27 მარტი, 2025 წელი,

#ას-1529-2024 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს „ჯ.უ.ე.ფ–რი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „ს.კ. ე.ჯ–ია“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 25 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გაჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. შპს „ჯ.უ.ე.ფ–რი“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი, კომპანია ან დამზღვევი) ასაჩივრებდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 სექტემბრის განჩინებას თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 4 ნოემბრის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ამ გადაწყვეტილებით სს „ს.კ. ე.ჯ–იას“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე, მზღვეველი ან ს.კ.) წინააღმდეგ სადაზღვევო შემთხვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებისა და თანხის დაკისრების თაობაზე აღძრული მოთხოვნა უარყოფილ იქნა. საკასაციო პრეტენზიით, გასაჩივრებული განჩინება, მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით, დაუსაბუთებელია, სახელდობრ:

1.1. კასატორის მითითებით, საქმეში დაცული მტკიცებულებებით დაადასტურა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისა და ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების არსებობის ფაქტობრივსამართლებრივი საფუძველი. მოპასუხემ კი, დამზღვევის მიერ სათანადო ზრუნვის ვალდებულების შეუსრულებლობა, შესაბამისად უხეში გაუფრთხილებლობის ფაქტი, რაც შეიძლება გამხდარიყო მზღვეველის მხრიდან სადაზღვევო თანხის გადახდაზე უარის თქმის საფუძველი, ვერ დაადასტურა. (დეტალურად იხ. საკასაციო საჩივარი).

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 27 თებერვლის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

3. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

4. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

4.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

4.2. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

4.3. მოსარჩელე წყლის მიმწოდებელი კომპანიაა, რომელიც თბილისის მოსახლეობას უწევს წყალმომარაგებისა და წყალარიდების მომსახურებას, სემეკის 2008 წლის 26 ნოემბრის N32 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესებისა“ და სემეკის მიერ 2011 წლის 21 დეკემბერს გაცემული N005 წყალმომარაგების ლიცენზიის შესაბამისად.

4.4. მოსარჩელესა და სს „ს.კ. ა. ჯ–ს“ შორის 2014 წლის 28 თებერვალს დაზღვევის სფეროში ურთიერთთანამშრომლობის შესახებ NICG/AG 14/054 ხელშეკრულება დაიდო, რომლის საგანს სამოქალაქო ფარგლებში მზღვეველის მიერ განსაზღვრული პასუხისმგებლობა წარმოადგენდა.

4.5. დაზღვევის სფეროში ურთიერთთანამშრომლობის სპეციფიკური პირობები ხელშეკრულების N1 და N2 დანართებით და სადაზღვევო პოლისით განისაზღვრა.

4.6. მზღვეველი დამზღვევს უნაზღაურებს - ნებისმიერ ისეთ თანხას, რომლის გადახდაზეც სამართლებრივად პასუხისმგებელია დამზღვევი წინამდებარე დაზღვევით დაფარული სადაზღვევო შემთხვევიდან წარმოშობილი ზარალის ასანაზღაურებლად; რომელიც მოხდა სადაზღვევო პერიოდის განმავლობაში, დადგა დაფარულ ტერიტორიაზე, მოხდა პოლისში მითითებული დამზღვევის საქმიანობის მიმდინარეობის დროს და დამზღვევის წინააღმდეგ აღძრულია ზარალის ანაზღაურების შესახებ სარჩელი მესამე მხარის მიერ; ასევე ზემოთქმულთან დაკავშირებით მოსარჩელის ხარჯებსა და დანახარჯებზე სამართლებრივად დაკისრებულ პასუხისმგებლობას;

მზღვეველი პასუხისმგებელია სადაზღვევო შემთხვევიდან წარმოქმნილი ზარალის მხოლოდ იმ ოდენობაზე და მოსარჩელეთა იმ ხარჯებსა და დანახარჯებზე, რომელიც აღემატება ფრანშიზას (იხ. ხელშეკრულების N1 დანართი; ზოგადი სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაზღვევის პირობები).

