საქმე №ას-1143-2024 21 მარტი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ს.ჯ.პ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.კ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – თანხის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. 2021 წლის 25 ივნისს ი.კ–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ს.ჯ.პ–ის“ (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ, ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, 95 987 ლარის ანაზღაურების, ასევე, ავტომობილით სარგებლობის დაკარგული შესაძლებლობისათვის 116 700 ლარის დაკისრების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2018 წლის 4 ივლისს მხარეთა შორის შედგა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხეს კუთვნილ ბენზინგასამართ სადგურზე „Mercedes-Benz-ის“ მარკის მოსარჩელის ავტოსატრანსპორტო საშუალებაში (VIN:WDB2030041A296997) ს/ნ „.....“ უნდა ჩაესხა 70 ლარის ღირებულების დიზელი. აღნიშნულის ნაცვლად, მოპასუხემ მიაწოდა ბენზინი, რამაც გამოიწვია ავტომანქანის დაზიანება. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ავტომანქანას მოპასუხე შეაკეთებდა, რისთვისაც მან მიმართა მოცემულ საქმეში მესამე პირებად, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე, ჩაბმულ შპს „მ.მ–სსა“ და შპს „თ.მ–სს“. მითითებულმა პირებმა დაზიანება ვერ გამოასწორეს.

3. მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ, სსკ-ის 162-ე მუხლის თანახმად, წარმოადგენს სადავო ავტომანქანის მართლზომიერ მფლობელს და უფლება აქვს, მოითხოვოს მითითებულ მოძრავ ნივთზე მომსახურების გაწევისას ექსპლუატაციისათვის ვარგისი შესრულება, რადგან ავტომანქანის ექსპლუატაციის წესის დარღვევა საფრთხეს უქმნის როგორც მძღოლს, ისე დანარჩენ საზოგადოებას.

4. მხარის მითითებით, მოპასუხემ ნებაყოფლობით იკისრა მისი თანამშრომლის ბრალით დაზიანებული ავტომანქანის შეკეთება, თუმცა ნივთი სათანადოდ ვერ აღადგინეს და კვლავაც ხარვეზით მუშაობს. სწორედ ამ გარემოების გამო, მოსარჩელემ ავტომობილის ჩაბარებაზე უარი განაცხადა და იგი მესამე პირის სადგომზეა განთავსებული.

5. მოსარჩელემ განმარტა, რომ სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის ეროვნული ბიუროს“ №5003344621 დასკვნის მიხედვით, 2001 წელს წარმოებული „MERCEDEC-BENZ C200 CDI“ მარკის ავტომობილის ქირავნობის საბაზრო ფასი, დანაზოგის გამოკლებით, ერთ დღეზე შეადგენს 25 ლარს, ხოლო ქირავნობის საბაზრო ფასი სარჩელის აღძვრის მდგომარეობით - 60 ლარს. 1945 დღეზე მოპასუხეს უნდა დაეკისროს 116700 ლარი.

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ იმავე მხარეებს შორის, იმავე დავის საგანზე და იმავე საფუძვლით დავა სასამართლომ უკვე განიხილა. შესაბამისად, სადავო ზიანის ოდენობის ხელახლა, ახალი მტკიცებულებებით დადგენა შეუძლებელია.

7. მოპასუხემ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 375 ლარის ანაზღაურება შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სააპელაციო შესაგებლის ავტორის - მოპასუხის მითითების თაობაზე (რომ მოსარჩელის მოთხოვნა არის ხანდაზმული) სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი (შემდგომ - სსსკ) განსაზღვრავს რა სააპელაციო წარმოების წესსა და ფარგლებს, იმავდროულად ადგენს, რომ სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილია, სააპელაციო საჩივრის დასაბუთება შეამოწმოს მხოლოდ იმ ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით და იმ მტკიცებულებებით, რომლებიც წარდგენილი იყო და შემოწმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში. ახალი ფაქტებისა და მტკიცებულებების წარდგენა სააპელაციო სასამართლოში მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ გამონაკლის შემთხვევებშია შესაძლებელი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტების თანახმად: „მხარეთა აქტიურობა უფლებებისა და ინტერესების დასაცავად უზრუნველყოფილი და ეფექტურია საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის დროს, ხოლო სააპელაციო სასამართლოში მხარეთა აქტიურობა შეზღუდულია თვით სააპელაციო სამართალწარმოების შეზღუდვის გამო. ამ მოსაზრების ნათელ დადასტურებას წარმოადგენს სსსკ-ის 377-ე, 380-ე, 381-ე, 382-ე, 384-ე მუხლები, რომლებიც, ფაქტობრივად, გამორიცხავს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელმეორედ განხილვის შესაძლებლობას და ადგენს სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის მკაცრად შეზღუდულ ფარგლებს“.

11. მეტიც, მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. საქმის მომზადების დასრულების შემდეგ, საქმის არსებითად განხილვის ეტაპზე მხარეები შეზღუდულნი არიან, ახსნა-განმარტებების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო გაცხადებული.

12. საქმეზე ახალი გარემოებების მითითების ზემოაღნიშნული წესი დაკავშირებულია სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედ შეჯიბრებითობის პრინციპთან (მე-4 მუხლი) და გულისხმობს იმას, რომ სასამართლო საქმის გადაწყვეტისას ხელმძღვანელობს მხოლოდ იმ მოცემულობით, რომელიც საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით დაერთვება საქმეს.

13. ამდენად, მხარეთა მიერ ფაქტების მითითებისა და მტკიცებულებების წარდგენის პროცედურა მკაცრად ფორმალიზებულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ აუცილებელია ფაქტები და მტკიცებულებები სასამართლოს კანონით დადგენილი წესითა და პროცედურის დაცვით წარედგინოს. განსახილველ შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლის კვლევის შედეგად დგინდება, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესახებ მოსამზადებელი სხდომის დასრულებამდე არ ყოფილა მითითებული მოპასუხის მიერ. მან სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით შედავება განახორციელა მხოლოდ სააპელაციო შესაგებელში და სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის მიმდინარეობისას.

14. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქმის განხილვის შემდგომ ეტაპზე ახალი ფაქტების მითითება განსაკუთრებით მაღალი სტანდარტით უნდა იყოს დასაბუთებული შესაბამისი არგუმენტებითა თუ მტკიცებულებებით, რაც მოპასუხეს არ განუხორციელებია. მოპასუხემ მხოლოდ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე განაცხადა ხანდაზმულობის შესახებ, რაც პროცესუალურად გამორიცხავს ასეთ პრეტენზიაზე სასამართლოს რეაგირებას.

15. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ კონკრეტულ დავაში მოპასუხის შეუსრულებელი ვალდებულებებისათვის 95 987 ლარის დაკისრების კანონით განსაზღვრული საფუძველი არ არსებობს.

16. დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით დავით კოხრეიძის (შემდგომ - ავტომანქანის მესაკუთრე) სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილებით ავტომანქანის მესაკუთრის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილების შეცვლით (რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა) სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 9 500.00 ლარის ოდენობით. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა „MERCEDES-BENZ C 200 CDI“, სახელმწიფო ნომრით - „.....“, საიდენტიფიკაციო ნომრით - „VIN.........“, საკუთრების უფლებით გადაეცა მოპასუხეს.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილებით (ას-934-2020) ავტომანქანის მესაკუთრის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტი. სხვა ნაწილში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

18. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სამართლებრივ შეფასებებს, კერძოდ: 2018 წლის 4 ივლისსა (ავტომანქანის დაზიანების თარიღი) და საქმის განხილვის დროსაც სადავო „Mercedes Benz-ის“ მარკის (VIN: WDB......) ს/ნ „A.....“ ავტომანქანის საკუთრების უფლებით ერიცხებოდა მის მესაკუთრეს, ხოლო მფლობელი იყო ამჟამინდელი მოსარჩელე. ამდენად, სწორედ ავტომანქანის მესაკუთრე წარმოადგენდა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უფლებამოსილ პირს, რომელსაც აუნაზღაურდა კიდეც ზიანი. შესაბამისად, აღნიშნული მოთხოვნა განმეორებით სხვა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში ვერ შეფასდება. აღნიშნული წინააღმდეგობაში მოდის სამოქალაქო საპროცესო სამართლის ფუძემდებლურ პრინციპთან - დავა გადაწყვეტილია (ლათ. res judicata).

19. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ 2003 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებაში (№1/3/161) აღნიშნა, რომ „დაუშვებელია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების მუდმივად ეჭვქვეშ დაყენება, წინააღმდეგ შემთხვევაში, საფუძველი გამოეცლებოდა სასამართლოსადმი სანდოობის ვარაუდს“.

20. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ახალი სასარჩელო მოთხოვნა ვერ შეცვლის დავის საგანს იქიდან გამომდინარე, რომ მოცემულ დავაში მოსარჩელედ გვევლინება პირი - მფლობელი, რომელიც ავტომობილს მართავდა უშუალოდ, ბენზინის ნაცვლად, დიზელის ჩასხმის დროს. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ ჯერ ავტომანქანის მესაკუთრემ (შვილმა) წარადგინა სარჩელი იმავე მოპასუხის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე მითითებით, რომელზეც სასამართლოს მიერ მიღებულია საბოლოო გადაწყვეტილება და შესულია კანონიერ ძალაში და ამის შემდგომ დავობს ამჟამინდელი მოსარჩელე (ავტომანქანის მფლობელი, მამა) იმავე მოპასუხის მიმართ, სადაც ფაქტობრივი გარემოებები აბსოლუტურად იდენტურია, ვერ გახდება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტების სხვაგვარი შეფასების საფუძველი, თუ მხარე არსებითად ახალ მტკიცებულებს არ წარადგენს. მოცემულ შემთხვევაში კი შპს „ა–ს“ მიერ შექმნილი ავტომანქანის შეფასების თაობაზე მტკიცებულება მოიპოვებოდა დასრულებულ საქმეშიც (სადაც მოსარჩელე ავტომანქანის მესაკუთრე იყო). ამიტომ ვერ მოხდება ზიანის ხელახალი, გაზრდილი ოდენობით შესაფება, მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელეს მოთხოვნა ფორმულირებული აქვს „შეუსრულებელ ვალდებულებად“ მოპასუხის მხრიდან, რადგან აღნიშნული დავის საგანი ამოიწურა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ 2021 წლის 25 მარტს მიღებული გადაწყვეტილებით. მოცემული დავა წარმოადგენს თუ არა იმავეს, ასევე, ფასდება იმის მიხედვით, თუ რა სამართლებრივ საფუძვლებს მიუთითებს მოსარჩელე მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის.

21. მოსარჩელის პირველი სასარჩელო მოთხოვნა შეეხება მოპასუხისათვის მესამე პირების მიერ შეუსრულებელი ვალდებულების ოდენობის - 95 987.00 ლარის დაკისრებას. მოთხოვნა ეფუძნება მოპასუხის თანამშრომლის მიერ ავტომობილში, დიზელის ნაცვლად, არასწორად ბენზინის ჩასხმას, რამაც გამოიწვია ავტომობილის დაზიანება და აღნიშნულ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

22. განსახილველ შემთხვევაში აპელანტის და მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციების მოსმენისა და მათი საქმეში არსებულ მტკიცებულებებთან ურთიერთშეჯერებისა და შეფასების საფუძველზე, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას და დაასკვნა, რომ, შეუსრულებელი ვალდებულებების გამო, მოპასუხისათვის 95 987 ლარის დაკისრების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები არ არსებობს.

23. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ავტომობილით სარგებლობის დაკარგული შესაძლებლობისათვის კომპენსაციის მოთხოვნა ნაწილობრივ საფუძვლიანია.

24. ვალდებულების დარღვევისას კანონმდებელმა კრედიტორს მიანიჭა უფლება, მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. ზიანის ანაზღაურების ზოგადი წესი განმტკიცებულია სსკ-ის 394-ე მუხლით, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია, მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ზიანის ანაზღაურება მიეკუთვნება მეორად/დამატებით მოთხოვნებს და იწვევს ქონებრივი ან არაქონებრივი ხასიათის უარყოფითი შედეგების დადგომას (შდრ. ჰ.ბოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ.33). ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოიშობა მაშინ, როდესაც პირველადი მოთხოვნის შესრულებისას ჩნდება პრობლემა. იგი შეიძლება მდგომარეობდეს ვალდებულების შეუსრულებლობაში, არაჯეროვნად შესრულებაში ან ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სხვა ვალდებულების დარღვევაში. ზიანის ანაზღაურების მეორადი მოთხოვნის უფლება შესაძლებელია გამოყენებულ იქნეს ნებისმიერი სახის ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის არსებობისას.

25. კონკრეტულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 2018 წლის 4 ივლისს მოპასუხის კუთვნილ ავტოგასამართ სადგურზე სამტრედიაში, სოფელ ...... ავტომანქანის მესაკუთრის კუთვნილ ავტომობილში, დიზელის საწვავის ნაცვლად, ჩაისხა ბენზინი. პრეიუდიციულად დადგენილია და არც მოპასუხე დავობს, რომ ავტომანქანის დაზიანება გამოწვეული იყო მოპასუხის ბრალით. 2018 წლის 4 ივლისს მოსარჩელე იყო და საქმის განხილვის დროსაც არის სადავო ავტომანქანის მფლობელი.

26. ასევე დადგენილია, რომ ავტომანქანის მესაკუთრეს აუნაზღაურდა მოპასუხის მიერ მიყენებული ზიანი - 9 500.00 ლარი.

27. ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არსებობის შემთხვევაში, ნავარაუდები სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენის ორიენტირი სახელშეკრულებო თუ არასახელშეკრულებო ზიანის დადგომის შემთხვევაში (სსკ-ის 326-ე მუხლი), განმტკიცებულია ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილში, რომლის ნორმატიული მიზნიდან გამომდინარე, უნდა განხორციელდეს იმ ვითარების აღდგენა, რომელიც იარსებებდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომამდე, ე.ი. ვალდებულების დარღვევამდე. ამ ნორმიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ ზიანი არის ის ქონებრივი დანაკლისი, რომელიც არ იარსებებდა ვალდებულების დარღვევის არარსებობის შემთხვევაში, ე.ი. ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების პირობებში. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან მიმართებით, სასამართლომ, უპირველესად, უნდა შეაფასოს ზიანის, როგორც მეორადი მოთხოვნის, წარმოშობის სამართლებრივი საფუძვლების არსებობა. ხოლო სსკ-ის 409-ე მუხლის მიხედვით, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება.

28. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენისაკენ. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება, ადეკვატურობა, სავარაუდობა.

29. საქმეში წარმოდგენილია მოსარჩელის 2018 წლის 18 ივლისის წერილი, რომლითაც ის მიმართავს შპს „თ.მ–სის“ გენერალურ დირექტორს, ბატონ ა.წ–ს და თავად აღიარებს, რომ ავტომობილი 2018 წლის 18 ივლისის მდგომარეობით დგას შპს „თ.მ–სის“ სადგომზე. ამავე წერილის მესამე აბზაცის თანახმად, მისთვის ცნობილია, რომ მოპასუხისგან მიღებული აქვს წერილი დაზიანებული ავტომობილის შეკეთების შესახებ. მოპასუხის წერილს ერთვის დანართი შპს „თ.მ–სში“ ჩატარებული სამუშაოების თაობაზე, რომლის თანახმად, „საწვავის ფილტრი ახალია. ამ ეტაპზე საწვავის სისტემაში ელექტროგაუმართაობა არ აღინიშნება. ოთხივე მფრქვევანა ამ ეტაპზე მუშაობს კარგად. გარემონტდა I-II ცილინდრის მფრქვევანა. ავტომობილი შესამოწმებელია ძრავის და კოლოფის საყრდენ ბალიშებზე, ასევე, დინამოს ღვედის დამჭიმი და ამყოლი მექანიზმები, თავის დინამოს შკივთან ერთად, მექანიკურად, რადგან გამოირიცხოს ძრავის ზოგადი ვიბრაცია. ავტომობილი იქნება დაკვირვების ქვეშ 2-3 დღე და თუ შეექმნება პრობლემა, არასწორი საწვავის ჩასხმიდან გამომდინარე, იქნება შესამოწმებელი. ჩვენს მიერ შესრულებულ სამუშაოზე ვრცელდება 6-თვიანი გარანტია“. ასევე, წარდგენილ იქნა პასუხი ზემოაღნიშნულ წერილზე, რომლის შინაარსიდან გამომდინარე, ავტომობილს ჩაუტარდა სარემონტო სამუშაოები, პრობლემა არ ფიქსირდება და შპს „თ.მ–სში“ გაწეულ მომსახურეობაზე და გამოყენებულ სათადარიგო ნაწილებზე ვრცელდება საგარანტიო პერიოდი 6 თვით 10 000 კმ., რომელიც უფრო ადრე შესრულდებოდა. აღნიშნული წერილით დასტურდება, რომ 2018 წლის 18 ივლისს მოსარჩელისათვის უკვე ცნობილი იყო ავტომანქანის ავტოსადგომზე გარემონტებულ მდგომარეობაში ყოფნის შესახებ, რაზეც უნდა განხორციელებულიყო დაკვირვება მოძრაობის რეჟიმში (მხარეთა განმარტებით) და, ხარვეზის არსებობის შემთხვევაში, კვლავ ჩაუტარდებოდა სარემონტო სამუშაოები. მიუხედავად ამისა, ავტომანქანა მოსარჩელეს ან მესაკუთრეს ავტოსადგომიდან არ გაუყვანიათ, შესაბამისად, უცნობია და ვერ დგინდება გარემონტების შემდეგ (2018 წლის 18 ივლისის შემდგომ) ავტომობილი იყო ექსპლუატაციისათვის სრულად ვარგისი თუ კვლავაც ხარვეზიანი. აღნიშნული გარემოება მოსარჩელის მტკიცების საგანში შედიოდა იმდენად, რამდენადაც მისი ექსპლუატაცია არ მოუხდენია და აპელანტის მხოლოდ განმარტება, რომ ავტომობილი არ იყო ვარგისი მოხმარებისათვის, ვერ იქნება მოპასუხის 2018 წლის 16 ივლისის წერილის, ამ წერილზე შპს „თ.მ–სის“ დანართისა და ამ უკანასკნელის 2018 წლის 30 ივლისის წერილის საპირწონე.

30. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2021 წლის 27 მაისის №5003344621 დასკვნის მიხედვით, 2001 წელს წარმოებული „MERCEDEC-BENZ C200 CDI-ის“ მარკის ავტომობილის ყოველდღიური საიჯარო ღირებულება, მძღოლის გარეშე, 3 წლამდე პერიოდით, დამქირავებლის მიერ ექსპლუატაციის სერვისის გაწევის გათვალისწინებით, 2021 წლის მაისის მდგომარეობით შეადგენს 25 ლარს. საქმეში ასევე წარმოდგენილია სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2023 წლის 13 მარტის წერილი, რომელშიც აღნიშნულია, რომ 2018, 2019, 2020 და 2021 წლების პერიოდისათვის საიჯარო ქირის დადგენა ვერ მოხერხდა ანალოგების მოუძიებლობის გამო.

31. სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2022 წლის 15 ნოემბრის მიმართვაში მითითებულია, რომ ვინაიდან არ გააჩნიათ 2001 წელს წარმოებული „MERCEDEC-BENZ C200 CDI-ის“ მარკის მსგავსი ავტომობილის დღიური საიჯარო ქირის შესახებ ინფორმაცია, დასმულ კითხვაზე პასუხი არ იქნა გაცემული. 2023 წლის 7 აპრილის წერილის თანახმად კი, ვინაიდან ექსპერტიზისათვის ხელმიუწვდომელია წარსული პერიოდისათვის გამოსაკვლევი ობიექტის საიჯარო ქირის ღირებულების შესახებ მონაცემები, შეუძლებელია კვლევის სრულყოფილად ჩატარება. შესაბამისად, ამ ეტაპზე ვერ დადგინდა 2001 წელს წარმოებული „MERCEDEC-BENZ C200 CDI-ის“ მარკის მსგავსი მახასიათებლების მქონე ავტომობილის ყოველდღიური საიჯარო ღირებულება (საშუალო მახასიათებელი) 2018 წლის 5 ივლისის - 2021 წლის 17 მაისის პერიოდისათვის. იქვე აღნიშნულია, რომ 2021 წლის 27 მაისის N5003344621 დასკვნის თანახმად, მასში მიეთითა ყოვედღიური საიჯარო ღირებულება.

32. საქმეში ასევე წარმოდგენილია, ი/მ დამოუკიდებელი ექსპერტი აუდიტორის „დავით რობაქიძის“ №006/2-9დ.რ აუდიტორული დასკვნა, რომლის თანახმად 2001 წელს გამოშვებული „MERCEDEC-BENZ C200 CDI-ის“ მარკის ავტოსატრანსპორტო საშუალების ყოველდღიური საიჯარო ღირებულება, რამაც 2021 წლის მაისის მდგომარეობით შეადგინა 25 ლარი, არ შეიძლება გავრცელდეს 2018 წლის ივლისიდან 2021 წლის მაისამდე პერიოდზე, რადგან ყოველდღიური საიჯარო თანხის ოდენობა ბაზარზე ამ პერიოდის განმავლობაში განიცდიდა მუდმივ ცვლილებას მოთხოვნისა და მიწოდების ურთიერთზემოქმედების შედეგად. როგორც ექსპერტმა აღნიშნა, დასკვნა შედგენილია დამკვეთი მხარის მიერ წარდგენილი დოკუმენტაციის საფუძველზე და მასში მითითებული შეფასებები ყოველდღიური საიჯარო ღირებულების თაობაზე არის ზოგადი, არ ემყარება არანაირ კვლევას ან ანალიზს. მეტიც, მასში მითითებულია, რომ „2021 წლის 27 მაისის №5003344621 დასკვნაში აღნიშნული თანხა შესაძლოა იმ კონკრეტული პერიოდისათვის ემთხვეოდეს კიდეც ანალოგიური ავტომანქანის დღიურ საიჯარო ღირებულებას“. ამდენად, მოპასუხის მიერ წარდგენილი დასკვნა არ არის 2021 წლის 27 მაისის №5003344621 ექსპერტიზის დასკვნის საპირწონე მტკიცებულება და სასამართლოს მიერ ის ვერ იქნება გაზიარებული. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ მსგავსი წლოვანების ავტომანქანის ზოგადი ღირებულება (შესაბამისად საიჯაროც) ბაზარზე არ განიცდის ისეთ მკვეთრ ცვლილებას (უნდა აღინიშნოს, რომ 2001 წელს წარმოებული „MERCEDEC-BENZ C200 CDI-ის“ მარკის ავტომობილის ყოველდღიური საიჯარო ღირებულება, მძღოლის გარეშე, 2021 წლის 27 მაისის №5003344621 დასკვნაში გათვლილია 3 წლამდე პერიოდით).

