საქმე №ას-1078-2023 21 მარტი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე)

ამირან ძაბუნიძე (მომხსენებელი) გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – რ.გ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – რ.ქ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 3 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

აღწერილობითი ნაწილი:

1. რ.გ–მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ.ქ–ის წინააღმდეგ და მოითხოვა, დადებულად იქნეს ცნობილი 1968 წლის 5 დეკემბერს გამყიდველ რ.ქ–სა და მყიდველ ლ.ა–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და რ.გ–ი ცნობილ იქნეს უძრავი ქონების, მდებარე: თბილისში, ........, საერთო ფართით 55,38 კვ.მ №1 შენობის, 29,56 კვ.მ №2 შენობის (ს/კ ......) და 24,47 კვ.მ #3 შენობის (ს/კ ....) მესაკუთრედ (აზომვითი ნახაზები შესრულებულია შპს ,,ვ–ა ...-ის“ მიერ).

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. სარჩელში მითითებულია, რომ მოსარჩელის მშობლებმა - ს. და ლ.ა–ებმა 1968 წელს შინაურული ნასყიდობის ხელშეკრულებით შეიძინეს უძრავი ქონება, მდებარე თბილისში, ....... არსებული 16,38 კვ.მ ერთი ოთახი, ორი დამოუკიდებელი და ორი საერთო კედლით, წინ მიშენებული სათავს-შუშაბანდით, საკუჭნაოთი და ეზოთი. ამჟამად, მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული უძრავი ქონება მიშენების გათვალისწინებით მოიცავს საერთო ფართით 55,38 კვ.მ №1 შენობას, საერთო ფართით 29,56 კვ.მ №2 შენობას (ს/კ ......) და შენობა №3-ს, საერთო ფართით 24,47 კვ.მ-ს (ს/კ ......).

2.2. მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ ნასყიდობის საფასური მისმა მშობლებმა გადაიხადეს სრულად და 1970 წლიდან ჩაწერილები არიან სადავო ბინაში. მოსარჩელეც დაბადებისთანავე ჩაეწერა ხსენებულ მისამართზე და დღემდე იგი ფლობს და სარგებლობს, რის მიუხედავადაც საკუთრების უფლებით ე.ნ–ის სახელზეა აღრიცხული. საშიკ ანტონისიანი გარდაიცვალა 1996 წელს, ხოლო ლ.ა–ი - 2006 წელს და შვილებმა, მათ შორის რ.გ–მა, მიიღეს სამკვიდრო ქონება. მოსარჩელე მიუთითებს 1993 წლის 22 მაისის სასამართლო გადაწყვეტილებაზე, რომლის მიხედვითაც უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, ........ გადანაწილდა მოსარგებლეებზე მათ მიერ დაკავებული ფართების მიხედვით და გადაწყვეტილების შესაბამისად, ს.ა–ის სახელზე აღირიცხა ლიტ „ა“-ში პირველ სართულზე 16,32 კვ.მ №3 ოთახი, №5 ოთახი 21,60 კვ.მ, №6 ოთახი 13,80 კვ.მ, ეზოში ცალკე ნაგებობა ლიტ „ე“ 25 კვ.მ და ლიტ „დ“ გარაჟი და საპირფარეშო.

2.3. სარჩელში ასევე, მითითებულია 2013 წლის 17 ივლისის სასამართლო გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც უმკვიდროდ იქნა ცნობილი უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, ......... და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა რ.ქ–ს სრულად, მასში შემავალი საშიკ და ლ.ა–ების ქონებით. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლის უფლებამონაცვლეა და მოპასუხეთა სახელზე რეგისტრირებული სადავო ფართების მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვა.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხის განმარტებით, იგი არის უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი შემძენი. გარდა ამისა, მოპასუხე აპელირებს სასამართლოს 17.07.2013წ. კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც ........ მდებარე უძრავი ქონება უმკვიდროდ იქნა ცნობილი და უსასყიდლო საკუთრებაში გადაეცა რ.ქ–ს. სასამართლო სხდომაზე მოპასუხემ სადავოდ გახადა მოთხოვნის ხანდაზმულობაც და მიუთითა, რომ უნდა გავრცელდეს ზოგადი ხანდაზმულობის 10-წლიანი ვადა (იხ.10.03.2022წ. სასამართლო სხდომის ოქმი, 12:45 სთ).

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 3 მაისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა: უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 14 ივნისის გადაწყვეტილება.

5.2. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

5.2.1. 1968 წლის 5 დეკემბერს ლ.კ–ძემ ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე რ.ქ–ისგან შეიძინა უძრავი ქონება, მდებარე: ......, 16,38 კვ.მ ერთი ოთახი საცხოვრებელი, ორი დამოუკიდებელი და ორი საერთო კედლით, წინ მიშენებული სათავს-შუშაბანდით, საკუჭნაოთი და ეზოთი. ლ.კ–ძემ რ.ქ–ს ნასყიდობის საფასურში გადაუხადა 4700 მანეთი. ხსენებულ მისამართზე ლ.ა–ი (ქორწინების შემდგომი გვარი) რეგისტრირებული იყო 1969 წლიდან, ხოლო მისი მეუღლე ს.ა–ი -1970 წლიდან (ს.ფ.17, 30-32).

5.2.2. ქ. თბილისის ნაძალადევის რაიონის სასამართლოს 1993 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით თბილისში, .......... მდებარე საცხოვრებელი სახლიდან ნ.ქ–ს, პ.ქ–ს, ლ.ს–სა და ს.ა–ს იზოლირებულ სარგებლობაში გამოეყოთ ფართები. ს.ა–ს მიეკუთვნა ლიტ „ა“-ში პირველ სართულზე №3 ოთახი 16,32 კვ.მ, №5 ოთახი 21,60 კვ.მ, №6 ოთახი 13,80 კვ.მ, ეზოში ცალკე ნაგებობა ლიტ „ე“ და ლიტ „დ“ გარაჟი და საპირფარეშო (ს.ფ. 37).

5.2.3. რ.გ–ი (შემდგომში „მოსარჩელე“) არის ს.ა–ისა და ლ.კ–ძის შვილი და კანონისმიერი მემკვიდრე (.სფ. 21, 23, 24, 27-29).

5.2.4. 2010 წლის 17 დეკემბრის ცნობა-დახასიათების მიხედვით, უძრავი ქონება, მდებარე წერონისის ქ. №38-40-ში, მიწის ნაკვეთი საერთო ფართით 983 კვ.მ, აღრიცხული იყო რ.ქ–ის სახელზე (ს.ფ. 22).

5.2.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 17 ივლისის გადაწყვეტილებით, რ.ქ–ის (შემდგომში „მოპასუხე“) სარჩელი დაკმაყოფილდა, უმკვიდროდ იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების მიხედვით, ქ. თბილისში, ....... მდებარე, რ.ქ–ის სახელზე აღრიცხული საცხოვრებელი სადგომი: ლიტერი „ა“ (საცხოვრებელი) – 129,75 კვ.მ, ლიტერ „ვ“ (საცხოვრებელი) – 88,04 კვ.მ, ლიტერი „ბ-ე-ს-ნ-ლ-პ-გ-კ“ (დამხმარე) - 179 კვ.მ და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა მოპასუხეს. ზემოაღნიშნული საქმის განხილვისას სასამართლომ დაადგინა, რომ რ.ქ–ის დედამ - ნ.ქ–მა რ.ქ–ისგან, რომელიც იყო მარტოხელა და დაკრძალეს მეზობლებმა, შეიძინა ქ. თბილისში, ........ მდებარე უძრავი ქონება. შესაბამისად, სასამართლო გადაწყვეტილებით, მოპასუხეს, როგორც ნ.ქ–ის უფლებამონაცვლეს, მიენიჭა უსასყიდლოდ საკუთრების უფლება ხსენებულ მისამართზე (ს.ფ. 38-40).

5.3. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ რ.გ–ი წარმოადგენს სპეციალური კანონით გათვალისწინებული საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლის, ლ.კ–ძის (გარდაიცვალა 2006 წელს), უფლებამონაცვლეს. მოსარგებლის, ლ.ა–ის, უფლებამონაცვლეები არიან შვილები: რ.გ–ი და ს.ა–ნი. ს.ა–ნმა დედის სამკვიდრო ქონება მიიღო ფაქტობრივი დაუფლებით (სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად მიიჩნევა, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადებას ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო). შესაბამისად, მემკვიდრეთა წილი ლ.ა–ის სამკვიდროში შეადგენს თითოეულისათვის ½ ნაწილს. საქმის მასალებით არ დასტურდება ს.ა–ნის სამკვიდრო ქონების რომელიმე მემკვიდრის მიერ მიღების ფაქტი.

5.4. სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოპასუხემ მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები №1 და №2 გადაუფორმა არაუფლებამოსილ პირს, მოსარჩელის ძმის (ს.ა–ნის) ცოლს - გ.ლ–ს, რადგან არ დგინდება ს.ა–ნის სამკვიდრო ქონების მემკვიდრის მიერ მიღების ფაქტი; რ.გ–მა ე.ნ–ისაგან უსასყიდლოდ მიიღო იმაზე მეტი ქონება, ვიდრე მას ეკუთვნოდა ლ.ა–ის სამკვიდროდან, კერძოდ, ლ.ა–ის სამკვიდროს (109.41 კვ.მ შენობა-ნაგებობა) ½ წილზე უფლება აქვს მოსარჩელეს - რ.გ–ს, რაც შეადგენს შენობა-ნაგებობის 54.70 კვ.მ-ს, თუმცა მოსარჩელემ უსასყიდლოდ მიიღო არაუფლებამოსილი პირისაგან უძრავი ნივთის 137 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობის 42.47 კვ.მ. ამდენად, მოსარჩელემ დამატებით მიიღო 94,53 კვ.მ. შენობა-ნაგებობისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთი. გ.ლ–ისათვის (მოსარჩელის ძმის ცოლი) ქონების გადაფორმებით, მოპასუხე კეთილსინდისიერად ვარაუდობდა, რომ ვალდებულებას ასრულებდა უფლებამოსილი კრედიტორის წინაშე. ამასთან, მან შენობა №3-ის ნაცვლად, მოსარგებლეს გადასცა თავისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთი.

5.5. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე პირადი ინტერესების გათვალისწინებით არაუფლებამოსილ პირს შეუთანხმდა მოპასუხის მიერ გადაცემული ქონების მხოლოდ ნახევრის დაბრუნებაზე, არ შეიძლება გახდეს წინამდებარე სარჩელის დაკმაყოფილების და მოპასუხისათვის დამატებითი პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი.

5.6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა კერძოდ, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის პირველი მუხლის მიხედვით ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი ადგენს, რომ მოსარგებლე არის პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, ან ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტით; „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად კი, საცხოვრებელი სადგომი არის საცხოვრებელი სახლი ან მისი ნაწილი, მოსარგებლის მიშენება-დაშენების ჩათვლით, იმ მიწის ნაკვეთთან ერთად, რომლის არსებითი შემადგენელი ნაწილიც ის არის. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მოსარგებლე, რომელმაც მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადო წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება და რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, უფლებამოსილია, სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა (ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესახებ სარჩელი). აღნიშნული კანონისა და იმ ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რომ რ.გ–ი წარმოადგენს მოსარგებლეს, რ.ქ–ს რ.გ–ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 27 000 ლარის გადახდა.

6.3. რ.ქ–სა და გ.ლ–ს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: თბილისში, ........ (ს/კ: ......), 30000 ლარად, ხოლო, 2019 წლის 20 ივნისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით, გ.ლ–მა ზემოთ ხსენებული ქონება 30000 ლარად მიჰყიდა ე.ნ–ს. მოსარგებლის მიერ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრეების შეცვლა არ წარმოადგენს მოსარგებლისთვის მის მიერ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლების დაკარგვის საფუძველს. მხარეთა მიერ როგორც სასამართლოში საქმის განხილვის პერიოდში, ასევე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 14.06.2022 წლის გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ ინტენსიურად მიმდინარეობდა მოლაპარაკება მხარეთა შორის წარმოშობილი უთანხმოების მოგვარების მიზნით. ვინაიდან, რ.გ–ს ჰქონდა რეალური შესაძლებლობა, მიეღო კუთვნილი საცხოვრებელი სადგომები №1 და №2 (ს/კ: .....), მაგრამ შენობა-ნაგებობების გარშემო მიწის ნაკვეთები რჩებოდა ე.ნ–ის საკუთრებად. მეორე მხრივ, ე.ნ–ის კარგავდა საკუთრების უფლებას შენობა-ნაგებობებზე და მის საკუთრებაში რჩებოდა მხოლოდ მიწის ნაკვეთი. შესაბამისად, მხარეებმა მიაღწიეს შეთანხმებას, რომელიც ორივე მხარის ინტერესებს დააკმაყოფილებდა, კერძოდ, რ.გ–ი ე.ნ–ის უთმობდა საცხოვრებელი სადგომის 1/2 ნაწილს, ხოლო ე.ნ–ი რ.გ–ს – მიწის ნაკვეთის 1/2 -ს. ვინაიდან მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სადგომი ირიცხებოდა ე.ნ–ის საკუთრებაში, ე.ნ–მა რ.გ–ს გადაუფორმა თავის სახელზე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთისა და სადავო უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი. აღნიშნულის გამო, რ.გ–მა გამოიხმო სასარჩელო მოთხოვნები ე.ნ–ის მიმართ.

6.4. რ.გ–სა და ე.ნ–ს შორის მიღწეულ იქნა შეთანხმება და რ.გ–მა მის მიმართ სარჩელი გამოიხმო. რ.ქ–ის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა დაზუსტდა და, ქონების ნაცვლად, მოთხოვნილ იქნა 27 000 ლარი. რ.ქ–მა კი არ გადასცა ე.ნ–ს, როგორც მოსარგებლეს, თავის საკუთრებაში არსებული ქონების ნაწილი, არამედ რ.ქ–მა 2018 წელს გ.ლ–ს მიჰყიდა უძრავი ქონების ნაწილი 30 000 ლარად. ხოლო გოჰარიკ ლულიკიანმა, თავის მხრივ, 2019 წელს მიჰყიდა ე.ნ–ს. შესაბამისად, ამ სამ სუბიექტს აკავშირებს ნასყიდობის სამართალურთიერთობა (ქართველიშვილი, ლულიკიანი, ნაბალდიანი).

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 სექტემბრის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შემოწმების მიზნით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია:

8. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

10. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილიდან გამომდინარე, სავალდებულოა საკასაციო პალატისთვის, რადგან კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული შედავება არ განუხორციელებია.

11. საკასაციო პალატის განსჯით, კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე, ანუ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები.

12. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელემ/კასატორმა სარჩელი აღძრა სასამართლოში რ.ქ–ისა და ე.ნ–ის მიმართ და როგორც საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლის უფლებამონაცვლემ მოითხოვა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა და ქ. თბილისში, ....... მდებარე შენობა №1-ის საერთო ფართით 55,38 კვ.მ., შენობა №2-ის 29,56 კვ.მ. (ს/კ .....) და შენობა №3-ის ფართით 24,47 კვ.მ (ს/კ ..........) მესაკუთრედ ცნობა.

13. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის ეტაპზე, მოსარჩელემ უარი თქვა სარჩელზე ე.ნ–ის მიმართ (შენობა №1-ზე და შენობა №2-ზე მესაკუთრედ ცნობის ნაწილში) და ამ ნაწილში შეწყდა წარმოება. შესაბამისად, მოსარჩელემ დააზუსტა მოთხოვნა და ფართის მიკუთვნების ნაცვლად, მოითხოვა მისი საბაზრო ღირებულების - 27 000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრება (2006 წლის 25 ივნისს გარდაცვლილი ლ.ა–ის (მოსარჩელის დედა) სამკვიდრო ქონება მიიღო რ.გ–მა, ეს უკანასკნელი კი წარმოადგენს სპეციალური კანონით გათვალისწინებული საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლის 2006 წელს გარდაცვლილი ლ.კ–ძის უფლებამონაცვლეს).

14. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, საცხოვრებელ სადგომის/ქონების ღირებულების მოპასუხისათვის დაკისრება სპეციალური კანონის პირველი (ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს), მე-2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის (მოსარგებლე – პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით), მე-3.1 (მოსარგებლე, რომელმაც მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადო წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება და რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, უფლებამოსილია სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა (ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესახებ სარჩელი), მე-3.2 (ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილება საჯარო რეესტრში შესაბამისი რეგისტრაციის განხორციელების საფუძველია) და მე-5.2 მუხლებიდან (საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა) გამომდინარეობს.

15. დადგენილია, რომ მოსარგებლის, ლ.ა–ის, უფლებამონაცვლეებს წარმოადგენენ შვილები: რ.გ–ი და ს.ა–ნი. ს.ა–ნმა დედის სამკვიდრო ქონება მიიღო ფაქტობრივი ფლობით. შესაბამისად, მემკვიდრეთა წილი ლ.ა–ის სამკვიდროში შეადგენს თითოეულისათვის ½ ნაწილს. საქმის მასალებით არ დასტურდება ს.ა–ნის სამკვიდრო ქონების რომელიმე მემკვიდრის მიერ მიღების ფაქტი. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კანონის მიზნებისთვის მასში გამოყენებულ ტერმინში „მოსარგებლედ“ მოიაზრება პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტით. ამ მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, საცხოვრებელი სადგომი ეს არის საცხოვრებელი სახლი ან მისი ნაწილი, მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ჩათვლით, იმ მიწის ნაკვეთთან ერთად, რომლის არსებითი შემადგენელი ნაწილიც ის არის; „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულებაა – წერილობითი საბუთი/საბუთები, რომლითაც/რომლებითაც მესაკუთრე ადასტურებს საცხოვრებელი სადგომის გაყიდვის ნებას და ნასყიდობის ფასის მიღებას. ამ მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებზე (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 ოქტომბრის საქმე №ას-1017-2023 განჩინება).

16. უდავოა, რომ მოპასუხემ, სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე ქონების რეგისტრაციის შემდგომ, მოსარგებლეებს გადასცა მათი კუთვნილი ფართი. რ. გ–ის დედის - ლ.ა–ის - გარდაცვალების შემდეგ სადავო ფართში ცხოვრობდა კასატორის ძმა ს.ა–ნი, რომელსაც ჰყავდა მეუღლე - გ.ლ–ი და შვილი. ვინაიდან ქონების გადაფორმებამდე გარდაიცვალა ს.ა–ნი, მისი კუთვნილი წილი მოპასუხემ გადაუფორმა ს.ა–ნის ცოლს. მოპასუხე სადავოდ არ ხდის იმ ფაქტს, რომ ს.ა–ის კუთვნილი შენობა დარჩა მის საკუთრებაში, თუმცა აღნიშნავს, რომ ამის სანაცვლოდ მან ს.ა–ნის მეუღლეს - გ.ლ–ს დამატებით გადასცა თავისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთი და ჯამში გადაუფორმა 275 კვ.მ.. დღეს №3 შენობა დანგრეულია და მის ადგილას მოპასუხეს აშენებული აქვს ახალი სახლი (იხ:, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 08.02.2023წ. და 26.04.2023წ. სხდომის ოქმები). მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ ფაქტს, რომ ........ მდებარე 275 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობებით №1 და №2 მოპასუხემ გადაუფორმა გ.ლ–სა. ამ უკანასკნელმა კი თავის მხრის ეს ქონება გადაუფორმა თავის ნათესავს - ე.ნ–ს (ს.ფ. 48-50). ე.ნ–მა სასყიდლის გარეშე მის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების ½ ნაწილი გადაუფორმა მოსარჩელეს - რ.გ–ს. საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ გ.ლ–მა თავისი მეუღლის ს.ა–ნის სამკვიდრო ქონება მიიღო კანონით დადგენილი წესით.

17. დადგენილია, რომ ე.ნ–მა, სასამართლო დავის წამოწყების შემდგომ, შეთანხმების საფუძველზე, მოსარჩელეს უსასყიდლოდ გადაუფორმა მის სახელზე რეგისტრირებული ქონების ½. სწორედ აღნიშნული გახდა მის მიმართ სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი (იხ:, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 26.04.2023წ. სხდომის ოქმი). ამდენად, მოპასუხის მიერ გ.ლ–ის სახელზე გადაფორმებული 275 კვ.მ. მიწის ნაკვეთიდან, ნახევარი - 137.5 კვ.მ. და შენობა ნაგებობების №1 და №2-ის ნახევარი დღეის მდგომარეობით აღრიცხულია კასატორის სახელზე.

18. საკასაციო სასამართლო, სწორედ იმიტომ, რომ სარჩელის საფუძვლიანობა არ დასტურდება და მას კასატორი ვერ აბათილებს, სრულად უარყოფს საკასაციო საჩივარს და აღნიშნავს, რომ ზემოაღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე დადგენილია, რომ რ.გ–მა ე.ნ–ისაგან უსასყიდლოდ მიიღო იმაზე მეტი ქონება, ვიდრე მას ეკუთვნოდა ლ.ა–ის სამკვიდროდან, კერძოდ, ლ.ა–ის სამკვიდროს (109.41 კვ.მ შენობა-ნაგებობა) ½ წილზე უფლება აქვს მოსარჩელეს - რ.გ–ს, რაც შეადგენს შენობა-ნაგებობის 54.70 კვ.მ ფართს, თუმცა მოსარჩელემ უსასყიდლოდ მიიღო არაუფლებამოსილი პირისაგან უძრავი ნივთის 137 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული 42.47 კვ.მ შენობა-ნაგებობა. კასატორმა დამატებით მიიღო 94,53 კვ.მ შენობა-ნაგებობისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთი. გ.ლ–ისათვის (მოსარჩელის ძმის ცოლი) ქონების გადაფორმებით, მოპასუხე ვარაუდობდა, რომ ვალდებულებას ასრულებდა უფლებამოსილი კრედიტორის წინაშე. ამასთან, მან შენობა №3-ის ნაცვლად, მოსარგებლეს გადასცა თავისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთი. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ვალდებულებითი ურთიერთობა წყდება კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებით (შესრულება) [სსკ-ს 427-ე მუხლი.].

19. სსკ-ის 373-ე მუხლის მიხედვით, მოვალე ვალდებულია შეუსრულოს ვალდებულება კრედიტორს ან იმ პირს, რომელიც კანონით ან სასამართლოს გადაწყვეტილებით უფლებამოსილია, მიიღოს შესრულება; თუ ვალდებულების შესრულება მიიღო იმ პირმა, რომელიც არ იყო უფლებამოსილი, ვალდებულება ჩაითვლება შესრულებულად მაშინ, როცა კრედიტორმა მისცა ამის თანხმობა ან ამ შესრულებისგან მიიღო სარგებელი. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ „შესრულების მიმღებად, უპირველეს ყოვლისა, ითვლება კრედიტორი. ზოგჯერ შესრულება შეიძლება, განხორციელდეს კრედიტორის ნაცვლად, სხვა პირის მიმართ. შესრულების მიღებაზე უფლებამოსილი პირი სასამართლოს გადაწყვეტილებითაც შეიძლება განისაზღვროს. კრედიტორის ნაცვლად შესრულების მიმღები მესამე პირის უფლებამოსილება შეიძლება, სხვადასხვაგვარად დადგინდეს, მაგალითად, როგორიცაა წერილობითი საბუთი, რომლითაც დგინდება მესამე პირის ვინაობა; მინდობილობა; სადამფუძნებლო დოკუმენტები (იურიდიული პირების მიმართ) ან გამომდინარეობდეს საქმის გარემოებებიდან“ (შდრ. სუსგ №ას-1003-924-2017, 01.12.2017). საკასაციო პალატა მხარეს განუმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 373-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების შესრულებულად ცნობისთვის მნიშვნელოვანია დადგინდეს ვალდებულების შემსრულებელ პირსა და მოვალეს შორის კავშირი.

20. სამოქალაქო კოდექსის 983-ე მუხლის თანახმად, თუ უფლებამოსილი პირისათვის განკუთვნილ შესრულებას იღებს არაუფლებამოსილი პირი, მაშინ იგი მოვალეა მიღებული დაუბრუნოს უფლებამოსილ პირს. ამდენად, უფლებამოსილ კრედიტორს შეუძლია დაიბრუნოს არაუფლებამოსილი პირის მიერ მიღებული შესრულება. გ.ლ–ისათვის (მოსარჩელის ძმის ცოლი) ქონების გადაფორმებით, მოპასუხე კეთილსინდისიერად ვარაუდობდა, რომ ვალდებულებას ასრულებდა უფლებამოსილი კრედიტორის წინაშე (იხ. ამავე განჩინების პუნქტი 19). ამასთან, მან შენობა N3-ის ნაცვლად, მოსარგებლეს გადასცა თავისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთი. შესაბამისად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე პირადი ინტერესების გათვალისწინებით (მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით, მამიდამ ბინა არ წაართვა ძმისშვილს) არაუფლებამოსილ პირს შეუთანხმდა მოპასუხის მიერ გადაცემული ქონების მხოლოდ ნახევრის დაბრუნებაზე, არ შეიძლება გახდეს წინამდებარე სარჩელის დაკმაყოფილების და მოპასუხისათვის დამატებითი პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი.

21. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს,

22. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია არცერთი არგუმენტი, დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს ცნობილი დასაშვებად საკასაციო საჩივარი. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებული და კანონიერია, შესაბამისად, არ არსებობს საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

23. კასატორი გათავისუფლებულია საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის საფუძველზე;

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. რ.გ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: ამირან ძაბუნიძე

გოჩა ჯეირანაშვილი