4.7. მხარეთა შეთანხმებით ფრანშიზა არ ანაზღაურდებოდა (ფრანშიზა ნიშნავს არანაზღაურებად ზარალს გადასახდელს დამზღვევის მიერ ნებისმიერ ზარალთან და ხარჯებთან დაკავშირებით. მზღვეველი პასუხისმგებელი იყო მხოლოდ ამ თანხის ზემოთ).

4.8. ფრანშიზა თითოეულ და ყველა შემთხვევაზე - 15 000 აშშ დოლარით განისაზღვრა (იხ. სადაზღვევო პოლისი).

4.9. დაზღვევის პერიოდი 2014 წლის 28 თებერვლიდან - 2015 წლის 1 მარტამდე დადგინდა. სადაზღვევო ანაზღაურების მოთხოვნა შესაძლებელი იყო დამზღვევის/დაზღვეულის წინააღმდეგ დაზღვევის პერიოდში და მისი ამოწურვიდან 12 თვეში აღძრულ სარჩელებზე, იმ პირობით, რომ შემთხვევა, რომელიც გახდა ზარალისა და სარჩელის აღძვრის მიზეზი, სადაზღვევო პერიოდში წარმოიშვა (იხ. პოლისი).

4.10. საგამონაკლისო პირობების შესაბამისად - წინამდებარე სადაზღვევო პირობები გამორიცხავს ნებისმიერ შემდეგ პასუხისმგებლობას … სადაზღვევო პოლისის მფლობელის საკუთრებაში არსებული ან სადაზღვევო პოლისის მფლობელის ან ნებისმიერი თანამშრომლის მზრუნველობის, მეურვეობის ან კონტროლის ქვეშ არსებული ქონების დაზიანებაზე….(იხ. დანართი N1, პუნქტი 3).

4.10.1. სადაზღვევო პოლისის მფლობელმა უნდა გასწიოს სათანადო მზრუნველობა ნებისმიერი ზიანის ზარალის ან დაზიანების თავიდან აცილების, აგრეთვე, შენობა-ნაგებობების, კორპორაციული ქონების, დაზიანების აღმოფხვრის მიზნით.

საჭიროებისამებრ უნდა გამოასწოროს ნებისმიერი ხარვეზი ან აღმოფხვრას ნებისმიერი საფრთხე და მიიღოს დამატებითი სიფრთხილის ზომები დაუყოვნებლივ, როგორც კი, ამგვარი ხარვეზი ან საფრთხე თავს იჩენს (იხ. შეთანხმების 2 მუხლი).

4.11. დაზღვევის პერიოდში, კერძოდ, 19.02.2015 წ. 13.03.2015 წ. და 06.04.2015 წ. მოსარჩელეს ....... მე-3 ქუჩის გასასვლელი N19-დან სასმელი წყლის მილის სავარაუდო დაზიანების თაობაზე აცნობეს. განცხადებების მიხედვით შ.ტ–ნი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც შეტყობინების ავტორი) განმარტავდა, რომ სასმელი წყლის მილის დაზიანების შედეგად მისი საცხოვრებელი სახლიც ზიანდებოდა და ითხოვდა როგორც დაზიანების შეჩერებას ისე ზარალის ანაზღაურებას.

4.12. შეტყობინების ავტორმა, მოსარჩელესთან შეთანხმების მიუღწევლობის გამო, სარჩელი აღძრა საცხოვრებელ სახლზე სასმელი წყლის მილის დაზიანებით მიყენებული ზიანის - 76 881 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.

4.13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება), სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს (განსახილველ დავაში მოსარჩელეს) მოსარჩელის სასარგებლოდ - 76 881 ლარისა და მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2 306.43 ლარის, ჯამურად - 79 187.43 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.

4.13.1. სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოში მოპასუხის (განსახილველ დავაში მოსარჩელის) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი ჯამურად - 4 228,44 (3075.24+1153.20) ლარია.

4.14. 2019 წლის 28 ოქტომბერს (იძულებითი აღსრულების თავიდან აცილების მიზნით), მოსარჩელემ ნ.ტ–ს (შეტყობინების ავტორის უფლებამონაცვლეს) დაკისრებული თანხა - 76 881 ლარი აუნაზღაურა.

4.15. დაზღვეულმა დამზღვევს წერილობით მიმართა, სამართალწარმოების ფარგლებში მოსარჩელე ორგანიზაციისათვის დაკისრებული თანხების ანაზღაურების მოთხოვნით.

4.16. მოსარჩელემ საკუთრებაში არსებული წყლის მილის (ხაზოვანი ნაგებობა) სათანადო მოვლა ვერ უზრუნველყო, რამაც შეტყობინების ავტორის უძრავი ნივთის დაზიანება (დიდი ხნის მანძილზე დაზიანებული საკანალიზაციო წყალმომარაგების მილგაყვანილობიდან გამონადენი წყლების ზემოქმედებით) გამოიწვია, ეს გარემოება მზღვეველის მიერ თანხის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველია.

5. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, სადაზღვევო შემთხვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, სსკ-ის 799.1. (დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება), 820-ე (ზიანის დაზღვევისას მზღვეველმა ზიანი უნდა აანაზღაუროს ფულით) და 839-ე (სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვევლი მოვალეა გაათავისუფლოს დამზღვევი იმ ვალდებულებისაგან, რომელიც მას ეკისრება მესამე პირის წინაშე დაზღვევის პერიოდში წარმოშობილი პასუხისმგებლობის გამო) მუხლებიდან გამომდინარეობდა.

6. დაზღვევის ხელშეკრულება ორმხრივი, სასყიდლიანი და რეალური ხელშეკრულებაა. ამასთან, დაზღვევის ხელშეკრულება ორმხრივ მავალდებულებელი გარიგებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ დამზღვევი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო შენატანი, ხოლო მზღვეველი მოვალეა აანაზღაუროს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი. დაზღვევის ხელშეკრულების საგანია მზღვეველის მიერ დამზღვევისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფა (იხ. სუსგ საქმე №ას-663-624-2011, 17 თებერვალი, 2012 წელი). დამზღვევისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი გამოწვეულია მხარეთა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით და არ არსებობს შემთხვევის ანაზღაურების გამომრიცხავი გარემოება.

7. დაზღვევის ხელშეკრულების საფუძველზე წამოჭრილი დავის დროს მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის შემდეგნაირად ნაწილდება: დამზღვევმა უნდა ამტკიცოს სადაზღვევო შემთხვევასა და მიღებულ ზიანს შორის „causa proxima-ს“ არსებობა, მეორე მხრივ, მზღვეველმა უნდა ამტკიცოს, რომ ზიანის გამომწვევი მიზეზი წარმოადგენს კანონის ან ხელშეკრულების გამონაკლისს, რის გამოც, მასზე ვერ გავრცელდება სადაზღვევო დაფარვა.

8. განსახილველ შემთხვევაში, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაზღვევის პირობებით ნაკისრი სანათადო ზრუნვის ვალდებულების შეუსრულებლობა (ხელშეკრულების ზოგადი პირობების მე-2 მუხლი) და ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ, თავისი უმოქმედებოთ გამოიწვია მესამე პირის მიმართ წარმოქმნილი ზიანი, მზღვეველის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების საფუძველია, სახელდობრ:

9. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განსაკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში. სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (dolus) და გაუფრთხილებლობა (culpa), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია.

ცივილისტურ დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაში გამოიყენება განზრახ ბრალის ის ცნება, რომელიც სისხლის სამართალშია შემუშავებული. განზრახ მოქმედებს ის, ვინც აცნობიერებს თავისი მოქმედების როგორც შედეგს, ისე მისი მოვალეობებისადმი წინააღმდეგობას და ამას აკეთებს საკუთარი სურვილით.

გაუფრთხილებლობა ბრალის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა სამოქალაქო სამართალში. თუ განზრახვასთან მიმართებით ცივილისტიკა მთლიანად სისხლის სამართალს ემყარება, გაუფრთხილებლობაში მას გარკვეული კორექტივები შეაქვს. გაუფრთხილებლობა გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელი აუცილებელი წინდახედულობისა და ყურადღებიანობის უგულებელყოფას.

კერძო სამართალში დამკვიდრებული გაუფრთხილებლობის კონცეფცია ძირეულად განსხვავდება სისხლის სამართალში განმტკიცებული ანალოგიისაგან. „გაუფრთხილებლად მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ აუცილებელ ყურადღებიანობას“, რომელიც განისაზღვრება ობიექტური მასშტაბით და არა კონკრეტული ინდივიდის პიროვნებიდან გამომდინარე. სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეს მოეთხოვება მისი პროფესიის „საშუალო წარმომადგენლისათვის“ დამახასიათებელი ჩვეული წინდახედულების დაცვა (იხ., ცვაიგერტი/კიოტცი, შედარებითი სამართალმცოდნეობის შესავალი კერძო სამართლის სფეროში, ტომი II, 2001, 290) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1091-2022, 23 თებერვალი, 2023 წელი).

10. გაუფრთხილებლობა სამოქალაქო სამართალში იყოფა ორ სახედ: უხეში გაუფრთხილებლობა (culpa lata) და მარტივი გაუფრთხილებლობა (culpa levis).

უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებს ის, ვინც თავისი ქმედებით სამოქალაქო ბრუნვისათვის დამახასიათებელ აუცილებელი ყურადღებიანობის მოთხოვნებს არღვევს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით, რის გამოც განზრახვა და უხეში გაუფრთხილებლობა ხშირად ერთ სიბრტყეზე განიხილება.

მარტივი გაუფრთხილებლობისას კი გონივრული წინდახედულებისა და ყურადღებიანობის დარღვევის ხარისხი მნიშვნელოვნად შემცირებულია. უხეში გაუფრთხილებლობა, როგორც სამოქალაქო ბრუნვისათვის საჭირო გულმოდგინების განსაკუთრებით მძიმე, უჩვეულო ხარისხით დარღვევა, პასუხისმგებლობის საფუძვლად გამოიყენება, როცა ამის შესახებ პირდაპირ უთითებს კანონი.

ევროპული სამართლებრივი სისტემის ზოგიერთ ქვეყანაში განზრახი ქმედება მოიცავს უხეშ გაუფრთხილებლობასაც, რომელიც ხშირად მიიჩნევა dolus eventualis-ად (არაპირდაპირ განზრახვად) (Lando/ Beale, Principles of European Contract Law. Part I and II. Kluwer Law International. The Hague/London/Boston, 2000, 125).

მაგალითად, ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების 1:301 III მუხლის თანახმად, უხეში გაუფრთხილებლობა განზრახ ქმედებად განიხილება. „განზრახ ქმედებად ითვლება პირის გაცნობიერებული ქცევა, რომელიც გამიზნულად მიმართულია ქმედების სამართლებრივი შედეგების წარმოშობისაკენ, ასევე, უხეში გაუფრთხილებლობით განხორციელებული ქმედებაც, რომლის დროსაც პირი ითვალისწინებს თავისი ქცევის მოსალოდნელ სამართლებრივ შედეგს, მართალია, მიზანმიმართულად არ მიისწრაფვის, მაგრამ გულგრილად ეკიდება მის დადგომას.

ამის საპირისპიროდ, მარტივი გაუფრთხილებლობისას მხარე არ აცნობიერებს თავისი ქცევის შესაძლო სამართლებრივ შედეგს და, შესაბამისად, იგი განზრახ ქმედებად არ ჩაითვლება. ამრიგად, პრინციპები ერთმანეთისაგან განასხვავებს განზრახვას და მარტივ გაუფრთხილებლობას“ (Lando/ Beale, Principles of European Contract Law. Part I and II. Kluwer Law International. The Hague/London/Boston, 2000, 122-3).

ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების მიერ განზრახვის კატეგორიაში უხეში გაუფრთხილებლობის გაერთიანებას განსაზღვრული საფუძველი აქვს. ამის მიზეზი უნდა იყოს განზრახვისა და უხეში გაუფრთხილებლობისათვის საერთო დამახასიათებელი ნიშნის არსებობა – ორივე შემთხვევაში პირის მიერ საკუთარი ქმედების სამართლებრივი მნიშვნელობის გაცნობიერებისა და მისი შედეგების გათვალისწინების შესაძლებლობა, რაც უცხოა მარტივი გაუფრთხილებლობისათვის.

ამრიგად, ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპებში განვითარებული პოზიციის მიხედვით, განზრახვა და უხეში გაუფრთხილებლობა აუცილებლად გულისხმობს მხარის გაცნობიერებულ ქმედებას (იხ. ნათია ჩიტაშვილი, ბრალის მნიშვნელობა სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის განსაზღვრისთვის, თსუ-ს იურიდიული ფაკულტეტის „სამართლის ჟურნალი“, №1, 2009, გვ. 150-152) (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1479-2019, 21 იანვარი, 2020 წელი).

11. სსკ-ის 829-ე მუხლის თანახმად, მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით.

12. ზემოაღნიშნული ნორმა დაზღვევის ფუნდამენტურ პრინციპს განამტკიცებს. აღნიშნული პრინციპი დაზღვევის დოქტრინაში სადაზღვევო ინტერესის სახელით არის ცნობილი და დამზღვევს დაზღვევის ობიექტისადმი ზრუნვის ვალდებულებას აკისრებს. ნორმის მიზანია დამზღვევსა და მზღვეველს შორის კეთილსინდისიერი სახელშეკრულებო ურთიერთობების ჩამოყალიბება და საჯარო წესრიგის დაცვა. სადაზღვევო ინტერესის ცნების ქვეშ უხეში გაუფრთხილებლობის მოქცევა ამკაცრებს წინდახედულობის მოთხოვნას დამზღვევის მიმართ (https://gccc.tsu.ge/, ქეთევან ირემაშვილი, სსკ-ის 829-ე მუხლის კომენტარი, ბოლო დამუშავება: 16 მარტი, 2016).

13. იმის გათვალისწინებით, რომ სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლი მზღვეველს ათავისუფლებს ზიანის ანაზღაურების მოვალეობისაგან დამზღვევის განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის შემთხვევაში, დაზღვევის ხელშეკრულების მხარეებმა აღნიშნულისაგან განსხვავებულ პირობაზე შეთანხმების სურვილის არსებობისას (კერძოდ, ბრალის (განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით) მიუხედავად მზღვეველის მხრიდან ანაზღაურების ვალდებულება), ამის შესახებ ხელშეკრულებაში პირდაპირ უნდა მიუთითონ. თუ ხელშეკრულებით მხარეები პირდაპირ არ გაითვალისწინებენ ამ პირობას (პირდაპირ არ შეთანხმდებიან დამზღვევის ბრალით სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების შესახებ), აღნიშნული შემთხვევა დარეგულირდება სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლით, რომელიც განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით მომხდარი შემთხვევისას ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას გამორიცხავს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1319-1257-2014, 30 ოქტომბერი, 2015 წელი; სუსგ საქმე №ას-1664-2019, 31 მაისი, 2022 წელი).

14. ამასთან, საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს სსკ-ის 842-ე მუხლზეც რომლის მიხედვით, მზღვეველი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, თუ დამზღვევმა შეგნებულად გამოიწვია იმ გარემოების წარმოშობა, რისთვისაც მას ეკისრება პასუხისმგებლობა მესამე პირის წინაშე და აღნიშნავს, რომ წინამდებარე სადაზღვევო პირობები გამორიცხავდა ნებისმიერ შემდეგ პასუხისმგებლობას … სადაზღვევო პოლისის მფლობელის საკუთრებაში არსებული ან სადაზღვევო პოლისის მფლობელის ან ნებისმიერი თანამშრომლის მზრუნველობის, მეურვეობის ან კონტროლის ქვეშ არსებული ქონების დაზიანებაზე….(იხ. დანართი N1, პუნქტი 3).

15. დადგენილია, რომ სადაზღვევო ვადაში, კერძოდ, 19.02.2015 წ, 13.03.2015 წ. და 06.04.2015 წ. მოსარჩელეს ...... მე-3 ქუჩა გასასვლელი N19-დან სასმელი წყლის მილის სავარაუდო დაზიანების თაობაზე სამჯერ აცნობეს. განცხადებების მიხედვით, შეტყობინების ავტორი განმარტავდა, რომ სასმელი წყლის მილის დაზიანების შედეგად მისი საცხოვრებელი სახლიც დაზიანდა და ითხოვდა ზარალის ანაზღაურებას.

"მიზეზი თქვენთვის ცნობილია; ხუთი თვე სრულდება არანაირი რეაგირება არ ხდება თქვენი ორგანიზაციის მხრიდან; სახლის მდგომარეობა დღითიდღე უარესდება" - აღნიშნულია ერთ ერთ განცხადებაში; 06.04.15წ დათარიღებულ განცხადებაში მითითებულია: "სახლის ნგრევა გამოიწვია როგორც ცენტრალური წყლის, ასევე ცენტრალური საკანალიზაციო მილის ბოლო წლებში გახშირებულმა ავარიებმა";

16. ასევე დადგენილია, რომ კომპანიის წარმომადგენლები სამჯერ მივიდნენ

ადგილზე, შეისწავლეს მიზეზები, სახლის მდგომარეობა და დაასკვნეს რომ სახლს ესაჭიროებოდა სრული დემონტაჟი.

17. უდავოა, რომ შეტყობინების ავტორს უარი ეთქვა ზარალის ანაზღაუარებაზე (იხ. მოსარჩელის 08.05.2015 წლის N4624/09 წერილი).

18. დადგენილია ისიც, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, შეტყობინების ავტორის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს (განსახილველ დავაში მოსარჩელეს) მოსარჩელის სასარგებლოდ - 76 881 ლარისა და მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 2 306.43 ლარის, ჯამურად - 79 187.43 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.

18.1. ზემოაღნიშნულ საქმეში წარდგენილი სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2018 წლის 26 თებერვლის დასკვნიდან ირკვევა, რომ, საკვლევი შენობის ტექნიკური მდგომარეობა მწვავე ავარიულია. ვიზუალური შესწავლით დადგინდა: წინა ფასადზე ეზოს მხარეს არსებული მცირე ფართს და ავტოფარეხის იატაკს აშკარად ეტყობა, რომ გრუნტი დაწეულია და დეფორმირებულია მის ქვეშ წლების მანძილზე წყლების გადინების გამო. ნიშანდობლივია ის ფაქტი, რომ აღნიშნული მონაკვეთები დღეის მდგომარეობით მშრალია, რაც იმას მიუთითებს, რომ გრუნტის წყლების არსებობა არ ფიქსირდება. აქედან გამომდინარე შეიძლება დავასკვნათ, რომ შენობის ქვეშ გრუნტის გაწყლიანება გამოწვეულია წლების განმავლობაში ტექნოგენური წყლების მოდინებით. გრუნტმა განიცადა ჯდენითი დეფორმაციები, რამაც გამოიწვია კედლებში გაჩენილი ბზარები და დაზიანებები. მარჯვენა ტორსული კედლის მხარეს კუთხე ჩამონგრეულია, მიმდებარე შიდა კუთხე გახსნილა. ეს მონაკვეთი საფრთხის შემცველია. დიდი ალბათობაა მათი ჩამონგრევის. ფასადზე გაჩენილია ვერტიკალური ბზარები დიდი გახსნილობით 10-25 მმ. უკანა ფასადის მხარეს შიდა ოთახებში კედლები მრავალმხრივ არის დაბზარულ-დაზიანებული და აქვს გამჭოლი ბზარები როგორც კუთხეში, ასევე ყველა კედელში. ზოგიერთ ოთახში მოწყობილია დროებითი საყრდენები ხის ელემენტების მეშვეობით. სახლის კედლები, სახურავი და იატაკი იმდენადაა დაძრულ დეფორმირებული, რომ დიდი ალბათობაა მათი ჩამოშლის... შენობა სეისმურ ნორმებთან მცირედ შეუსაბამოა: წინა ფასადზე შუაკედლისების არსებული სიგანე არ შეესაბამება სამშენებლო ნორმებს, თუმცა ამ ნორმის დარღვევას დღევანდელ ავარიულ მდგომარეობაში კედლის მდგრადობაზე დიდი გავლენა არ მოუხდენია. აღნიშნულიდან გამომდინარე ექსპერტი ასკვნის რომ: მოსარჩელის საცხოვრებელ სახლს აღენიშნება მეოთხე ხარისხის დაზიანებები. აღნიშნული დაზიანებების ხანდაზმულობის დადგენა კონკრეტულად შეუძლებელია. დაზიანებები ძირითადად გამოწვეულია დიდი ხნის მანძილზე დაზიანებული საკანალიზაციო - წყალმომარაგების მილგაყვანილობიდან გამონადენი წყლების ზემოქმედებით. საცხოვრებელი სახლი სამშენებლო ნორმებთან შეუსაბამოა, თუმცა აღნიშნული ნორმების დარღვევის, ასევე მიწისძვრების ბიძგების, ნიადაგში არსებული გრუნტების წყლების და ბუნებრივი ნალექების ზემოქმედებას, არ შეეძლო აღნიშნული შენობის დღევანდელ მწვავე ავარიულ მდგომარეობაში მოყვანა. საცხოვრებელი სახლის აღდგენა-რეაბილიტაცია მიზანშეწონილი არ არის. საჭიროა მისი დემონტაჟი და ახლის აშენება.

19. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ შეტყობინების ავტორის საცხოვრებელი სახლის დაზიანება კომპანიის უხეშმა გაუფრთხილებლობამ გამოიწვია. საკასაციო პალატა ასევე, განმარტავს, რომ კანონმდებლობით დადგენილია სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც (გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი ( სსსკ-ის 266-ე მუხლი)). შესაბამისად, მართალია, მოსარჩელის მიმართ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილება მოცემული სამოქალაქო საქმისათვის პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონედ ვერ განიხილება (არ აკმაყოფილებს პრეიუდიციულად მიჩნევის კრიტერიუმებს), თუმცა უდავოა რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი სადავო ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივად დაძლევა, სხვა მტკიცებულებებთან შედარებით, უფრო რთულია, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში ვერც კასატორმა ვერ უზრუნველყო.

20. ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მხრიდან ადგილი ჰქონდა აუცილებელი წინდახედულების და ყურადღებიანობის მოთხოვნების განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას, რომელიც უხეშ გაუფრთხილებლობად უნდა დაკვალიფიცირდეს რაც სადაზღვევო კომპანიის მიერ ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველია.

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ.Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის ყველა არაარსებით პრეტენზიაზე.

22. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

23. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

25. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1718.06 ლარის (საგადასახადო დავალება #5, გადახდის თარიღი 17.01.2025წ), 70% - 1202.64 ლარი,, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ჯ.უ.ე.ფ–რის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „ჯ.უ.ე.ფ–რს“ (ს/კ .......) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1718.06 ლარის (საგადასახადო დავალება #5, გადახდის თარიღი 17.01.2025წ), 70% - 1202.64 ლარი,, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

გიზო უბილავა