საქმე №ას-1393-2024 28 მარტი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს.ბ-ს–ს (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.კ–ია (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 აგვისტოს განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ანდერძის ბათილად ცნობა, სამკვიდრო ქონების 1/2 ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ს.ბ-ს–სმა (შემდგომ - მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ო.ს–ის (შემდგომ - ანდერძით მემკვიდრე) წინააღმდეგ და მოითხოვა ლ.ბ–ას (შემდგომ - მამკვიდრებელი) ანდერძის ბათილად ცნობა, სამკვიდრო ქონების 1/2 ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

2. სასამართლოში სარჩელი წარადგინა მ.კ–იამაც (შემდგომ - მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მოსარჩელისა და ს.მ–ვას (შემდგომ - მამკვიდრებლის დისშვილი) მიმართ მამკვიდრებლის ანდერძის ნამდვილობის აღიარებისა და უძრავი ქონების 2/6 წილზე მესაკუთრედ ცნობის შესახებ.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 ივნისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას ეთქვა უარი, ხოლო მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ნამდვილად იქნა აღიარებული მამკვიდრებლის (გარდაცვალების თარიღი: 2018 წლის 19 აპრილი, გარდაცვალების სააქტო ჩანაწერი №01187005277) მიერ 2018 წლის 5 აპრილს შედგენილი შინაურული ანდერძი, მოპასუხე ცნობილ იქნა საჯარო რეესტრში მამკვიდრებლის სახელზე რეგისტრირებული ქ.თბილისში, ......... მდებარე უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი №........) 2/6 ნაწილის მესაკუთრედ.

4. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 აგვისტოს განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება, ანდერძის ბათილად ცნობა, სამკვიდრო ქონების 1/2 ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

7. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასათანადოდ გამოიკვლია დავის ფაქტობრივი გარემოებანი. აღნიშნულის შედეგად დაუსაბუთებლად დაასკვნა, რომ სადავო ანდერძი გამოხატავდა მამკვიდრებლის ნამდვილ ნებას, შესაბამისად, სასამართლომ სადავო ანდერძი უკანონოდ არ ცნო ბათილად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

8. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

10. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

11. 2004 წლის 5 აპრილს ნოტარიუსის მიერ გაცემული სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, 1986 წლის 2 ივნისს გარდაცვლილი ა.ბ–ას პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან: ნ.ს–ვა (ს.მ–ვას დედა), ო.ბ–ა (მოსარჩელის დედა) და მამკვიდრებელი. სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენდა ამჟამად სადავო ქონების მისამართზე მდებარე, 198,68 კვ.მ საერთო სასარგებლო ფართის მქონე შენობა-ნაგებობიდან (მათ შორის საცხოვრებელი ფართი - 168,51 კვ.მ) მამკვიდრებლის კუთვნილი 1/2 ნაწილი, მის წილ მიწის ნაკვეთთან ერთად.

12. 2007 წლის 26 იანვარს მოსარჩელის დედამ მამკვიდრებელს ჩუქების ხელშეკრულებით გადასცა ზემოხსენებული უძრავი ქონების 1/2-დან მისი კუთვნილი წილი, მიწის ნაკვეთთან ერთად.

13. 2016 წლის 26 იანვრის მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების მიხედვით, მამკვიდრებელმა მოსარჩელეს დაუთმო მისი ყველა სახის მოთხოვნა, რაც გააჩნდა მისი დის - მოსარჩელის დედისაგან მიღებულ მემკვიდრეობაზე (2015 წლის 21 მაისის სამკვიდრო მოწმობა) და მოთხოვნებზე სადავო მისამართზე არსებულ საცხოვრებელ და დამხმარე ფართზე, მათ შორის, სარდაფზე, ასევე, ყველა მოთხოვნა, რაც ჰქონდა სასამართლოში როგორც მოსარჩელეს, მოპასუხეს და მესამე პირს, მოთხოვნები თვითმმართველი ერთეულის, საჯარო რეესტრისა და სხვა უწყებების მიმართ სადავო საცხოვრებელ სახლში სხვადასხვა დროს კ.ჩ–სათვის სხვადასხვა ფართის მიკუთვნებაზე.

14. მამკვიდრებელი (დაბადებული 1933 წლის პირველ სექტემბერს) გარდაიცვალა 2018 წლის 19 აპრილს. მისი მეორე რიგის მემკვიდრეები არიან დისშვილები - მოსარჩელე და ს.მ–ვა. გარდაცვალების მომენტისათვის სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების 2/6 ნაწილი.

15. როგორც მოსარჩელე, ისე მოპასუხე რეგისტრირებული არიან სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ცნობილია მხარდამჭერის მიმღებ პირად.

16. 2018 წლის 5 აპრილს მამკვიდრებლის სახელით შედგენილი ნაბეჭდი ანდერძის თანახმად, მთელი თავისი ქონება (მოძრავი და უძრავი, ასევე, ოქროს ნაკეთობები: სამი ცალი ბეჭედი და გრეხილი ძეწკვი, რომელიც ინახება მის სახლში), მათ შორის, სადავო მისამართზე მდებარე უძრავი ნივთის 2/6 ნაწილი, თავის წილ მიწის ნაკვეთთან ერთად, ყველა მოთხოვნა, რაც გააჩნია სხვადასხვა პირების მიმართ, უანდერძა თავის მეგობარს ამერიკაში მცხოვრებ, ამერიკის მოქალაქეს - ანდერძით მემკვიდრეს (დაბ. 23.12.1949წ. ქალიშვილობის გვარი - ხ–ვა), რადგან იგი წლების განმავლობაში მამკვიდრებლის მიმართ იჩენდა გულისხმიერებას და ეხმარებოდა ფინანსურად. ამავე საანდერძო განკარგულებით, ანდერძით მემკვიდრეს გადაეცა მამკვიდრებლის მოთხოვნა, მათ ოჯახთან დაახლოებული პირის მიერ უსასყიდლოდ მითვისებული, მისი დისშვილის - მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული ამავე ქონების 1/6 ნაწილის სანაცვლოდ, ქონების უსასყიდლოდ მიმღებ პირსა და მოსარჩელეს შორის სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების გაფორმების თაობაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში, აიძულოს ისინი, დაუბრუნონ მოსარჩელეს კუთვნილი ფართი სრულად, რაც მიიღეს უსასყიდლოდ.

17. ანდერძი შედგა ბეჭდური სახით და მასში ასევე მითითებულია, რომ იგი შედგა მამკვიდრებლისა და ანდერძით მემკვიდრის საერთო მეგობრის, 1997 წლიდან ახლო ურთიერთობაში მყოფი ქ.ჯ–ის (შემდგომ - ანდერძის მოწმე) თანდასწრებით, რომელსაც, ყოველგვარი დალუქვის გარეშე, გადაეცა ანდერძი. ამასთან, ანდერძის მოწმეს აეკრძალა მამკვიდრებლის მიერ, მის გარდაცვალებამდე ანდერძის შესახებ ინფორმაციის გაცემა. მითითებულ ანდერძს ხელს აწერს მოანდერძე და ანდერძის მოწმე.

18. 2018 წლის 5 აპრილს მამკვიდრებლის სახელით ასევე შედგენილია შინაურული, ხელით დაწერილი ანდერძი, რომლის მიხედვით, მისი გარდაცვალების შემდეგ მისი კუთვნილი ყველა სახის ქონება და მოთხოვნა, მისი პირადი საანდერძო განკარგულებით, დაუტოვა მეგობარს, ამერიკაში მცხოვრებ, ამერიკის მოქალაქეს - ანდერძით მემკვიდრეს (ქალიშვილობის გვარი - ხ–ვა, დაბ. 23.12.1949წ. პასპორტის №........, გაცემული 07.01.2010 წელს), რომელიც წლების განმავლობაში ეხმარებოდა უანგაროდ. საანდერძო განკარგულება არის მისი ნების გამოხატვა, რომელიც აქვს გაცნობიერებული და ამ ანდერძს ამოწმებს ხელმოწერით.

19. მამკვიდრებლის ანდერძით მემკვიდრის რწმუნებულმა - 2018 წლის 24 აგვისტოს მიმართა ნოტარიუსს მამკვიდრებლის აქტივებსა და პასივებზე ზოგადი სამკვიდრო მოწმობის გაცემის თაობაზე. მანვე 2018 წლის 11 მაისს მიმართა სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს“ მამკვიდრებლის მიერ ტექნიკური (ნაბეჭდი) სახით შესრულებული ანდერძის ტექნიკური, ხელნაწერებისა და ხელმოწერების ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე. 2018 წლის 30 მაისის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, „ხელმოწერები, მამკვიდრებლის სახელით, განლაგებული: 2018 წლის 5 აპრილით შედგენილ ანდერძზე, პირველ და მეორე გვერდებზე, მარცხენა ქვედა კუთხეში და მესამე გვერდზე გრაფაში: „მოანდერძე“ შესრულებულია მამკვიდრებლის მიერ“.

20. 2018 წლის 14 ნოემბრის დადგენილებით ნოტარიუსმა უარი განაცხადა ანდერძით მემკვიდრის სახელზე ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის გაცემის თაობაზე, ვინაიდან 2018 წლის 15 ოქტომბერს სანოტარო ბიუროს მიმართეს მამკვიდრებლის დისშვილებმა, როგორც მამკვიდრებლის კანონისმიერი მეორე რიგის მემკვიდრეებმა, სამკვიდრო ქონების მოთხოვნით. ამასთან, ნოტარიუსის განმარტებით, მამკვიდრებლის მიერ შედგენილი ანდერძი ვერ აკმაყოფილებდა სსკ-ის 1364-ე და 1366-ე მუხლების მოთხოვნებს, არ იყო მოანდერძის ხელით შედგენილი, დამოწმებული ნოტარიუსის ან სხვა უფლებამოსილი პირის მიერ და ასევე არ იყო ორი მოწმის ხელმოწერა.

21. 2018 წლის 18 დეკემბერს ჯ.ხ–მა, როგორც ანდერძით მემკვიდრის წარმომადგენელმა მოპასუხეს დაუთმო მარწმუნებლის ყველა სახის მოთხოვნის უფლება, რომელიც მას გააჩნია 2018 წლის 5 აპრილს შედგენილი ანდერძის საფუძველზე.

22. მოპასუხის მიმართვის საფუძველზე სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნულ ბიურომ“ ჩაატარა 2018 წლის 5 აპრილის შინაურულ საანდერძო განკარგულების ხელნაწერ ტექსტთან დაკავშირებული ტექნიკური, ხელნაწერებისა და ხელმოწერების ექსპერტიზა. 2019 წლის 5 მარტის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, 2018 წლის 5 აპრილს შედგენილი შინაურული საანდერძო განკარგულების ხელნაწერი ტექსტი, რომელიც იწყება და მთავრდება სიტყვებით: „მე მოქალაქე ლ.ბ–ა.........“ ,,.......ამ ანდერძს ვამოწმებ ჩემი ხელმოწერით მოანდერძე“ და ხელმოწერა ტექსტის სახით (ლ.ბ–ა) შესრულებულია მამკვიდრებლის მიერ.

23. 2019 წლის 22 მარტს სანოტარო ბიუროს მიმართა მოსარჩელის მხარდამჭერმა სამკვიდრო ქონების მიღების და სანოტარო წესით გაფორმების თაობაზე, ამავე დღეს ნოტარიუსმა უარი განუცხადა სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე იმ მოტივით, რომ ანდერძით მემკვიდრის რწმუნებულმა წარადგინა ანდერძი, რომელიც შედგენილია 2018 წლის 5 აპრილს და ანდერძზე მამკვიდრებლის ხელმოწერის ნამდვილობა დამოწმებულია სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს“ დასკვნით, შესაბამისად, მისი მემკვიდრეთა წრეში ჩასმა ვერ მოხდებოდა, რადგან არ წარმოადგენდა სავალდებულო წილის მიმღებ მემკვიდრეს.

24. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 16 აპრილის განჩინებით მოსარჩელის შუამდგომლობა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და ნოტარიუსს მამკვიდრებლის სამკვიდროზე სანოტარო მოქმედების განხორციელება აეკრძალა.

25. ნოტარიუსის 2019 წლის 17 მაისის დადგენილებით ანდერძით მემკვიდრის მიერ განმეორებით მიმართვაზე, მამკვიდრებლის ხელნაწერი სახით შესრულებული ანდერძის წარდგენის შემდგომ, უარი ეთქვა სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე, რა დროსაც მხარეს დამატებით მიეთითა, რომ 2019 წლის 22 მარტს სანოტარო ბიუროს მიმართეს მამკვიდრებლის დისშვილებმა, სადავოდ გახადეს ანდერძის ნამდვილობა და მოითხოვეს სამკვიდრო მოწმობის გაცემა კანონით დადგენილი წესით.

26. მოსარჩელის ინიციატივით სადავო ანდერძს კვლავ ჩაუტარდა ექსპერტიზა და სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2020 წლის 8 აპრილის ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, „ხელნაწერი ტექსტი და ხელმოწერები საანდერძო განკარგულებაზე, ასევე, მოანდერძისა და ანდერძის მოწმეს შორის 2018 წლის 5 აპრილს შედგენილ ანდერძზე, ნაბეჭდი ტექსტის ყველა გვერდის ბოლოს და ბოლო გვერდზე, გრაფაში: „მოანდერძე“, შესრულებულია ერთი და იმავე პირის მიერ. 2018 წლის 5 აპრილს შედგენილი საანდერძო განკარგულების ხელნაწერი ტექსტი და ხელმოწერა ტექსტის სახით (ლ.ბ–ა), შესრულებულია მამკვიდრებლის მიერ.

27. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავოა მამკვიდრებლის მიერ ანდერძით გამოვლენილი ნების ნამდვილობა.

28. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, 2019 წლის 5 აპრილის შინაურული ანდერძის ბათილად ცნობა და სამკვიდრო ქონების მესაკუთრედ აღიარება, დავა სსკ-ის 1344-ე მუხლიდან (ფიზიკურ პირს შეუძლია სიკვდილის შემთხვევისათვის თავისი ქონება ან მისი ნაწილი დაუტოვოს ერთ ან რამდენიმე პირს, როგორც მემკვიდრეთა წრიდან, ისე გარეშე პირებსაც), 1357-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან (ანდერძი უნდა შედგეს წერილობითი ფორმით. ამასთან, დასაშვებია წერილობითი ანდერძი სანოტარო ფორმით ან მის გარეშე), 1364-ე მუხლიდან (მოანდერძეს შეუძლია თავისი ხელით დაწეროს ანდერძი და ხელი მოაწეროს მას) და 1403-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან (ანდერძი ბათილად ჩაითვლება იმ პირობების არსებობისას, რომლებიც იწვევს გარიგების ბათილობას საერთოდ) გამომდინარეობს.

29. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა (იხ.: სუსგ №ას-1059-2023, 14 დეკემბერი, 2023 წელი), რომ მემკვიდრეობა წარმოადგენს საკუთრების შეძენის ერთ-ერთ საფუძველს. „მემკვიდრეობის კონსტიტუციური უფლება წარმოადგენს ძირითადი უფლების სახით რეგლამენტირებული თავისუფლების გარანტიის განუყოფელ შემადგენელ ნაწილს. მემკვიდრეობის უფლება პიროვნული თავისუფლების უზრუნველყოფის მნიშვნელოვანი ასპექტია. ამასთანავე, მემკვიდრეობა საკუთრების შეძენის ან მისი განკარგვის ერთ-ერთი ფორმაა“ (შდრ: საქართველოს კონსტიტუციის კომენტარი, თავი მეორე, ადამიანის ძირითადი უფლებანი და თავისუფლებანი, თბ., 2013, გვ. 212).

30. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის თანახმად, საკუთრების შეძენა, მისი განკარგვა და მემკვიდრეობით მიღება კონსტიტუციის გარანტირებული უფლებაა. საკუთრების კონსტიტუციურ-სამართლებრივი გარანტია მოიცავს ისეთი საკანონმდებლო ბაზის შექმნის ვალდებულებას, რომელიც უზრუნველყოფს საკუთრების უფლების პრაქტიკულ რეალიზებას და შესაძლებელს გახდის საკუთრების შეძენის გზით ქონების დაგროვებას (შდრ: საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/512).

31. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის თანახმად, საკუთრება შეიძლება იყოს „არსებული საკუთრება“ ან აქტივები, მათ შორის, მოთხოვნები, რომელთა დაკავშირებითაც მომჩივანმა შეიძლება ამტკიცოს, რომ მას, სულ მცირე, „მართლზომიერი მოლოდინი“ აქვს. მართლზომიერ მოლოდინს უნდა ჰქონდეს საკმარისი საფუძველი ეროვნულ კანონმდებლობაში (შდრ: ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „ფაბრისი საფრანგეთის წინააღმდეგ“ - Fabris v France, №16574/08, 07.02.2013). „მემკვიდრეობის უფლება საკუთრების უფლების ტრადიციულ და ფუძემდებლურ ასპექტს შეადგენს“ (შდრ: ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ“ – Marckx v Belgium, №6833/74, 13.06.1979).

32. მემკვიდრეობის უფლების ფუნქციას წარმოადგენს იმის უზრუნველყოფა, რომ მესაკუთრის გარდაცვალებასთან ერთად არ მოხდეს კერძო საკუთრების, როგორც საკუთარი ცხოვრების დამოუკიდებლად წარმართვის საფუძვლის დაკარგვა, არამედ ის შენარჩუნდეს სამართალმემკვიდრეობის გზით. მემკვიდრეობის უფლების გარეშე, თავად საკუთრების უფლების არსი დაიყვანება მფლობელობამდე, რომელიც ადამიანის სიცოცხლის ვადით შემოიფარგლება და რომელსაც ფაქტობრივი დასასრული აქვს და არა სამართლებრივი (შდრ: საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2012 წლის 26 ივნისის გადაწყვეტილება საქმეზე №3/1/512).

33. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საკუთრების შეძენის უფლების მსგავსად, მემკვიდრეობის უფლებაც იცავს პირის შესაძლებლობას, გახდეს მესაკუთრე მემკვიდრეობის მიღების გზით. უფლება რეალიზებულად უნდა მივიჩნიოთ პირზე მემკვიდრეობის გზით საკუთრების გადასვლის მომენტიდან. ამის შემდგომ პიროვნების ქონება დაცულია საკუთრების თავისუფალი ფლობისა და განკარგვის კონსტიტუციური გარანტიით. „მემკვიდრეობის უფლების გარანტია ავსებს საკუთრების უფლების გარანტიას და მასთან ერთად ქმნის კონსტიტუციით გათვალისწინებული კერძო საკუთრებითი წესრიგის საფუძველს. საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება ერთად ქმნიან იმ საზოგადოებრივი წყობილების არსებით, ძირითად ელემენტებს, რომლებიც, თავის მხრივ, ადამიანის კერძო ავტონომიის პრინციპს ემყარება“ (იხ.: ბ. ზოიძე, ქართული სანივთო სამართალი, მეორე გამოცემა, თბ., 2003 წ, გვ.7.).

34. სსკ-ის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის.

35. იმისათვის, რომ პირთა შორის წარმოიშვას სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობა, სახეზე უნდა იყოს შემდეგი გარემოებები: 1. სამკვიდროს გახსნა (მამკვიდრებლის გარდაცვალება); 2. სამკვიდრო ქონება; 3. მემკვიდრედ მოწვევა (სამკვიდროს მიღების ნების გამოხატვა).

36. სსკ-ის 1306-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. იმავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად კი, კანონით მემკვიდრეობა - გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი.

37. მემკვიდრეობის თავისუფლებაში მოიაზრება ანდერძის თავისუფლება და კანონით მემკვიდრეობის უფლება. ანდერძის თავისუფლების პრინციპი გულისხმობს პირის თავისუფალი ნების განხორციელებას - თავისი შეხედულებისამებრ განკარგოს ქონებრივი ან სხვა ხასიათის უფლებები (იხ.: ნ.ძნელაძე, სავალდებულო წილის ინსტიტუტის პრობლემები მემკვიდრეობით სამართალში, ჟურნალი „სამართალი“, №7, 2000წ, გვ.64).

38. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ანდერძი, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების გამოვლენის ნამდვილობა. სამართლებრივი შედეგების დადგომა კი, უკავშირდება მოანდერძის გარდაცვალებას. „მემკვიდრეობის სამართლისათვის უმნიშვნელოვანესია ანდერძის თავისუფლების პრინციპი, რაც მოიაზრებს პირის უფლებას, გარდაცვალების შემთხვევაში პირადი შეხედულებისამებრ განკარგოს მისი ქონებრივი უფლებები“ (იხ.: დ. ბერეკაშვილი, სავალდებულო წილი მემკვიდრეობით სამართალში, თბ., 2020 წ, გვ. 50). ანდერძი არის მამკვიდრებლის ნების გამოხატვის აქტი სიკვდილის შემთხვევაში მისი ქონებრივი აქტივისა და პასივის სხვა პირებისათვის გადაცემის შესახებ. მასში ნათლადაა გამოხატული მემკვიდრეთა თავისუფალი არჩევის შესაძლებლობა (იხ.: რ. შენგელია/ე. შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, მესამე გამოცემა, თბ., 2019 წ, გვ. 340).

39. „ანდერძი არის კანონის მიერ დადგენილი ფორმით შედგენილი მამკვიდრებლის (მოანდერძის) განკარგულება გარდაცვალების შემთხვევაში, მისი ქონების ბედის შესახებ“ (იხ.: ზ. ახვლედიანი, მემკვიდრეობის სამართალი, მესამე გამოცემა, თბ., 2007 წ, გვ. 32). „ანდერძი არის მამკვიდრებლის ცალმხრივად მიღებული გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად იგი განსაზღვრავს გარდაცვალების შემთხვევაში მისი ქონების გადასვლას მემკვიდრეებზე და ამ შემთხვევაში, ანდერძით მემკვიდრეობა ცვლის კანონით მემკვიდრეობას (სსკ-ის 1306-ე, 1344-ე მუხლები)“ (იხ.: განმარტებითი იურიდიული ლექსიკონი, თბ., 2014 წ, გვ. 44). „ანდერძი გარდაცვლილი პირის ქონების სხვა პირთათვის (როგორც მემკვიდრეების, ისე გარეშე პირებისთვის) გადაცემის ერთ-ერთი ფორმაა“ (იხ.: ე. ნანდოშვილი, ანდერძის საფუძველზე წარმოშობილ ურთიერთობათა სამართლებრივი რეგულირება, თბ., 2022 წ, გვ. 28).

40. „ანდერძი ყოველთვის გამოხატავს მამკვიდრებლის ნებას. ამიტომ იგი გარიგებაა“ (იხ. რ. შენგელია/ე. შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, მესამე გამოცემა, თბ., 2019 წ, გვ. 342; ზ. ახვლედიანი, მემკვიდრეობის სამართალი, მესამე გამოცემა, თბ., 2007 წ, გვ. 32.).

41. ანდერძი ნამდვილია მისი შედგენის მომენტიდან და მნიშვნელობა არა აქვს, მემკვიდრეები მიიღებენ ანდერძს თუ არა. აღნიშნული განმარტებიდან გამომდინარე, ანდერძი, როგორც „ცალმხრივი გარიგება“, არ ხვდება სსკ-ის 51(1) მუხლის რეგულირების სფეროში და შესაბამისად, ის არ წარმოადგენს „გარიგებას“, რომელიც დადებულია „თანხმობასავალდებულო ნების გამოვლენით“, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ნამდვილია ნების გამოვლენისთანავე (შედგენის მომენტიდანვე) (შდრ: ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 51, ველი 2, თბ., 2017). „ანდერძი ცალმხრივი გარიგებაა და მისი სამართლებრივი შედეგების დადგომა უკავშირდება მოანდერძის გარდაცვალებას“ (შდრ: სუსგ №ას-685-655-2014, 02 ოქტომბერი, 2015 წელი).

42. სსკ 1307(ბ) მუხლის მიხედვით, ანდერძით მემკვიდრეა ის, ვინც ცოცხალი იყო მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, აგრეთვე ის, ვინც ჩაისახა მის სიცოცხლეში და დაიბადა მისი გარდაცვალების შემდეგ, მიუხედავად იმისა, მისი შვილები არიან ისინი თუ არა, ასევე, იურიდიული პირები.

43. „კანონმდებლობით მკაცრად არის გაწერილი ანდერძის შედგენის წესი. აღნიშნული განპირობებულია იმით, რომ ის პირი, რომლის ნებაც ანდერძშია გამოხატული იმ დროს, როცა ანდერძი ძალას იძენს, ცოცხალი აღარ არის. ეს კი ართულებს მისი ნების ნამდვილობის დადგენას“ (შდრ: სუსგ №ას-1248-1177-2012, 11 მარტი, 2013 წელი; №ას-1059-2023, 14 დეკემბერი, 2023 წელი). „შედარებით აღმატებული მოთხოვნები, რომლებიც ანდერძის ფორმას წაეყენება, იმით აიხსნება, რომ პირი (მამკვიდრებელი), რომლის ნებაც ანდერძშია გამოხატული, როცა ანდერძი ძალას იძენს, უკვე ცოცხალი აღარ არის. არადა, აუცილებელია, სარწმუნოდ იქნეს დადგენილი მოანდერძის „უკანასკნელი ნება“. ამის მიღწევა კი, შეიძლება კანონით გათვალისწინებული ფორმის აუცილებელი დაცვით“ (იხ. ზ. ახვლედიანი, მემკვიდრეობის სამართალი, მესამე გამოცემა, თბ., 2007 წ, გვ. 38.).

44. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ანდერძის შედგენა არსებითად ეხება არამარტო მოანდერძის, არამედ მასთან დაკავშირებული სხვა პირების მნიშვნელოვან ინტერესებს. ანდერძის ცენტრალური მიზანია მემკვიდრის (მემკვიდრეების) დანიშვნა. მოანდერძე დაინტერესებულია იმით, რომ ანდერძის აღსრულების დროს არ მოხდეს მისი ნების შეცვლა, სამკვიდრო ქონების ბედი განისაზღვროს ისე, როგორც მას სურდა. თავის მხრივ, მემკვიდრეები არამარტო მატერიალური, არამედ ზნეობრივ-ეთიკური და თუნდაც სამართლებრივი მოსაზრებებით, დაინტერესებული უნდა იყვნენ მოანდერძის უკანასკნელი ნების მართლზომიერად განხორციელებით. სწორედ ამისთვისაა აუცილებელი სამკვიდროს დამტოვებლის ნების მკვეთრად, გასაგებად და არაორაზროვნად გამოხატვა ანდერძში. ხაზგასასმელია, რომ ანდერძთან მიმართებით გარიგების ფორმის საკითხს ანდერძის ნამდვილობასთან ერთად, მტკიცების გაიოლების მნიშვნელობაც გააჩნია (იხ.: დამატებით: რ. შენგელია/ე. შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, მესამე გამოცემა, თბ., 2019 წ, გვ. 354).

45. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 1357-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, წერილობითი ფორმის ანდერძი შეიძლება იყოს ორი სახის - სანოტარო წესით დადასტურებული ან სანოტარო დადასტურების გარეშე.

46. სსკ-ის 1345-ე მუხლის თანახმად, მოანდერძე შეიძლება იყოს სრულწლოვანი, ქმედუნარიანი პირი, რომელსაც ანდერძის შედგენის მომენტში შეუძლია, გონივრულად განსაჯოს საკუთარი მოქმედება და ნათლად გამოხატოს თავისი ნება.

47. საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ კანონმდებლობა ითვალისწინებს ე.წ „შინაურული ანდერძის“ შედგენის შესაძლებლობას, რა დროსაც, უმთავრეს პრინციპს ანდერძის ნამდვილობის დადგენისათვის წარმოადგენს, მამკვიდრებლის ნების თავისუფალი გამოვლენა და აღნიშნული ანდერძის მისივე ხელმოწერით დადასტურება. „საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 1364-ე მუხლი შინაურული ანდერძის ფორმას განსაზღვრავს, რომლის თანახმად, მოანდერძეს შეუძლია თავისი ხელით დაწეროს ანდერძი და ხელი მოაწეროს მას“ (შდრ: სუსგ №ას-639-2019, 04 ოქტომბერი, 2019წ.). მითითებული ნორმებიდან გამომდინარე, შინაურული ანდერძის ნამდვილობისათვის კანონი ადგენს მარტივი წერილობითი ფორმის დაცვის აუცილებლობას, რომელიც შედგენილი და ხელმოწერილი უნდა იყოს მოანდერძის მიერ, ხოლო ანდერძში გადმოცემული ნება ქმედუნარიანი პირის გონივრული განსჯის შედეგს უნდა წარმოადგენდეს.

48. „შინაურული ანდერძის ნამდვილობისათვის კანონი ადგენს მარტივი წერილობითი ფორმის დაცვის აუცილებლობას. ანდერძში გადმოცემული ნება ქმედუნარიანი პირის გონივრული განსჯის შედეგს უნდა წარმოადგენდეს. განსხვავებით სამოქალაქო კოდექსის სხვა ნორმებში მოცემული ანდერძის ფორმისა, რომელთა მიმართაც კანონმდებლობით გაცილებით მეტი მოთხოვნებია დადგენილი, შინაურული ანდერძის მოანდერძის მიერ მხოლოდ დაწერა და ხელის მოწერა მას სრულ იურიდიულ ძალას აძლევს“ (შდრ: სუსგ №ას-685-655-2014, 02 ოქტომბერი, 2015 წელი; №ას-1059-2023, 14 დეკემბერი, 2023 წელი). „სსკ-ის 1364-ე მუხლი არ აწესებს შინაურულ ანდერძზე მოწმეთა ხელმოწერის აუცილებლობას. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ ანდერძზე მოწმეთა ხელმოწერა არ არსებობს ან ხელმოწერის სინამდვილე ვერ დგინდება, გავლენას ვერ მოახდენს [...] ანდერძის ნამდვილობაზე და, შესაბამისად, ვერ იქნება მიჩნეული ანდერძის ბათილად ცნობის საფუძვლად. [...] ანდერძი, რომელიც თავისი ხელით დაწერა მოანდერძემ და ხელი მოაწერა, სრული იურიდიული ძალის მქონეა, მიუხედავად იმისა, რომ ნოტარიუსის მიერ დადასტურებული არ არის“ (შდრ: სუსგ №ას-1048-988-2015, 09 მარტი, 2016 წელი; №ას-1059-2023, 14 დეკემბერი, 2023 წელი). ამასთან, სასამართლოს უნდა წარედგინოს ექსპერტის დასკვნა ხელნაწერის გარდაცვლილისადმი კუთვნილების შესახებ. სსკ-ის 1364-ე მუხლის დანაწესის ანალიზიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ შინაურული ანდერძი არსებობს, როდესაც დაცულია კუმულატიურად ორი პირობა - ანდერძი არამარტო ხელმოწერილი უნდა იყოს მოანდერძის მიერ, არამედ მის მიერ დაწერილიც. დასახელებული რომელიმე პირობის დარღვევა, ანდერძის, როგორც კანონსაწინააღმდეგო გარიგების ბათილობას გამოიწვევს (შდრ: სუსგ №ას-23-2020, 08 აპრილი, 2022 წ., პ.21; სუსგ №ას-639-2019, 04 ოქტომბერი, 2019 წელი, პ.24; იხ. აგრეთვე: ე. ნანდოშვილი, ანდერძის საფუძველზე წარმოშობილ ურთიერთობათა სამართლებრივი რეგულირება, თბ., 2022 წ, გვ. 82).

49. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 1365-ე მუხლის თანახმად, შინაურული ანდერძი, როგორც წესი, ინახება მოანდერძესთან და მისი სამართლებრივი შედეგების დადგომა უკავშირდება მის გარდაცვალებას. მოანდერძეს შეუძლია და არ არის ვალდებული, რომ ანდერძი შესანახად გადასცეს ნოტარიუსს, რომლის მიზანია იმ საფრთხეების თავიდან აცილება, რაც უკავშირდება ანდერძის დაკარგვას, დოკუმენტის გაფუჭებას და ა.შ. (შდრ: სუსგ №ას-1048-988-2015, 09 მარტი, 2016 წელი; №ას-1059-2023, 14 დეკემბერი, 2023 წელი).

50. საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ ანდერძის ბათილობის საფუძვლებს სსკ-ის 1403-ე მუხლი ითვალისწინებს, რომელიც, ამ კუთხით, სამ საბაზისო შემთხვევას ადგენს, კერძოდ: ა) ანდერძის ბათილობა იმ პირობების არსებობისას, რომლებიც იწვევენ გარიგების ბათილობას საერთოდ; ბ) საანდერძო განკარგულებათა ბათილობა, რომლებიც ეწინააღმდეგება კანონს ან საზოგადოებრივ ინტერესებს, აგრეთვე, ისეთი განკარგულებები, რომლებიც გაუგებარია ან ეწინააღმდეგებიან ერთმანეთს; გ) ანდერძის ბათილობა, თუ ის შედგენილია კანონით დადგენილი წესების დარღვევით, ასევე, იმ პირის მიერ, რომელსაც არ შეეძლო თავისი მოქმედების მნიშვნელობის შეგნება და მისი წარმართვა.

51. „სსკ-ის 1403-ე მუხლიდან გამომდინარე, ანდერძის ბათილად ცნობისათვის უნდა დადგინდეს შემდეგი წინაპირობები: გარემოებები, რომლებიც, ზოგადად გარიგების ბათილად ცნობას იწვევენ; ანდერძი შედგენილი უნდა იყოს კანონით დადგენილი წესების დარღვევით; ანდერძის შედგენისას, მოანდერძის მდგომარეობიდან გამომდინარე, შეუძლებელი უნდა იყოს მის მიერ საკუთარი მოქმედების მნიშვნელობის შეგნება და მისი წარმართვა“ (შდრ: სუსგ №ას-615-2022, 23 სექტემბერი, 2022 წ., პ.48).

52. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 1403(3) მუხლის დანაწესი, ისევე, როგორც სსკ-ის 1403(2) მუხლის დებულება, გარკვეულწილად, მოცულია სსკ-ის 1403(1) მუხლის დანაწესით - გარიგების ბათილობის „საერთო (ანუ, ზოგადი) საფუძვლებით“, კერძოდ, სსკ-ის 1403(3) მუხლით გათვალისწინებულ ბათილობის „პირველ შემთხვევას“ (ანდერძის ბათილობა შედგენისას კანონით დადგენილი წესების დარღვევის გამო) სსკ 59(1) მუხლი აწესრიგებს, კერძოდ, ბათილია კანონით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება. „სსკ 59(1) მუხლის დანაწესი იმპერატიულია. ფორმის ნაკლის გამო ბათილობა არ შეიძლება მხარეთა შეთანხმებით სხვანაირად განისაზღვროს“ (შდრ: ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბ., 2011 წ, გვ. 348).

53. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 1408-ე მუხლის მიხედვით, დაინტერესებულმა პირებმა სარჩელი ანდერძის ბათილობის მოთხოვნით, უნდა შეიტანონ „იმ გარემოებათა გამო, რომლებიც გარიგების ბათილობას იწვევს“. ამ დანაწესის ანალიზი მნიშვნელოვანია იმით, რომ „გარიგების ბათილობის გამომწვევი საერთო (ზოგადი) გარემოებების არსებობა“ ანდერძის ბათილობის ერთ-ერთი საფუძველია (გათვალისწინებული სსკ 1403(1) მუხლით), თუმცა, ამის გარდა, სსკ-ის 1403-ე მუხლი და სხვა მომდევნო მუხლები ანდერძის (ასევე, საანდერძო განკარგულებათა) ბათილობის „სხვა საფუძვლებსაც“ ითვალისწინებს.

54. მოცემულ შემთხვევაში კასატორმა სადავო ანდერძის ბათილად ცნობა მოითხოვა სსკ-ის 1403-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 59-ე მუხლის შესაბამისად, იმ საფუძვლით, რომ იგი მამკვიდრებლის ნამდვილ ნებას არ გამოხატავდა, მისი შედგენისას მამკვიდრებელზე მოახდინეს ზეგავლენა ანდერძით მემკვიდრის სასარგებლოდ, ანდერძი არ ინახებოდა სსკ-ის 1365-ე მუხლით გათვალისწინებულ პირთან და იგი შედგა კანონით დადგენილი ფორმის დაუცველად.

55. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იურიდიულ ლიტერატურაში გავრცელებულია შეხედულება, რომ „დამტკიცებას არ საჭიროებენ ე.წ პრეზუმირებული, ანუ ნავარაუდევი ფაქტები. პრეზუმფცია წარმოადგენს ვარაუდს ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის შესახებ („Prezumptio“ - ვარაუდზე დამყარებული მოსაზრება; რაიმე ფაქტის აღიარება სარწმუნოდ, სანამ არ დამტკიცდება მისი მცდარობა). პრეზუმფციების მეშვეობით კანონმდებელი წინასწარ განსაზღვრავს, თუ მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის რომელი მხარისთვის იქნება უფრო მოსახერხებელი სადავო ფაქტის დადასტურება. შესაბამისად, პრეზუმფციების მეშვეობით ნაწილდება მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი. ამ ინსტრუმენტით კანონმდებელი იცავს მხარეს მტკიცების გადაულახავი ტვირთის დაკისრებისაგან. თავის მხრივ, მტკიცების ტვირთის სწორად განაწილება იმას გულისხმობს, რომ განისაზღვროს პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ, რომელი სადავო ფაქტი დაადასტუროს და, აქედან გამომდინარე, რა ფაქტების დამტკიცების ვალდებულებისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მოდავე მხარე. მაშასადამე, პრეზუმირებული ფაქტის პროცესუალური თავისებურება ისაა, რომ მისი გაქარწყლება ევალება მხარეს, რომლის წინააღმდეგაც მოქმედებს თავად ეს ფაქტი. თავის მხრივ, ამ პროცესუალური კომპონენტის სწორად განსაზღვრა წარმოადგენს სამართლიანი სასამართლო უფლების შემადგენელ ნაწილს (იხ.: ი.გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“. თბ., 2020წ., გვ.234, 236, 237).

56. მტკიცების ტვირთის სწორად განაწილებისას მხედველობაშია მისაღები ანდერძის ნამდვილობის პრეზუმფცია. დასახელებული პრეზუმფცია, როგორც ვარაუდი ამა თუ იმ ფაქტის შესახებ, მტკიცებას არ ექვემდებარება და თუ იგი არ იქნა უარყოფილი, სასამართლომ უნდა გამოიყენოს პრეზუმირებული ფაქტი. თავის მხრივ, პრეზუმირებული ფაქტის პროცესუალური ბუნება ვლინდება იმაში, რომ ამგვარი ვარაუდის გაქარწყლება ეკისრება პირს, რომლის წინააღმდეგაცაა მიმართული იგი. ამდენად, ის გარემოება, რომ ანდერძი არ წარმოადგენს ნამდვილს, მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს“ (შდრ: სუსგ. №ას-685-655-2014, 02 ოქტომბერი, 2015 წ.).

57. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ სადავო ანდერძის ბათილად ცნობის კანონით განსაზღვრული წინაპირობების არსებობა სათანადოდ ვერ დაადასტურა.

58. საქმეში წარმოდგენილია მამკვიდრებლის 2019 წლის 5 აპრილის შინაურული ანდერძი, რომლითაც მამკვიდრებელმა გარკვევით გამოხატა საკუთარი სურვილი, მისი კუთვნილი სამკვიდრო ქონება ანდერძით მემკვიდრისათვის დაეტოვებინა, რაც დაასაბუთა კიდეც ამ უკანასკნელის მხრიდან მამკვიდრებლის მიმართ გამოხატული უანგარო დახმარებით.

59. საქმის მასალებში წარმოდგენილი, ზემოხსენებული არაერთი ექსპერტიზის დასკვნით დგინდება, რომ ანდერძი და მასზე დასმული ხელმოწერა შესრულებულია მამკვიდრებლის მიერ. აღნიშნულ გარემოებაში რაიმე სახის ეჭვის შეტანის საფუძველზე ვერც კასატორმა მიუთითა. ასევე, მამკვიდრებელს ეკუთვნის ხელმოწერა ნაბეჭდი სახით შედგენილ დოკუმენტზეც.

60. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტს, რომ სადავო ანდერძის ტექსტი და ხელმოწერა შესრულებულია მამკვიდრებლის მიერ თავისუფალი ნების საფუძველზე. უპირველესად, აღნიშნული დასკვნა ეფუძნება უშუალოდ ანდერძის შინაარსს, მასზე მამკვიდრებლის ხელწერისა და ხელმოწერის ავთენტურობას. ამასთან, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ მამკვიდრებელი, სადავო ნების გამოვლენისას, ჯანმრთელობის იმგვარ მდგომარეობაში იმყოფებოდა, რაც გავლენას მოახდენდა მის ცნობიერებაზე ან ანდერძის შედგენისას იგი გახდა რაიმე სახის იძულების მსხვერპლი. შესაბამისად, დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად ვერ შეფასდება კასატორის არგუმენტი, რომ სადავო ანდერძის შედგენის პროცედურაში მონაწილეობდა და ჩაერია უამრავი ადამიანი, რის გამოც მოანდერძის ნება ნამდვილად ვერ ჩაითვლება.

61. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობას ვერ გამოიწვევს მოსარჩელის მითითება ვერც იმ გარემოებაზე, რომ საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული ორი პირის განმარტებით, მამკვიდრებელი გეგმავდა სამკვიდრო ქონების მისი დისშვილისათვის დატოვებას. აღნიშნული ფაქტის გაზიარების შემთხვევაშიც, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მამკვიდრებლის ამგვარი განზრახვა კანონით დადგენილი წესით შედგენილი ანდერძის ბათილად ცნობის წინაპირობა ვერ გახდებოდა. საკუთარი მემკვიდრის განსაზღვრა ყოველი პირისათვის გარანტირებული უფლებაა, შესაბამისად, მამკვიდრებელს შეეძლო, დაუბრკოლებლად შეეცვალა გადაწყვეტილება და ანდერძი სხვა პირის სასარგებლოდ შეედგინა, რაც მას არ განუხორციელებია.

62. საფუძველს მოკლებული და დაუშვებელია კასატორის პრეტენზია, რომ საქმის განმხილველ სასამართლოს უნდა დაედგინა ადვოკატის სტაჟიორთა ვინაობა, რომლებმაც მამკვიდრებლის მიერ მიტანილი ანდერძი დაბეჭდეს და დაეკითხა ისინი. იმ ვითარებაში, როდესაც დადასტურდა იურიდიული ძალის მქონე შინაურული ანდერძის არსებობა, მოსარჩელემ ვერ დაასაბუთა მითითებულ პირებს ბეჭდვითი დოკუმენტის შექმნისას რა სახის წონადი ინფორმაციის მიწოდება შეეძლოთ სასამართლოსათვის.

63. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

64. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

65. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

66. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

67. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

68. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს.ბ-ს–სის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლე: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

გიზო უბილავა