საქმე №ას-582-2024 14 მარტი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა.დ–ნი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.გ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თ.გ–ძემ (შემდეგში „მოსარჩელე“, „კასატორი“) სარჩელი აღძრა ბათუმის საქალაქო სასამართლოში ა.დ–ნის (შემდეგში „მოპასუხე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა უძრავი ქონების სარგებლობაში უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელის განმარტებით, თ.გ–ძე ცხოვრობს ქ. ბათუმში, ....... მე-2 სართულზე, მის სადარბაზოში, მესამე სართულზე ბინა 7-ში ცხოვრობს მოპასუხე ა.დ–ნი. სახლი სამსართულიანია, პირველ სართულზე ცხოვრობს მ.დ–ძის ოჯახი, მეორე სართულზე - მოსარჩელე თ.გ–ძე, ხოლო მე-3 სართულზე - ა.დ–ნი.

2.2. სარჩელის თანახმად, ა.დ–ნმა მასთან შეთანხმების გარეშე, შეაკეთა საერთო სარგებლობის სხვენი და საჯარო რეესტრში დაირეგისტრირა, როგორც კერძო საკუთრება (სხვენი). აღნიშნულის თაობაზე მოსარჩელე სასამართლოში დავობდა 2011 წლის 31 მაისის N5, N8 კრების ოქმების ბათილად ცნობის თაობაზე, რაც სასამართლოს მიერ არ დაკმაყოფილდა და ა.დ–ნის საკუთრებაში აღირიცხა 75.00 კვ.მ. სხვენი, საიდანაც მოსარჩელის მტკიცებით, 25.00 კვ.მ მისი საკუთრება უნდა ყოფილიყო, როგორც ამხანაგობის საერთო საკუთრება.

2.3. სარჩელში ასევე მითითებულია, რომ მეზობლებმა გადაწყვიტეს ე.წ. „ლოჯების“ მიშენება, შედგა შესაბამისი პროექტი, გადახდილი იქნა მთლიანი თანხა და სამივე სართულზე აშენდა ე.წ. „ლოჯი“. მოსარჩელის მტკიცებით, ა.დ–ნმა ასევე, მიითვისა მოსარჩელის მიერ მიშენებული ლოჯის ზემოთ მდებარე ფართი, რადგან მას, სასამართლომ მიაკუთვნა 75.00 კვ.მ სხვენის ფართი და არა 120 კვ.მ ფართი. მოსარჩელის მტკიცებით, დარჩენილი სხვენის ფართი (დაახლოებით 45 კვ.მ. ფართი) წარმოადგენს ამხანაგობის საერთო საკუთრებას, რომლის სარგებლობის უფლებასაც თვითნებურად უზღუდავს ა.დ–ნი.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

3.2. მოპასუხემ მიუთითა, უზენაესი სასამართლოს მიერ 2016 წლის 6 მაისს მიღებულ გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც თ.გ–ძის მოთხოვნა, კრების ოქმის ბათილობასთან დაკავშირებით არ დაკმაყოფილდა და შესაბამისად, კანონიერად იქნა მიჩნეული ა.დ–ნისათვის 75.00 კვ.მ სხვენის ფართის მიკუთვნება, რითიც დასტურდება, რომ მოპასუხის მიერ განხორციელებული თითოეული ქმედება იყო ლეგიტიმური და მართლზომიერი.

3.3. შესაგებელში აღნიშნულია, რომ თ.გ–ძემ 2016 წლის სამართალწარმოების მიმდინარეობის პროცესშივე მოითხოვა მისაკუთვნებელი ფართის წილის გაზრდა, უზენაესმა სასამართლომ კი მისი გაზრდილი მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა. შესაბამისად, მოპასუხის მტკიცებით, კანონიერ ძალაში შესული 2016 წლის 6 მაისის უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით, ასევე განხილულია 2021 წლის 14 სექტემბრის სასარჩელო მოთხოვნაც.

3.4. მოპასუხემ დასძინა, რომ სადავო ფართის დაშენებისა და გარემონტების ხარჯები მის მიერ სრულად იქნა დაფარული. ამასთან, საერთო ფართზე (დარეგისტრირებული ფართი და მინაშენი), რომელიც შეადგენს 118.30 კვ.მ.-ს, დასტურდება მისი მფლობელობა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით, თ.გ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4.2. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება გაასაჩივრა, თ.გ–ძემ.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებით, თ.გ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილება და თ.გ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ.

5.2. ა.დ–ნს, დაევალა ხელი არ შეუშალოს თ.გ–ძეს, ქ. ბათუმში, ....... ქუჩა N8-ში მდებარე (მიშენებული ლოჯიების თავზე), მესამე სართულის ზემოთ არსებული 43.30 კვ. მ. საერთო საკუთრების სხვენის ფართით სარგებლობაში. სასამართლო გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევის ნაწილში მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

5.3. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დავის განხილვის შედეგად უნდა გადაწყვეტილიყო საცხოვრებელ სახლზე განხორციელებული მიშენების შედეგად წარმოქმნილი (სადავო) სხვენის ფართზე მოსარჩელისა და მოპასუხის (ამხანაგობის) საერთო საკუთრების არსებობა. ამ მიმართებით სააპელაციო პალატამ, პირველი ინსტანციის სასამართლოსგან განსხვავებით, აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი წერილობითი და ზეპირი მტკიცებულებები, იძლეოდა სადავო ფართის ამხანაგობის წევრების საერთო სარგებლობის მინაშენად აღიარების საფუძველს.

5.4. სახელდობრ, სააპელაციო პალატამ, იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 172-ე მუხლებით, ასევე „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ კანონის მე-3, მე-5 და მე-10 მუხლებით, აგრეთვე, მხედველობაში მიიღო სააპელაციო საჩივარზე (მოწინააღმდეგე მხარის თანხმობით) დართული მტკიცებულებები, რის შესაბამისადაც განმარტა, რომ ქ. ბათუმში, ........ ქუჩა #8-ში ა.დ–ნისა და თ.გ–ძის მიერ „ლოჯის“ მიშენებისთვის გაწეულია 10000 ლარის ხარჯი (თითოეულის მიერ 5000 ლარი) (ტომი I, ს.ფ. 278-280), ასევე იკვეთება, რომ მხარეები შეთანხმებულნი იყვნენ მიშენების განხორციელების თაობაზე და წარმოქმნილი სხვენი 43.30 კვ.მ. (და არა 45.00 კვ.მ.) წარმოადგენდა საერთო სარგებლობის საგანს. აღნიშნული მტკიცებულებების გათვალისწინებით, პალატამ დაასკვნა, რომ სადავო ფართი წარმოადგენდა საერთო სარგებლობის საგანს, შესაბამისად, თ.გ–ძეს სრული უფლება უნდა ჰქონოდა ესარგებლა აღნიშნული უძრავი ნივთით.

5.5. სააპელაციო პალატამ სადავო ქონების საერთო სარგებლობის ფართად აღიარების შემდგომ, აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა საერთო ფართით (სხვენი) სარგებლობაში ხელშეშლის აღკვეთა, რაც დასაბუთებული იყო. პალატამ მიუთითა, რომ საქმის მასალებით, კერძოდ, ა.დ–ნის მცდელობით საკუთრებაში დაერეგისტრირებინა სადავო 43.30 კვ.მ საერთო სარგებლობის სხვენი (2017 წლის 9 ოქტომბერს, ა.დ–ნმა განცხადება წარადგინა საჯარო რეესტრში, რეგისტრირებულ უფლებაში ცვლილების შეტანის მოთხოვნით. რეესტრის 10.11.2017 წლის გადაწყვეტილებით, შეწყდა ა.დ–ნის განცხადების საფუძველზე დაწყებული სარეგისტრაციო წარმოება და უარი ეთქვა რეგისტრაციაზე, რადგან რეგისტრაციისთვის საჭირო იყო ამხანაგობის 100% თანხმობა, რაც განმცხადებელმა ვერ წარადგინა (ტ.1. ს.ფ 84; 152-157; 158-160)), დგინდებოდა ა.დ–ნის მიერ მითითებული ფართის სრულად, ფლობის მართლზომიერების დადასტურების გარეშე დასაკუთრების სურვილი. აღნიშნულის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ მოპასუხეს უნდა აკრძალვოდა სადავო ფართით მოსარჩელის მიერ სარგებლობისთვის ხელშეშლა, რათა მოსარჩელეს დაუბრკოლებლად შესძლებოდა საერთო საკუთრებაში არსებული ქონებით სარგებლობა.

5.6. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა ა.დ–ნმა.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ საქმე განიხილა საპროცესო და მატერიალური სამართლის ნორმების დარღვევით, რამაც საბოლოოდ საქმეზე არასწორი შედეგი გამოიწვია. კერძოდ, კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა საქმის მასალებში არსებული მოწმეთა ხელწერილები, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2017 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება, მხარეთა ახსნა-განმარტებები და სხვა მტკიცებულებები. კასატორი ასევე მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია მხარის იურიდიულ ინტერესზე, რაც ამ ტიპის კატეგორიის დავების განხილვისას, აუცილებელია. კასატორის მტკიცებით, სასამართლო ვალდებული იყო თავისი ინიციატივით გამოეკვლია მოსარჩელეს გააჩნდა თუ არა დავის მიმართ დაცვის ღირსი იურიდიული ინტერესი, ამასთან უნდა შეფასებულიყო თუ რამდენად შეიძლებოდა გაუმჯობესებულიყო მოსარჩელის სამართლებრივი მდგომარეობა სარჩელის დაკმაყოფილების შედეგად.

6.2. კასატორი აცხადებს, რომ სააპელაციო პალატამ ისე მიიღო საქმეზე გადაწყვეტილება, რომ არ გამოუკვლევია თუ როგორ შეიძლება მოსარჩელემ ისარგებლოს სადავო ფართით, მაშინ როდესაც არც მოსარჩელე უარყოფს, რომ სადავო ფართში მოხვედრა შეუძლებელია ა.დ–ნის საკუთრებაში შესვლის გარეშე. კასატორი მიიჩნევს, რომ მიღებული გადაწყვეტილება ლახავს მის საკუთრების უფლებას და მისი ამ ფორმით აღსრულება შეუძლებელი იქნება, ვინაიდან ა.დ–ნი არ არის ვალდებული მის საკუთრებაში არსებული ფართი დაუთმოს მოპასუხეს, რათა იგი თავისუფლად მოხვდეს სადავო ფართში.

6.3. კასატორი არ ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სადავო ფართის საერთო სარგებლობის ფართად აღიარებას და განმარტავს, რომ ეს გადაწყვეტილება მტკიცებულებათა არასწორ შეფასებას ეფუძნება. სახელდობრ, კასატორი აცხადებს, რომ თავდაპირველი პროექტით ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრები შეთანხმდნენ საცხოვრებელი სახლის ძირითად ნაწილზე მანსარდის (სხვენის) დაშენების შესახებ, ხოლო მოგვიანებით, ამხანაგობის წევრები, მათ შორის, თ.გ–ძეც, შეთანხმდნენ, რომ მათ საკუთრებაში არსებული ბინების წინ მიაშენებდნენ ე.წ. „ლოჯებს“. შესაბამისად, უკვე არსებულ პროექტში მოხდა ცვლილებების შეტანა, რომლის მიხედვითაც ბინათმესაკუთრეებმა განახორციელეს მათ საკუთრებაში არსებული ბინების წინ ე.წ. „ლოჯების“ მიშენება. ამ ცვლილების ფარგლებში, ა.დ–ნმაც, მის საკუთრებაში არსებული მანსარდის (ფაქტობრივად მე-4 სართულის) წინ განახორციელა ე.წ. „ლოჯის“ მიშენება. კასატორის მითითებით, გაურკვეველია, ა.დ–ნი რატომ ისურვებდა მის საკუთრებაში არსებული მანსარდის (ფაქტობრივად მე-4 სართულის) წინ საერთო სარგებლობის „ლოჯის“ მიშენებას. აღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორი აცხადებს, რომ სასამართლომ არასწორად მიიჩნია სადავო ფართი საერთო სარგებლობის ფართად და რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ ქმნიდნენ სადავო ფართის თანასაკუთრების ობიექტად აღიარების სამართლებრივ წინაპირობებს.

6.4. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4.3.11. პუნქტში დადგენილად ცნობილ გარემოებას, რომ ექსპერტიზის ჩატარება ვერ მოხერხდა ა.დ–ნის წინააღმდეგობის გამო. კასატორი აცხადებს, რომ დავის განხილვისას არაერთხელ აღინიშნა, რომ იგი თანახმა იყო სადავო ფართში ექსპერტიზის ჩატარებაზე, მანვე მოითხოვა ადგილზე დათვალიერების ჩატარებაც, რაც არ მოხდა. მოწინააღმდეგე მხარეს არაერთხელ დაევალა ექსპერტიზის დასკვნის წარმოდგენა, რაც მან არ განახორციელა, შესაბამისად კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი.

6.5. კასატორი ასევე არ იზიარებს სასამართლოს იმ შეფასებას, რომლის თანახმადაც ხელშეშლის ფაქტი დადგინდა ა.დ–ნის მიერ საჯარო რეესტრისთვის წარდგენილი სარეგისტრაციო განაცხადის არსებობით. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლი, ვინაიდან მას არ გამოუკვლევია თუ როდის დაირეგისტრირა ა.დ–ნმა სხვენი საკუთრებაში, შესაბამისად არც ის გარემოება გამოუკვლევია სხვენის წინ არსებული „ლოჯი“ შეიძლებოდა თუ არა ცალკე უფლების საგანი (ხომ არ წარმოადგენდა იგი ა.დ–ნის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების არსებით შემადგენელ ნაწილს) ყოფილიყო.

6.6. კასატორი აცხადებს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის შესაბამისად, თ.გ–ძე საერთოდ არ იყო უფლებამოსილი აღეძრა ნეგატორული სარჩელი, ვინაიდან სადავო ქონება არათუ არ წარმოადგენს მის საკუთრებას, არამედ არც კი ფლობს მას.

6.7. კასატორი მიუთითებს მოდავე მხარეთა შორის არსებულ სასამართლო დავაზე და აცხადებს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 6 მაისის გადაწყვეტილებით თ.გ–ძის მოთხოვნა, კრების ოქმის ბათილობასთან დაკავშირებით არ დაკმაყოფილდა და შესაბამისად, კანონიერად იქნა მიჩნეული ა.დ–ნისათვის 75.00 კვ.მ სხვენის ფართის მიკუთვნება. კასატორის მტკიცებით, ამავე საქმისწარმოების დროს, თ.გ–ძემ სასამართლოში მოითხოვა მისაკუთვნებელი ფართის გაზრდაც (რაზეც უარი ეთქვა), რის გამოც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ასევე განხილულია, 2021 წლის 14 სექტემბერს თ.გ–ძის მიერ აღძრული სასარჩელო მოთხოვნაც.

6.8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 2 მაისის განჩინებით, ა.დ–ნის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

6.9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 21 თებერვლის განჩინებით, ა.დ–ნის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

7. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შემდეგი მოტივაციით:

8. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

9. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ მოსარჩელემ მოითხოვა ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის საერთო სარგებლობის საგნით (სხვენი)სარგებლობაში ხელშეშლის აღკვეთა.

10. მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, ასევე, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს ამავე კოდექსის 180-ე მუხლის წინაპირობები, თუმცა, საამისოდ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტებისა და მოპასუხეთა შესაგებელში აღწერილი ფაქტების მიხედვით (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 177-178-ე და 201-ე მუხლები), საკითხის დამატებითი გამოკვლევა და შესწავლაა საჭირო, რაც მოითხოვს სპეციალურ ცოდნას. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე დაკითხული მოწმეების განმარტება არ არის საკმარისი, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიყენოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული შესაძლებლობა: „თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია“.

11. აღნიშნული დასკვნა ეფუძნება საკასაციო საჩივარში მოყვანილ დასაბუთებულ შედავებას, რომელიც ერთი მხრივ, მიემართება სადავო საკუთრების უფლების შინაარსის მართებულად განსაზღვრას, ხოლო მეორე მხრივ, შეეხება სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების აღსრულების შეუძლებლობას.

12. პირველ არგუმენტთან დაკავშირებით საყურადღებოა, რომ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონების მართვასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს არეგულირებს სპეციალური კანონი „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“, რომლის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ კანონმდებელი განსხვავებულ სამართლებრივ რეჟიმში აქცევს, ერთი მხრივ, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა ინდივიდუალურ საკუთრებასა და ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ სამეურნეო სათავსებს (სარდაფები, სხვენები და ა.შ) და, მეორე მხრივ, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონებას. განსხვავებულია მათი განვითარების, განკარგვის პირობებიც და იმის მიხედვით, თუ როგორია საკუთრების უფლების შინაარსი, განსხვავებულია მისი განკარგვისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობებიც (იხ. სუსგ საქმე Nას-17-14-2015, 01 ივლისი, 2015 წელი). გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო პალატამ, პირველი ინსტანციის სასამართლოსგან განსხვავებით, სადავო ფართი ისე მიიჩნია ამხანაგობის საერთო სარგებლობის ფართად, რომ არ გამოუკვლევია მოპასუხის არგუმენტი მის ფაქტობრივ მფლობელობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, სასამართლოს არ შეუსწავლია, სადავო ფართი ხომ არ იმყოფებოდა მოპასუხის ფაქტობრივ მფლობელობაში სპეციალური კანონის ამოქმედებამდე, ანუ 2007 წლის 1 აგვისტომდე, რასაც საკუთრების უფლების შინაარსის მართებული განსაზღვრისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა და მითითებული ფაქტის დასადგენად მხოლოდ თ.მ–ძის, ზ.ი–ძისა და ა.მ–ძის ხელწერილების შესწავლა არასაკმარისია. ამასთან, ხსენებული ხელწერილების საპირწონედ არ არის შესწავლილი საქმის მასალებში მტკიცებულების სახით მოთავსებული ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 30 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (ტომი I., ს.ფ. 20-36), სადაც საუბარია სადავო სხვენის ფაქტობრივი ფლობის მნიშვნელოვან დეტალებზე. გარდა ამისა, საკუთრების უფლების შინაარსის განსაზღვრისას, სასამართლოს არ შეუსწავლია, სადავო ფართი (სხვენი) საცხოვრებელ სახლს აშენებისთანავე ჰქონდა (მისი აშენების დროსვე იყო სხვენსართულად გამოყოფილი), თუ მისი დაშენება (სრულად) მოხდა მოგვიანებით, ბათუმის არქიტექტურის სამსახურთან შეთანხმებით და ხომ არ შეიძლებოდა ამ დაუდგენელ ფაქტს, რაიმე გავლენა ჰქონოდა სადავო საკუთრების უფლების შინაარსზე (ინდივიდუალური თუ საერთო სარგებლობის საგანი). ამასთანავე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს, როგორც ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არ აქვს სათანადო ყურადღება მიპყრობილი მოპასუხის იმ შედავებაზეც, რომლის თანახმადაც, ის ფართი, რომელზეც მოსარჩელე დავობს, წარმოადგენდა მის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებულ ფართზე განხორციელებულ მინაშენს ე.წ. „ლოჯს“ და მისივე არსებით შემადგენელ ნაწილს, რომელიც ყველა სართულის მესაკუთრემ, ურთიერთშეთანხმებით მიაშენა და დაირეგისტრირა კიდეც ინდივიდუალურ საკუთრებაში. ამ მხრივ საყურადღებოა, საქმის მასალებში წარმოდგენილი არქიტექტორის განმარტებითი ბარათი, სადაც საუბარია მანსარდის დაშენების შესახებ უკვე მიშენებულ ე.წ. „ლოჯებზე“ (ტომი I., ს.ფ. 275). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ხსენებული დავის გადასაწყვეტად საჭირო ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა სპეციალური ცოდნის მქონე პირის გარეშე შეუძლებელია, ამიტომ, საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო პალატამ უნდა განიხილოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული შესაძლებლობა.

13. კასატორის მეორე არგუმენტის თანახმად, სააპელაციო პალატამ ისე მიიღო საქმეზე გადაწყვეტილება, რომ არ გამოუკვლევია თუ როგორ შეიძლება მოსარჩელემ ისარგებლოს სადავო ფართით, მაშინ როდესაც არც მოსარჩელე უარყოფს, რომ სადავო ფართში მოხვედრა შეუძლებელია ა.დ–ნის საკუთრებაში შესვლის გარეშე. მისივე განმარტებით, მიღებული გადაწყვეტილება ლახავს მის საკუთრების უფლებას და მისი ამ ფორმით აღსრულება შეუძლებელი იქნება, ვინაიდან ა.დ–ნი არ არის ვალდებული მის საკუთრებაში არსებული ფართი დაუთმოს მოპასუხეს, რათა იგი თავისუფლად მოხვდეს სადავო ფართში. ამ არგუმენტთან მიმართებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, გადაწყვეტილება აღსრულებადი უნდა იყოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხარისთვის ხელსაყრელი გადაწყვეტილებითაც კი, ვერ დაკმაყოფილდება მისი სამართლებრივი ინტერესი. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ როგორი სწრაფიც არ უნდა იყოს მართლმსაჯულება, როგორი სამართლიანი და კანონიერიც არ უნდა იყოს სასამართლო გადაწყვეტილება, მართლმსაჯულების მიზნები და ამოცანები განუხორციელებელი რჩება, თუ არ მოხდება გადაწყვეტილების აღსრულება (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-1553-2022, 20 დეკემბერი 2023 წელი, იხ. სუსგ. საქმეზე ას-538-2022, 2022 წლის 16 ივნისი).(Burdov v. Russia, no. 59498/00, §34, ECHR 2002-III). ევროპული სასამართლოც განმარტავს, რომ სასამართლოსათვის სარჩელის წარდგენის უფლება არ არის თეორიული უფლება და არ უზრუნველყოფს მხოლოდ უფლების აღიარებას საბოლოო გადაწყვეტილების მეშვეობით, არამედ ასევე შეიცავს ლეგიტიმურ მოლოდინს იმასთან დაკავშირებით, რომ გადაწყვეტილება აღსრულდება (იხ. „აპოსტოლი საქართველოს წინააღმდეგ“, განაცხადი №40765/02; Hornsby v. Greece , judgment of 19 March 1997, Reports of Judgments and Decisions 1997-II, p. 510, §40 Hornsby; Mutishev and Others v. Bulgaria, 18967/03, §129, 3 December 2009;Antonetto v. Italy, no. 15918/89, §28, 20 July 2000). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ არის პასუხი გაცემული იმ უმთავრეს საკითხზე, თუ რამდენად შეძლებს მოსარჩელე სადავო ფართით სარგებლობას და მისთვის ამ უფლების მინიჭებით, გაუმართლებლად ხომ არ შეილახება სხვა პირების ინდივიდუალური საკუთრების უფლება. ამ მიმართებითაც, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული შესაძლებლობის გამოყენების გარეშე, შეუძლებელია დადგინდეს სადავო ფართს აქვს თუ არა მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებული სხვენისგან (75 კვ.მ.) გამიჯნული შესასვლელი ან შესაძლებელია თუ არა ამგვარი შესასვლელის მოწყობა, ასევე არ არის დადგენილი რამდენადაა შესაძლებელი მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარ ფართში იმგვარად მოხვედრა, რომ სხვისი საკუთრების გავლა არ გახდეს საჭირო. აგრეთვე, პალატა მიიჩნევს, რომ ხსენებული ფაქტების დადგენის შემდეგ, სააპელაციო პალატამ უნდა შეაფასოს ეს გარემოება გავლენას ხომ არ ახდენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებულ იურიდიული ინტერესის არსებობაზე.

14. სასამართლომ საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე მითითებული ფაქტები, უწინარესად, შეამოწმა სარჩელსა და მის პასუხის წარდგენილ შესაგებლებში მითითებული ფაქტების მიხედვით, რათა უზრუნველყოფილიყო მხარეთა დისპოზიციურობის, შეჯიბრებითობისა და კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპები. აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ განსაზღვრა მოსარჩელის მიერ მისაღწევი შედეგის (მოთხოვნის) სამართლებრივი საფუძველი, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დამატებით უნდა შეამოწმოს და გამოიკვლიოს ექსპერტის სპეციალური ცოდნის გამოყენებით, შემდეგი საკითხები:

- უნდა განისაზღვროს სადავო საკუთრების უფლების შინაარსი;

- შესაძლებელია თუ არა სადავო ფართით მოსარჩელემ ისარგებლოს იმგვარად, რომ არ შეილახოს მოპასუხის საკუთრების უფლება.

15. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ზემოხსენებული გარემოებების გამოკვლევის გარეშე, შეუძლებელია საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება, რაც მოცემულ შემთხვევაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძველია (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლი).

16. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას, სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8 მუხლით, 257-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 372-ე, 399-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გი ნ ა

ა.დ–ნის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ; გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად; განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი