№ას-1303-2024
13 მარტი, 2025 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),
რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ლ.გ–ძე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სს „კ-კ.ბ.ჯ–ია“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 აპრილის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. სს „კ-კ.ბ.ჯ–იამ“ (შემდეგში - მოსარჩელე, მოწინააღდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში ლ.გ–ძის მიმართ (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი) და მოითხოვა მისი კუთვნილი უძრავი ქონების (მდებარე: ქ. თბილისში, ..........., 16 კვ.მ., შენობა- ნაგებობა N1, საკადასტრო კოდი N..........) მოპასუხე ლ.გ–ძის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა და მესაკუთრისათვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემა. ამასთან, მოსარჩელემ იშუამდგომლა გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის შესახებ.
2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
3.1.თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სს „კ-კ.ბ.ჯ–იას“ სარჩელი დაკმაყოფილა; გამოთხოვილ იქნა მოპასუხე ლ.გ–ძის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, .........., 16 კვ.მ., შენობა-ნაგებობა N1, საკადასტრო კოდი N......... და ქონება თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა მესაკუთრე სს „კ-კ.ბ.ჯ–იას“; მოპასუხე ლ.გ–ძეს მოსარჩელე სს „კ-კ.ბ.ჯ–იას“ სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება - 60 (სამოცი) ლარის ოდენობით; მოსარჩელის შუამდგომლობა - გადაწყვეტილების დაუყონებლივ აღსასრულებლად მიქცევის თაობაზე, დაკმაყოფილდა; გადაწყვეტილება მიექცა დაუყონებლივ აღსასრულებლად.
4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხე ლ.გ–ძემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება (მათ შორის, იმ ნაწილშიც, რომლითაც დაკმაყოფილდა მოსარჩელის შუამდგომლობა ამ გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის შესახებ) და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
5.1.თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 აპრილის განჩინებით, ლ.გ–ძის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად; ასევე, ლ.გ–ძის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის ნაწილში.
6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:
6.1. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა და დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის თაობაზე, რომ სს „კ-კ.ბ.ჯ–იას“ საკუთრებად, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია უძრავი ნივთი, მდებარე მისამართზე - ქ. თბილისი, ........, მე-2 სართული, 16 კვ.მ., შენობა-ნაგებობა N1 (საკადასტრო კოდი N.......), რომელსაც მოცემული მდგომარეობით, არამართლზომიერად ფლობს აპელანტი მხარე.
6.2. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილზე, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის დადგენილ წინაპირობებზე (ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება) და ყურადღება გაამახვილა იმ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ სს „კ-კ.ბ.ჯ–ია“ წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რაც დასტურდებოდა საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებდა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია (ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა). ამასთან, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზეც, რომ აპელანტი ლ.გ–ძე წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების მფლობელს.
6.3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა ვინდიკაციურ სარჩელებთან დაკავშირებით, მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტზე და აღნიშნა, რომ აპელანტმა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ნივთზე მისი მფლობელობის მართლზომიერება.
6.4. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტები (მხარეთა შორის არსებობს ქირავნობის ხელშეკრულება, რაც მის მიერ ნივთის მართლზომიერი ფლობაზე მიუთითებს. მოსარჩელის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტა არ მომხდარა კანონით დადგენილი წესით, რის გამოც უსაფუძვლოა გამოსახლების მოთხოვნა. ამასთან, მას არ გააჩნია ალტერნატიული საცხოვრებელი ფართი) და მიუთითა, რომ მხარეთა შორის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობის არსებობის ფაქტი არ დასტურდებოდა საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, რის გამოც, აპელირება მართლზომიერ მფლობელობაზე დაუსაბუთებელი იყო. პალატამ ასევე, აპელანტის არც ის პოზიცია გაიზიარა, რომ სასამართლომ არ იმსჯელა ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტის ვადებისა და პირობების შესახებ, რამეთუ აღნიშნული სრულიად სხვა დავის საგანს წარმოადგენდა და აპელანტის ზემოაღნიშნული შედავება ვერ გახდებოდა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ფარგლებში საკვლევი შინაარსის მატარებელი გარემოება. ამასთან, პალატის მითითებით, მოპასუხის განმარტება მასზედ, რომ მას არ გააჩნდა ალტერნატიული საცხოვრებელი ფართი, განსახილველ დავაში, არ იყო რელევანტური და ვერ ადასტურებდა მისი მტკიცების საგანში შემავალ სადავო ფაქტობრივ გარემოებას - უძრავი ქონების მართლზომიერად ფლობის თაობაზე. პალატამ მიუთითა, რომ სწორედ მოპასუხეს მართებდა იმ სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადასტურება, რომ უძრავ ქონებას ფლობდა მართლზომიერად, თუმცა, აღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება, მხარეს წარმოდგენილი არ ჰქონდა.
6.5. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტის მიერ მოხმობილი გარემოებები ვერ გახდებოდა საქართველოს კონსტიტუციითა და საერთაშორისო კონვენციებით აღიარებული საკუთრების უფლების ხელყოფის საფუძველი. პალატამ განმარტა ისიც, რომ უფლებებისა და კანონიერი ინტერესების დაცვა უნდა განხორციელებულიყო კანონიერების ფარგლებში და არა კანონმდებლობის მოთხოვნათა, სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დარღვევის ხარჯზე.
6.6. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ არ არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლები.
6.7. ამასთან, პალატამ არ გაიზიარა კერძო საჩივრის ავტორის პრეტენზია გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის ნაწილში და მიიჩნია, რომ კერძო საჩივრის პრეტენზიები განჩინების კანონიერებასა და საფუძვლიანობას, დასაბუთებულ წინააღმდეგობას ვერ უწევდა.
6.8. ამ მიმართებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 268-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქ/პუნქტზე (სასამართლოს შეუძლია მხარეთა თხოვნით მთლიანად ან ნაწილობრივ დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად გადასცეს გადაწყვეტილებები, ყველა სხვა საქმეზე, თუ განსაკუთრებულ გარემოებათა გამო გადაწყვეტილების აღსრულების დაყოვნებამ შეიძლება გადამხდევინებელს მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენოს, ან თუ გადაწყვეტილების აღსრულება შეუძლებელი აღმოჩნდება), ამავე კოდექსის 268-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე1“ ქ/პუნქტზე (სასამართლოს შეუძლია მხარეთა თხოვნით მთლიანად ან ნაწილობრივ დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად გადასცეს გადაწყვეტილებები უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის შესახებ) და განმარტა, რომ განსახილველი დავის მსგავსი გადაწყვეტილებები, როგორც წესი, დაკავშირებულია უძრავი ქონების მესაკუთრისათვის ზიანის მიყენების ფაქტთან, იმ თვალსაზრისით, რომ ჭიანურდება ქონების მესაკუთრისათვის გადაცემა და ამ უკანასკნელს ეზღუდება შესაძლებლობა გამოიყენოს მის საკუთრებაში არსებული ქონება დანიშნულებისამებრ.
6.9. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი იყო, რომ მესაკუთრე სს „კ-კ.ბ.ჯ–ია“ ვერ სარგებლობდა კუთვნილი ფართით, ხოლო გადაწყვეტილების აღსრულების დაყოვნება შეუსაბამოდ ხელყოფდა მოსარჩელის საკუთრების უფლებას და მის ინტერესებს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ დადგენილი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებების გათვალისწინებით, არ არსებობდა სს „კ-კ.ბ.ჯ–იას“ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის სამართლებრივი საფუძველი. მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ კანონი პირდაპირ ითვალისწინებდა უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის შესახებ საქმეზე გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსრულების შესაძლებლობას.
7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა. ასევე, ლ.გ–ძემ მოითხოვა „თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით განსაზღვრული დაუყოვნებლივი აღსრულების გაუქმება“, რაც თავისი არსით წარმოადგენდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 აპრილის განჩინების იმ ნაწილის გაუქმების მოთხოვნას, რომლითაც ლ.გ–ძის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის ნაწილში.
8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 11 ოქტომბრის განჩინებებით, ლ.გ–ძის საკასაციო საჩივარი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 17 აპრილის განჩინების გაუქმების მოთხოვნის იმ ნაწილში, რომლითაც ლ.გ–ძის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილება დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის ნაწილში, დარჩა განუხილველად იმ მოტივით, რომ აღნიშნული ნაწილი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე მუხლიდან გამომდინარე საბოლოო იყო და მისი შემდგომი გასაჩივრება საპროცესო კანონმდებლობით არ დაიშვებოდა. დანარჩენ ნაწილში კი, ლ.გ–ძის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
9. საკასაციო მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:
9.1.კასატორის მითითებით, სასამართლომ სწორად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე, 172-ე მუხლები, თუმცა არასწორად განმარტა ისინი. კასატორი უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისათვის დადგენილი კომპონენტებიდან სადავოდ ხდის ერთ-ერთს და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხეს არ ჰქონდა სადავო ნივთის ფლობის უფლება. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ არ იმსჯელა ქირავნობის ხელშეკრულების არსებობა/არ არსებობის შესახებ, ხელშეკრულებიდან გასვლის ვადებისა და პირობების საკითხებზე და არასწორად მიიჩნია, რომ მესაკუთრის მიერ საკუთრების უფლების შეუზღუდავად გამოყენების ფარგლებში, თუ ნივთის მესაკუთრე ითხოვს ქონების გამოთხოვას, უპირატესია მესაკუთრის უფლება.
9.2.კასატორი მიუთითებს მესაკუთრის საკუთრების უფლებასა და სოციალური სამართლიანობის პრინციპებს შორის ბალანსზე და აღნიშნავს, რომ მესაკუთრის უფლებას თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს საკუთრებით, უპირისპირდება შშმ პირის თავშესაფრის ფლობის გადაუდებელი ინტერესები. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოპასუხეს არ გააჩნია რაიმე ალტერნატიული საცხოვრებელი, ხოლო თავის მხრივ, მოსარჩელეს/მესაკუთრეს გააჩნია უამრავი ქონება და კონკრეტულ შენობაშიც, გაქირავებული აქვს ბინები. მოპასუხე სთხოვდა მას მორიგების მიზნით ქირავნობის ხელშეკრულების გაგრძელებას იმავე პირობებით, როგორც დავის დაწყებამდე იყო, თუმცა მორიგება ვერ შედგა. კასატორი მიუთითებს, რომ მოსარჩელე ვერ ასაბუთებს თუ რატომ არ აქვს სურვილი კონკრეტულ პირთან სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელების, მაშინ როცა ამავე შენობაში არაერთი ბინა აქვს გაქირავებული და ამით იღებს შემოსავალს.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
10. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:
ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;
ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;
გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;
დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;
ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
13. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
14. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების გამოთხოვის წინაპირობების არსებობის შემოწმება.
15. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტალურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და, რაც მთავრია, შესაბამისად (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012).
16. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“(მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).
17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.
18. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (სუსგ 03.02.2021წ. საქმე №ას-136-2019, 29.01.2021წ. საქმე №ას-1437-2020, 12.12.2016წ. №ას-1043-1004-2016).
19. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სადაო უძრავი ნივთის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში ირიცხება მოსარჩელე - სს „კ-კ.ბ.ჯ–ია“ (ს.ფ. 16-17), თუმცა, ფაქტობრივად ქონება მოპასუხის მფლობელობაშია.
20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სადავო გარემოებების მტკიცების გარკვეულ სტანდარტს.
21. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.
22. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.
23. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ წარმოადგინა საჯარო რეესტრის ამონაწერი, რომლითაც დაადასტურა მისი საკუთრების უფლების არსებობა სადავო ქონებაზე. ასევე, უდავოა, რომ მოპასუხე ფლობს სადავო უძრავ ნივთს. შესაბამისად, სწორედ მოპასუხეს ეკისრებოდა იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მისი მფლობელობა მართლზომიერია. აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება კი, მოპასუხეს არ წარმოუდგენიათ.
24. საკასაციო საჩივარში მითითებულ იმ არგუმენტთან დაკავშირებით, რომ სასამართლომ არ იმსჯელა ქირავნობის ხელშეკრულების არსებობა/არ არსებობის შესახებ, ხელშეკრულებიდან გასვლის ვადებისა და პირობების საკითხებზე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება მოპასუხის მხრიდან უძრავი ქონების მესაკუთრესთან რაიმე სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ყოფნის ფაქტი. კასატორი მიუთითებს, ზეპირი ქირავნობის ხელშეკრულების არსებობაზე, თუმცა, თავის მხრივ, მან ვერც ეს გარემოება დაადასტურა. ნიშანდობლივია, რომ მხარეთა შორის ზეპირი ქირავნობის ხელშეკრულების დადებულად მიჩნევის პირობებშიც, საქმის მასალებით არ დასტურდება მოპასუხის მიერ ქირის გადახდის ფაქტი. მარტოოდენ კასატორის ზეპირსიტყვიერი ახსნა-განმარტება კი, მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადასწონის და სასამართლო გადაწყვეტილებას საფუძვლად ვერ დაედება.
25. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას მასზედ, რომ სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, მოპასუხემ ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ნივთზე მისი მფლობელობის მართლზომიერება, განსახილველ შემთხვევაში – სადავო ქონების ფლობა მოსარჩელესთან ქირავნობის ურთიერთობის საფუძველზე.
26. რაც შეეხება კასატორის მითითებებს მესაკუთრის საკუთრების უფლებასა და სოციალური სამართლიანობის პრინციპებს შორის ბალანსზე, შშმ პირის თავშესაფრის ფლობის გადაუდებელ ინტერესებზე, ასევე, იმ გარემოებაზე მითითებას, რომ მოპასუხეს სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნია, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირის უფლება სოციალურ უზრუნველყოფაზე, მათ შორის, საცხოვრებელი ბინით უზრუნველყოფაზე, სახელმწიფოსა და თავად ამ პირის ურთიერთობის ფარგლებში ექცევა და ვერ გახდება სხვა პირის უფლებების შეზღუდვის საფუძველი (იხ. სუსგ.-ები საქმეებზე: №ას-897-2020, 23/04/2021 წელი; №ას-1017-2024, 28/11/2024 წელი). მესაკუთრის ინტერესი, არ დაუშვას სხვა პირის მიერ ქონების უკანონოდ სარგებლობა, აღემატება მფლობელის ინტერესს, რომელიც ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის საფუძვლიანობას ვერ ადასტურებს (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1315-2018, 31 იანვარი, 2019 წელი). ამ საკითხისადმი სხვაგვარი მიდგომა წინააღმდეგობაში მოვიდოდა „საკუთრების მშვიდობიანი სარგებლობის უფლების“ პრინციპთან, რაც ევროკონვენციის დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით მესაკუთრის მიერ ქონების საკუთარი შეხედულებისამებრ განკარგვის უფლებას გარანტირებულს ხდის. გარდა ამისა, საწინააღმდეგო შემთხვევაში, შეუსაბამობა გამოიკვეთებოდა მოქმედ ეროვნულ კანონმდებლობასთანაც, რომლითაც საკუთრებით სარგებლობის თაობაზე მესაკუთრის უფლება აღიარებულია და მფლობელს მესაკუთრის პირისპირ უპირატესობა მხოლოდ მაშინ შეიძლება მიენიჭოს, თუკი მისი მფლობელობა მართლზომიერად იქნება მიჩნეული (სსკ-ის 159-ე და 162-ე მუხლები) (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-577-2019, 28/02/2020 წელი).
27. საქართველოს კონსტიტუცია აღიარებს ადამიანს და მის უფლებებს, როგორც უმაღლეს ფასეულობას. ფასეულობათა კონსტიტუციური სისტემა დაფუძნებულია ძირითადი უფლებების პრიორიტეტსა და პატივისცემაზე (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მეორე კოლეგიის 2009 წლის 7 დეკემბრის №2/3/423 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს სახალხო დამცველი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-6). საკუთრების უფლებაც ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშე შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა. საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები - დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5). იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33). საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის N1/2/411 გადაწყვეტილება საქმეზე შპს „რუსენერგოსერვისი“, შპს „პატარა კახი“, სს „გორგოტა“, გივი აბალაკის ინდივიდუალური საწარმო „ფერმერი“ და შპს „ენერგია“ საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს წინააღმდეგ”, II-23).
28. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
29. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
30. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.
31. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
32. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.
33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
34. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ლ.გ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე
მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია
თამარ ზამბახიძე