33. ამდენად, მოპასუხისათვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობა სწორედ სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2021 წლის 27 მაისის №5003344621 ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე უნდა იქნას გამოთვლილი.

34. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, მოსარჩელის ავტომობილით სარგებლობის დაკარგული შესაძლებლობისათვის უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი 2018 წლის 4 ივლისიდან (დიზელის საწვავის ავზში ბენზინის ჩასხმის თარიღი) 2018 წლის 18 ივლისის მდგომარეობით (15 დღე), რაც შეადგენს 375 (25*15) ლარს.

35. სააპელაციო პალატა აღნიშნულ დასკვნამდე მივიდა სწორედ აპელანტის, მოწინააღმდეგე მხარისა და მესამე პირის ზემოთ განხილული წერილების ანალიზის საფუძველზე, რომ მოცდენა მოცემულ შემთხვევაში წარმოადგენდა 15 დღეს, ვინაიდან 2018 წლის 18 ივლისის შემდგომ შპს „თ.მ–სის“ შეტყობინების საფუძველზე, რომ ავტომობილი სრულად იყო შეკეთებული და საჭიროებდა მის დაკვირვებას მოძრაობაში, რაც ავტომობილის მესაკუთრის ან მფლობელის მიერ ავტოსადგომიდან გაყვანით იყო შესაძლებელი, არ მომხდარა. შესაბამისად, მოცდენა 2018 წლის 18 ივლისის პერიოდის შემდგომ მოპასუხის ბრალეულობით არ განხორციელდა.

36. აპელანტის მოთხოვნა, საქმიდან მტკიცებულებათა ამორიცხვის თაობაზე უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

37. სააპელაციო პალატის მითითებით, აპელანტმა იშუამდგომლა საქმიდან მტკიცებულებების ამორიცხვის შესახებ იმ მოტივით, რომ მათ საქმისათვის არანაირი მნიშვნელობა არ აქვთ.

38. ზემოაღნიშნული დოკუმენტები არ წარმოადგენს სსსკ-ის 104-ე მუხლით გათვალისწინებულ მტკიცებულებებს და მოსარჩელის შეფასება ამა თუ იმ მტკიცებულებასთან დაკავშირებით არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს მტკიცებულებათა საქმიდან ამორიცხვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებას. ასევე გასათვალისწინებელია, რომ მოსარჩელეს არ მიუთითებია წარდგენილი მტკიცებულებების არანამდვილობის/სიყალბის ან კანონის დარღვევით მოპოვების თაობაზე. შესაბამისად, სასამართლომ მოსარჩელის შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა.

39. აპელანტის პრეტენზია შეეხება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საპროცესო-სამართლებრივი ნორმების დარღვევასაც, კერძოდ, რომ მოსამართლემ დაარღვია სსკ-ით დადგენილი საპროცესო წესრიგი და არ გამოიყენა საქმის გადაწყვეტისათვის კონკრეტული ნორმები, არ გააკეთა მოხსენება და მოსარჩელეს არ მიეცა საშუალება, დაეზუსტებინა ან/და დაემატებინა სასამართლოსთვის რაიმე საქმის შესახებ, ხოლო აღნიშნული დარღვევის გამო არ განუხილავს სარჩელი, რაც ასევე გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლებია. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს უდავოდ უნდა მიეჩნია კონკრეტული გარემოებები, ხოლო ფაქტობრივი გარემოებების ნაწილი კი არასწორად მიიჩნია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონედ.

40. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. სსსკ-ის მე-3, მე-4 მუხლების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის განსაზღვრისას მხარე მოვალეა, დაადგინოს კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებები, მიუთითოს სათანადო ნორმასა და ფაქტობრივი გარემოებების ამ ნორმის შემადგენლობის ელემენტებთან შესაბამისობაზე, ხოლო სასამართლოს ეკისრება სუბსუმფციის განხორციელების ვალდებულება. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია აპელანტის მითითება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა კონკრეტული ნორმები, უდავოდ უნდა მიეჩნია ან არ უნდა მიეჩნია ესა თუ ის გარემოება, ასევე ის, რომ გარკვეული ფაქტობრივი გარემოებები არასწორად შეაფასა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონედ, რადგან აბსტრაქტულ-გენერალური ნორმატიული მოწესრიგების განსახილველ ინდივიდუალურ შემთხვევაზე გავრცელების შესაძლებლობისა თუ შეუძლებლობის დასაბუთება სასამართლოს პრეროგატივას წარმოადგენს.

41. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ პირველ ინსტანციაში საქმის განხილვის მსვლელობისას მოსამართლემ საქმეზე არ გააკეთა მოხსნება - სასამართლო მიიჩნევს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, ამ არგუმენტით შედეგობრივად სამართლებრივი სურათი არ იცვლება.

მოპასუხე კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

42. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

43. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოპასუხემ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით პრეტენზია სააპელაციო სასამართლოში წარადგინა, რაც არასწორია ვინაიდან საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვისას წარდგენილი შესაგებლის მე-8 ფაქტობრივ გარემოებაში ფიქსირდება მითითება ხანდაზმულობაზე. სარჩელი წარდგენილია კანონით დადგენილი ვადის დარღვევით და მოსარჩელის მოთხოვნა, სარჩელი შეტანილად 2021 წლის მაისიდან ჩათვლილიყო, დაუსაბუთებელია.

44. კასატორმა აღნიშნა, რომ ამ საკითხთან დაკავშირებით გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ნამსჯელი საერთოდ არ არის. აღნიშნული კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ფორმალურად გადაწყვიტა დავა და გასაჩივრებულ ნაწილში სადავო გადაწყვეტილება უკანონოა.

45. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად დააკმაყოფილა მოსარჩელის, როგორც სადავო ავტომანქანის მფლობელის სარჩელი ისე, რომ არ გამოუკვლევია, მიანიჭა თუ არა აღნიშნული ნივთის მესაკუთრემ მფლობელს სადავო მოთხოვნის წარდგენის უფლებამოსილება. აღსანიშნავია, რომ სადავო ავტომანაქანას ფლობდა როგორც მოსარჩელე, ისე მისი მესაკუთრეც. შესაბამისად, მხოლოდ ერთ-ერთი მფლობელის სასარგებლოდ თანხის დაკისრებით ირღვევა მეორე მფლობელის, იგივე მესაკუთრის უფლება.

46. სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 456-ე და 455-ე მუხლები, რომელთა თანახმადაც სოლიდარული უფლებამოსილება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით. თუ რამდენიმე პირი უფლებამოსილია, მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება, თითოეულს შეუძლია მთლიანი შესრულების მოთხოვნა, ხოლო მოვალე ვალდებულია, მხოლოდ ერთჯერადად შეასრულოს ვალდებულება. მოსარჩელე და ავტომანქანის მესაკუთრე წარმოადგენენ სოლიდარულ კრედიტორებს, აღნიშნულის გათვალისწინებით ამავე კოდექსის 458-ე მუხლით, ერთ-ერთი სოლიდარული კრედიტორისათვის ვალდებულების მთლიანად შესრულება ათავისუფლებს მოვალეს დანარჩენი კრედიტორების წინაშე ვალდებულებისაგან. ამ ნორმების გამოყენების შემთხვევაში მოპასუხეს თანხის გადახდა ამჯერად უკვე მოსარჩელის სასარგებლოდ არ დაეკისრებოდა, რადგან დავა იმავე ფაქტიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების ნაწილში არის დასრულებული და მოპასუხეს ანაზღაურებული აქვს არა თუ მიყენებული ზიანის თანხა, არამედ ავტომანქანის სრული ღირებულება, რაც მიყენებულ ზიანზე გაცილებით მეტია, შესაბამისად, დავა ხელახლა იმავე ზიანზე სხვაგვარი ინტერპრეტაციით, თუნდაც სხვა საფუძვლით, დაუშვებელია.

47. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ურთიერთსაწინააღმდეგოა. სასამართლომ დაადგინა, რომ ძირითადი მოთხოვნის ნაწილში დავა იყო დასრულებული და ეს მოთხოვნა იყო მეორადი, ასეთ დროს სააპელაციო პალატა ვალდებული იყო, სრულად ეთქვა უარი მის დაკმაყოფილებაზე. მოსარჩელემ არ გაიყვანა ავტომანქანა სადგომიდან, რათა კვლავ ჰქონოდა შესაძლებლობა, ედავა სხვადასხვა საფუძვლებით.

48. კასატორმა მიიჩნია, რომ სასამართლომ შეუზღუდა უფლების დაცვა. მოპასუხემ ჯერ შეგებებული სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში, რის მიღებაზეც უარი ეთქვა იმაზე მითითებით, რომ დამოუკიდებლად შეეტანა სარჩელი. ასეთი სარჩელის შეტანის შემდეგ მხარეს მიეთითა, მიემართა სხვა სასამართლოსათვის. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოსათვის მიმართვის შემდეგ კი, სარჩელი არ იქნა მიღებული, რადგან მოთხოვნა დაუზუსტებელია. ამავდროულად, მოსარჩელე უფლებამოსილია, ნებისმიერ დროს იდავოს სხვადასხვა საფუძვლით.

49. სააპელაციო პალატას სწორად უნდა განემარტა, თუ რას წარმოადგენდა სარჩელით მოთხოვნილი თანხა თავისი არსით, რადგან მიუღებელი შემოსავალი ზიანია და ზიანის კომპენსაციაც, აღნიშნულის გათვალისწინებით, თუ ჩაითვლებოდა რომ მოსარჩელე იყო სადავო ნივთის მფლობელი და მას გააჩნდა უფლება, ყველაფრის მიუხედავად, ედავა მიუღებელ შემოსავალზე, იგი ვალდებული იყო, დაედასტურებინა ზიანის არსებობა, რაც არანაირი მტკიცებულებით არ არის დადგენილი. ზიანის არსებობასთან დაკავშირებით არსებობს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელეს უნდა ემტკიცებინა, თუ რა შემოსავალს მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო ანდა რა ანაცდენი სარგებელი, ანუ ხარჯი გასწია დამატებით. აღნიშნულის დასადასტურებლად მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ავტომანქანის გაყვანას მოსარჩელემ და მესაკუთრემ თავი შეგნებულად აარიდეს, რაც სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა.

50. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ ვერც მოთხოვნის შინაარსი განსაზღვრა და ვერც დამფუძნებელი ნორმა მოიძია, რადგან არასწორად გამოიყენა და განმარტა სსკ-ის 408-ე და 409-ე მუხლები, თუმცა ვერ დაასაბუთა გადაწყვეტილებაში, თუ რეალურად რა ქონებრივი დანაკლისი მიიღო მხარემ, რა თანხა გადაიხადა ზედმეტად, ანდა რა თანხა ვერ მიიღო და ა.შ. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა ეს მუხლები მაშინ, როდესაც სამართლის ამ ნორმებით დავა იმავე ფაქტიდან გამომდინარე, იმავე მფლობელი მესაკუთრის მიმართ მას აქვს გადაწყვეტილი. სადავო გადაწყვტილებით სასამართლო ეწინააღმდეგება თავისივე მსჯელობას, რომ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში, ამ ვითარებაში გაურკვეველია, რატომ დააკისრა ჯერ უზენაესმა სასამართლომ (რომლის გადაწყვეტილებაც საბოლოოა) მოპასუხე კომპანიას მანქანის სრული ღირებულების - 9 500 ლარის გადახდა, როცა ზიანის თანხა დაახლოებით 1700 ლარი იყო და რატომ დაუტოვა მანქანა (რომელიც ვაჭრობის ობიექტად გაიხადა მხარემ) და ამჯერად რა მიზეზით დააკმაყოფილა მოთხოვნა იმავე საფუძვლებით. აღნიშნული მიუთითებს, რომ კასატორის მიმართ თავიდანვე დაირღვა სამართალიანი სასამართლოს უფლება, რაც გათვალისწინებულია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით.

51. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის პირველი ოქტომბრის განჩინებით – მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე სასამართლოს 2024 წლის 21 თებერვლის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

52. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

53. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

54. 2018 წლის 4 ივლისს მოპასუხის კუთვნილ ავტოგასამართ სადგურზე სამტრედიაში, სოფელ ....... ავტომანქანის მესაკუთრის კუთვნილ ავტომობილში, დიზელის საწვავის ნაცვლად, ჩაისხა ბენზინი. პრეიუდიციულად დადგენილია და არც მოპასუხე დავობს, რომ ავტომანქანის დაზიანება გამოწვეული იყო მოპასუხის ბრალით. აღნიშნულ დღეს სადავო ავტომანქანას ფლობდა და მართავდა მოსარჩელე.

55. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით ავტომანქანის მესაკუთრის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილებით ავტომანქანის მესაკუთრის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილების შეცვლით სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება 9 500.00 ლარის ოდენობით. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა „MERCEDES-BENZ C 200 CDI“, სახელმწიფო ნომრით - „.....“, საიდენტიფიკაციო ნომრით - „VIN:W.....“, საკუთრების უფლებით გადაეცა მოპასუხეს.

56. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილებით (ას-934-2020) ავტომანქანის მესაკუთრის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 ივლისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტი (რომლითაც ავტომანქანა საკუთრების უფლებით გადაეცა მოპასუხეს), სხვა ნაწილში კი გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

57. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ი 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), შეფასების საგანი იქნება კასატორის შედავების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ემყარება კანონდარღვევას, რადგან სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და საპროცესო ნორმების დარღვევით.

58. სსსკ-ის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

59. წარმოდგენილი სარჩელი მოიცავს ორ სასარჩელო მოთხოვნას - მოპასუხის ქმედების შედეგად დაზიანებული ავტომანქანის შეკეთების ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო თანხის ანაზღაურებასა და ავტომობილით სარგებლობის დაკარგული შესაძლებლობისათვის კომპენსაციის მიღებას.

60. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე დავა წარმოიშვა 2018 წლის 4 ივლისს მომხდარი ფაქტის საფუძველზე, თუმცა, უკვე განხილული სამოქალაქო საქმისაგან განსხვავებით, მოცემულ საქმეში მოსარჩელე ავტომანქანის მესაკუთრის ახლო ნათესავი და სადავო მოძრავი ნივთის მფლობელია.

61. აღსანიშნავია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ, მოსარჩელემ - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, ხოლო მოპასუხემ - სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების ნაწილში, თუმცა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 21 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

62. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს წარმოადგენს მოპასუხის საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა მოსარჩელის იმ მოთხოვნის ნაწილში, რომელიც შეეხება, ავტომობილით სარგებლობის შეუძლებლობის გამო, კომპენსაციის მიღებას.

63. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

64. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მტკიცების პროცესი, როგორც გაშუალებული შემეცნება, საკმაო სისრულითაა მოწესრიგებული კანონით. მაგალითად, სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელმა მხარემ რომელი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა დაამტკიცოს. კანონი განსაზღვრავს აგრეთვე, თუ რომელ მხარეს ეკისრება ფაქტების მითითებისა და ამ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელი ფაქტები არ საჭიროებენ დამტკიცებას, მტკიცების რა საშუალებები დაიშვება და რა არ დაიშვება, როგორ და რა წესით ხდება მტკიცებულებათა შეგროვება, შემოწმება და შეფასება და ა.შ.

65. სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება-გამართლების მიზნით. მნიშვნელოვანია, რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას. სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება,ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი, მაგრამ მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

66. მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა.

67. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“ (იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 200-, გვ.64). ამრიგად, ფაქტებზე თვითონ მხარეებმა უნდა მიუთითონ. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა გამოკითხვისა და შეკითხვების მიცემის გზით ხელი შეუწყოს გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც, პირველ რიგში, გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით.“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

69. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ მოსარჩელეს ევალებოდა იმ გარემოების სარწმუნოდ დადასტურება, თუ რა შემოსავალს მიიღებდა, მოპასუხის ქმედებას სადავო ავტომანქანისათვის ზიანი რომ არ მიეყენებინა ანდა რა ანაცდენი სარგებელი, ანუ ხარჯი გასწია სადავო ნივთით სარგებლობის შეზღუდვის პირობებში. აღნიშნულის დასადასტურებლად მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

70. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2021 წლის 25 მარტის გადაწყვეტილებაში, სხვა საკითხებთან ერთად, განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს. კონტინენტური ევროპის კერძო სამართლის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა განიხილება ვალდებულების ნატურით შესრულების მოთხოვნასთან მიმართებით, როგორც დამატებითი ხასიათის და გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, თუკი ვალდებულების ნატურით შესრულება შეუძლებელია ანდა კრედიტორმა დაკარგა ინტერესი ასეთი შესრულების მიმართ. საერთო სამართალი კი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას განიხილავს, როგორც კრედიტორის უფლებების დაცვის ძირითად საშუალებას და მას ყოველთვის შეუძლია მოითხოვოს ფულადი კომპენსაცია ვალდებულების შეუსრულებლობის (დარღვევის) შემთხვევაში.

71. ზიანის ანაზღაურების საკითხთან მიმართებით, როგორც კონტინენტური ევროპის, ისე საერთო სამართლის სისტემის ქვეყნები ადგენენ საერთო ზოგად პრინციპებს: ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში ფულადი ანაზღაურების მიზანია დაზარალებული მხარის ქონებრივი დანაკარგების კომპენსაცია. კრედიტორი არ უნდა დაზარალდეს მატერიალურად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში. მოვალის მხრიდან ზიანის ანაზღაურებამ უნდა გამოიწვიოს კრედიტორის აღდგენა იმ მდგომარეობაში, რომელშიც იგი იქნებოდა, თუკი მოვალე ვალდებულებას ჯეროვნად შეასრულებდა. დოქტრინაში ასეთ მიდგომას უწოდებენ დადებით სახელშეკრულებო ინტერესების დაცვას, განსხვავებით უარყოფითი სახელშეკრულებო ინტერესების დაცვისაგან, რომლის მიზანსაც წარმოადგენს კრედიტორის იმ მატერიალური მდგომარეობის უზრუნველყოფა, რომელშიც იგი იქნებოდა, თუკი ხელშეკრულება საერთოდ არ დაიდებოდა და რომლის დაცვაც, როგორც წესი, ხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც ხელშეკრულება ბათილად იქნება აღიარებული.

72. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების, მისი ნების გარეშე, ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც (შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 9, თბილისი, 2019).

73. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, „პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც პირს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურად განვითარების შემთხვევაში ანუ ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო (შდრ. გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 10, თბილისი, 2019).

74. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 411-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად წარმოშობილი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად მიიჩნევა შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში ასახული განმარტების თანახმად, ზემოაღნიშნული ნორმის მიხედვით, სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, იგულისხმება მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება. ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუღებელი შემოსავალი, ანუ ანაცდური მოგება (lucrum cessans). მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელიც არ იარსებებდა, ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირი კავშირი გულისხმობს მოვლენების, მოქმედებისა და შედეგის იმ ლოგიკურ ბმას, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს (იხ.: სუსგ №ას-459-438-2015, 07.10.2015წ.; №ას-754-2021, 02.12.2021წ.).

75. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს სადავო მოძრავი ნივთის მფლობელის სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არც მიუღებელი შემოსავლის სახით არსებული ქონებრივი დანაკლისის გამო, ვინაიდან მოსარჩელემ სათანადოდ ვერ დაამტკიცა, რომ ავტომანქანას იყენებდა შემოსავლის მიღების საშუალებად.

76. საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის არგუმენტს, რომ სააპელაციო პალატას არ შეუფასებია მოპასუხის შესაგებელში მითითებული არგუმენტი სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. საქმის მასალებში წარმოდგენილ მოპასუხის დაზუსტებულ შესაგებელში მხარემ დავის განხილვის სამოქალაქო საპროცესო კანონდებლობით დადგენილ ეტაპზე წარადგინა მოთხოვნის განხოციელების შემაფერხებელი შესაგებელი ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით (იხ. ტომი 1, ს.ფ 367), თუმცა მხარემ სასარჩელო მოთხოვნის კანონით დადგენილი ვადის დარღვევით წარდგენის ფაქტი ვერ დაადასტურა.

77. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

78. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხე კასატორმა გასაჩივრებულ ნაწილში სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლის არსებობა სარწმუნოდ დაასაბუთა, რის გამოც მისი საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო სარჩელს ეთქვას უარი დაკმაყოფილებაზე.

79. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2025 წლის 7 მარტის განცხადებით მოსარჩელემ მიუთითა, რომ ეცნობა მისი საკასაციო საჩივრის განუხილველად დატოვებისა და სახელმწიფო ბაჟის 70%-ის დაბრუნების შესახებ, თუმცა მოითხოვა ზედმეტად გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის დაბრუნება.

80. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელე კასატორს სახელმწიფო ბაჟი ზედმეტობით არ გადაუხდია. საკასაციო საჩივრის დავის საგნის ღირებულების შესაბამისად, მან წარმოადგინა სახელმწიფო ბაჟის სახით 6000 ლარის გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი, საიდანაც, სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად (საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი) დაუბრუნდა გადახდილი თანხის 70%-ის შესაბამისი 4200 ლარი. შესაბამისად, მისი მოთხოვნა დაუსაბუთებელია.

81. სსსკ-ის კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

82. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებული არ არის. შესაბამისად, ი.კ–ძეს მოპასუხის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს შპს „ს.ჯ.პ–ის“ მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი 300 ლარის ანაზღაურება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. შპს „ს.ჯ.პ–ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. ი.კ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. ი.კ–ძეს შპს „ს.ჯ.პ–ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 ლარის ანაზღაურება;

5. ი.კ–ძის მოთხოვნა ზედმეტად გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის დაბრუნების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

6. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი