19 სექტემბერი, 2024 წელი,

საქმე №ას-1038-2021 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - შპს „ო–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - გ.კ–ას, კ.ა–ოს, ნ.კ–ას, ა.ფ–ი, ო.ო–ი, მ.მ–ძე, მ.უ–ი, მ.ა–ი, ფ.კ–ას, შპს „ე.ს.ჯ–ია“, შპს „ჯ–ი“ (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 19 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, საკუთრების უფლების აღდგენა, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. საჯარო რეესტრიდან 1999 წლის 2 დეკემბრის ამონაწერით დგინდება, რომ 1/10/6/11/4 სარეგისტრაციო ნომრით რეგისტრირებული 9 947კვ.მ უძრავი ქონება შპს „ო–ის“ (შემდეგში - მოსარჩელე, კასატორი ან საწარმო) საკუთრებაში ირიცხებოდა.

2. 1999 წლის 4 დეკემბერს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით (შემდეგში - ნასყიდობის პირველი ხელშეკრულება) საწარმოს დამფუძნებელმა პარტნიორებმა - რ.კ–მა, ბ.კ–მა და ა.ო–მა, ზემოაღნიშნული უძრავი ნივთი შემდეგი პროპორციით გაასხვისეს: ა.ფ–ზე (შემდეგში - პირველი მოპასუხე) - 4 000კვ.მ, 4 000 ლარად, მ.უ–ზე (შემდეგში - მეორე მოპასუხე) - 4000კვ.მ, 4 000 ლარად, მ.ა–ზე (შემდეგში - მესამე მოპასუხე) – 1 947კვ.მ, 2 000 ლარად.

ნასყიდობის პირველი ხელშეკრულების საფუძველზე დასახელებული უძრავი ქონება მყიდველებზე საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში 2000 წლის 15 მარტს აღირიცხა, სახელდობრ: 1/10/6/11/5 სარეგისტრაციო ნომრით 4 000კვ.მ უძრავი ქონება (შემდეგში - პირველი უძრავი ქონება) დარეგისტრირდა პირველი მოპასუხის საკუთრებაში, 1/10/6/11/6 სარეგისტრაციო ნომრით 4 000კვ.მ უძრავი ქონება (შემდეგში - მეორე უძრავი ქონება) დარეგისტრირდა მეორე მოპასუხის საკუთრებაში და 1/10/6/11/7 სარეგისტრაციო ნომრით 1 947კვ.მ უძრავი ქონება (შემდეგში - მესამე უძრავი ქონება) დარეგისტრირდა მესამე მოპასუხის საკუთრებაში.

3. 2002 წლის 30 აპრილს გაფორმებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულების (შემდეგში - ნასყიდობის მეორე ხელშეკრულება) თანახმად, პირველმა მოპასუხემ ო.ო–ს (შემდეგში - მეოთხე მოპასუხე) 5 000 ლარად მიჰყიდა პირველი უძრავი ქონება, რის შედეგადაც ხსენებული ქონების მესაკუთრედ ახალი შემძენი აღირიცხა.

4. 2002 წლის 14 ნოემბერს გაფორმებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის ხელშეკრულების (შემდეგში - ნასყიდობის მესამე ხელშეკრულება) მიხედვით, მეოთხე მოპასუხემ პირველი უძრავი ქონება მ.მ–ძეს (შემდეგში - მეხუთე მოპასუხე) 5 000 ლარად მიჰყიდა, რის შედეგადაც იგი აღნიშნული ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა.

5. 2004 წლის 1 აპრილს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით (შემდეგში - ნასყიდობის მეოთხე ხელშეკრულება) მეორე მოპასუხემ მეორე უძრავი ქონება 117 600 აშშ დოლარად მიჰყიდა შპს „ე.ს.ჯ–იას“ (შემდეგში - მეექვსე მოპასუხე).

6. 2005 წლის 14 აპრილის უძრავი ქონების გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების (შემდეგში - ნასყიდობის მეხუთე ხელშეკრულება) თანახმად, მესამე უძრავი ქონება მესამე მოპასუხემ 116 820 აშშ დოლარად მიჰყიდა ახალ შემძენს.

7. 2006 წლის 9 მარტის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების (შემდეგში - ნასყიდობის მეექვსე ხელშეკრულება) მიხედვით, მეექვსე მოპასუხემ მეორე უძრავი ქონება 160 000 აშშ დოლარად მიჰყიდა შპს „ჯ–ს“ (შემდეგში - მეშვიდე მოპასუხე), რის შედეგადაც აღნიშნული ქონების მესაკუთრედ მეშვიდე მოპასუხე აღირიცხა.

8. 2006 წლის 9 მარტს გაფორმებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით (შემდეგში - ნასყიდობის მეშვიდე ხელშეკრულება) მეექვსე მოპასუხემ პირველი უძრავი ქონება მეშვიდე მოპასუხეს 28 000 აშშ დოლარად მიჰყიდა, რის შედეგადაც ქონების მესაკუთრედ ახალი სუბიექტი აღირიცხა.

9. 2006 წლის 9 მარტს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების (შემდეგში - ნასყიდობის მერვე ხელშეკრულება) შესაბამისად, მეექვსე მოპასუხემ მესამე უძრავი ქონება 78 000 აშშ დოლარად მიჰყიდა ახალ შემძენს.

10. მეშვიდე მოპასუხის წარმომადგენლის 2007 წლის 12 დეკემბრის განაცხადის (№738297) საფუძველზე ნაკვეთის წინა ნომრებით 11/5, 11/6, 11/7, 11/15 და 11/29 ნომრით რეგისტრირებული უძრავ ქონების (მდებარე, ქ.თბილისი, .....შესასვლელსა და საქართველოს სამხედრო გზას შორის, დაზუსტებული ფართობი 13 442კვ.მ) გაერთიანების შედეგად ნივთს მიენიჭა საკადასტრო კოდი ........., ხოლო, მის მესაკუთრედ მეშვიდე მოპასუხე აღირიცხა.

11. 2008 წლის 8 იანვარს, ერთი მხრივ, მეშვიდე მოპასუხეს (გამყიდველი) და მეორე მხრივ, ფ.კ–ას (შემდეგში - მერვე მოპასუხე), ნ.კ–ას (შემდეგში - მეცხრე მოპასუხე) და კ.ა–ოს (შემდეგში - მეათე მოპასუხე) შორის მიწის ნაკვეთის ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულება დაიდო, რომლის თანახმადაც, წინამდებარე განჩინების მე-10 პუნქტში მითითებული ქონება მეშვიდე მოპასუხემ დასახელებულ ფიზიკურ პირებს 5 200 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარად მიჰყიდა, რის შემდეგაც ისინი მითითებული ქონების მესაკუთრეებად აღირიცხნენ.

12. 2008 წლის 8 ივლისს და 2008 წლის 25 აგვისტოს მერვე მოპასუხის წარმომადგენელმა განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს და უძრავი ნივთის დაყოფის საფუძველზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მოთხოვა, რის შედეგადაც 461კვ.მ უძრავი ქონება (რეგისტრირებული ........... საკადასტრო კოდით) და 12 981კვ.მ უძრავი ქონება (რეგისტრირებული ......... საკადასტრო კოდით) მერვე, მეცხრე და მეათე მოპასუხის საკუთრებაში აღირიცხა.

13. 2009 წლის 26 ივნისის უძრავი ქონების გაერთიანების ხელშეკრულების მიხედვით, ქ.თბილისში, დიდი დიღმის შესასვლელისა და აღმაშენებლის ხეივნის გადაკვეთის მიმდებარედ (ნაკვეთი 11/43) 260კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ქ.თბილისში, ........ და .......... შესასვლელ გზას შორის მდებარე 6 000კვ.მ მიწის ნაკვეთი და ქ.თბილისში, ........ ასახვევსა და ........ ქუჩის მიმდებარედ მდებარე 19 702კვ.მ მიწის ნაკვეთი გაერთიანდა.

14. 2011 წლის 10 აგვისტოს ჩუქების ხელშეკრულებით (შემდეგში - სადავო ჩუქების ხელშეკრულება), მჩუქებელმა დასაჩუქრებულ გ.კ–ასს (შვილს, შემდეგში წინამდებარე ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეთერთმეტე მოპასუხე) უსასყიდლოდ გადასცა, ხოლო დასაჩუქრებულმა მიიღო .......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული 19 702კვ.მ უძრავი ქონება (მდებარე ქ.თბილისი, ......... და ........ შესასვლელ გზას შორის; თბილისი, ........ ასახვევსა და ......... ქუჩის მიმდებარედ; თბილისი, ......... შესასვლელსა და ......... გადაკვეთის მიმდებარედ) ხელშეკრულების საფუძველზე, მერვე, მეცხრე და მეათე მოპასუხესთან ერთად, მეთერთმეტე მოპასუხე, სადავო ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა.

15. ზემომითითებული ნასყიდობის ხელშეკრულებებისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, მოპასუხეთა მიწის ნაკვეთის (ს/კ ...............) შემადგენელ 9 947კვ.მ ფართზე (შემდეგში - სადავო ნივთი ან სადავო ქონება) საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების გაუქმების, მასზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღდგენისა და სადავო ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის მოთხოვნით მოპასუხეთა წინააღმდეგ მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა.

16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

17. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2021 წლის 19 მაისის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

18.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-14 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

18.2. სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა გაიზიარა და აღნიშნა, რომ განსახილველი სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა, უკიდურეს შემთხვევაში, 1999 წლის 4 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო ქონების პირველი, მეორე და მესამე მოპასუხის სახელზე საჯარო რეესტრში აღრიცხვის მომენტიდან - 2000 წლის 15 მარტიდან უნდა აითვალოს.

ამასთან, მსგავსი კატეგორის საქმეებზე საკასაციო პალატის მიერ დადგენილი პრაქტიკის გათვალისწინებით სადავო სამართალურთიერთობის მიმართ ხანდაზმულობის საერთო ათწლიანი ვადა უნდა გავრცელდეს (იხ. სუსგ: №ას-761-729-2016, 31.01.2017წ.; საქმე №ას-225-215-2016, 25.05.2016წ.; №ას-146-2020, 29.12.2020).

რაკი სარჩელის ხანდაზმულობაზე მოპასუხეებმა სასამართლოს მთავარ სხდომამდე მიუთითეს, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმული იყო, რაც ქმნიდა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარის საფუძველს.

18.3. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 172.1 მუხლის (მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება) შესაბამისად, სადავო ქონების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის ნაწილში სარჩელი წარუმატებელია.

ამ მუხლის მოთხოვნიდან გამომდინარე, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, მოპასუხე უნდა ფლობდეს სადავო ქონებას და მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ქონების ფლობის უფლება. ვინაიდან საქმეზე დადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის, ხოლო ხსენებული ქონების მფლობელი მოპასუხე ამ ქონების მესაკუთრედაა დარეგისტრირებული, ამდენად, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერების წინაპირობები არაა გამოკვეთილია.

მოპასუხეთა მფლობელობის მართლზომიერების შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ განსახილველი დავის ფარგლებში დადებული თითოეული ნასყიდობის ხელშეკრულების თანმიმდევრობაზე მიაქცია ყურადღება.

კერძოდ, ხელშეკრულებათა დადების დროს გასხვისება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მესაკუთრეთა მიერ ხდებოდა, რომელთაც მათ უფლებაში შემდავებელი არ ჰყავდათ.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული მსჯელობა იმის შესახებ, რომ 1999 წლის 4 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება მყიდველთა (პირველი მოპასუხე, მეორე მოპასუხე, მესამე მოპასუხე) მიერ არის ხელმოწერილი.

იმის გათვალისწინებით, რომ ხელშეკრულება სანოტარო ფორმით შეადგინეს, ივარაუდებოდა, რომ გამყიდველის (მოსარჩელის) წარმომომადგენლობითი უფლებამოსილების ფარგლები ნოტარიუსმა შეამოწმა და ამ საკითხზე პასუხისმგებლობა მყიდველებს (პირველი მოპასუხე, მეორე მოპასუხე, მესამე მოპასუხე) ვერ დაეკისრებოდა. რაც შეეხებოდა 1999 წლის შემდგომ სადავო ქონებაზე განხორციელებულ გარიგებებს, მათი მხარეების არაკეთილსინდისიერების ფაქტობრივი გარემოება მოსარჩელეს არ დაუდასტურებია, ეს უკანასკნელი მხარეების კეთილსინდისიერების გამომრიცხავ გარემოებებს ვერ ადასტურებდა, რაც საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მოქმედებას ვერ გამორიცხავდა.

ამდენად, არ დგინდებოდა არცერთი შემძენის (მოპასუხეთა) არაკეთილსინდისიერება იმ ფაქტის მიმართ, რომ პირი, რომლის სახელზეც უძრავი ნივთის საკუთრების უფლება იყო რეგისტრირებული, სადავო გარიგებების დადებაზე არ იყო უფლებამოსილი.

19. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ საკასაციო საჩივარი შემოიტანა, ხსენებული განჩინების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

19.1. საკასაციო საჩივრის მიხედვით: მოსარჩელის საკუთრებიდან სადავო ქონება უკანონოდ გავიდა, ხოლო, შემდგომში ამ ქონების არცერთი მესაკუთრე კეთილსინდისიერი არ ყოფილა. საქმეზე ტექნიკური ესპერტიზის დასკვნაა წარმოდგენილი, რომლითაც 1999 წლის 4 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე გამყიდველთა ხელმოწერების სიყალბე დგინდება. გარდა ამისა, წარმოდგენილია შინაგან საქმეთა სამინისტროს 8.12.2005წ. ცნობა, რომლითაც დასტურდება, რომ აღნიშნული ხელშეკრულების დადებისას მოსარჩელე საწარმოს დირექტორი საქართველოში არ იმყოფებოდა. დასახელებული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ სადავო ქონების მოსარჩელის საკუთრებიდან გასვლა ამ უკანასკნელის ნების არარსებობის პირობებში განხორციელდა.

19.2. მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ სადავო ნივთის არცერთი შემძენი (მათ შორის, უკანასკნელი შემძენი) არ იყო კეთილსინდისიერი. ამჟამინდელ შემძენს შეეძლო სცოდნოდა და უნდა სცოდნოდა კიდეც იმ უფლებრივი ხარვეზის შესახებ, რაც მითითებულ ქონებას პირველი გასხვისებისთანავე გააჩნდა.

19.3. სარჩელის განსახილველი მოთხოვნა, თავისი არსით, ვინდიკაციური ხასიათისაა, რომელიც დამოუკიდებლად არსებობს და სარჩელის სხვა მოთხოვნა (როგორიცაა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა) მასზე გავლენას ვერ მოახდენს (დეტალურად იხ. საკასაციო საჩივარი).

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

21. სსსკ-ის 391.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

ზემოაღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

22. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება განაპირობა.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ კასატორს დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ამიტომ საკასაციო სასამართლოსათვის ისინი სავალდებულოა.

23. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

24. საკასაციო პალატის განხილვის ერთ-ერთი საკვანძო საკითხი სადავო ხელშეკრულებათა ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელის ხანდაზმულობაა. მოცემულ საკითხთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ მართებულად აღნიშნა, რომ განსახილველ მოთხოვნათა სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა, უკიდურეს შემთხვევაში, 1999 წლის 4 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო ქონების პირველი, მეორე და მესამე მოპასუხის სახელზე საჯარო რეესტრში აღრიცხვის მომენტიდან ანუ - 2000 წლის 15 მარტიდან უნდა აითვალოს.

ზემომითითებულ მსჯელობას ვერ აქარწყლებს კასატორის მიერ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ ხელშეკრულების დადებისას მოსარჩელე საწარმოს დირექტორი საქართველოში არ იმყოფებოდა, რადგან აღნიშნული არ ადასტურებს საწარმოსთან დაკავშირებულ მნიშვნელოვან, არსებით ინფორმაციაზე მის მიერ წვდომის შეუძლებლობას.

სააპელაციო სასამართლომ სწორად განმარტა, რომ მოსარჩელე შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაა, რომლის დირექტორსაც საზოგადოების ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის უფლებამოსილება და საწარმოს წინაშე განსაკუთრებული მოვალეობები გააჩნია. შესაბამისად, საწარმოს დირექტორის განმარტება იმის თაობაზე, რომ უძრავი ქონების, როგორც შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების აქტივის გასხვისების თაობაზე მისთვის ქონების გასხვისებიდან 15 წლის შემდეგ გახდა ცნობილი, კანონიერად ჩაითვალა დაუსაბუთებლად და საზოგადოების მართვის გონივრულ სტანდარტთან აშკარად შეუსაბამოდ.

მსგავსი კატეგორის საქმეებზე საკასაციო პალატის მიერ დადგენილი პრაქტიკის გათვალისწინებით სარჩელის ზემომითითებულ მოთხოვნასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ სწორად გაავრცელა ხანდაზმულობის საერთო ათწლიანი ვადა (იხ. სუსგ: №ას-761-729-2016, 31.01.2017წ.; საქმე №ას-225-215-2016, 25.05.2016წ.; №ას-146-2020, 29.12.2020) და მართებულად მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა იყო ხანდაზმული (სსკ-ის 128.1 - სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა), 128.3 - ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს, 130-ე - ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ- მუხლები).

25. განსახილველი მეორე საკვანძო საკითხი შემდეგი გარემოების განსაზღვრაა, წარმატებულია თუ არა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან სადავო ნივთის გამოთხოვის შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნა.

ზემომითითებულ შეკითხვაზე პასუხი ასევე უარყოფითია, რამდენადაც სარჩელის ვინდიკაციური მოთხოვნის საფუძვლიანობა წინა მოთხოვნების წარმატებაზეა დამოკიდებული.

საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ სადავო ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის, ეს ქონება მოწინააღმდეგე მხარის საკუთრებაში ირიცხება, რომელიც მას ფლობს და რომლის მფლობელობის არამართლზომიერებაც მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა, რაც სსსკ-ის მე-102-ე მუხლის (თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს) შესაბამისად მისი მტკიცების ტვირთში შედიოდა.

შექმნილი ფაქტობრივი მოცემულობა სსკ-ის 172.1 (მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ უკანასკნელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება), 312-ე (რეესტრის ჩანაწერები მიიჩნევა სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა) მუხლების მიხედვით სარჩელის უარყოფის საფუძველს ქმნის, რაც გასაჩივრებული განჩინების (რომლითაც უცვლელად დარჩა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება) კანონიერებაზე მიუთითებს. ასევე სრულადაა გასაზიარებელი სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა სადავო ნივთზე მოპასუხეთა მფლობელობის მართლზომიერების თაობაზეც, კერძოდ, მოცემული საკითხის განხილვისას ყურადღება სწორად გამახვილდა საქმის მასალებით გამოკვეთილ შემდეგ გარემოებებზე:

- ნასყიდობის თითოეული ხელშეკრულების დადებისას გასხვისება საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრეთა მიერ ხდებოდა, რომელთაც მათ უფლებაში შემდავებელი არ ჰყავდათ.

- 1999 წლის 4 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება მყიდველთა (პირველი მოპასუხე, მეორე მოპასუხე, მესამე მოპასუხე) მიერ არის ხელმოწერილი. იმის გათვალისწინებით, რომ ხელშეკრულება სანოტარო ფორმის დაცვითაა შედგენილი, ივარაუდება, რომ გამყიდველის (მოსარჩელის) წარმომომადგენლობითი უფლებამოსილების ფარგლები ნოტარიუსმა შეამოწმა და ამ საკითხზე პასუხისმგებლობა მყიდველებს (პირველი მოპასუხე, მეორე მოპასუხე, მესამე მოპასუხე) ვერ დაეკისრება. რაც შეეხება 1999 წლის შემდგომ სადავო ქონებაზე დადებულ გარიგებებს, მათი მხარეების არაკეთილსინდისიერების ფაქტობრივი გარემოება მოსარჩელეს არ დაუდასტურებია.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

27. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ო–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „ო–ს“ (ს/ნ ........) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ვ.ჯ–ას (პ/ნ .........) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8 000 ლარის (საგადასახადო დავალება # 0, გადახდის თარიღი - 22.10.2021წ.) 70% - 5 600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე