№ას-892-2023

02 აპრილი, 2024 წელი თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

რევაზ ნადარაია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გიორგი მიქაუტაძე, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – ა.თ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.თ–ძე (მოპასუხე ნ.გ–ას უფლებამონაცვლე)

მეორე კასატორი – დ.თ–ძე (მოპასუხე ნ.გ–ას უფლებამონაცვლე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.თ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძვლით თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ა.თ–ძემ (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში ნ.გ–ას (შემდეგში - მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ და მოითხოვა ამ უკანასკნელისათვის 189 206.10 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრება, საიდანაც 100 254.10 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარი შეადგენს მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთების კეთილმოწყობის, გაუმჯობესების, რეკონსტრუქციისა და სარემონტო სამუშაოების განხორციელებაზე მოსარჩელის მიერ გაღებულ ხარჯს, ხოლო 88 952 აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარი - უძრავი ნივთების ღირებულებას (იხ. 16.10.2021 წლის დაზუსტებული სარჩელი - ტ. 2. ს.ფ. 243-261 და სასამართლოს მთავარი სხდომის ოქმი).

2. მოპასუხე ნ.გ–ამ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილებით, ა.თ–ძის სარჩელი მოპასუხე ნ.გ–ას მიმართ, არ დაკმაყოფილდა.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე ა.თ–ძემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 ოქტომბრის განჩინებით, ნ.გ–ას უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა დ.თ–ძე.

6. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით, ა.თ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ა.თ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხე დ.თ–ძეს მოსარჩელე ა.თ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 83 421,46 ლარის გადახდა; მოსარჩელე ა.თ–ძის სარჩელი სხვა ნაწილში არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხე დ.თ–ძეს ა.თ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 510 ლარის ოდენობით და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 850 ლარის ოდენობით; მოსარჩელე ა.თ–ძეს მოპასუხე დ.თ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა პირველ ინსტანციაში გაწეული იურიდიული მომსახურების ხარჯის - 1000 ლარის ანაზღაურება და სააპელაციო სასამართლოში გაწეული იურიდიული მომსახურების ხარჯის - 500 ლარის ანაზღაურება.

7. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

7.1. წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით, ა.თ–ძე მოითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას. დავის საგანს კი, მოპასუხისთვის თანხის დაკისრება წარმოადგენდა. ამ მიმართებით, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1.1. მოსარჩელე ა.თ–ძე და მოპასუხე ნ.გ–ა 1981 წლის 24 იანვარს დაქორწინდნენ და რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 2014 წლის 20 ნოემბრამდე - სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოში განქორწინების რეგისტრაციამდე.

7.1.2. 2002 წლის 5 თებერვლის სანოტარო წესით დამოწმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, ა.დ–ძისგან გ.გ–ამ იყიდა გარდაბნის რაიონის სოფელ ...... მდებარე, 0.06 ჰა მიწის ნაკვეთი, ს/კ-ით ........, ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 1000 ლარად.

7.1.3. ნოტარიუსის მიერ, იმავე დღეს დამოწმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, მ.გ–გან გ.გ–ამ იყიდა იმავე მისამართზე არსებული, 0.06 ჰა მიწის ნაკვეთი, ს/კ-ით ........ ნასყიდობის საგანი, ასევე გაიყიდა 1000 ლარად.

7.1.4. 2011 წლის 23 სექტემბრის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულებებით, გ.გ–ამ ნ.გ–ას აჩუქა უძრავი ნივთები: მდებარე ქ. თბილისში, ......, ს/კ .......... (ნაკვეთის წინა ნომერი .........), 600 კვ.მ., მასზე არსებული შენობა-ნაგებობით და იგივე მისამართზე მდებარე მიწის ნაკვეთი, 600 კვ.მ., მასზე არსებული შენობა-ნაგებობით, ს/კ ........ (ნაკვეთის წინა ნომერი ...).

7.1.5. სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხისთვის თანხის დაკისრება, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან გამომდინარე.

7.1.6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 08 აპრილის განჩინებით, საქმის წარმოება შეჩერდა ნ.გ–ას გარდაცვალების გამო, მისი უფლებამონაცვლის დადგენამდე.

7.1.7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 07 ოქტომბრის განჩინებით, მოცემულ სამოქალაქო საქმეზე, ნ.გ–ას უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა დ.თ–ძე და საქმის წარმოება განახლდა. შესაბამისად, დავის საგანია დ.თ–ძისთვის, როგორც ნ.გ–ას უფლებამონაცვლისთვის თანხის დაკისრება.

7.2. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 387-ე მუხლებზე, კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელ წინაპირობებზე, უსაფუძლო გამდიდრების სამართლებრივი ინსტიტუტის მიზანზე, საპროცესო კანონმდებლობაში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ობიექტური განაწილებისა და მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტზე და მიიჩნია, რომ ...... მდებარე უძრავი ქონება გაუმჯობესდა 2002-2007 წლებში. ამ თვალსაზრისით, პალატა არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ წარმოდგენილი მტკიცებულებით არ დასტურდებოდა ა.თ–ძის მიერ ხარჯის გაწევის ფაქტი.

7.3. სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებზე. კერძოდ:

- მოწმე ს.ჩ–ძის ჩვენების თანახმად, ა.თ–ძე გაიცნო მეზობელ მ.კ–გან, რომლისგანაც ა.თ–ძემ შეიძინა მიწის ნაკვეთი სახლით ......, 2002 წელს. შემდეგ, იქვე მდებარე მეორე მიწის ნაკვეთიც შეიძინა, რომელთაც ერთმანეთისგან ღობე არ ჰყოფდა. ყიდვის დროს არსებობდა შენობის 2 კედელი და სახლს არ ჰქონდა საცხოვრებელი ფუნქცია, არ ჰქონდა ღობე. მოწმე იყო ხელოსნების ბრიგადის უფროსი, რომელშიც მუშაობდა 6-8 კაცი. ფულს უხდიდა ა.თ–ძე, რის ნაწილს თვითონ იტოვებდა, ნაწილს უხდიდა სხვა ხელოსნებს. სულ რამდენი გადაუხადა, ვერ გაიხსენა. მოლაპარაკებები სარემონტო სამუშაოების შესახებ ჰქონდა მხოლოდ ა.თ–ძესთან. მოწმის ბრიგადა მუშაობდა ნელი ტემპით, 2002-დან 2007 წლამდე, თვითონ პარალელურად სხვა სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოებსაც ასრულებდა. მუშაობის პროცესში პერიოდულად ისვენებდნენ, ზამთრის პერიოდში არ მუშაობდნენ. ააშენეს ცემენტის ღობეები, მოაპირკეთეს აუზი, ააშენეს სახლის უკანა მხარის კედლები, მიაშენეს სამზარეულო, აივნები, შეცვალეს კიბეები, მეორე და მესამე სართულებზე მოაწყვეს აბაზანა-ტუალეტი, გალესეს სახლის კედლები შიგნიდან, მოაწყვეს ცემენტის იატაკები მოზაიკით და შეასრულეს სხვა სამუშაოები. მის მიერ სარემონტო სამუშაოების განხორციელების პროცესში ცნობილი გახდა, რომ ელექტროენერგიის გადასახადის ქვითარი იწერებოდა გ.გ–ას სახელზე, ვის შესახებაც ა.თ–ძემ განუმარტა, რომ იყო მისი სიმამრი.

- მოწმე იური ერისთავის ჩვენების მიხედვით, ა.თ–ძესთან სამუშაოდ მიიყვანა ს.ჩ–ძემ. ...... მდებარე ქონების სარემონტო სამუშაოები, კერძოდ, სახლში, აბანოსა და აუზში სანტექნიკის და გათბობის სამუშაოები შეასრულა 2007 წელს. დაიწყო გაზაფხულზე და ასრულებდა შემოდგომის ჩათვლით. იმ პერიოდში პარალელურად სხვა ხელოსნები ატარებდნენ სახლის შიდა მოსაპირკეთებელ სამუშაოებს, მაგალითად, კეთდებოდა ელექტროგაყვანილობა.

- მოწმე ვაჟა იმესაშვილის ჩვენების თანახმად, მოსარჩელესთან მუშაობდა სხვადასხვა სარემონტო სამუშაოზე. მუშაობდა ს.ჩ–ძის ბრიგადაში. ფულს, დღეში 20 ლარს, პერიოდულად, 10-20 დღეში ერთხელ უხდიდა ბრიგადირი, რომელსაც ამ ფულს აძლევდა ა.თ–ძე. რამდენი დღე იმუშავა და რომელ წელს, ვერ გაიხსენა. მოგვიანებით, ა.თ–ძეს მოანათლინა შვილიშვილი, რომელიც ნათლობისას იყო 3 წლის, ჩვენების მიცემის დროს კი არის 8 წლის.

- მოწმე ა.ჩ–ძის ჩვენების მიხედვით, მოსარჩელესთან მუშაობდა 2003-2004 და 2005-2006 წლებში, სხვებთან, სულ 10-მდე პირთან ერთად. როგორც დამხმარე მუშამ, შეასრულა სხვადასხვა სამშენებლო და მოსაპირკეთებელი სამუშაოები. ა.თ–ძის გარდა, ასევე კარგად იცნობს ნ.გ–ას, გ.გ–ას არ შეხვედრია. მასთან სამუშაოს პირობებს ათანხმებდა მხოლოდ ა.თ–ძე.

- მოწმე მ.ლ–მა სასამართლოს განუმარტა, რომ 2005-2007 წლებში ა.თ–ძის შეკვეთით, სახლისგან ცალკე მდგომ შენობაში შეასრულა ხის მოსაპირკეთებელი სამუშაოები. მის მიერ შესრულებული სამუშაოს ფასი, მასალის გარეშე, შეადგენდა 1 000-1200 ლარს. ანაზღაურება ლარებში მისცა ა.თ–ძემ.

- მოწმე ზ.გ–ძის ჩვენების თანახმად, ......, ა.თ–ძის სახლის ეზოში მუშაობდა 2003-2004 წლებში. მოაწყო ორი წყარო და ჩანჩქერი და დააგო ბალახის საფარი. მისი მომსახურება დაახლოებით 2 000 ლარამდე დაჯდა, ანაზღაურებას უხდიდა ა.თ–ძე. იმ დროს სახლის მშენებლობა ძირითადად დამთავრებული იყო, მიმდინარეობდა შიდა მოსაპირკეთებელი სამუშაოები.

- მოწმე ვ.თ–ის ჩვენების მიხედვით, იგი არის ბუხრის სპეციალისტი, ა.თ–ძეს 2003-2004 წლებში ...... მდებარე სახლში გაუკეთა ორი ბუხარი. ერთი, მოპირკეთებულია მარმარილოთი, მეორე, რომელიც მარანშია, აგურისაა. ბუხრების აშენების მომსახურების საფასური 3000 - 3500 აშშ დოლარის ფარგლებში, გადაუხადა ა.თ–ძემ. რაიმე დოკუმენტი ამის შესახებ არ გაუფორმებიათ. მისი მუშაობის დროს სახლი აშენებული და გადახურული იყო, მიმდინარეობდა რემონტი და მუშაობდნენ სხვა ხელოსნებიც.

- მოწმე ი.ნ–ის ჩვენებით, იგი არის ლითონის მხატვრულად დამუშავების სპეციალისტი, ა.თ–ძეს იცნობს 1982 წლიდან. 2003 ან 2005 წელს ...... მდებარე ქონებაში მოაწყო სახლის შიდა კიბე, კიბის მოაჯირები, ხეივანი და დაამზადა ბუხრის ლითონის ატრიბუტიკა, რისთვის სულ მოსარჩელემ გადაუხადა სავარაუდოდ 10 000 ლარი. მან ყოველთვის იცოდა, რომ სახლი იყო ა.თ–ძის და მხოლოდ, პროცესამდე მცირე დროით ადრე გაიგო, რომ სადავოა.

- მოწმე ა.კ–ვას ჩვენებით, იგი არის პარკეტის ხელოსანი. ა.თ–ძის სახლში, 2003 წლის შემოდგომაზე დაიწყო და 2004 წელს, ახალი წლის შემდეგ დაასრულა პარკეტის იატაკის დაგების, მოხვეწის და ლაქის წასმის სამუშაოები. ახსოვს, რომ მუშაობდა ე.შ–ძის გადაყენების პერიოდში, იმ დროს ცხოვრობდა წავკისის სახლში, პერიოდულად ჩადიოდა თბილისში, „ვარდების რევოლუციის“ დროს იყო თბილისში. ზედა სართულზე პარკეტი დააგო და მოაპირკეთა 80-100 კვ.მ.-ზე, 1 კვ.მ.-ს დაგებაში ა.თ–ძემ გადაუხადა 16 ლარი, ქვედა სართულზე – 50 კვ.მ. პარკეტი, 1 კვ.მ.-ის დაგებაში გადაუხადა 8 ლარი. მოხვეწასა და ლაქის წასმაში გადაუხდიდა 4-5 ლარს. ფულს ყოველთვის ა.თ–ძე აძლევდა. იატაკის მოხვეწის დასრულების დროისთვის სახლში სამღებრო სამუშაოები დასრულებული იყო. გათბობის მონტაჟი დასრულებული არ იყო, ელექტროგაყვანილობა შიგნით არ იყო, კაბელები იყო მიყვანილი, მაგრამ ჩამრთველები არ ეყენა. მოწმეს სამუშაოებისთვის კაბელი გარედან ჰქონდა გაჭიმული. წყლის სისტემა შიგნით არ იყო მოწყობილი. ეზოში აუზი ამოთხრილი იყო, მაგრამ მისი მოსაპირკეთებელი სამუშაოები არ იყო დასრულებული. სახლში იყო აგურით აშენებული ბუხარი. სხვაგან იყო თუ არა ბუხარი არ იცის.

- მოწმე ა.კ–ძის ჩვენებით, იგი არის ელექტროინჟინერი. ა. თ–თან, სავარაუდოდ, მუშაობდა ჩვენების მიცემამდე 12-13 წლით ადრე, დიდი დროის გასვლის გამო, დრო ზუსტად ვერ გაიხსენა. საუნაში მოაწყო ტემპერატურის ავტომატური რეგულაციის სისტემა. ა.თ–ძემ რამდენი გადაუხადა ვერ გაიხსენა, სამნიშნა რიცხვი იყო, რაშიც არ შედიოდა მასალის ღირებულება. პალატას მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი მოწმეთა ჩვენებები ადასტურებს მოსარჩელის პოზიციას, რომ 2002-2007 წლებში წავკისის სახლში რემონტს თავად აკეთებდა. მოწმეებმა დაადასტურეს, რომ ა.თ–ძე უძღვებოდა სარემონტო სამუშაოებს, აძლევდა მუშებს მითითებებს და იხდიდა თანხას.

7.4. პალატამ მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი მოწმეთა ჩვენებები ადასტურებდა მოსარჩელის პოზიციას, რომ 2002-2007 წლებში, წავკისის სახლში რემონტს თავად აკეთებდა, რამეთუ მოწმეებმა დაადასტურეს, რომ ა.თ–ძე უძღვებოდა სარემონტო სამუშაოებს, აძლევდა მუშებს მითითებებს და იხდიდა თანხას.

7.5. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედ შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რომლის თანახმად, თითოეული მხარე ვალდებულია წარმოადგინოს მტკიცებულება, რომელიც მის პოზიციას დაადასტურებს. მოცემულ შემთხვევაში, პალატამ მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით მოსარჩელის/აპელანტის მიერ დადასტურებული იყო სარემონტო სამუშაოებისთვის ხარჯის გაღება. ხოლო აღნიშნულის საპირისპირო საპირწონე მტკიცებულება, რაც გ.გ–ას მიერ ხარჯის გაღებას დაადასტურებდა, წარმოდგენილი არ იყო. უფრო მეტიც, მოწმედ დაკითხულმა პირებმა მიუთითეს, რომ გ.გ–ას არ იცნობდნენ და არც შეხვედრილან.

7.6. პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ 08/04/2020 წლის N002255120 ექსპერტიზის დასკვნაზე უძრავი ქონების საბაზრო საორიენტაციო ღირებულების შესახებ, რომლის მიხედვით, ქ. თბილისში,......, მდებარე N......და N...... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული მთლიანი უძრავი ქონების (1 200 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის და მასზე განთავსებული 269.55 კვ.მ. შენობა-ნაგებობების) საბაზრო ღირებულება (დღეისათვის არსებული ფიზიკური მდგომარეობის და მიწის ნაკვეთის გაუმჯობესების გათვალისწინებით) 2020 წლის 8 აპრილის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ შეადგენდა 159 035 აშშ დოლარს, რაც შესაბამისი გაცვლითი კურსით ეროვნულ ვალუტაში შეადგენდა (www.nbg.gov.ge 3.1748) 504 904 ლარს. ასევე, პალატამ მიუთითა 05/05/2020 წლის N002551120 ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომლის მიხედვით, ქ. თბილისში, ........ მდებარე N....... და N......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებზე განთავსებული შენობა ნაგებობის გარემონტებაზე და ეზოს მოპირკეთებაზე შესრულებული სამუშაოების საორიენტაციო ღირებულება, სამშენებლო ნორმების და წესების მოთხოვნათა დაცვით, 2007 წლის III კვარტლის დონეზე არსებული ფასებით და ნორმატიული დანარიცხების გათვალისწინებით შეადგენდა 166 842.92 ლარს. აღწერილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა და სააპელაციო პალატა დაეთანხმა ფაქტობრივ გარემოებას ჩატარებული სამუშაოების შესახებ. კერძოდ, დადგენილად მიიჩნია, რომ 2002 წელს შეძენილ და საჯარო რეესტრში გ.გ–ას საკუთრების უფლებით აღრიცხული ორი უძრავი ნივთი მოგვიანებით გაერთიანდა ერთ მიწის ნაკვეთად. უძრავი ქონების გაუმჯობესების მიზნით, მიწის ნაკვეთში მოეწყო ბეტონის ღობეები, მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა შენობა-ნაგებობები, ერთ შენობას მიეცა დასრულებული სამსართულიანი საცხოვრებელი სახლის სახე, ორ სართულზე მოეწყო და მოპირკეთდა აბაზანა-ტუალეტი, ჩასმულ იქნა ხის კარ-ფანჯრები, ფანჯრებს გაუკეთდა ჟალუზები, დაიგო, მოიხვეწა და ლაქით მოპირკეთდა პარკეტის იატაკი, კედლებზე გაიკრა შპალერი, გაყვანილ იქნა გათბობა, მოეწყო ბუხარი; მეორე შენობაში მოეწყო მარანი ბუხრით და ფინური აბანო; ეზოში გაკეთდა აუზი, ხელოვნური ჩანჩქერი და წყაროები, მოეწყო ქვის ბილიკები, ბალახის საფარი და შესრულდა სხვა სამუშაოები. სახლი აღიჭურვა ავეჯით და ტექნიკით. პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ...... მდებარე ქონების მნიშვნელოვნად გაუმჯობესების სამუშაოები განხორციელდა 2002-დან 2007 წლის პერიოდში.

7.7. ექსპერტიზის დასკვნასთან დაკავშირებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ დასკვნა არ იყო კატეგორიული. აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებით ხარჯი დადგენილი იყო. ხარჯის ოდენობის შესახებ მოწინააღმდეგე მხარეს შედავება არ ჰქონდა წარმოდგენილი, იგი უარყოფდა სარემონტო სამუშაოებში ა.თ–ძის ფინანსურ მონაწილეობას. რაც შეეხება გაწეული ხარჯის ოდენობის დადგენას, აღნიშნულთან დაკავშირებით სხვა მტკიცებულება, რომელიც მოცემულ ექსპერტიზის დასკვნას გააქარწყლებდა, საქმეში წარმოდგენილი არ იყო.

7.8. ამასთან, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 2002-2008 წლების პერიოდში ...... მდებარე უძრავ ქონებაზე კომუნალური მომსახურებების აბონენტად აღრიცხული იყო გ.გ–ა. 2002 წლის 22 ივლისს, ......, ელექტროენერგიის აბონენტის მრიცხველი დაიდგა გ.გ–ას სახელზე. საქმეში წარმოდგენილი საბანკო გადარიცხვის ქვითრებით დასტურდებოდა, რომ აბონენტების ნომრებზე 426-541 და 3428543 დახარჯული ელექტროენერგიის საფასური 2007 წლის ივლის-აგვისტოში გადაიხადა გ.გ–ამ. პალატამ მიუთითა, რომ აღნიშნული გარემოება ა.თ–ძის მიერ სარემონტო სამუშაოსთვის ხარჯის გაწევის საწინააღმდეგო მტკიცებულებას არ წარმოადგენდა, ვინაიდან უძრავი ქონების მესაკუთრეს გ.გ–ა წარმოადგენდა. შესაბამისად, კომუნალური მომსახურების აბონენტად რეგისტრირდებოდა უძრავი ქონების მესაკუთრე, რაც არ გამორიცხავდა უძრავ ქონებაზე სხვა პირის მიერ ხარჯის გაწევას.

7.9. ამდენად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია გ.გ–ას საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე ა.თ–ძის მიერ ხარჯის გაწევის ფაქტი. ხარჯის ოდენობა, როგორც ექსპერტიზის დასკვნით იყო განსაზღვრული, შეადგენდა 166 842.92 ლარს.

7.10. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის პირველი ნაწილზე (მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი) და ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 2002-2007 წლებში, ა.თ–ძის მიერ ხარჯის გაწევის მომენტისთვის, ა.თ–ძე და ნ.გ–ა ცოლ-ქმარი იყვნენ. შესაბამისად, ვინაიდან ა.თ–ძემ გასწია ხარჯი გ.გ–ას საკუთრებაში რიცხულ უძრავ ქონებაზე, ვინაიდან მას სათავისოდ შეძენილად მიიჩნევდა, ხოლო შემდგომ 2011 წლის 23 სექტემბრის გ.გ–ასა და ნ.გ–ას შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულებით უძრავი ქონების მესაკუთრე ნ.გ–ა აღმოჩნდა, პალატამ მიინია, რომ ნ.გ–ას უფლებამონაცვლეს უნდა დაკისრებოდა ა.თ–ძის მიერ გაწეული ხარჯის 166 842.92 ლარის ნახევრის, 83 421.46 ლარის ანაზღაურება.

7.11. პალატამ განმარტა, რომ ხარჯის გაწევის დროისთვის ა.თ–ძე და ნ.გ–ა საერთო საოჯახო მეურნეობას ეწეოდნენ. შესაბამისად, შეძენილი ქონება, გაწეული ხარჯიც საერთო იყო. ნ.გ–ას გარდაცვალების შემდგომ, მისი სამკვიდრო მიიღო და საქმეზე ნ.გ–ას უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა დ.თ–ძე. შესაბამისად, უსაფუძვლო გამდიდრებით დ.თ–ძის საკუთრებაში აღირიცხა ის ქონება, რომელზეც ა.თ–ძემ გასწია ხარჯი გ.გ–ას მესაკუთრეობის პერიოდში.

7.12. პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ერთ-ერთი საფუძველი იყო სარჩელის ხანდაზმულობა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა, რომ ხარჯის დადასტურების შემთხვევაშიც, იგი გაწეული იყო 2007 წლამდე, ხოლო სარჩელი სასამართლოში აღძრული იყო 2019 წელს, 10 წლიანი ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ. ამ მიმართებით, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 2016 წელს, ა.თ–ძემ გ.გ–ასა და ნ.გ–ას მიმართ აღძრა სარჩელი სოფელ ...... მდებარე უძრავი ქონების, საკადასტრო კოდები N.........., N......, თანამესაკუთრედ ცნობის შესახებ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებით, ა.თ–ძეს უარი ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. მოსარჩელე/აპელანტი მიუთითებდა, რომ 2016 წელს აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის შემდგომ, როდესაც უარი ეთქვა უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობაზე, წარმოეშვა მას უფლება უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით მოეთხოვა ხარჯების ანაზღაურება. შესაბამისად, აპელანტი მიუთითებდა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული არ იყო.

7.13. პალატამ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება და მიიჩნია, რომ ა.თ–ძის მიერ, 2016 წელს სარჩელის შეტანამ შეწყვიტა 2007 წლებში გაწეული ხარჯის ანაზღაურების მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა, ვინაიდან 2016 წელს წარდგენილი და წინამდებარე სარჩელი, ერთსა და იმავე მიზანს ემსახურებოდა. განხილულ დავაში, მოსარჩელე ითხოვდა იმავე ქონების თანამესაკუთრედ ცნობას, რომელ ქონებაზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურებაც მოცემული სარჩელის დავის საგანი იყო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულად მიჩნევის საფუძველი, ასევე მოთხოვნის შემაფერხებელი გარემოება არ არსებობდა.

7.14. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მიიჩნია, რომ ა.თ–ძის სააპელაციო საჩივარი და სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო; შესაბამისად, უნდა გაუქმებულიყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 17 მარტის გადაწყვეტილება და დ.თ–ძეს ა.თ–ძის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა 83 421.46 ლარის გადახდა.

8. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით ორივე მხარემ გაასაჩივრა. ა.თ–ძემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო, დ.თ–ძემ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 ივლისის განჩინებებით, წარმოებაში იქნა მიღებული ა.თ–ძისა და დ.თ–ძის საკასაციო საჩივრები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

10. ა.თ–ძის საკასაციო მოთხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10.1. კასატორის პრეტენზიის საგანს წარმოადგენს მოპასუხისთვის დაკისრებული თანხის ოდენობა. კასატორი მიიჩნევს, რომ მოდავე მხარეთა პოზიციებისა და ურთიერთშედავების ჭრილში, მათი მიერ განსაზღვრული ფაქტებისა და სამართლებრივი ასპექტების ფონზე, საქმის ობიექტურად განხილვის პირობებში, ა.თ–ძეს სადავო თანხა მთლინი ოდენობით უნდა მიკუთვნებოდა.

10.1.1. კასატორი გასაჩივრებული გადაწყვეტილებას სადავოდ ხდის დადგენილი თანხის განახევრების პრინციპის გამოყენების არამართებულობის ჭრილშიც. კერძოდ, ამ მიმართებით, საკასაციო პრეტენზიის არსი იმაში მდგომარეობს, რომ იმ ვითარებაში, როდესაც ა.თ–ძის სარჩელის საპასუხოდ წარმოდგენილი შესაგებლით მოპასუხე სარჩელს არ ცნობდა და უძრავი ქონების გაუმჯობესებაზე მოსარჩელის მიერ გაღებულ ხარჯებს (სადავო თანხას) თავად არ განიხილავდა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში შემავალ აქტივად, აღნიშნული თანხის იმ სამართლებრივი ნიშნით კვალიფიკაცია, რომელზედაც თავად მხარე არ მიუთითებს და მეტიც, უარყოფს მას, სასამართლო ინიციატივის საგნად არ უნდა ქცეულიყო და ყოველივე ეს, დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებიუთობის პროცესუალური პრინციპის აშკარა დარღვევაა, რამაც იმავდროულად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლით განმტკიცებული პრინციპის უგულებელყოფა განაპირობა, რომლის თანახმად, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია, ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა. კასატორის მითითებით, მართალია, განსახილველ შემთხვევაში, ნ.გ–ა (მისი უფლებამონაცვლე დ.თ–ძე) პროცესუალური სამართალსუბიექტობის თვალსაზრისით, მოსარჩელეს (მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარმდგენს) არ წარმოადგენდა, მაგრამ სადავო სამართალურთიერთობის არსიდან გამომდინარე და იმ სამართლებრივი შედეგით, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით განისაზღვრა, მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხის 50% პრაქტიკულად მოპასუხის კუთვნილებად ჩაითვალა, რაც შედეგობრივად ცალსახად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლით გათვალისწინებულ მოცემულობას უთანაბრდება.

11. დ.თ–ძის საკასაციო მოთხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

11.1. კასატორი გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას სადავოდ ხდის როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით. ფაქტობრივი თვალსაზრისით, კასატორი მიიჩნევს, რომ:

- მცდარია სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტი, თითქოს უძრავი ქონების გაუმჯობესებაზე ხარჯები გასწია ა.თ–ძემ;

- მცდარია სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტი, თითქოს სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოები მიმდინარეობდა 2002-2007 წლებში, რამეთუ რეალურად, სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოები დაიწყო 2002 წელს და დასრულდა 2004 წელს (მოსარჩელის განცხადებით - 2005 წელს);

- მცდარია სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, თითქოს ხარჯის ოდენობასთან დაკავშირებით შედავება არ გაუკეთებია მოპასუხეს.

11.2. სამართლებრივი თვალსაზრისით, კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო პალატამ დ.თ–ძის ფინანსური პასუხისმგებლობის საფუძვლად, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. კასატორი მიიჩნევს, რომ შესაბამისი სამართლებრივი ნორმის გამოყენების შემთხვევაში, მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება შესაძლოა წარმოშობოდა გ.გ–ას და არა ნ.გ–ას ან დ.თ–ძის მიმართ.

11.3. გარდა ამისა, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლი. კერძოდ, სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის მიერ, მესამე პირის ქონებაზე ხარჯების გაწევა დასრულდა 2007 წელს. კასატორის მოსაზრებით, სწორედ აღნიშნული თარიღიდან უნდა აითვალოს ხანდაზმულობის ვადა და რამდენადაც განსახილველი სარჩელით, მოსარჩელემ სასამართლოს მიმართა 2019 წელს, გასულია ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ 2016 წელს მოსარჩელემ ყოფილი მეუღლის წინააღმდეგ შეტანილი სარჩელით შეწყვიტა ხანდაზმულობის ვადა, რადგან 2016 წლის (ქონების თანამესაკუთრედ აღიარების) და 2019 წლის (ხარჯების ანაზღაურების) სარჩელები „ერთსა და იმავე მიზანს ემსახურებოდა“. კასატორის მითითებით, სასამართლო არ განმარტავს, თუ რა იყო ეს მიზანი, თუმცა, ერთი მიზანიც რომ არსებულიყო, ეს ვერ გახდებოდა საკმარისი სამართლებრივი საფუძველი ხანდაზმულობის ვადის შესაწყვეტად, რამეთუ 2016 წლის და 2019 წლის სარჩელებში განსხვავებული იყო: (ა) მოთხოვნა; (ბ) მხარის ფინანსური ინტერესი და (გ) მხარეები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

12. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ორივე მათგანი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

15. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

16. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ხოლო, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებით, საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორების შედავების საფუძვლიანობა.

17. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია არსებობს თუ არა მოპასუხის მიერ, მოსარჩელისათვის უძრავი ქონების გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები.

18. განსახილველ დავაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასების საგანს იმ გარემოებების დადგენა წარმოადგენდა, თუ ვინ, როდის და რა რაოდენობით ხარჯი გასწია გ.გ–ას საკუთრებაში არსებული უძრავ ქონების გაუმჯობესებაზე.

19. საკვლევ გარემოებებთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ გ.გ–ას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გაუმჯობესებაზე ხარჯები მოსარჩელე ა.თ–ძემ, 2002-2007 წლებში, ექსპერტიზის დასკვნით განსაზღვრული ოდენობით (166842.92 ლარი) გასწია, თუმცა, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ ხარჯების გაწევის მომენტისთვის, მოსარჩელე ა.თ–ძე და მოპასუხე ნ.გ–ა ცოლ-ქმარი იყვნენ, რის გამოც, მოპასუხე ნ.გ–ას უფლებამონაცვლეს (დ.თ–ძეს), მოსარჩელის სასარგებლოდ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლზე მითითებით, მხოლოდ 83421.46 ლარის (ექსპერტიზის დასკვნით განსაზღვრული ოდენობის ნახევრის) ანაზღაურება დააკისრა.

20. სააპელაციო პალატის მსჯელობის საწინააღმდეგოდ, მოპასუხის უფლებამონაცვლე მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ ერთი მხრივ, არასწორად დაადგინა გ.გ–ას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების გაუმჯობესებაზე ხარჯების გამწევი სუბიექტი, ხარჯების ოდენობა და ხარჯების გაწევის პერიოდი, ხოლო მეორე მხრივ, დ.თ–ძის ფინანსური პასუხისმგებლობის საფუძვლად, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. ამასთან, მოპასუხის უფლებამონაცვლე მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი. მოსარჩელის საკასაციო პრეტენზიის საგანს კი, წარმოადგენს მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხის ოდენობა. ამ მიმართებით, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ მოდავე მხარეთა პოზიციებისა და ურთიერთშედავების ჭრილში, მათი მიერ განსაზღვრული ფაქტებისა და სამართლებრივი ასპექტების ფონზე, ა.თ–ძეს სადავო თანხა მთლიანი ოდენობით უნდა მიკუთვნებოდა.

21. მოპასუხის უფლებამონაცვლის საკასაციო პრეტენზიების პასუხად, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მასზედ, რომ სადავო ფაქტობრივი გარემოებები, კერძოდ, გ.გ–ას კუთვნილი უძრავი ქონების სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების 2002-2007 წლებში მიმდინარეობისა და უძრავი ქონების გაუმჯობესებაზე 166842.92 ლარის ოდენობით ხარჯების მოსარჩელის მიერ გაწევის ფაქტები, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, დადგენილია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მოწმეთა (ს.ჩ–ძის, ი.ე–ის, ვ. ი–ის, ა.ჩ–ძის, მ.ლ–ის, ზ.გ–ძის, ვ.თ–ის, ი.ნ–ის, ა.კ–ვას და ა.კ–ძის) ჩვენებებისა და ექსპერტიზის დასკვნის (N002551120, 05/05/2020 წ.) საფუძველზე.

22. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო საქმის წარმოება მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე ხორციელდება [სსსკ-ის 4.1. მუხლი: სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები]. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

23. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის სადავო გარემოებების დადასტურებისთვის რომელიმე კონკრეტული მტკიცებულების არსებობა სამოქალაქო კანონმდებლობით გათვალისწინებული არ არის. შესაბამისად, მათი დადასტურება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.2 მუხლით განსაზღვრული ნებისმიერი მტკიცებულებით დასაშვებია.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

25. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი მტკიცებულებათა თავისუფალი შეფასების სტანდარტს აწესებს, რა დროსაც მტკიცებულებების კვლევა მათი ობიექტურობის, დასაბუთებულობის, სანდოობა/სარწმუნოობისა და განკუთვნადობის კუთხით ხორციელდება. არ არსებობს მტკიცებულებათა რანგირება (იხ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი (რჩეული მუხლები), GIZ, თბილისი, 2020, გვ. 551).

26. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 140.1 მუხლის თანახმად, მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ. საკასაციო პალატის განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებების შეფასებისას, სასამართლო ვალდებულია, ისევე, როგორც სხვა სახის მტკიცებულება, მოწმის ჩვენება შეაფასოს მისი შინაარსისა და იურიდიული დამაჯერებლობის კუთხით, იმ ობიექტური თუ სუბიექტური კრიტერიუმების (მხარეებთან დამოკიდებულება, ფიზიკური მდგომარეობა, ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ მოწმის ჩვენებაზე და სხვა) გათვალისწინებით, რომელიც ამ მტკიცებულებისთვისაა დამახასიათებელი და სწორედ ამ გზით მიიღოს გადაწყვეტილება სადავო ფაქტობრივი გარემოების არსებობა-არარსებობის შესახებ (იხ. სუსგ საქმე №ას-1698-1592-2012, 2 ივნისი, 2014 წელი).

27. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით განსაზღვრული მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტის დაცვით შეაფასა მოწმეთა ჩვენებები და მართებულად დაადგინა სადავო ფაქტობრივი გარემოებები, რასაც დაეფუძნა კიდეც სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებებზე, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მოწმეები, მხარეებთან დამოკიდებულების თვალსაზრისით, წარმოადგენდნენ ნეიტრალურ პირებს, რომლებიც მეტ-ნაკლებად თანაბრად იყვნენ შემხებლობაში გ.გ–ას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების განხორციელებასთან და ყოველ მათგანს ჰქონდა ინფორმაცია, თუ ვინ და როდის აწარმოა სადავო სამუშაოები; მათი ჩვენებები ერთმანეთთან შესაბამისობაშია; ნიშანდობლივია, რომ მოპასუხის /მეორე კასატორის მხრიდან, საკასაციო საჩივარში არ არის განხორციელებული იმგვარი შედავება, რომლითაც იურიდიული სანდოობის, დამაჯერებლობისა და სარწმუნოობის კუთხით, გამოირიცხებოდა მოწმეთა ჩვენებების გაზიარების შესაძლებლობა. აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატას ჰქონდა ამ პირთა ჩვენებების გაზიარებისა და მათზე დაყრდნობით, იმგვარი დასკვნის გამოტანის საფუძველი, რომ 2002-2007 წლებში, ა.თ–ძე სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოებს თავად უძღვებოდა, აძლევდა მუშებს მითითებებს და იხდიდა თანხებს. ასეთ პირობებში კი, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული მტკიცების ტვირთი შებრუნდა და საწინააღმდეგო მტკიცების საპროცესო საშუალების წარმოდგენის ვალდებულებამ მოპასუხის მხარეს გადაინაცვლა. შესაბამისად, სწორედ ამ უკანასკნელს უნდა წარმოედგინა საპირისპირო გარემოების დამადასტურებელი რელევანტური მტკიცებულება; ასეთ მტკიცებულებად კი, მხარის ახსნა-განმარტება არ განიხილება (მოპასუხის ერთ-ერთი საკასაციო პრეტენზიის თანახმად, სააპელაციო პალატამ შეფასების გარეშე დატოვა და გადაწყვეტილებაში არ ასახა მოპასუხე ნ.გ–ას დეტალური ახსნა-განმარტება, რომელიც უპირისპირდებოდა და აბათილებდა მოსაზრებას სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების მოსარჩელის ფინანსური სახსრებით განხორციელების თაობაზე), რადგან იგი პროცესის შედეგით დაინტერესებული მხარეა და შესაბამისად, მხარის ახსნა-განმარტება, თუ გამყარებული არ არის სხვა რელევანტური მტკიცებულებებით, სანდოობისა და ობიექტურობის ტესტს ვერ ლახავს.

28. რაც შეეხება მოპასუხის შედავებას უძრავი ქონების გაუმჯობესებაზე გაწეული ხარჯების ოდენობის თვალსაზრისით, პალატა აღნიშნავს, რომ ხარჯების ღირებულების სადავოობის შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფასის უსწორობის სამტკიცებელი გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულების წარდგენა მოპასუხეს ევალება. მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე დასადგენი გარემოებების თავისებურებიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ სწორად განკარგა თავისი საპროცესო საშუალებები და გაწეული ხარჯის ოდენობის დასადასტურებლად სასამართლოს წარმოუდგინა ექსპერტიზის დასკვნა, როგორც სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კვლევის წერილობითი შედეგი, რომელიც პასუხს სცემს კითხვას, ნივთზე გაწული ხარჯის ოდენობის შესახებ, ხოლო, როგორც საქმის მასალებიდან დგინდება, მოპასუხეს/მეორე კასატორს ხსენებული ექსპერტიზის დასკვნის გამაბათილებელი/გამაქარწყლებელი რაიმე სახის მტკიცებულება, გარდა მისი ახსნა-განმარტებისა, არ წარუდგენია. მხოლოდ ახსნა-განმარტება კი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის (საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით) თანახმად, ვერ გახდება ხარჯების ოდენობის უსწორობის თაობაზე, მოპასუხის პოზიციის გაზიარების საფუძველი.

29. გარდა ამისა, საკასაციო პალატა უარყოფს დ.თ–ძის (ნ.გ–ას უფლებამოცვნლის) ფინანსური პასუხისმგებლობის საწინააღმდეგოდ წარმოდგენილ შედავებასაც და აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ, იმ უძრავ ქონებაზე ხარჯის გაწევის ფაქტი დადგინდა, რომელიც მოგვიანებით ნ.გ–ამ საკუთრებაში უსასყიდლოდ მიიღო. შესაბამისად, გაუმჯობესებული ქონების საკუთრებაში მიღებით სარგებელი სწორად ამ უკანასკნელმა ნახა, რაც მის გამდიდრებასა და მისი უფლებამონაცვლის ფინანსურ პუსუხისმგებლობაზე მიუთითებს.

30. საკასაციო პალატა უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან მიმართებით, მოპასუხის საკასაციო საჩივარში წარმოდგენილ შედავებასაც და განმარტავს, რომ კონდიქციური ვალდებულების არსის გათვალისწინებით, ამ ინსტიტუტის მიმართ გამოიყენება სსკ-ის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობის საერთო ვადა - 10 წელი, რომელიც ყველა იმ ურთიერთობისათვისაა, რომელიც არ ითვალისწინებს ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას (შდრ. სუსგ №ას-472-448-2013, 05.12.2013 წელი). წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, დ.თ–ძე სადავოდ ხდის, თუ საიდან უნდა აითვალოს ხანდაზმულობის ვადა. ამ მიმართებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან იწყება. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოთხოვნის წარმოშობის დრო ის თარიღია, როდესაც ა.თ–ძესა და ნ.გ–ას შორის შეწყდა რეგისტრირებული ქორწინება, რის შემდეგაც, ისინი აღარ წარმოადგენდნენ ერთი ოჯახის წევრებს და შესაბამისად, მათ შორის, შესაძლებელი იყო წარმოშობილიყო ქონებრივი დავა. ამდენად, საკასაციო პალატის დასკვნით, მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 2014 წლის 20 ნოემბრიდან, ე.ი. იმ დღიდან, როდესაც მხარეთა ერთ ოჯახად ყოფნას საფუძველი გამოეცალა, ხოლო, რამდენადაც დადგენილია, რომ მოსარჩელემ წინამდებარე სარჩელით სასამართლოს 2019 წელს მომართა, ხოლო 2014 წლიდან 2019 წლამდე გასული არ არის 10 წელი, სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული ვერ იქნება.

31. რაც შეეხება მოსარჩელის საკასაციო პრეტენზიას სადავო თანხის მთლიანი ოდენობით მიკუთვნების თაობაზე, საკასაციო პალატა იმ უდავო ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რომ ა.თ–ძის მიერ ხარჯის გაწევის მომენტისთვის, ა.თ–ძე და ნ.გ–ა წარმოადგენდნენ ცოლ-ქმარს და ეწეოდნენ საერთო საოჯახო მეურნეობას, უარყოფს მოსარჩელის/კასატორის პრეტენზიას და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატას ჰქონდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის (მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი; ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი) გამოყენების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი. აღნიშნულ დასკვნას ვერ გააქარწყლებს მოსარჩელის/კასატორის მითითება მასზედ, რომ სააპელაციო პალატის ინიციატივის საგნად იქცა სადავო თანხის (გაწეული ხარჯის) იმ სამართლებრივი ნიშნით კვალიფიკაცია, რომელზედაც მოპასუხე მხარე არ მიუთითებდა და არ განიხილავდა მეუღლეთა თანასაკუთრებაში შემავალ აქტივად. აღნიშნული მოსაზრების საპირისპიროდ, საკასაციო პალატა მოსარჩელეს/პირველ კასატორს მიუთითებს მოპასუხის 2020 წლის 16 ნოემბრის შესაგებელში, პირველ სასარჩელო მოთხოვნასა და მის სამართლებრივ საფუძვლებთან დაკავშირებით გამოთქმულ პოზიციაზე (ტ.3, ს.ფ. 14), სადაც მოპასუხე იმთავითვე აპელირებდა იმ გარემოებაზე, რომ ქონების შესყიდვა და გაუმჯობესება განხორციელდა იმ პერიოდში, როდესაც ა.თ–ძე და ნ.გ–ა იმყოფებოდნენ ქორწინებაში, რის გამოც ა.თ–ძის მიერ გაწეული ნებისმიერი ხარჯი უნდა ჩათვლილიყო მეუღლეთა თანასაკუთრებად. შესაბამისად, უსაფუძვლოა მოსარჩელის საკასაციო პრეტენზია მასზედ, რომ სააპელაციო პალატამ თავისი გადაწყვეტილებით მოპასუხე მხარეს მიაკუთვნა ის, რაც მას არ უთხოვია.

32. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

33. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

34. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

35. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაშიმ მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

36. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

37. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

38. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, ა.თ–ძეს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი, ხოლო, დ.თ–ძეს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 4314 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 142.93 ლარი და დარჩენილი 4171.07 ლარის 70% – 2919.74 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა.თ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. დ.თ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

3. ა.თ–ძეს (......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6000 ლარის (საგადახდო დავალება N1688104573, გადახდის თარიღი 30.06.2023) 70% – 4200 ლარი;

4. დ.თ–ძეს (......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 4314 ლარიდან (საგადახდო დავალება N1688116740, გადახდის თარიღი 30.06.2023) ზედმეტად გადახდილი 142.93 ლარი და დარჩენილი 4171.07 ლარის 70% – 2919.74 ლარი;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე რევაზ ნადარაია

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე

ლევან მიქაბერიძე