საქმე №ას-1537-2024

05 მარტი, 2025 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

გიზო უბილავა (მომხსენებელი), ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – ქ.დ–ია, ნ.დ–ია, ი.დ–ია (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.დ–ია (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 08 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანამესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ი.დ–იამ (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ქ.დ–იას (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“ ან „პირველი კასატორი“), ნ.დ–იას (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“ ან „მეორე კასატორი“) და ი.დ–იას (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“, „მამკვიდრებლის ცოლი“ ან „მესამე კასატორი“) მიმართ და მოითხოვა მოსარჩელე ცნობილ იქნას უძრავი ქონების/მიწის ნაკვეთის, მდებარე: გარდაბანი, სოფელი ......., ს.კ. ..... (შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონება“ ან „სადავო ქონება“) 1/8 ნაწილის (ბ.დ–ას (შემდგომში - „მამკვიდრებელი“) კუთვნილი ½ ნაწილის ¼) მესაკუთრედ.

2. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 05 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების 1/8 ნაწილის მესაკუთრედ.

4. მოპასუხეებმა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინეს სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 08 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1. მამკვიდრებელი და მესამე მოპასუხე დაქორწინდნენ 1980 წლის 06 დეკემბერს;

6.2. 2012 წლის 13 სექტემბერს, ე.ი. ქორწინების განმავლობაში, მეუღლეებმა შეიძინეს სადავო უძრავი ქონება, რომელიც საჯარო რეესტრში მამკვიდრებლის ცოლის სახელზე დარეგისტრირდა;

6.3. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2023 წლის 29 ივლისს;

6.4. მოსარჩელე მამკვიდრებლის შვილია. მამკვიდრებლის შვილები ასევე არიან პირველი და მეორე მოპასუხეები;

6.5. 2023 წლის 25 სექტემბერს, ე.ი. მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ორ თვეში, მოსარჩელემ სამკვიდროს მისაღებად განცხადებით მიმართა ნოტარიუსს.

7. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტები და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-8, 173-ე, 312-ე, 1158-1159-ე, 1161-1162-ე, 1164-ე, 1168-ე, 1306-1307-ე, 1319-1320-ე, 1328-ე, 1336-ე, 1421-ე და 1424-ე მუხლების საფუძველზე, სარჩელი მართებულად დააკმაყოფილა.

8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მამკვიდრებელმა და მესამე მოპასუხემ სადავო ქონება ქორწინების განმავლობაში შეიძინეს და მათ საქორწინო ხელშეკრულება არ დაუდიათ. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ სადავო ქონება საჯარო რეესტრში მთლიანად მესამე მოპასუხის სახელზე აღირიცხა, მისი 1/2 ნაწილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158.1 მუხლის საფუძველზე, მამკვიდრებელს ეკუთვნოდა.

9. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 323-ე, 184-ე მუხლებზე დაყრდნობით განმარტა, რომ მამკვიდრებელი სადავო ქონებაში კუთვნილ წილზე უფლებას დაკარგავდა, თუ წერილობით გამოხატავდა ნებას მისი განკარგვის ან მიტოვების თაობაზე. ამ გარემოებაზე აპელანტებს არ მიუთითებიათ და აღნიშნული არც საქმის მასალებით დასტურდება, ხოლო კანონის საფუძველზე არსებული უფლების საჯარო რეესტრში დაურეგისტრირებლობა საკუთრების დაკარგვას არ იწვევს; ამასთან, აპელანტებმა ვერ დაამტკიცეს, რომ მამკვიდრებელმა სადავო ქონებაში წილზე უარი ზეპირად განაცხადა, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 6.1 და 59-ე მუხლებიდან გამომდინარე, ზემოხსენებული გარემოების დამტკიცების შემთხვევაშიც კი, მამკვიდრებლის მიერ გამოვლენილი ნება გამოვლენისთანავე ბათილად ჩაითვლებოდა და საკუთრების დაკარგვას არ გამოიწვევდა.

10. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328.2, 1336-ე, 1421.2, 1424-ე მუხლებით და განმარტა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მის სამკვიდროში შევიდა სადავო ქონების 1/2 წილი; მხარეები მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან და მისი სამკვიდროდან თანაბარი, ე.ი. სადავო ქონების 1/8-1/8 წილი ეკუთვნით; დადგენილია, რომ მოსარჩელემ სამკვიდროს მისაღებად ნოტარიუსს მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში მიმართა, რაც ნიშნავს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სარჩელი დასაბუთებული იყო და საქალაქო სასამართლომ ის მართებულად დააკმაყოფილა.

11. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 29.12.2020წ. გადაწყვეტილებას წინამდებარე საქმესთან კავშირი არა აქვს, რის გამოც მან სააპელაციო საჩივარი ამ თვალსაზრისით არ შეამოწმა.

12. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოპასუხეებმა წარადგინეს საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს. კასატორებმა ასევე მოითხოვეს საქმის განსახილველად დიდი პალატისათვის გადაცემა, რადგან მიაჩნიათ, რომ წინამდებარე საქმე პრეცედენტულია და მნიშვნელოვანია სასამართლო პრაქტიკისათვის.

13. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

13.1. სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა მოპასუხის პოზიცია მამკვიდრებლის ნების დადგენასა და ფაქტობრივ გარემოებათა თანხვედრასთან დაკავშირებით. კერძოდ, როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, მესამე მოპასუხემ სადავო უძრავი ქონება 2012 წელს შეიძინა და შეძენიდან მუდმივად პირად საკუთრებასა და სარგებლობაში გააჩნდა. აღნიშნულ ქონებასთან დაკავშირებით მამკვიდრებელს პრეტენზია ან მოთხოვნა არ ჰქონია და მხარეთა შეთანხმებით ის მესამე მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებას წარმოადგენდა. უძრავი ქონების მისი შეძენიდან მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე მესამე მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებაში აღრიცხვა ადასტურებს მამკვიდრებლის ნებას. მოსარჩელემ სხვაგვარი ნების არსებობის ფაქტი ვერ დაადასტურა;

13.2. სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი. კერძოდ, უპირველეს ყოვლისა, მოსარჩელეს უნდა დაედასტურებინა, რომ მამკვიდრებელს, როგორც მეუღლეს, პრეტენზია ჰქონდა მესამე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ქონების 1/2 წილზე და მხოლოდ ამის შემდგომ ეკისრებოდა მოპასუხეს საპირისპიროს დადასტურების ვალდებულება;

13.3. დაუსაბუთებელია ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მითითება, რომ მოპასუხემ სადავო ქონებაზე ინდივიდუალური საკუთრების არსებობის ფაქტი ვერ დაადასტურა. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქონება რეგისტრირებულია მხოლოდ მესამე მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებაში. გარდა ამისა, სამოქალაქო კანონმდებლობა (სამემკვიდრეო სამართალი) პირდაპირ არ არეგულირებს ცოცხლად დარჩენილი მეუღლის საკუთრებაში არსებული ქონების სამკვიდრო მასაში შეტანის შემთხვევას. ასეთ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია დადგინდეს მამკვიდრებლის ნება, რომ მას ჰქონდა პრეტენზია/მოთხოვნა მეუღლის საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე. საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე კი, მიჩნეული უნდა იყოს, რომ მამკვიდრებლის ნება გამოხატულია იმგვარად, როგორც გარდაცვალების დროისათვის ფიქსირდებოდა;

13.4. კასატორმა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1164-ე მუხლზე მითითებით განმარტა, რომ კანონმდებელი პირდაპირ და იმპერატიულად ითვალისწინებს, რომ ქორწინების განმავლობაში ქონების გაყოფის მიმართ პრეტენზია ცხადად და არაორაზროვნად უნდა გამოხატოს თავად სამართლებრივი ურთიერთობის მხარემ და მისი ნების დადგენა აუცილებელია;

13.5. მამკვიდრებლის ნების დადგენის განსაკუთრებულ მნიშვნელობაზე საკონსტიტუციო სასამართლომ მიუთითა 29.12.2020წ. N2/3/1337 გადაწყვეტილებაში, თუმცა აღნიშნულზე სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა. დასახელებული გადაწყვეტილება განამტკიცებს საკუთრების უფლების დაცვის სტანდარტს, კერძოდ, მსგავსი კატეგორიის საქმეთა განხილვისას მნიშვნელოვანია შესწავლილ იქნეს მამკვიდრებლის ნება და მხოლოდ ამის შემდეგ იქნეს მიღებული გადაწყვეტილება;

13.6. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა გადაწყვეტილების დასაბუთებისას არასწორად გამოიყენეს და განმარტეს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე და 1159-ე მუხლები. კერძოდ, აღნიშნული სამართლებრივი ნორმები არეგულირებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ქორწინების სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, ამავე სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეები - ერთი მეუღლე მეორე მეუღლეს ედავება გარკვეულ უფლებაში ან ითხოვს ისეთი ფაქტის აღიარებას, რომელიც ქორწინების სამართლებრივი დანაწესებიდან გამომდინარეობს.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

15. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

16. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

17. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

18. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

19. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენიათ.

20. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია მოსარჩელის, როგორც მამკვიდრებლის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრის, სადავო უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობის მართლზომიერება. კასატორები სადავოდ ხდიან აღნიშნული ქონების სამკვიდროში ჩათვლას. მათი მტკიცებით, სადავო ქონება მესამე მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებას წარმოადგენს, რასაც საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს.

21. საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორების შედავებას კანონის არასწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ საოჯახო კანონმდებლობით მეუღლეთა საკუთრება იყოფა ორ ნაწილად: ინდივიდუალურ ანუ განცალკევებულ და საერთო, თანაზიარ საკუთრებად. ინდივიდუალურია ისეთი ქონება, რომელიც ერთ-ერთ მეუღლეს ეკუთვნის და თვითონვე განკარგავს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1161-ე, 1162-ე მუხლების მიხედვით, ასეთად ითვლება ქონება, რომელიც თითოეულ მათგანს ეკუთვნოდა დაქორწინებამდე და ქონება, რომელიც ქორწინების განმავლობაში მიღებულია მემკვიდრეობით ან ჩუქებით, ასევე, ინდივიდუალური სარგებლობის ნივთები, ძვირფასეულობის გარდა. მეუღლეთა საერთო საკუთრების წარმოშობის საფუძვლებს განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლი, რომლის თანახმად, მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი; ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი.

22. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლი ადგენს მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონების მათ საერთო ქონებად, თანასაკუთრებად არსებობის პრეზუმფციას. ნორმა განსაზღვრავს მეუღლეთა თანასაკუთრების რეჟიმს, რომლითაც დადგენილია მათი უფლებები ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონების მიმართ და ემსახურება ოჯახის ინტერესების დაცვის მიზანს, კერძოდ, ივარაუდება, რომ ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონება შეძენილია ოჯახის გაძღოლის, საერთო მიზნების უზრუნველსაყოფად, მიუხედავად იმისა, ვის სახელზეა იგი შეძენილი ან რომელი მეუღლის მიერ არის გადახდილი თანხა. შესაბამისად, დავის შემთხვევაში ქორწინების განმავლობაში ქონების შეძენის ფაქტი (კანონით დადგენილი გამონაკლისების გარდა) საკმარისი საფუძველია ქონების მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევისათვის. სადავო ქონების თანასაკუთრებად პრეზუმირების ფარგლებში, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომელიც სადავოდ ხდის ამ გარემოებას (იხ. სუსგ საქმე Nას-7-7-2016, 16 მარტი, 2016 წელი; Nას-1426-1346-2017, 02 მარტი, 2018 წელი; Nას-180-169-2017, 19 ივლისი, 2018 წელი).

23. ამდენად, უძრავ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველია მეუღლეთა მიერ ამ ქონების შეძენა ქორწინების განმავლობაში. შესაბამისად, მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების წრე შემდეგია: მეუღლეები ერთმანეთთან რეგისტრირებულ ქორწინებაში უნდა იმყოფებოდნენ და უნდა არსებობდეს მეუღლეთა საერთო ქონება.

24. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონება შეძენილია მამკვიდრებლისა და მესამე მოპასუხის ქორწინების პერიოდში. ამასთან, სადავო არ არის, რომ მეუღლეთა შორის საქორწინო ხელშეკრულება არ დადებულა, რაც ქონების განსხვავებულ სამართლებრივ რეჟიმზე მიუთითებდა. შესაბამისად, ზემოთ მითითებული სამართლებრივი ნორმიდან გამომდინარე, დასახელებული ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიიჩნევა (იხ. მაგ., სუსგ საქმე Nას-1314-2020, 22 თებერვალი, 2022 წელი; Nას-1558-2023, 09 თებერვალი, 2024 წელი) და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის მე-2 ნაწილის [სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ – ამ ქონების ღირებულება] მიხედვით, მისი ½ ნაწილი შედის მამკვიდრებლის სამკვიდროში. კასატორებს აღნიშნულის საწინააღმდეგო კვალიფიციური შედავება არ წარმოუდგენიათ.

25. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელი და საფუძველს მოკლებულია კასატორების შედავება, რომ მამკვიდრებელს სიცოცხლეში სადავო ქონებასთან დაკავშირებით მოთხოვნა ან პრეტენზია არ განუცხადებია და ის მესამე მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებას წარმოადგენდა. საკასაციო სასამართლო კვლავ განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგებულია მეუღლეთა ინდივიდუალური და საერთო საკუთრების წარმოშობის საფუძვლები და აღნიშნული მეუღლეთა ნებაზე დამოკიდებული არ არის. ამასთან, ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებას ინდივიდუალურ საკუთრებად ვერ გადააქცევს მხოლოდ საჯარო რეესტრში მისი ერთ-ერთი მეუღლის სახელზე რეგისტრაციის ფაქტი.

26. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო; თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. იმავე კოდექსის 1424-ე მუხლის მიხედვით, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

27. ამრიგად, ცალსახაა, რომ სამკვიდროს გახსნის შედეგად მემკვიდრეობის მიღებისათვის მხოლოდ მემკვიდრეობის უფლების ქონა საკმარისი არ არის, ანუ მხოლოდ უფლების არსებობა არ წარმოშობს იურიდიულ შედეგს. აღნიშნული უფლების სარეალიზაციოდ აუცილებელია კონკრეტული მოქმედების განხორციელება - მემკვიდრეობის მიღება (იხ. სუსგ საქმე Nას-851-800-2010, 16 თებერვალი, 2011 წელი). ამასთან, მემკვიდრეობის მიღება სამართლებრივი ძალის მატარებელია მაშინ, თუ იგი კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში განხორციელდა. გარდაცვლილი პირის დანაშთ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობისათვის სავალდებულოა, მემკვიდრემ სამკვიდროს გახსნიდან 6-თვიან ვადაში განახორციელოს ერთ-ერთი იურიდიული მნიშვნელობის მქონე მოქმედება: დაეუფლოს სამკვიდროს ან მიმართოს ნოტარიუსს სამკვიდრო მოწმობის გაცემის თხოვნით. სამკვიდროს მიღება მემკვიდრის ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე ხდება. იგი მიმართულია მემკვიდრეობის მისაღებად, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდეს მის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ (იხ. სუსგ საქმე Nას-1092-2020, 22 იანვარი, 2021 წელი).

28. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელემ, როგორც მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრემ, შვილმა სამკვიდრო მიიღო. კერძოდ, მან კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში მიმართა ნოტარიუს განცხადებით მამკვიდრებლის სამკვიდროს მიღების შესახებ, რაც, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო სამკვიდრო ქონების შესაბამის წილზე მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობის საფუძველია.

29. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს, რომ საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 29.12.2020წ. N2/3/1337 გადაწყვეტილებას მოცემულ საქმესთან კავშირი არ აქვს. წინამდებარე საქმეში დავის საგანია სამკვიდრო ქონების წილზე მამკვიდრებლის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრის მესაკუთრედ ცნობა, ხოლო აღნიშნულ საკონსტიტუციო დავაში დავის საგანს წარმოადგენდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1455-ე მუხლის კონსტიტუციურობა, რომელიც სამკვიდროს გაყოფას, კერძოდ კი, საჩუქრის მემკვიდრის წილში ჩათვლის საკითხს არეგულირებს. შესაბამისად, მითითებული საკონსტიტუციო დავის ფარგლებში შემოწმდა კონკრეტულად სამოქალაქო კოდექსის 1455-ე მუხლით გათვალისწინებული შეზღუდვის კონსტიტუციასთან შესაბამისობა.

30. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორებს არ წარმოუდგენიათ იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

31. საქმის განსახილველად დიდი პალატისათვის გადაცემის თაობაზე კასატორების შუამდგომლობასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391¹-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმის საკასაციო წესით განმხილველ სასამართლოს შეუძლია მოტივირებული განჩინებით საქმე განსახილველად გადასცეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას, თუ: ა) საქმე თავისი შინაარსით წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას; ბ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს სხვა საკასაციო პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას); გ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს დიდი პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას).

32. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, განსახილველ შემთხვევაში არ იკვეთება სსსკ-ის 391¹-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წანამძღვარი საქმის განსახილველად დიდი პალატისათვის გადასაცემად. ამასთან, წინამდებარე განჩინებაში მითითებულია არაერთი განჩინება, რომლითაც დადგენილია სტაბილური პრაქტიკა და რომლისგან განსხვავებული სამართლებრივი საკითხებიც განსახილველ საქმეზე არ იკვეთება. რაც შეეხება კასატორების მითითებას მოსარჩელისა და საკასაციო სასამართლოს თანამშრომლის ნათესაურ კავშირთან დაკავშირებით, დაუსაბუთებელია და საქმის დიდი პალატისათვის გადაცემის წინაპირობას არ წარმოადგენს. შესაბამისად, არ არსებობს კასატორების ზემოაღნიშნული შუამდგომლობის დაკმაყოფილების საფუძველი.

33. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

34. ამდენად, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 375 ლარისა და 749,75 ლარის, ჯამში 1 124,75 ლარის 70% – 787,33 ლარი.

35. მოწინააღმდეგე მხარე/მოსარჩელე ითხოვს მის მიერ საკასაციო სასამართლოში წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 500 ლარის კასატორებისათვის დაკისრებას.

36. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადების თანახმად, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

37. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგნისა და წარმომადგენლის მიერ საკასაციო სასამართლოში განხორციელებული იურიდიული მნიშვნელობის მოქმედებების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის შუამდგომლობა ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და კასატორებს მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ დაეკისროთ ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო სასამართლოში წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად 100 ლარის გადახდა, ხოლო დანარჩენ ნაწილში შუამდგომლობა არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ქ.დ–იას, ნ.დ–იას და ი.დ–იას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. ქ.დ–იას (პ.ნ. ......), ნ.დ–იას (პ.ნ. .......) და ი.დ–იას (პ.ნ. .......) დაუბრუნდეთ ნ.დ–იას მიერ 2024 წლის 12 ნოემბერს №7090 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 375 ლარისა და 2024 წლის 25 დეკემბერს №5867 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 749,75 ლარის, ჯამში 1 124,75 ლარის 70% – 787,33 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი: TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი: 300773150;

3. ი.დ–იას შუამდგომლობა სასამართლოსგარეშე ხარჯის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს და ქ.დ–იას, ნ.დ–იას და ი.დ–იას ი.დ–იას სასარგებლოდ დაეკისროთ ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო სასამართლოში წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად 100 ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდეს;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: გიზო უბილავა

ლევან მიქაბერიძე