№ას-566-2024

13 თებერვალი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „თ.დ–ვა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ო.გ–ძე (მოსარჩელე)

მესამე პირი დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე - სს „თ.ბ–ი“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – დაზღვევის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ო.გ–ძემ (შემდეგში - მოსარჩელე, მოწინააღდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში სს „თ.დ–ვის“ მიმართ (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი) შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნით:

1.1.მოპასუხე სს „თ.დ–ვას“ სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს მსესხებელ ლ.ვ–თან 2021 წლის 30 ივნისს გაფორმებული №7470694-11481766 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების - 48 504,11 ლარის გადახდა (იხ. დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნა - 2022 წლის 12 ოქტომბრის სხდომის ოქმი).

2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 11 იანვრის გადაწყვეტილებით, ო.გ–ძის სარჩელი სს „თ.დ–ვის“ მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოპასუხე სს „თ.დ–ვას“ სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა მსესხებელ ლ.ვ–თან 2021 წლის 30 ივნისს გაფორმებული №7470694-11481766 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების - 44 675,03 ლარის გადახდა;

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „თ.დ–ვამ“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 თებერვლის განჩინებით, სს „თ.დ–ვის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1. სააპელაციო პალატამ მიუთითა წინამდებარე საქმეზე დადგენილ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებზე, კერძოდ:

6.1.1. 2021 წლის 30 ივნისს, სს „თ.ბ–სა“ და ლ.ვ–ს შორის გაფორმდა №7470694-11481766 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება შემდეგი პირობებით: კრედიტის ოდენობა - 48 000 ლარი; ვადა - 1893 დღე; პროცენტი - 16%; ყოველთვიური შენატანი - 1092,48 ლარი.

6.1.2. სს „თ.ბ–სა“ და ლ.ვ–ს შორის გაფორმებული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების საფუძველზე გაცემულ სესხთან დაკავშირებით, გაფორმდა სიცოცხლის სავალდებულო დაზღვევის ხელშეკრულება TBCLI/001/21, რომლის მხარეებს წარმოადგენენ მზღვეველი - სს „თ.დ–ვა“, დამზღვევი/დაზღვეული - ლ.ვ–ი, ხოლო მოსარგებლედ (პირი, რომელიც უფლებამოსილია სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას მიიღოს სადაზღვევო ანაზღაურება) - სს „თ.ბ–ი“.

6.1.3. სს „თ.ბ–ის“ სესხზე მიბმული სიცოცხლის სავალდებულო დაზღვევის ხელშეკრულება TBCLI/001/21 (რომელიც თავის შინაარსით წარმოადგენს მესამე პირის სასარგებლოდ დადებულ ხელშეკრულებას (სსკ-ის 836-838-ე, 349-351-ე მუხლები)) ითვალისწინებდა სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემას მოსარგებლეზე დაზღვეული პირის ნებისმიერი მიზეზით, მათ შორის, უბედური შემთხვევით გამოწვეული გარდაცვალების ან უბედური შემთხვევით გამოწვეული სრული მუდმივი ქმედუუნარობის შემთხვევაში, გარდა ამ დოკუმენტით გათვალისწინებული გამონაკლისებისა; დაზღვევის ხელშეკრულება ძალაში შედიოდა სს „თ.ბ–ის“ მიერ პოლისში მითითებული სესხის გაცემისა და პოლისის ხელმოწერისთანავე ან დაზღვეულის მიერ პოლისის ბანკის დისტანციური საბანკო მომსახურების არხების საშუალებით დადასტურებისთანავე და ძალაში იყო საბანკო ხელშეკულებით გათვალისწინებული ვალდებულების სრულად შესულებამდე.

6.1.4. 2021 წლის 30 ივნისს გაიცა სადაზღვევო პოლისი, რომელიც სს „თ.ბ–ის“ სესხზე მიბმული სიცოცხლის დაზღვევის პირობებთან ერთად წარმოადგენს დაზღვევის ერთიან ხელშეკრულებას. პოლისის თანახმად, ლ.ვ–ი დაზღვეულია სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მომენტისათვის ხელშეკრულებაზე თანდართული კრედიტის დაფარვის გრაფიკით განსაზღვრული დარჩენილი ძირითადი თანხის 100%- ზე.

6.1.5. 2022 წლის 6 იანვარს, მსესხებელი - ლ.ვ–ი გარდაიცვალა. 2022 წლის 9 სექტემბერს, ბანკის მიერ გაცემული დავალიანების შესახებ ცნობის თანახმად, №7470694-11481766 საკრედიტო ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მსესხებლის დავალიანება ბანკის წინაშე შეადგენს 48 504,11 ლარს, საიდანაც 44 675.03 ლარი არის სესხის ძირი თანხა, 3 777.98 ლარი - პროცენტი, ხოლო 51.10 ლარი დაზღვევის დავალიანება.

6.1.6. 2022 წლის 7 ივლისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის თანახმად (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის N220849145), ლ.ვ–ის მეუღლემ, ო.გ–ძემ, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრემ, სრულად მიიღო ლ.ვ–ის სამკვიდრო ქონება მასში შემავალი აქტივებითა და პასივებით.

6.1.7. ლ.ვ–ის გარდაცვალების მიუხედავად, სს „თ.დ–ვამ“, როგორც სს „თ.ბ–ს“, ასევე მოსარჩელეს, უარი განუცხადა ანაზღაურებაზე, შემდეგი დასაბუთებით: საქმის განსახილველად მზღვეველს წარედგინა შპს „გ–ის“ მიერ 06/01/2022 წელს გაცემული ფორმა NIV-100/ა, რომლის მე-11 პუნქტის თანახმად (მოკლე ანამნეზი) „პაციენტი მედიკამენტურ თერაპიას არ იტარებს. 3 წლის წინ ჩატარებული აქვს აბლაცია არითმიის გამო. მკურნალობს არარეგულარულად მედიკამენტებით“. დაზღვევის პირობების 2.1 პუნქტით დადგენილია სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემის საგამონაკლისო პირობები. აღნიშნული პუნქტის 2.1.14 ქვეპუნქტის თანახმად, დაზღვეულის გარდაცვალების რისკის დადგომის შემთხვევაში დამდგარი ზარალი მზღვეველის მიერ არ ანაზღაურდება, თუ ის პირდაპირ ან არაპირდაპირ გამოწვეულია სამედიცინო დანიშნულების არაგონივრული უარყოფით. სასამართლო პროცესზე, მოპასუხემ ასევე განმარტა რომ ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველი არ უკავშირდება გარდაცვლილი პირის ასაკს.

6.2. სააპელაციო პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით იმსჯელა სადავო გარემოებაზე - თუ რამდენად არსებობდა საგამონაკლისო პირობა, რომელიც გამორიცხავდა მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების შესაბამისად სადაზღვევო შემთხვევის ანაზღაურების ვალდებულებას და 3.2. პუნქტში განვითარებული მსჯელობის საფუძველზე, მიიჩნია, რომ შპს „გ–ის“ მიერ 2022 წლის 6 იანვარს გაცემული ცნობის (ისტორიის N16032.21), მე-11 პუნქტის ჩანაწერი (მოკლე ანამნეზი) - პაციენტი მედიკამენტურ თერაპიას არ იტარებს; სამი წლის წინ ჩატარებული აქვს აბლაცია არითმიის გამო; მკურნალობს არარეგულარულად მედიკამენტებით - არ წარმოადგენდა სიცოცხლის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ ხელშეკრულების 2.1.14 პუნქტში მითითებული საგამონაკლისო პირობის ამოქმედების საფუძველს; შესაბამისად, ადგილი ჰქონდა სიცოცხლის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სადაზღვევო შემთხვევას, რომელიც წარმოშობდა მზღვეველის მხრიდან სადაზღვევო ანაზღაურების მოსარგებლისათვის გადახდის ვალდებულებას.

6.3. სააპელაციო პალატის მითითებით, აპელანტის ძირითადი პრეტენზია ეფუძნებოდა იმ გარემოებას, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები და საგამონაკლისო შემთხვევის არსებობის პირობებში, უსამართლოდ დააკისრა მოპასუხეს (აპელანტს) სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ ბანკსა და მსესხებელს შორის დადებული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების გადახდა, რაც სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა შემდეგ გარემოებათა გამო:

6.4. უდავო გარემოება იყო, რომ დაზღვევის ხელშეკრულებით, სადაზღვევო შემთხვევას წარმოადგენდა დაზღვეულის გარდაცვალება. როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოში, ასევე სააპელაციო საჩივარში მოპასუხე/აპელანტი ავითარებდა იმ მოსაზრებას, რომ მზღვეველის მიერ სადაზღვევო ანაზღაურება ვერ გაიცემოდა, რადგან სამედიცინო დოკუმენტაციით ვერ გამოირიცხა ხელშეკრულებით განსაზღვრული საგამონაკლისო პირობის არსებობა (სამედიცინო დანიშნულების არაგონივრული უარყოფა).

6.5. ამ მიმართებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მოქმედ შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპებზე, მტკიცების ტვირთის განაწილებისა და მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტზე, ასევე, ექსპერტიზის დასკვნის მნიშვნელობაზე და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მზღვეველის პოზიცია ანაზღაურებაზე უარის თაობაზე მთლიანად ეფუძნებოდა საქმეში წარმოდგენილ შპს „გ–ის“ მიერ 06/01/2022 წელს გაცემულ ფორმა NIV-100/ა, მე-11 პუნქტში (მოკლე ანამნეზი) არსებულ ჩანაწერს და საკუთარი პოზიციის მართებულობის დასადასტურებლად წარმოდგენილ საქართველოს კარდიოლოგთა საზოგადოების მიერ გაცემულ წერილს; ასევე მოწმე ნ.კ–ის ჩვენებას, რომელიც ადასტურებდა, რომ პაციენტის მიღებისას, იგი იყო კონტაქტური და თავად განაცხადა მედიკამენტების მიღების შეწყვეტის თაობაზე, რაც გახდა ანამნეზში მითითების საფუძველი - „მკურნალობს არარეგულარულად მედიკამენტებით“. მზღვევლის მიერ განვითარებული მსჯელობის საპირწონედ, მოსარჩელე მხარე უთითებდა საქმეში წარმოდგენილ ლ.ვ–ის სამედიცინო ისტორიაზე, რომლითაც ირკვეოდა, რომ პაციენტი რეგულარულად იტარებდა სამედიცინო კვლევებს, მისი ბოლო ვიზიტი ფიქსირდებოდა ავერსის კლინიკაში 2021 წლის 29 სექტემბერს, გარდაცვალებამდე 3 თვით ადრე. აღნიშნული ვიზიტისას გაცემულ ფორმა #IV-100/ა-ში მითითებული იყო, რომ პაციენტმა კლინიკას მიმართა გამოკვლევის მიზნით. პაციენტის მოკლე ანამნეზში აღნიშნული იყო, რომ ის ღებულობდა მედიკამენტებს - კორდარონს, კოამლესასა და რივაროქსს; გამოკვლევის შედეგად კი, მიეცა სამკურნალო და შრომითი რეკომენდაციები. დაენიშნა დამატებითი მედიკამენტები; უფრო მეტიც, თავად მოპასუხე მხარის მიერ საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს კარდიოლოგთა საზოგადოების მიერ გაცემულ წერილით დასტურდებოდა, რომ - „პაციენტი დიაგნოზით: წინაგულთა ფიბრილაცია, არტერიულოი ჰიპერტენზია, რადიოსიხშირული აბლაცია (წინაგულთა ფიბრილაციის გამო), რომელსაც ჩატარებული აქვს კორონაროგრაფია, კორონარული არტერიები ცვლილებების გარეშე, იტარებდა სტანდარტულ „გაიდლაინებით“ რეკომენდირებულ მკურნალობას“; რაც შეეხება მოწმის სახით დაკითხული ექიმის ჩვენების შეფასებას, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად შენიშნა, რომ მოწმემ ვერ დაადასტურა თუ კონკრეტულად რა სახის მკურნალობას იტარებდა პაციენტი და რა პრეპარატებით. მოწმის ჩვენებით ირკვეოდა, რომ ლ.ვ–ი აბლაციის შემდეგ ღებულობდა მედიკამენტ კორდარონს, თუმცა როდის შეწყვიტა მისი მიღება ან რა საფუძვლით, ექიმის მიერ არ გამოკვლეულა და არ დაფიქსირებულა, რაც ასევე დაადასტურა მოწმემ.

6.6. პალატამ საგანგებო ყურადღება გაამახვილა აპელანტის მიერ, პირველ ინსტანციაში წარდგენილ საქართველოს კარდიოლოგთა საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტის, კარდიოლოგ ა.ჩ–ძის წერილობით დასკვნაზე, რომელიც შეიცავდა მოპასუხის მიერ დასმულ კითხვებზე პასუხებს და მიუთითებდა: გარდა იმისა რომ აღნიშნული დოკუმენტი, არ შეიცავს კვლევით ნაწილს და ეფუძნება მხოლოდ სადაზღვევო კომპანიის მიერ განსახილველად გადაგზავნილ, 07.08.2017 წლითა და 09.09.2017 წლით დათარიღებულ, ორი ფორმა NIV-100ა -ის მონაცემს, კონკრეტულ კითხვაზე - თუ რა შედეგი/შედეგები იყო მოსალოდნელი პაციენტის მიერ დანიშნული მედიკამენტების (ტრიპლიქსამი, კორდარონი, ქსარელტო, ატორისი) არ მიღების და არარეგულარული მიღების შემთხვევაში? - პასუხად მიუთითებდა, რომ „პრეპარატების არ მიღება შეიძლება გამხდარიყო ინსულტის განვითარების მიზეზი“; თუმცა საქმეში წარმოდგენილი გარდაცვალების შესახებ სამედიცინო ცნობის თანახმად, ლ.ვ–ის გარდაცვალების მიზეზად, შესაბამის გრაფაში დაფიქსირებული იყო არა ინსულტი, არამედ - „შოკი, დაუზუსტებელი, სუნთქვის მწვავე უკმარისობა და გულის გაჩერება დაუზუსტებელი“.

6.7. პალატის შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიუთითა, რომ იმ პირობებში, როდესაც თავად დაზღვევის ხელშეკრულება/პირობები არ ითვალისწინებდა მასში გამოყენებული ტერმინის „სამედიცინო დანიშნულების არაგონივრული უარყოფა“ განმარტებას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ამ დათქმის შინაარსი დამოუკიდებელ შეფასებას მოითხოვდა...ამასთან, ტერმინი „არაგონივრული უარყოფა“ უნდა განმარტებულიყო ვიწროდ, სწორედ, როგორც საგამონაკლისო შემთხვევა, როგორც განსაკუთრებული, ლოგიკურ განსჯას მოკლებული, პაციენტის კატეგორიული უარი სამედიცინო დანიშნულების მიღებაზე. სხვა შემთხვევაში, ტერმინის შინაარსის ფართოდ განმარტების პირობებში, იგი თავად იქცეოდა სიცოცხლის დაზღვევის შედეგად დამდგარი სადაზღვევო რისკის ანაზღაურებაზე უარყოფის არაგონივრულ ინსტრუმენტად მზღვეველის ხელში.

6.8. პალატა ასევე, დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობასა და შეფასებას და მიუთითა შემდეგი: იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ შპს „გ–ის“ მიერ 06/01/2022 წელს გაცემულ ფორმა NIV-100/ა-ში მითითებული გარემოებები განეკუთვნება ისეთ გამონაკლის შემთხვევებს, რაც გამორიცხავს მზღვეველის ვალდებულებას, აანაზღაუროს სადაზღვევო თანხა, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოპასუხის სამტკიცებელ გარემოებებს წარმოადგენს, რომელმაც სათანადო, რელევანტურ მტკიცებულებაზე მითითებით, თავის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების დამტკიცება ვერ უზრუნველყო; შპს „გ–ის“ მიერ 06/01/2022 წელს გაცემულ ფორმა NIV-100/ა-ში დაფიქსირებული ჩანაწერი - „პაციენტი მედიკამენტურ თერაპიას არ იტარებს“, „მკურნალობს არარეგულარულად მედიკამენტებით“, არ არის ცალსახა, წინააღმდეგობრივია და შესაბამისად, მის საფუძველზე კატეგორიული დაშვება რომ პაციენტი „არაგონივრულად უარყოფდა“ სამედიცინო დანიშნულებას და შესაბამისად, მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გართულება, დამძიმება სწორედ მედიკამენტების მიღების შეწყვეტით იყო განპირობებული, მოკლებულია დასაბუთებას, მით უფრო, იმ პირობებში, როდესაც საქმეში წარმოდგენილი არ არის ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც კომპლექსურად და დინამიკაში შეაფასებდა პაციენტის მიერ ჩატარებულ კვლევებს, მკურნალობის მეთოდებს, ჯანმრთელობის მდგომარეობას, მკურნალობის სასიცოცხლო აუცილებელობას და სასამართლოს ობიექტურად შეუქმნიდა დასაბუთებული ვარაუდის საფუძველს, რომ პაციენტის სიკვდილი პირდაპირ ან არაპირდაპირ სწორედ საგამონაკლისო შემთხვევით გათვალისწინებული საფუძვლით დადგა.

6.9. პალატის შეფასებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ ასევე სწორად განსაზღვრა ასანაზღაურებელი თანხის ოდენობა და სადაზღვევო პოლისით და გადაუხდელი კრედიტის ძირითადი თანხის გათვალისწინებით, აპელანტს სს „თ.ბ–ის“ სასარგებლოდ, მსესხებელ ლ.ვ–თან 2021 წლის 30 ივნისს გაფორმებული №7470694-11481766 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მართებულად დააკისრა, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მომენტისათვის ხელშეკრულებაზე თანდართული კრედიტის დაფარვის გრაფიკით განსაზღვრული დარჩენილი ძირითადი თანხის 100%-ის - 44 675,03 ლარის გადახდა.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „თ.დ–ვამ“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და იმავე სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 მაისის განჩინებით, წარმოებაში იქნა მიღებული სს „თ.დ–ვის“ საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

9. საკასაციო მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

9.1. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზედ, რომ სახეზე არ იყო სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემის საგამონაკლისო პირობა, თუმცა, არ მიუთითებია და არ დაუკონკრეტებია, თუ რატომ გაიზიარა და რატომ მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მართებულად.

9.2. კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებულ განჩინებაში, ექსპერტიზის დასკვნის მნიშვნელობასთან მიმართებით განვითარებულ სააპელაციო პალატის მსჯელობაში, იგულისხმება ის, რომ რადგან სს „თ.დ–ვას“ არ ჰქონდა ექსპერტიზის დასკვნა, მან ვერ დაძლია მტკიცების ტვირთი, რაც კასატორის შეხედულებით, ფაქტობრივად წარმოადგენს გვამის ექსჰუმაციისა და გვამზე პათ. ანატომიური ექსპერტიზის ჩატარების არაპირდაპირ მოთხოვნას; ასეთი მითითებით, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლო დამზღვევს ართმევს შესაძლებლობას, ექსჰუმაციის გარეშე, დოკუმენტების ფარგლებში ამტკიცოს სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემაზე უარის თქმის წინაპირობები.

9.3. კასატორი აკრიტიკებს გასაჩივრებული განჩინების იმ ნაწილსაც, სადაც პალატა საგანგებო ყურადღებას ამახვილებს აპელანტის მიერ პირველ ინსტანციაში წარდგენილ საქართველოს კარდიოლოგთა საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტის, კარდიოლოდ ა.ჩუხრუკაძის წერილობით დასკვნაზე. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად შეაფასა და არასწორად განმარტა აღნიშნული დასკვნა; ამასთან, კასატორის მითითებით, დასკვნის ის ნაწილი, რომელიც მნიშვნელოვანი და რელევანტური იყო წინამდებარე დავის გადასაწყვეტად, სააპელაციო პალატამ მხედველობაში არ მიიღო.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

10. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

14. მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანია მსესხებლის სიცოცხლის დაზღვევის ფარგლებში დამდგარი სადაზღვევო შემთხვევის დროს, სესხის დასაფარად საჭირო სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება. მოსარჩელე არის დაზღვეულის პირველი რიგის მემკვიდრე - მეუღლე. წარმოდგენილი სარჩელი კი, ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ მსესხებლის გარდაცვალებისა და სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის გამო, სასესხო ვალდებულების დაფარვაზე ვალდებულება სადაზღვევო კომპანიას ეკისრება, ვინაიდან ბანკს, სადაზღვევო კომპანიასა და მსესხებელს შორის გაფორმებული მსესხებლის სიცოცხლის დაზღვევის ხელშეკრულების მიზანს წარმოადგენდა სადაზღვევო რისკის დადგომის (მსესხებლის გარდაცვალების) შემთხვევაში, ბანკისათვის სესხის დაფარვა და მისი მემკვიდრის გათავისუფლება სასესხო ვალდებულებისაგან.

15. განსახილველი დავის საგნიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს დაზღვევის ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 799-ე მუხლზე (დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება) და განმარტავს, რომ დაზღვევის ხელშეკრულება ორმხრივი და სასყიდლიანი ხელშეკრულებაა. დამზღვევი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო შენატანი, ხოლო მზღვეველი მოვალეა აანაზღაუროს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი. დაზღვევის ხელშეკრულების საგანია მზღვეველის მიერ დამზღვევისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფა, ხოლო ის, თუ რა შეიძლება იყოს დაზღვევის ობიექტი, მოცემულია სსკ-ის 820-858-ე მუხლებში, კერძოდ, ასეთი შეიძლება იყოს ქონება ან პიროვნება. აქედან გამომდინარე, დაზღვევის ხელშეკრულება შეიძლება განვიხილოთ, როგორც სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა უფლებების დაცვის მნიშვნელოვანი გარანტია (იხ. სუსგ.-ები საქმეებზე: №ას-663-624-2011, 17.02.2012 წ.; №ას-1165-1110-2014, 23.01.2015 წ.). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 844-ე მუხლი ითვალისწინებს დამზღვევისა და მესამე პირის სიცოცხლის დაზღვევის შესაძლებლობას. ნორმის მიზანია, სხვა პირის დაზღვევისას, დაიცვას მისი სიცოცხლე, როგორც დაზღვევის ობიექტი (ირემაშვილი ქ., სსკ-ის კომენტარი, მუხლი 844, ველი 8, იხ. https://gccc.tsu.ge/).

16. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მსესხებლის სიცოცხლე დაზღვეული იყო TBCLI/001/21 ხელშეკრულებითა და 2021 წლის 30 ივნისს გაცემული სადაზღვევო პოლისით, რომელთა თანახმად, მხარეებს წარმოადგენდნენ „მზღვეველი“ - სს „თ.დ–ვა“, „დამზღვევი/დაზღვეული“ - ლ.ვ–ი, ხოლო „მოსარგებლე“ (პირი, რომელიც უფლებამოსილია სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას მიიღოს სადაზღვევო ანაზღაურება) - სს „თ.ბ–ი“. დაზღვევის ხელშეკრულება ითვალისწინებდა სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემას მოსარგებლეზე დაზღვეული პირის ნებისმიერი მიზეზით, მათ შორის, უბედური შემთხვევით გამოწვეული გარდაცვალების ან უბედური შემთხვევით გამოწვეული სრული მუდმივი ქმედუუნარობის შემთხვევაში, გარდა ამ დოკუმენტით გათვალისწინებული გამონაკლისებისა; სადაზღვევო პოლისით კი, ლ.ვ–ი დაზღვეული იყო სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მომენტისათვის, ხელშეკრულებაზე თანდართული კრედიტის დაფარვის გრაფიკით განსაზღვრული დარჩენილი ძირითადი თანხის 100%-ზე.

17. დადგენილია, რომ მსესხებელი გარდაიცვალა, თუმცა, სადაზღვევო კომპანიამ უარი განაცხადა სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემაზე იმ მოტივით, რომ სახეზე იყო დაზღვევის პირობების 2.1.14 ქვეპუნქტით (დაზღვეულის გარდაცვალების რისკის დადგომის შემთხვევაში დამდგარი ზარალი მზღვეველის მიერ არ ანაზღაურდება, თუ ის პირდაპირ ან არაპირდაპირ გამოწვეულია სამედიცინო დანიშნულების არაგონივრული უარყოფით) გათვალისწინებული სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემის საგამონაკლისო პირობა, რომელიც გამორიცხავდა მზღვეველის მხრიდან ანაზღაურების გაცემის ვალდებულებას. აქედან გამომდინარე, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასების საგანი იყო, დაზღვეულის გარდაცვალება წარმოადგენდა თუ არა სადაზღვევო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სადაზღვევო რისკის განხორციელების წინაპირობას და ქმნიდა თუ არა მზღვეველის მიერ სადაზღვევო თანხის გაცემის საფუძველს.

18. საკვლევ გარემოებასთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა მასზედ, რომ ადგილი ჰქონდა სიცოცხლის სავალდებულო დაზღვევის შესახებ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სადაზღვევო შემთხვევას, რომელიც წარმოშობდა მზღვეველის მხრიდან სადაზღვევო ანაზღაურების მოსარგებლისათვის გადახდის ვალდებულებას, რასაც არ იზიარებს კასატორი.

19. კასატორის მოსაზრებების (იხ. ამ განჩინების 9.1.-9.3. აბზაცები) საპირისპიროდ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ, ისევე როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით განსაზღვრული მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტის დაცვით შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები (შპს „გ–ის“ მიერ 2022 წლის 6 იანვარს გაცემული ცნობა (ისტორიის №16032.21); საქართველოს კარდიოლოგთა საზოგადოების მიერ გაცემული წერილი; მოწმე ნათია კ–ის (ექიმი) ჩვენება; ლეილა ვახტანგიშვილის სამედიცინო ისტორია; გარდაცვალების შესახებ სამედიცინო ცნობა) და მართებულად გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის დასკვნა მასზედ, რომ მსესხებლის გარდაცვალება წარმოადგენდა სადაზღვევო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სადაზღვევო რისკის განხორციელების წინაპირობას. საკასაციო პალატის შეფასებით, სადავო საკითხის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის იყო ის გარემოება, რომ საქმეში წარმოდგენილია გარდაცვალების შესახებ სამედიცინო ცნობა (ტ.1, ს.ფ. 104-108), რომელიც შეიცავს მკაფიო მითითებას მსესხებლის გარდაცვალების ფაქტსა და გარდაცვალების იმგვარ მიზეზზე („ა) შოკი, დაუზუსტებელი; ბ) სუნთქვის მწვავე უკმარისობა და გ) გულის გაჩერება, დაუზუსტებელი“), რაც არ განეკუთვნება სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემის დამაბრკოლებელ იმ საგამონაკლისო შემთხვევას („სამედიცინო დანიშნულების არაგონივრული უარყოფა“), რაზედაც მოპასუხე/კასატორი აპელირებს.

20. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავისას, სწორედ მზღვეველმა უნდა ამტკიცოს, რომ ზიანის გამომწვევი მიზეზი წარმოადგენს კანონის ან ხელშეკრულების გამონაკლისს, რის გამოც, მასზე ვერ გავრცელდება სადაზღვევო დაფარვა (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-1091-2022, 23/02/2023 წ.), თუმცა, კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება დამაჯერებელი და სარწმუნო არგუმენტებით მზღვევველმა (მოპასუხემ, კასატორმა) ვერ შეძლო, რამეთუ საქმეში არსებული ვერცერთი მტკიცებულება, ვერ მიუთითებს მზღვეველის/მოპასუხის მტკიცების საგანში შემავალ იმ გარემოებაზე, რომ მსესხებლის გარდაცვალება გამოწვეული იყო ისეთი მიზეზით, რაც ხელშემკვრელმა მხარეებმა დაზღვევის არეალიდან გამორიცხეს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზების მიზნით, მზღვეველს (მოპასუხეს/კასატორს) გარდაცვალების შესახებ სამედიცინო ცნობაში მითითებული მსესხებლის გარდაცვალების გამომწვევი მიზეზების გასაქარწყლებლად, თავად უნდა წარმოედგინა იმგვარი მტკიცებულება, რომელიც უცილობლად სარწმუნოს გახდიდა მისი პოზიციის სისწორეს. ასეთ მტკიცებულებად კი, მაინცდამაინც პათოლოგიურ-ანატომიური ექსპერტიზის დასკვნა არ განიხილება, როგორც ამას კასატორი მიუთითებს, არამედ მზღვეველს შეეძლო წარმოედგინა იმდაგვარი ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც კომპლექსურად და დინამიკაში შეაფასებდა პაციენტის მიერ ჩატარებულ კვლევებს, მკურნალობის მეთოდებს, ჯანმრთელობის მდგომარეობას, მკურნალობისა და სამედიცინო დანიშნულების ზედმიწევნით შესრულების აუცილებელობას და სასამართლოს შეუქმნიდა დასაბუთებული ვარაუდის საფუძველს, რომ პაციენტის სიკვდილი, პირდაპირ ან არაპირდაპირ, სწორედ საგამონაკლისო შემთხვევით გათვალისწინებული საფუძვლით - „სამედიცინო დანიშნულების არაგონივრული უარყოფით“ დადგა. სწორედ ამგვარი ექსპერტიზის დასკვნის წარმოდგენის აუცილებლობაზე მიუთითა სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებულ განჩინებაში, გარკვევით და ერთმნიშვნელოვნად (იხ. გასაჩივრებული განჩინების მე-18 გვერდი, ბოლო აბზაცი). აქედან გამომდინარე, კასატორის მოსაზრება მასზედ, რომ სააპელაციო სასამართლო დამზღვევს ართმევს შესაძლებლობას - ექსჰუმაციის გარეშე, დოკუმენტების ფარგლებში ამტკიცოს სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემაზე უარის თქმის გარემოებები და სასამართლოს მხრიდან ექსპერტიზის დასკვნის მნიშვნელობაზე მითითება გვამზე პათოლოგიურ-ანატომიური ექსპერტიზის ჩატარების არაპირდაპირი მოთხოვნაა, წარმოადგენს სააპელაციო პალატის მსჯელობის არასწორ, კასატორისეულ ინტერპრეტაციას.

21. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

22. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

23. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

24. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

25. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

27. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, სს „თ.დ–ვას“ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2421 ლარის 70% – 1694.70 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „თ.დ–ვის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. სს „თ.დ–ვას“ (..........) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2421 ლარის (საგადახდო დავალება N1713255096, გადახდის თარიღი 16.04.2024წ.) 70% – 1694.70 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე