვნული (პირადი) უზრუნველყოფის საშუალებით - თავდებობით შემოიფარგლა. შესაბამისად, იმ ვითარებაში, როდესაც ზ.ი–ისათვის სესხის გაცემა არ იყო დამოკიდებული მის საკუთრებაში უძრავი ქონების არსებობაზე და მოსარჩელემ სესხი სანივთო უზრუნველყოფის გარეშე გასცა, ზ.ი–ს ჰქონდა სრული შესაძლებლობა მისი შეხედულებისამებრ განეკარგა მის საკუთრებაში არსებული ქონება. ის სამართლებრივი რისკი კი, რომელიც მოვალის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის გამო კრედიტორის სასარგებლოდ მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე აღსრულების რისკს უკავშირდება, სადავო უძრავი ქონების შემძენის პასუხისმგებლობის საგანი ვერ გახდება, გარიგების ნამდვილობის პრეზუმფციას ვერ შეარყევს და ვერ შექმნის შინაგან რწმენას იმისას, რომ ხელშემკვრელი მხარეები, თუნდაც ნათესაური კავშირის მქონენი, მოქმედებდნენ მოჩვენებითად.

26. ამასთან, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ განვითარებულ მსჯელობას მასზედ, რომ არაუზრუნველყოფილი სესხის გაცემის პირობებში, მოსარჩელის მოთხოვნა მსესხებლის საკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვის ბათილად ცნობის თაობაზე, ფაქტობრივად განაპირობოს არაუზრუნველყოფილი მოთხოვნის უზრუნველყოფილ მოთხოვნად „გადაქცევას“ მაღალი საპროცენტო განაკვეთით (ამ ნაწილში სააპელაციო პალატის მსჯელობა ვრცლად იხ. წინამდებარე განჩინების 6.9. აბზაცში), რაც „სუსტ“ მხარეს არათანაბარ მდგომარეობაში ჩააყენებს „ძლიერ“ მხარესთან შედარებით. ნიშანდობლივია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ზ.ი–თან გაფორმებული საკრედიტო ხელშეკრულების სახით, სახეზეა მომხმარებელთან დადებული ხელშეკრულება. მომხმარებელთა უფლებების სფეროში, ევროპის კავშირში მოქმედი დირექტივებისა და ევროპის მართლმსაჯულების სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, მომხმარებლის მონაწილეობით დადებული ხელშეკრულებების შეფასებისას არსებობს პრეზუმფცია, რომ მომხმარებელი სუსტი მხარეა და მას განსაკუთრებული დაცვა სჭირდება. სხვადასხვა დროს მიღებულ გადაწყვეტილებებში, C-137-08 (46-ე პარაგრაფი), C-40/08, C-240/98 ევროპის მართლმსაჯულების სასამართლომ მიუთითა, რომ მომხმარებელთა დაცვის სისტემა, რომელიც ევროპის კავშირის დირექტივითაა რეგლამენტირებული, ემყარება იდეას, მასზედ, რომ მომხმარებელი მიმწოდებელთან შედარებით „სუსტი მხარეა“ არა მხოლოდ მოლაპარაკების შესაძლებლობის არქონის, არამედ მისი დაბალი ინფორმირებულობის სტანდარტის გამო (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინების აღწერილობით ნაწილში მითითებული, სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება, საქმეზე №ას-237-2019; 17/05/2019 წ.).

27. ზემოაღნიშნულ აბზაცებში განვითარებული მსჯელობა, სადავო გარიგების მოჩვენებით გარიგებად კვალიფიკაციის მიზნებისათვის, არარელევანტურად აქცევს საკრედიტო დაწესებულების დამატებითი არგუმენტაციას მასზედ, რომ უძრავი ქონების გასხვისების მერე, მსესხებელს არცერთი გადახდა არ განუხორციელებია და მსესხებელი ფაქტობრივად კვლავ გაყიდულ უძრავ ქონებაში ცხოვრობს. ამ უკანასკნელი არგუმენტის გაზიარების შესაძლებლობა კი, გამორიცხულია იმ კუთხითაც, რომ ე.ი–ის კუთვნილ უძრავ ქონებაში ზ.ი–ის ცხოვრების ფაქტი, მათ შორის არსებული ნათესაური კავშირის (მამა-შვილი) გათვალისწინებით, არ შეიძლება ისეთ არაბუნებრივ გარემოებად იქნეს მიჩნეული, რაც ცალსახად დაადასტურებდა კრედიტორის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას - სადავო ხელშეკრულების მიმართ, მხარეთა მოჩვენებითი დამოკიდებულების არსებობას, რაც a priori, ვალდებულებისგან თავის დაღწევას ისახავდა მიზნად.

28. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით სწორად გამოიკვლია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომელთა ერთობლივი ანალიზი არ იძლევა იმგვარი დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ საკუთრების განკარვისას, ნების გამომვლენი და მისი მიმღები, მოქმედებდნენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა. აქედან გამომდინარე, სადავო გარიგების მოჩვენებითი მოტივით დადების პრეზუმფცია არ იქმნება.

29. რაც შეეხება კასატორის შედავებას სახელმწიფო ბაჟთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. რამდენადაც სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ე.ი–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა სრულად, სს „თ.ბ–ს“ ე.ი–ის სასარგებლოდ მართებულად დაეკისრა გადასახდელად ამ უკანასკნელი მიერ, მისი სააპელაციო საჩივრის განხილვის მიზნით, უკვე გადახდილი 150 ლარი და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით, საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გადავადებული სახელმწიფო ბაჟი - 1460 ლარის ოდენობით, რაც წარმოადგენდა ე.ი–ის სააპელაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობას არა საკრედიტო ვალდებულებიდან წარმოშობილი მოთხოვნების ნაწილში, როგორც ამას კასატორი მიუთითებს, არამედ უძრავი ქონების ბათილად ცნობისა (სადავო უძრავი ქონების ღირებულების - 36500 ლარის 4%-ის გათვალისწინებით) და საკუთრების უფლების აღდგენის ნაწილში.

30. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

31. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

32. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

33. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

34. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

36. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, სს „თ.ბ–ს“ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1825 ლარის 70% – 1277.5 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „თ.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. სს „თ.ბ–ს“ (........) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1825 ლარის (300 ლარი, საგადახდო დავალება N247880, გადახდის თარიღი 08.01.2024; 1525 ლარი, საგადახდო დავალება N259333, გადახდის თარიღი 22.02.2024) 70% – 1277.5 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე