საქმე №ას-1496-2024 04 აპრილი, 2025 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ჯ.მ–ი“ (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ვ.პ.ჯ.“ (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 04 სექტემბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება (ძირითად სარჩელში); შესრულებული სამუშაოების აქტების ბათილად ცნობა, ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, თანხის დაკისრება (შეგებებულ სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილებით:
1.1. შპს „ვ.პ.ჯ.“-ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „მოსარჩელე კომპანია“ ან „შეგებებული სარჩელით მოპასუხე“) სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:
1.1.1. შპს „ჯ.მ–ს“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მოპასუხე კომპანია“, „შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა საიჯარო ქირა 189 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით;
1.1.2. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა შესრულებული სამუშაოს ღირებულება 166 493.38 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით;
1.1.3. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება 91 875 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით;
1.1.4. დადგინდა, რომ მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნას და მოსარჩელეს დაუბრუნდეს მისი კუთვნილი ქონება: ინდუქციური ღუმელი N1 (საინვენტარიზაციო NV001)-1, წყლის ტუმბო (საინვენტარიზაციო NV002 )-1, ინდუქციური ღუმელი N2 (საინვენტარიზაციო NV003 V004)-1, ტუმბო-(საინვენტარიზაციო NV005)-1, ელექტრომოწყობილობა კომლექტში (საინვენტარიზაციო NV006)-1, სასწორის ნაწილი (საინვენტარიზაციო NV007)-1, გარდამქმნელი (საინვენტარიზაციო NV008)-1, ინდუქტორი (ინდუქციური ღუმელის ნაწილი)-(საინვენტარიზაციო NV009)-1, ელექტრო მიქსერი ბეტონის (საინვენტარიზაციო NV010)-1, ინდუქციური ღუმელი N3 და N4 (საინვენტარიზაციო NV011, V012)-2, სასწორის ნაწილი (საინვენტარიზაციო NV013)-1, რადიატორი (ინდუქციური ღუმელის ნაწილი) (საინვენტარიზაციო NV014, V015, V016, V017, V018, V019, V020)-7, ელ.სატკეპნი ხელსაწყო (საინვენტარიზაციო NV021)-1, ინდუქციური ღუმელი N5 და N6 (საინვენტარიზაციო NV022, NV023)-2 (შემდგომში - „სადავო მოძრავი ნივთები“);
1.1.5. დანარჩენ ნაწილში მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;
1.2. მოპასუხის შეგებებული სარჩელი (შესრულებული სამუშაოების აქტების ბათილად ცნობის, ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და თანხის დაკისრების შესახებ) არ დაკმაყოფილდა.
2. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 04 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 10 ივლისის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება 91 875 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა საიჯარო ქონების გადაცემის დაყოვნებით გამოწვეული მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.
3. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
3.1. 2016 წლის 2 ივნისს მხარეთა შორის გაფორმდა N1604-1 ხელშეკრულება, რომლის საგანი იყო მოპასუხისთვის აღჭურვილობის სისტემის (მათ შორის, ინდუქციური ღუმელების) იჯარით გადაცემა ფეროსილიკომანგანუმის გადამუშავების მიზნით (ფრაქცია 0-3მმ), 20000 ტონის მოცულობით. მოსარჩელეს სამუშაოს შესრულების პროცესში უნდა უზრუნველეყო მიწოდებული აღჭურვილობის შეუფერხებელი მუშაობა და უნდა განეხორციელებინა საკონსულტაციო მომსახურება მოპასუხის პერსონალისთვის. მოსარჩელეს სამუშაო პროცესში ასევე უნდა უზრუნველეყო ხელშეკრულების 1.2 პუნქტში მითითებული ტექნიკურ-ეკონომიკური მაჩვენებლების დაცვა. ხელშეკრულება მოქმედი იყო 2020 წლის 31 დეკემბრამდე;
3.2. მოსარჩელის, როგორც მეიჯარის, ძირითად ვალდებულებას წარმოადგენდა მოპასუხისთვის ფეროსილიკომანგანუმის გადამუშავებისთვის საჭირო აღჭურვილობის, კერძოდ: ინდუქციური ღუმელების, დოზირებისთვის და ღუმელების დასატვირთად საჭირო აღჭურვილობის, მეტალის ფრაქციონირებისათვის საჭირო აღჭურვილობის, წყლის ქიმიური მომზადებისთვის სპეციალური დანადგარების, წყლის ბრუნვის უზრუნველსაყოფად საჭირო აღჭურვილობის და ტექნოლოგიური პროცესების ავტომატური სისტემის გამართულ და მუშა მდგომარეობაში გადაცემა და მოიჯარის პერსონალისთვის კონსულტაციის გაწევა იმ მიზნით, რომ გადაცემული აღჭურვილობა ექსპლუატაციაში გაეშვათ უსაფრთხოდ და შესაბამისი წესების დაცვით. მოიჯარის ვალდებულებას წარმოადგენდა საიჯარო ქირის და საკონსულტაციო მომსახურების საფასურის ხელშეკრულებით შეთანხმებული წესის შესაბამისად გადახდა. იჯარის საფასურმა შეადგინა 2625 აშშ დოლარი თვეში, ყოველი ექსპლუატაციაში შესული, დამკვეთისთვის იჯარით გადაცემული და შესაბამისად აღჭურვილი ღუმელისთვის. საკონსულტაციო მომსახურების საფასურმა შეადგინა 51 აშშ დოლარი ყოველ ერთ ტონა მზა პროდუქციაზე, რომელსაც მიიღებდა დამკვეთი და ხელმოწერით დადასტურებული იქნებოდა ორმხრივი აქტის საფუძველზე. მოპასუხეს იჯარის საფასური უნდა გადაეხადა ეტაპობრივად, შემდეგი წესით: 1) ავანსის გადახდა 500 ტონა პროდუქციის დამუშავებისთვის ათი დღის განმავლობაში N1 ეტაპის დასრულების შემდეგ; 2) ყოველთვიურად, მომდევნო თვის ათ რიცხვამდე; გადახდა უნდა მომხდარიყო ეროვნულ ვალუტაში, გადახდის დროს არსებული კურსის შესაბამისად;
3.3. მოსარჩელის მიერ შესასრულებელი სამუშაოები დაყოფილი იყო ოთხ ეტაპად: 1) ტექნიკური საკითხების მოგვარება და მომსახურების გეგმის შემუშავება; 2) შემსრულებლის მიერ აღჭურვილობის მიწოდება, დამონტაჟება, დამაგრება, შემსრულებლის მიერ სამუშაოების შესრულება ფეროსილიკომანგანუმის გადამუშავების მიზნით და 500 ტონის დამზადება; 3) შემსრულებლის მიერ აღჭურვილობის მიწოდება, დამონტაჟება, დამაგრება და 1000 ტონა პროდუქციის დამზადება; 4) ფეროსილიკომანგანუმის გადამუშავება - 550 ტონა თვეში;
3.4. ხელშეკრულების 6.5 პუნქტის მიხედვით, შემსრულებლის (მოსარჩელე) მიერ სამუშაოს შესრულების ვადის დარღვევის ან დამკვეთის (მოპასუხე) მიერ თანხის გადახდის ვადის დარღვევის შემთხვევაში, მხარე ვალდებული იყო დაზარალებულისათვის აენაზღაურებინა ჯარიმა 0.01% ოდენობით, შეუსრულებელი სამუშაოს ღირებულებისა და თანხის ჩარიცხვის ვადის დარღვევის შემთხვევაში ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. დამნაშავე მხარე ვალდებული იყო ჯარიმა გადაეხადა იმ შემთხვევაში, თუ ამის შესახებ მას მეორე მხარე მიმართავდა. ასეთი მიმართვის შემთხვევაში, ჯარიმის ათვლა დაიწყებოდა ერთი მხარის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის დღიდან. დამნაშავე მხარის ჯარიმის გადახდა მისი ვალდებულება იყო და არა დაზარალებული მხარის ვალდებულება (იხ. ტომი 1. ს.ფ. 59-67; პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების 3.1- 3.4 პუნქტები);
3.5. 2016 წლის 16 დეკემბერს, 2016 წლის 2 ივნისის N1604-1 ხელშეკრულების შესრულების ფარგლებში, მოსარჩელემ მოპასუხეს იჯარით გადასცა დაყენებული და საცდელ ექსპლუატაციაში შეყვანილი ინდუქციური ღუმელი შემადგენლობით: საშუალო სიხშირის ინდუქციური ღუმელი Gჭ-500KG, მართვის კარადა KGPშ-300Kჭ IF, წყლის გაგრილების კვანძი, ორი ტუმბოს შემადგენლობით 3.5 კვტ (იხ. ტომი 1. ს.ფ. 87);
3.6. 2017 წლის 30 ივნისს, 2016 წლის 2 ივნისის N1604-1 ხელშეკრულების შესაბამისად, მოსარჩელემ მოპასუხეს იჯარით გადასცა დამონტაჟებული და ექსპლუატაციაში შესული ინდუქციური ღუმელი შემდეგი შემადგენლობით: საშუალო სიხშირის ინდუქციური ღუმელი Gჭ-750KG, მართვის კარადა KGPშ-400Kჭ IF, წყლის გაგრილების კვანძი, ორი ტუმბოს შემადგენლობით 3.5 კვტ (იხ. ტომი 1. ს.ფ. 89);
3.7. 2017 წლის 29 დეკემბერს მხარეთა შეთანხმებით ცვლილება შევიდა 2016 წლის 2 ივნისის ხელშეკრულებაში. ძირითადი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფეროსილიკომანგანუმის ფრაქცია იყო 0-3მმ, ცვლილებით დაემატა 0-1მმ ფრაქცია, შეიცვალა გადამუშავებული მზა პროდუქციის შემადგენლობა (ცვლილების 1.2.1 და 1.2.2 პუნქტები), გაიზარდა საკონსულტაციო სამუშაოს ღირებულება მიღებული მზა პროდუქციის შესაბამისად, კერძოდ, 0-3 მმ ფრაქციის შემთხვევაში, განისაზღვრა 51 აშშ დოლარით ერთ ტონა მზა პროდუქციაზე, 0-1 მმ ფრაქციის შემთხვევაში - 97 აშშ დოლარით. ასევე, ხელშეკრულებას დაემატა 5.2.11 პუნქტი, რომლის თანახმადაც, თუ გადამუშავებულ პროდუქციაში მარგანეცი იქნებოდა 65%-ზე ნაკლები, ანაზღაურება მოხდებოდა ხელშეკრულების 1.2.1 და 1.2.2 პუნქტების გაუთვალისწინებლად. დამატებითი ხელშეკრულება ძალაში შევიდა 2018 წლის 1 იანვრიდან (იხ. ტომი 1. ს.ფ. 92-93);
3.8. 2018 წლის 24 დეკემბერს, 2016 წლის 2 ივნისის N1604-1 ხელშეკრულების შესრულების ფარგლებში, მოსარჩელემ მოპასუხეს იჯარით გადასცა დაყენებული და ექსპლუატაციაში შესული აღჭურვილობა, რომელიც შედგებოდა საშუალო სიხშირის Gჭ-0.75 ინდუქციური ღუმელისგან მართვის კარადებთან ერთად - სულ 2 კომპლექტი. ამ აღჭურვილობის ექსპლუატაციაში მიღების შემდეგ, 2018 წლის 24 დეკემბრიდან იჯარით გადაცემული ინდუქციური ღუმელების სრული რაოდენობა, კომპლექტში მართვის კარადებით შეადგენდა 4 კომპლექტს (იხ. ტომი 1. ს.ფ. 96);
3.9. 2019 წლის 1 ივნისს, 2016 წლის 2 ივნისის N1604-1 ხელშეკრულების შესრულების ფარგლებში, მოსარჩელემ მოპასუხეს იჯარით გადასცა დაყენებული და ექსპლუატაციაში შესული აღჭურვილობა, რომელიც შედგებოდა საშუალო სიხშირის Gჭ-0.75 ინდუქციური ღუმელისგან მართვის კარადებთან ერთად - სულ 2 კომპლექტი. 2019 წლის 1 ივნისიდან იჯარით გადაცემული ინდუქციური ღუმელების სრული რაოდენობა, კომპლექტში მართვის კარადებით შეადგენდა 6 კომპლექტს (იხ. ტომი 1. ს.ფ. 98);
3.10. მოპასუხემ მოსარჩელის სასარგებლოდ ბოლოს, 2019 წლის ივნისის თვის საიჯარო ქირა გადაიხადა 2019 წლის 29 ოქტომბერს. მას შემდეგ საიჯარო ქირა არ გადაუხდია. შედეგად, 4 ღუმელის საიჯარო ქირის დავალიანება შეადგენდა 189 000 აშშ დოლარს (იხ. ტომი 1. ს.ფ. 99-149, 172-173);
3.11. მოსარჩელე მოპასუხეს საკონსულტაციო მომსახურებას უწევდა ხელშეკრულების დადებიდან 2020 წლის თებერვლის ჩათვლით. მოპასუხე მოსარჩელეს საკონსულტაციო მომსახურების საფასურს უხდიდა ხელშეკრულების დადებიდან 2019 წლის ნოემბრამდე. 2019 წლის ნოემბრიდან 2020 წლის თებერვლის ჩათვლით მოპასუხეს საკონსულტაციო მომსახურების საფასური აღარ გადაუხდია, რომლის ოდენობამ შეადგინა 166 493,38 აშშ დოლარი (იხ. ტომი 1. ს.ფ. 200-237);
3.12. 2020 წლის 20 თებერვლიდან 2020 წლის 15 აპრილამდე ღუმელების მუშაობა იყო გაჩერებული. 2020 წლის 15 აპრილიდან ექვსივე ღუმელს მთლიანად დაეუფლა და თავისი ხარჯებით აამუშავა მოპასუხემ, რომლებსაც ფლობს და ამუშავებს დღემდე (იხ. ტომი 2. ს.ფ. 76-191; მოწმეთა ჩვენებები, ტომი 4, ს.ფ.44-122);
3.13. სადავო მოძრავი ნივთები ეკუთვნის მოსარჩელეს და მის ფლობას დღემდე აგრძელებს მოპასუხე (იხ. ტომი 2. ს.ფ. 76-191; მოწმეთა ჩვენებები, ტომი 4, ს.ფ. 44-122);
3.14. მოპასუხემ 2020 წლის 27 ივლისის წერილით ცალმხრივად შეწყვიტა მოსარჩელესთან დადებული ხელშეკრულება, თუმცა ხელშეკრულება ფაქტობრივად შეწყვეტილი იყო და მხარეთა შორის მისგან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობა აღარ არსებობდა 2020 წლის 20 თებერვლიდან (იხ. ტომი 1. ს.ფ. 249-251).
4. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა გამომდინარეობს 02.06.2016წ. N1604-1 ხელშეკრულებიდან, რომელიც თავისი არსით წარმოადგენს შერეული ტიპის - იჯარა/მომსახურების (ნარდობის) ხელშეკრულებას. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 581.1, 629.1, 394.1, 411-ე, 417-ე, 418-ე, 170.1, 172.1 მუხლებით.
5. შეგებებულ სარჩელთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების, მისი დანართისა და დამატებითი შეთანხმების, ასევე შესრულებული სამუშაოების მიღება-ჩაბარების აქტების, ტექნიკური დავალებების ბათილად ცნობისა და ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა გამომდინარეობს სსკ-ის 54-ე, 111.1, 394.1 და 408.1 მუხლებიდან.
6. სააპელაციო პალატამ მოცემული დავის ფარგლებში მხარეთა მოთხოვნების შესაფასებლად მნიშვნელოვნად მიიჩნია შემდეგი საკითხების გარკვევა:
6.1. მოსარჩელემ ჯეროვნად შეასრულა თუ არა მოპასუხესთან დადებული 2016 წლის 2 ივნისის იჯარის და საკონსულტაციო მომსახურების გაწევის შესახებ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები;
6.2. არის თუ არა ნამდვილი ამ ხელშეკრულების შესრულების თაობაზე მოპასუხის წარმომადგენლის, ვ.გ–ის მიერ დადასტურებული მიღება-ჩაბარების აქტები, ვალდებულების განაწილების უწყისი, ტექნიკური დავალება და ხელშეკრულებაზე დამატებითი შეთანხმება, ხოლო ამ აქტების ბათილობის შემთხვევაში, არის თუ არა გადახდილი თანხების უკან დაბრუნების საფუძველი;
6.3. მოსარჩელის მხრიდან ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, სრულად ანაზღაურებულია თუ არა იჯარა/მომსახურებისათვის შეთანხმებული ოდენობით თანხები;
6.4. არსებობს თუ არა 2016 წლის 2 ივნისის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგი პერიოდისათვის, იჯარის საგნის დაუბრუნებლობის გამო, მოსარჩელის მიერ მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის მოპასუხისთვის დაკისრების, ასევე, მხარეთა მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში ფაქტობრივი ზიანისა და პირგასამტეხლოს ანაზღაურების წინაპირობები.
7. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით (აღჭურვილობის გადაცემის N1 აქტი, N2 ინდუქციური ღუმელის ექსპლუატაციაში გაშვების N2 აქტი, აღჭურვილობის იჯარით გადაცემის N3 აქტი, მოსარჩელე მხარის ახსნა-განმარტება, ადგილზე დათვალიერების ოქმი, მოწმეთა ჩვენებები) დასტურდება, რომ მოსარჩელემ თავისი ვალდებულება შეასრულა და მოპასუხეს დროებით სარგებლობაში გადასცა N1, N2, N3 და N4 ღუმელები სრული კომპლექტაციით, გამართულ და მუშა მდგომარეობაში. ეს ღუმელები იყო მოქმედი დამონტაჟების დღიდან ხელშეკრულების მოქმედების ვადამდე. ამდენად, მოპასუხეს წარმოეშვა თითოეულ ღუმელზე ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში გათვალისწინებული საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება.
8. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით: საბანკო ტრანზაქციებით, მხარეთა შორის 2021 წლის 10 იანვრის მდგომარეობით ანგარიშსწორების ამსახველი დოკუმენტით და მოსარჩელის ახსნა-განმარტებით დგინდება, რომ მოპასუხემ 2019 წლის 29 ოქტომბერს მოსარჩელის სასარგებლოდ ბოლოს გადაიხადა 2019 წლის ივნისის თვის საიჯარო ქირა (იხ. საგადახდო დავალება N8770, საგადასახადო ანგარიშფაქტურა N3549878, ტომი 1, ს.ფ. 202), მიუხედავად იმისა, რომ საიჯარო ვადის ბოლომდე სარგებლობდა საიჯარო ქონებით. სხვა გადახდა საიჯარო ქირის დაფარვის მიზნით არ განუხორციელებია. შესაბამისად, მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ აქვს N1, N2, N3 და N4 ღუმელებზე საიჯარო ქირის დავალიანება 2019 წლის ივლისიდან ხელშეკრულების მოქმედების ბოლომდე - 2020 წლის 31 დეკემბრამდე 18 თვის პერიოდზე, რაც საბოლოო ჯამში შეადგენს 189 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს (2625X4X18) და რაც ამ ნაწილში მოსარჩელის სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების საფუძველს წარმოადგენდა.
9. 2019 წლის ნოემბრიდან 2020 წლის თებერვლის ჩათვლით, საკონსულტაციო მომსახურების (ნარდობა) საფასურის 166 493.38 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის თაობაზე, მოსარჩელის მოთხოვნასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ განმარტა შემდეგი: საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ, საგადასახადო ანგარიშფაქტურებით, სამუშაოს შესრულების აქტებით, ახსნა-განმარტებებით და მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე 2020 წლის თებერვლის ჩათვლით მოპასუხეს უწევდა საკონსულტაციო მომსახურებას, რაც მდგომარეობდა მოსარჩელის 20 თანამშრომლის მიერ ღუმელების გამართული მუშაობის და პროდუქციის მიღების უზრუნველყოფაში. 2020 წლის 20 თებერვლიდან 2020 წლის 15 აპრილამდე ღუმელები იყო გაჩერებული, ხოლო აპრილის თვიდან ისინი აამუშავა მთლიანად მოპასუხემ. შესაბამისად, მოსარჩელეს ამ დროიდან საკონსულტაციო მომსახურება აღარც გაუწევია.
10. სასამართლოს მითითებით, სარჩელზე დართული საბანკო ტრანზაქციების ამსახველი შესაბამისი საგადახდო დავალებებით, ასევე მხარეთა შორის 2021 წლის 10 იანვრის მდგომარეობით ანგარიშსწორების ამსახველი დოკუმენტით დგინდება, რომ მოპასუხე მოსარჩელეს საკონსულტაციო მომსახურების საფასურს დარღვევების გარეშე უხდიდა ხელშეკრულების დადებიდან 2019 წლის ნოემბრამდე, ხოლო 2019 წლის ნოემბრიდან 2020 წლის თებერვლის ჩათვლით მოპასუხეს საკონსულტაციო მომსახურების საფასური აღარ გადაუხდია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ნაწილშიც საფუძვლიანად მიიჩნია.
11. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის სააპელაციო პრეტენზია, რომ მოსარჩელეს რაიმე სახის საკონსულტაციო მომსახურება არ გაუწევია და რომ სამუშაოს შესრულების შესახებ აქტები მათი მხრიდან ხელმოწერილია არაუფლებამოსილი პირის - ვ.გ–ის მიერ. სასამართლოს განმარტებით, მხარეთა შორის 2021 წლის 10 იანვრის მდგომარეობით ანგარიშსწორების ამსახველი დოკუმენტით დასტურდება, რომ მოპასუხე კომპანია 2016 წლიდან 2019 წლის ნოემბრის თვემდე გაწეულ სამუშაოებზე ზედამხედველობის განმახორციელებელი პირის, მისივე თანამშრომლის - ქარხნის მთავარი ინჟინერის, ვ. გ–ის მიერ ხელმოწერილი შესრულებული სამუშაოს აქტების საფუძველზე, ყოველთვიურად უხდიდა მოსარჩელეს გაწეული მომსახურების საფასურს და ეს საკითხი მხარეთა შორის სადავო არასდროს გამხდარა, რაც ადასტურებს ამ დოკუმენტების ნამდვილობას. პალატის მოსაზრებით, თუნდაც არაუფლებამოსილი პირის მიერ ყოფილიყო შესრულების დოკუმენტები ხელმოწერილი, ამ აქტების საფუძველზე თანხის გადახდა დასტურია იმისა, რომ წარმოდგენილმა პირმა მოიწონა ეს შესრულება. შესაბამისად, ამ საფუძვლით მათ ბათილობაზე მითითება დაუსაბუთებელი იყო, რაც ამ ნაწილში მოპასუხის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა.
12. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის მსჯელობა, რომ მას არანაირი დავალიანება მოსარჩელის მიმართ არ გააჩნდა. ვინაიდან მოსარჩელემ დაადასტურა თავის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტი, რომ იჯარის საგანი გადასცა მოპასუხეს, რომელიც სადავო პერიოდში სარგებლობდა მისით, ასევე სადავო სამუშაოები (მომსახურების გაწევა) შეასრულა ჯეროვნად, მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი სტანდარტიდან გამომდინარე, დავალიანების არარსებობის ფაქტის დადასტურება სწორედ მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენდა. პალატის განმარტებით, აღნიშნულ დასკვნას აძლიერებს სსკ-ის 429-ე მუხლიც, რომელიც ადგენს ვალდებულების შესრულების მიღების წესს, კერძოდ, კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი. სასამართლოს დასკვნით, იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეს არ წარმოუდგენია სადავო დავალიანების (იჯარისა და საკონსულტაციო მომსახურების სრული საფასური) სრულად გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, არ არსებობდა მისი მსჯელობის გაზიარების საფუძველი.
13. სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში.
14. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების ნაწილში. პალატამ სსკ-ის 412-ე მუხლზე დაყრდნობით განმარტა, რომ, ვინაიდან იჯარის საგანი შექმნილი იყო სპეციფიკური დანიშნულებით და წარმოადგენდა მოპასუხის მიერ წარმოებული ფეროსილიკომანგანუმის გადამამუშავებელ საწარმოო ღუმელს, მისი საწარმოო დანიშნულებისა და ფუნქციური დატვირთვის გათვალისწინებით, სამომავლო ბაზარზე მისი გამოყენების და იჯარით გაცემის შესაძლებლობა მოსარჩელე მხარემ ვერ დაადასტურა, კერძოდ, რომ ამ კონკრეტულ იჯარის საგანს გასცემდა სხვა პირზე ან/და კომპანიაზე და მიიღებდა შემოსავალს. შესაბამისად, ამ ნაწილში სახეზე იყო მოპასუხის სააპელაციო პრეტენზიის გაზიარებისა და ამ მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.
15. რაც შეეხება საკონსულტაციო (შესრულებული) სამუშაოს 10 თვის მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, ვინაიდან 2020 წლის მარტის თვიდან იჯარის ხელშეკრულება ფაქტობრივად აღარ არსებობდა, იგი შეწყდა მოპასუხის მიერ და ამ პერიოდიდან მოსარჩელეს მოპასუხე კომპანიის თანამშრომლებისთვის აღარ გაუწევია საკონსულტაციო მომსახურება (სამუშაოს შესრულება), 2020 წლის თებერვლიდან 10 თვის საკონსულტაციო მომსახურების თანხის დაკისრება უსაფუძვლო იყო.
16. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენდა იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხისთვის გადაცემული აღჭურვილობის უკან დაბრუნება. პალატის მითითებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით (მხარეთა ახსნა-განმარტებები, მოწმეთა ჩვენებები, აღჭურვილობის გადაცემის შესახებ აქტები, იჯარის ხელშეკრულება, ადგილზე დათვალიერების ოქმი) დგინდება, რომ აღნიშნული ქონება იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თავისი ვალდებულების შესრულების მიზნით მოსარჩელემ ნამდვილად გადასცა დროებით სარგებლობაში მოპასუხეს, რომელიც დღემდე ფლობს და ამუშავებს ექვსივე ღუმელს. უდავოა, რომ 2020 წლის თებერვლიდან მხარეთა შორის იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობა ფაქტობრივად აღარ არსებობს. შესაბამისად, აღარ არსებობდა მოპასუხის მიერ ქონების ფლობის სამართლებრივი საფუძველი, რაც მისი უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის წინაპირობას წარმოადგენდა.
17. რაც შეეხება მოპასუხის სააპელაციო საჩივრისა და შეგებებული სარჩელის მოთხოვნას ხელშეკრულებით აღებული ვალდებულების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება პირს დაეკისრება ერთდროულად რამდენიმე პირობის არსებობის შემთხვევაში: 1) უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება; 2) დამდგარი ზიანი; 3) მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის; 4) ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი. მოცემულ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე უთითებდა, რომ შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ დაარღვია მის მიერ ნაკისრი ვალდებულება, კერძოდ, მათ გადასცა მხოლოდ 4 ღუმელი არასრული კომპლექტაციით და, რომ მას ევალებოდა დოზირების და ღუმელის დატვირთვის მოწყობილობების, მეტალის ფრაქციონირების მოწყობილობების, ქიმიური წყალმზადების და წყლით მომარაგების ციკლის მოწყობილობების ჩამოტანა და მონტაჟი, რაც მას არ განუხორციელებია. შედეგად, ხელშეკრულებით ნაკისრი აღნიშნული ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო, მიადგა ზიანი (ღუმელების არასათანადო მოწყობის გამო, მისი გამართულობისთვის მოპასუხის მიერ გაწეული დამატებითი ხარჯები, მანგანუმის დაკარგვით, ელექტროენერგიის გადახარჯვით, ღუმელების უხარისხოდ მოწყობის გამო, სათანადო ფრაქციის ნედლეულის მიუღებლობა, რის გამოც აუცილებელი გახდა მოეხდინა ხელახალი გადამუშავება, რამაც გამოიწვია მანქანების გადახარჯვა, ფულის ღირებულების პრინციპით დროში დანაკარგი), ჯამში 427 283.67 აშშ დოლარის ოდენობით, რაც ექვემდებარებოდა მისთვის ანაზღაურებას. პალატის განმარტებით, მიუხედავად შეგებებულ სარჩელსა და სააპელაციო საჩივარში ამ ფაქტთან დაკავშირებით მითითებისა, მოპასუხეს ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები არ წარმოუდგენია, რაც გამორიცხავდა მათი გაზიარების შესაძლებლობას. გარდა ამისა, ძირითადი სარჩელის განხილვის დროს უკვე დადგინდა, რომ მოსარჩელემ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თავისი ვალდებულება შეასრულა, მის მიერ მოპასუხისთვის გადაცემული აღჭურვილობის სრულყოფილებასთან, ასევე შესრულებულ სამუშაოსთან/გაწეულ კონსულტაციასთან დაკავშირებით მოპასუხეს პრეტენზია ხელშეკრულების დადებიდან 2016 წლიდან წლების მანძილზე (2020 წლის ივლისამდე) არ გამოუთქვამს და იხდიდა შესაბამის საიჯარო ქირას და საკონსულტაციო მომსახურების საფასურს. აღნიშნული გარემოებები კი გამორიცხავდა სადავო ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას.
18. სააპელაციო პალატის მითითებით, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე ასევე ითხოვდა შეგებებული სარჩელით მოპასუხისთვის 1 102 163.37 ლარის გადახდის დაკისრებას. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული წარმოადგენს ნაკლიანი ღუმელების იჯარით აღების შემდეგ, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის მიერ გაწეულ ხარჯს, კერძოდ, შეგებებული სარჩელით მოპასუხისთვის გადახდილ საკონსულტაციო თანხებს - 887778.58 ლარის ოდენობით და გადახდილი საიჯარო თანხის ნახევარს 214384.79 ლარის ოდენობით, რომლის გადახდის ვალდებულება ნივთის ნაკლის გამო არ ევალებოდა. ვინაიდან დადასტურებულია, რომ შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თავისი ვალდებულება შეასრულა მის მიერ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელისთვის გადაცემული აღჭურვილობის სრულყოფილებასთან, ასევე შესრულებულ სამუშაოსთან/გაწეულ კონსულტაციასთან დაკავშირებით, სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული გამორიცხავდა ამ ნაწილში შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.
19. პალატამ აღნიშნა, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე ასევე ითხოვდა მხარეთა შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების, 2016 წლის 11 აპრილის დამატება N1-ის და ტექნიკური დავალებების 01-VPG, 02-VPG ბათილად ცნობას. შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის მითითებით, იმ პერიოდში მათი კომპანიის დირექტორი ვ.ლ–ი და შეგებებული სარჩელით მოპასუხე კომპანიის დირექტორი დ.ხ–ძე, რომლებიც არიან უახლოესი მეგობრები, განზრახ მოქმედებდნენ ერთად, რათა თავად მიეღოთ შემოსავალი და ზიანი მიეყენებინათ კომპანიისთვის. სწორედ ამის გამო ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი სადავო ხელშეკრულებები და დავალებები. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ამ სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსარჩელე მხარეს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია, რაც გამორიცხავდა მისი განმარტების გაზიარებისა და ამ საფუძვლით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.
20. სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოპასუხის შედავება მოსარჩელის სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ, მიუთითა სსკ-ის 128-ე-130-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნები წარმოშობილია მხარეთა შორის არსებული იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომელიც ფაქტობრივად შეწყდა 2020 წელს. იჯარის ქირის და შესრულებული სამუშაოს ღირებულების დავალიანება წარმოშობილია 2019-2020 წლებში, სარჩელი კი სასამართლოში შეტანილია 2021 წელს, ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დაცვით. შესაბამისად, მოპასუხის მითითება სარჩელის ხადაზმულობაზე უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი იყო.
21. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.
22. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:
22.1. 2016 წლის 2 ივნისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებებიდან მოსარჩელემ არ შეასრულა მათი დიდი ნაწილი. მოსარჩელეს მოპასუხისთვის არ მიუწოდებია 2016 წლის 11 აპრილის ხელშეკრულების დამატება №1-ით გათვალისწინებული აღჭურვილობა დოზირებისათვის და ღუმელების დასატვირთად, აღჭურვილობა მეტალის ფრაქციონირებისათვის, სპეციალური დანადგარები წყლის ქიმიური მომზადებისათვის, აღჭურვილობა წყლის ბრუნვის უზრუნველსაყოფად, ტექნოლოგიური პროცესების ავტომატურად მართვის სისტემა, რაც აუცილებელი იყო გადამუშავების პროცესისათვის. გარდა ამისა, მოსარჩელე მუშაობის პერიოდში ვერ უზრუნველყოფდა საკმარისი რაოდენობის ფეროსილიკომანგანუმის ანაცრების გადამუშავებას, რაც გათვალისწინებული იყო ტექნიკური დავალების პირველი ნაწილის 4.1. პუნქტით და ხელშეკრულების 4.2. პუნქტის ეტაპი №4-ით (ფეროსილიკომანგანუმის გადამუშავება 550 ტონის მოცულობით თვეში). ასევე მოსარჩელე არ ასრულებდა ხელშეკრულების 1.2, 1.2.2. პუნქტებითა და ტექნიკური დავალების პირველი ნაწილის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს, რაც შესასრულებლად აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენდა;
22.2. იჯარის საფასური განისაზღვრებოდა მოპასუხისთვის გადაცემულ ყოველ კომპლექსზე, რომელიც სათანადოდ უნდა ყოფილიყო აღჭურვილი. აღნიშნული ვალდებულება მოსარჩელეს არ შეუსრულებია, კერძოდ, ღუმელები არ იყო შესაბამისად აღჭურვილი და მოპასუხის მხრიდან დამატებითი აღჭურვის გარეშე შეუძლებელი იყო მათი ფუნქციონირების დაწყება, ამას სარჩელში თავადვე აღნიშნავს მოსარჩელე კომპანია, თუმცა რატომღაც დაუსაბუთებლად მიუთითებს, რომ აღჭურვილობების მიუწოდებლობა დამკვეთთან იყო შეთანხმებული, რაც სიმართლეს არ შეესაბამება;
22.3. მოსარჩელე მუდმივად არღვევდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებს და არ უზრუნველყოფდა 2016 წლის 02 ივნისის ხელშეკრულების 1.2. პუნქტით განსაზღვრული ტექნიკურ-ეკონომიკური მაჩვენებლების შესრულებას: მეტალის დანახარჯი აღემატებოდა 6%-ს; ერთ ტონა მზა პროდუქციაზე ელექტროენერგიის დანახარჯი იყო 0,75 მეგავატზე მეტი; მზა პროდუქციის (ფეროსილიკომანგანუმი) შემადგენლობაში მთავარი ქიმიური ელემენტი მარგანეცი გადამუშავების შედეგად არ იყო +_1%; მზა პროდუქციის (ფეროსილიკომანგანუმი) ფრაქცია გადამუშავების შედეგად არ იყო 10---100 მმ. დიაპაზონში;
22.4. მოსარჩელეს ტექნიკურ-ეკონომიკური მაჩვენებელი არც 2017 წლის 29 დეკემბრის დამატებითი შეთანხმებით გათვალისწინებული მონაცემების მიხედვით დაუკმაყოფილებია. კერძოდ, 1.2. პუნქტი დაკორექტირდა და განისაზღვრა ფეროსილიკომანგანუმის ფრაქცია 0-3 მმ. მაჩვენებლები, რაც არ შესრულებულა: გადამუშავების პროცესში მეტალის დანახარჯი აღემატებოდა 5%-ს; ერთ ტონა მზა პროდუქციაზე ელექტროენერგიის დანახარჯი იყო 0,95 მეგავატზე მეტი; მზა პროდუქციის (ფეროსილიკომანგანუმი) შემადგენლობაში მთავარი ქიმიური ელემენტი მარგანეცი გადამუშავების შედეგად არ იყო +_4%; მზა პროდუქციის (ფეროსილიკომანგანუმი) ფრაქცია გადამუშავების შედეგად არ იყო 5---100 მმ. დიაპაზონში;
22.5. მოსარჩელის მხრიდან ტექნიკური დავალებით განსაზღვრული პირობები არ შესრულებულა. ხელშეკრულების 4.2. პუნქტისა და ტექნიკური დავალების მეორე ნაწილის მე-3 პუნქტის მიხედვით განისაზღვრა ეტაპი №2, რაც, თავის მხრივ, ხორციელდებოდა ორ ეტაპად, კერძოდ, ეტაპი №2.1: შემსრულებლის მიერ 1 ღუმელის მიწოდება საჭირო აღჭურვილობის მინიმალური რაოდენობით, ღუმელის გაშვებისთვის საჭირო მინიმალური სამშენებლო სამუშაოების შესრულებით, შეფ-მონტაჟი, გაშვება-გაწყობა, შემსრულებლის მიერ გადამუშავებასთან დაკავშირებული საცდელ-სამრეწველო კამპანიის ჩატარება; ეტაპი №2.2: დადებითი შედეგების მიღებისთანავე შემსრულებლის მიერ დანარჩენი დამატებითი აღჭურვილობის მიწოდება 1 ღუმელისათვის, ტექნოლოგიური პროცესის მართვის ავტომატიზირებული სისტემის ჩათვლით (ღუმელის მუშაობის პარალელურად) და კიდევ 400 ტ. პროდუქციის გამოდნობა;
22.6. მოსარჩელეს ეტაპი №2.2. პუნქტით გათვალისწინებული დამატებითი აღჭურვილობა და ავტომატიზირებული სისტემა არ მიუწოდებია და შესაბამისად, არ ხდებოდა მხარეთა მიერ ხელშეკრულებითა და მისი დანართებით გათვალისწინებული რაოდენობით სილიკომანგანუმის ანაცრების გადამუშავება (550 ტონის მოცულობით თვეში). ტექნიკური დავალება და ხელშეკრულების 4.2. პუნქტი ითვალისწინებდა მე-3 ეტაპსაც, კერძოდ, ეტაპი №3: შემსრულებლის მიერ აღჭურვილობის მიწოდება (2 ან 3 ღუმელისათვის (ღუმელის მოდულების კონსტრუქციის მიღებული ვარიანტიდან გამომდინარე) დანარჩენ დამხმარე აღჭურვილობასთან ერთად), შეფ-მონტაჟი, გაშვება-გაწყობა, 1000 ტ. პროდუქციის გამოდნობა. არც ამ ეტაპით გათვალისწინებული ვალდებულება შეუსრულებია მოსარჩელეს. ამ ვალდებულებების მოსარჩელის მხრიდან შეუსრულებლობის თაობაზე მხარეთა შორის არავითარი შეთანხმება არ არსებობს, მეტიც, მათ ზიანი მიაყენეს მოპასუხეს.
22.7. მოსარჩელემ ნაკისრი ვალდებულებები ჯეროვნად არ შეასრულა. რომ არა მოპასუხის მხრიდან დამატებითი ხარჯის გაწევა ღუმელების ასაფუნქციონირებლად, მათი გაშვება და ექსპლუატაციაში შესვლა ვერასოდეს მოხდებოდა. ღუმელების გაშვების და დამონტაჟების დასადასტურებლად მოსარჩელეს წარმოდგენილი აქვს აღჭურვილობის იჯარაში გადაცემის აქტი, რომელიც არ არის შესაბამისი უფლებამოსილი პირის მიერ ხელმოწერილი და ვერ ჩაითვლება მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის მიერ ვალდებულებების შესრულების დასტურად. მოსარჩელეს არ გადაუცია ღუმელები სრული კომპლექტაციითა და დამატებითი დანადგარებით;
22.8. მოსარჩელე მოპასუხისგან უსაფუძვლოდ ითხოვს იჯარის ღირებულების სრულად ანაზღაურებას ხელშეკრულების ვადის ბოლომდე. იჯარის ღირებულების დარიცხვისა და ანაზღაურების წინაპირობას წარმოადგენდა სრული კომპლექტაციის ღუმელის გადაცემა, მისი ფუნქციონირება და ექსპლუატაცია, მისი მუშა მდგომარეობაში ყოფნა, რომელიც უზრუნველყოფდა ხელშეკრულებით შეთანხმებული რაოდენობის ფეროსილიკომანგანუმის გადამუშავებას, რაც არ შეუსრულებია მოსარჩელეს. ამასთანავე, მოსარჩელე თავადვე განმარტავს, რომ ღუმელების ფუნქციონირება გაჩერდა 2020 წლის 18 თებერვალს. იჯარის დარიცხვის საფუძველი არ არსებობს უფუნქციო, არასრულად მოწოდებულ და შესაბამისი აღჭურვილობების არმქონე ღუმელებზე;
22.9. ხელშეკრულების 6.1. მუხლის „ა“ პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება შეიძლება შეწყდეს დამკვეთის ინიციატივით და ხელშეკრულების თანახმად, შეწყვეტისთვის არ არის აუცილებელი რაიმე წინაპირობის არსებობა. ასევე აღნიშნული მუხლის „ბ“ პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების შეწყვეტა შესაძლებელია ობიექტური მიზეზით. ასეთ მიზეზს წარმოადგენს შესრულებული სამუშაოს უარყოფითი შედეგების გარდაუვალობა, მხარეთა მიერ ვალდებულებების შეუსრულებლობა. მოსარჩელის მიერ პრაქტიკულად დარღვეული ან შეუსრულებელი იქნა მხარეთა შორის დადებული ყველა პირობა, რაც დეტალურად არის ასახული მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის გაგზავნილ 2020 წლის 27 ივლისის №272 წერილში. შესაბამისად, ხელშეკრულების თანახმად, სადავო ხელშეკრულების შეწყვეტა დამკვეთის ინიციატივით, ყოველგვარი წინაპირობის გარეშე და მით უმეტეს, მოსარჩელის მხრიდან ვალდებულებების შეუსრულებლობის ფონზე უნდა ჩაითვალოს მართლზომიერად. მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევის გამო მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულება შეწყდა აღნიშნული წერილის საფუძველზე [სსკ-ის 405-ე მუხლი]. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხისთვის სარჩელით მოთხოვნილი საიჯარო ქირის ღირებულების დაკისრების საფუძველი საერთოდ არ არსებობდა;
22.10. მოსარჩელის მიერ არსებითი პირობების დარღვევის არასრული ჩამონათვალი და მიყენებული ზიანის მინიმალური ოდენობა, რაც ასევე მითითებულია მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის 2020 წლის 27 ივლისს გაგზავნილ წერილში, არის შემდეგი:
22.10.1. მოსარჩელემ ჩამოიტანა მხოლოდ ინდუქციური ღუმელის 4 კომპლექტი (ისიც არასრულად), ხოლო ხელშეკრულების თანახმად, მას ასევე ევალებოდა დოზირების და ღუმელის დატვირთვის მოწყობილობების, მეტალის ფრაქციონირების მოწყობილობების, ქიმიური წყალმზადების და წყლით მომარაგების ციკლის მოწყობილობების ჩამოტანა და მონტაჟი, რაც არ განუხორციელებია, შესაბამისად, ისინი შეიძინა და დაამონტაჟა მოპასუხემ (მინიმალური ზიანის ფაქტობრივი დანახარჯის ოდენობაა 60 000 აშშ დოლარი);
22.10.2. მოპასუხემ მიიღო მანგანუმის დანაკარგი, რაც გამოიწვია მოსარჩელის მიერ 29.12.2017 წლის დამატებითი ხელშეკრულების 1.2.1. პუნქტით გათვალისწინებული პირობების დარღვევამ (მინიმალური ზიანის ოდენობა 8 207,48 აშშ დოლარი);
22.10.3. ინდუქციური ღუმელების გამოყენებისას მოხდა ელექტროენერგიის გადახარჯვა, რაც ასევე გამოწვეული იქნა მოსარჩელის მიერ 29.12.2017 წლის დამატებითი ხელშეკრულების 1.2.1. პუნქტით გათვალისწინებული პირობების დარღვევით (მინიმალური ზიანის ოდენობა - 21 774, 31 ლარი);
22.10.4. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების შესაბამისად მოსარჩელე ვალდებული იყო გადაეცა მზა პროდუქცია ფრაქციით 10-100 მმ 20 (2016-2017 წლებში), ხოლო 5-100 მმ (2018-2019 წლებში), აღნიშნულის ნაცვლად, მოპასუხე იღებდა გადამუშავებულ პროდუქციას ფრაქციით 0-300 მმ, რის გამოც მას მუდმივად უწევდა მისი ხელახალი გადამუშავება (მინიმალური ზიანის ოდენობა - 125 017,04 აშშ დოლარი);
22.10.5. 2016-2017 წლებში ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის გამო მანგანუმის გადახარჯვის ოდენობამ შეადგინა 5,126.062 აშშ დოლარი, ხოლო ფაქტობრივად დაკარგულმა შემოსავალმა - 12,765.15 აშშ დოლარი;
22.10.6. 2018-2019 წლებში ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის გამო მანგანუმის გადახარჯვის ოდენობამ შეადგინა 4,297,51 აშშ დოლარი, ხოლო ფაქტობრივად დაკარგულმა შემოსავალმა - 99,486.74 აშშ დოლარი;
22.10.7. ასევე დაკარგული შემოსავალი, დროში ფულის ღირებულების პრინციპით, შეადგენს 114 718 აშშ დოლარს;
22.10.8. მოპასუხის მიმართ მოსარჩელის მიერ გადასახდელი არსებული ჯამური დავალიანება შეადგენს 427 283.67 აშშ დოლარს.
22.11. მოსარჩელე ითხოვდა მოპასუხისთვის სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურებას 2019 წლის ნოემბრიდან 2020 წლის თებერვლის ჩათვლით, 166,493.38 აშშ დოლარის ოდენობით. აღნიშნული მოთხოვნა უსაფუძვლოა, მოსარჩელეს არანაირი სახის მომსახურება არ გაუწევია მოპასუხისათვის. დავალიანება არა მოპასუხეს, არამედ, პირიქით, მოსარჩელეს გააჩნია მოპასუხის მიმართ. მოსარჩელეს არასოდეს ჰყოლია მსგავსი კვალიფიკაციის ერთი თანამშრომელიც კი, რაც უდავოდ არის დადასტურებული საქმეზე დაკითხული მოწმეების მიერ;
22.12. სარჩელი ასევე ხანდაზმულია;
22.13. მოპასუხე მხოლოდ მართლზომიერად და კანონიერ საფუძველზე ფლობს ქონებას (ინდუქციური ღუმელები) და არ არსებობს მისი უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის საფუძველი [სსკ-ის 159-ე და 163-ე მუხლები]. მოსარჩელის მხრიდან ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო მოპასუხისთვის მიყენებული ზიანის ოდენობა შეადგენს 427 283.67 აშშ დოლარს, რომელსაც არ იხდის მოსარჩელე. შესაბამისად, სანამ მოსარჩელე ამ ვალდებულებას არ შეასრულებს, ნივთის დაბრუნების საფუძველი არ არსებობს. გარდა ამისა, მოსარჩელე ისეთი ნივთების დაბრუნებას ითხოვს, რომელიც მოპასუხისთვის არ გადაუცია და ამის გათვალისწინებითაც მოთხოვნა დაუსაბუთებელია;
22.14. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ თავდაპირველ სარჩელს ერთვის 2019 წლის იანვრიდან 2020 წლის იანვრის ჩათვლით, ყოველთვიურად გაფორმებული სამუშაოების აქტები, რომლებიც ხელმოწერილია, ერთი მხრივ, მოსარჩელე კომპანიის დირექტორის დ.ხ–ძის, ხოლო, მეორე მხრივ, მოპასუხე კომპანიის მხრიდან ვ.გ–ის მიერ. სწორედ აღნიშნულ აქტებზე დაყრდნობით აცხადებს მოსარჩელე, რომ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, შეასრულა სამუშაოები და ითხოვს მოპასუხისთვის 166 493.38 აშშ დოლარის დაკისრებას. წარმოდგენილ მიღება-ჩაბარების აქტებში მითითებული გარემოებები არ ასახავს რეალობას და არ ადასტურებს მოსარჩელის მხრიდან სამუშაოების შესრულებას. მიღება-ჩაბარების აქტები მოპასუხის სახელით ხელმოწერილია არაუფლებამოსილი პირის - ვ. გ–ის მიერ, რომელსაც არ გააჩნდა მოპასუხე კომპანიის სახელით განეხორციელებინა ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება, მას არ შეეძლო დაედასტურებინა მოსარჩელის მიერ სამუშაოების შესრულება, იგი იყო არაუფლებამოსილი პირი აქტების გაფორმებისას, მოსარჩელეს სამუშაოების აქტებში მითითებული ხარისხით და რაოდენობით არ მოუხდენია ფეროსილიკომანგანუმის გადამუშავება და აღნიშნული აქტები არის ბათილი და სამართლებრივი ძალის არმქონე;
22.15. ერთადერთი პირი, რომელსაც შეუძლია განახორციელოს მოპასუხე კომპანიის ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება, არის სახელმწიფოს მიერ დანიშნული მოპასუხე კომპანიის სპეციალური მმართველი - ნ.ჩ–ი . მოპასუხე კომპანიის ამონაწერით სამეწარმეო რეესტრიდან დგინდება, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 11 მაისის განჩინების (საქმე №3/3381-17) თანახმად, მოპასუხე კომპანიის მართვა სპეციალური მმართველის მიერ უნდა განხორციელდეს ერთპიროვნულად, დამოუკიდებლად და ყველა იმ ხელმძღვანელობითი/წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით, რაც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად გათვალისწინებულია დირექტორის, საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოსა და აქციონერთა საერთო კრების ხელმძღვანელობით და მმართველობით კომპეტენციად. სპეციალური მართვის რეჟიმის განმავლობაში მოპასუხე კომპანიის მართვაში, კერძოდ, საზოგადოების ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაში მონაწილეობა ეკრძალებათ, რაც არ ეხება სპეციალურ მმართველს, მეწარმეთა და არასამეწარმეო იურიდიულ პირთა რეესტრში რეგისტრირებულ მოპასუხე კომპანიის ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს/ორგანოს. შესაბამისად, ყველა დოკუმენტი, გარიგება, ვალდებულების შესრულების აქტი შეთანხმებული და დადასტურებული უნდა იყოს კომპანიაში დანიშნულ სპეციალურ მმართველთან. ნებისმიერი გარიგება/დოკუმენტი/ვალდებულების შესრულების აქტი, რომელიც არ არის მასთან შეთანხმებული და მის მიერ ხელმოწერილი, ვერ მიიჩნევა სამართლებრივი ძალის მქონედ და არ წარმოშობს იურიდიულ შედეგს მოპასუხისათვის. ამ პირობებშია ხელმოწერილი ბათილი აქტები, კერძოდ; 2019 წლის იანვარში შესრულებული სამუშაოების აქტი №25; 2019 წლის თებერვალში შესრულებული სამუშაოების აქტი №26; 2019 წლის მარტში შესრულებული სამუშაოების აქტი №27; 2019 წლის აპრილის თვეში შესრულებული სამუშაოების აქტი №28; 2019 წლის მაისის თვეში შესრულებული სამუშაოების აქტი №29; 2019 წლის ივნისის თვეში შესრულებული სამუშაოების აქტი №30; 2019 წლის ივლისის თვეში შესრულებული სამუშაოების აქტი №31; 2019 წლის აგვისტოს თვეში შესრულებული სამუშაოების აქტი №32; 2019 წლის ოქტომბრის თვეში შესრულებული სამუშაოების აქტი №33; 2019 წლის ნოემბრის თვეში შესრულებული სამუშაოების აქტი №34; 2019 წლის დეკემბრის თვეში შესრულებული სამუშაოების აქტი №35; 2020 წლის იანვრის თვეში შესრულებული სამუშაოების აქტი №35;
22.16. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.4 მუხლის მიხედვით, თუ ხელშეკრულების დადებისას კონტრაგენტისათვის ცნობილი იყო მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ მეწარმე სუბიექტს შეუძლია განაცხადოს გარიგების ბათილობის თაობაზე. სსკ-ის 111.1 მუხლის თანახმად, თუ პირი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გარეშე სხვისი სახელით დებს ხელშეკრულებას, ამ ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია წარმოდგენილი პირის თანხმობაზე;
22.17. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან და დანართებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს არამხოლოდ არ შეუსრულებია საკუთარი ვალდებულებები, რითაც აშკარა და დიდი ოდენობის ზიანი მიაყენა მოპასუხეს, არამედ გამოიკვეთა, რომ სადავო ხელშეკრულების დადებისათვის მოპასუხე კომპანიის უფლებამოსილი პირი - ვ.ლ–ი და კონტრაგენტი - მოსარჩელე განზრახ მოქმედებდნენ ერთად, რითაც თავად უსაფუძვლოდ მიიღეს დიდი შემოსავალი, ხოლო მოპასუხეს მიაყენეს განსაკუთრებით დიდი ოდენობის ზიანი. ვ.ლ–ი და მოსარჩელე კომპანიის დამფუძნებელი და ერთადერთი რეალურად მაკონტროლებელი პირი - მ.ლ–ი არიან უკრაინის მოქალაქეები და ერთმანეთის უახლოესი მეგობრები (იხილეთ მოსარჩელის სარჩელის დანართი 14, სადაც 150-დან 190 გვერდის ჩათვლით მოსარჩელის სახელით მიმოწერას აწარმოებს და თანხებს ითხოვს მხოლოდ მისი ერთადერთი რეალური მფლობელი და მესაკუთრე, ლ–თან ერთად მოქმედი პირი მ.ლ–ი);
22.18. საქმეში წარმოდგენილი და მოპასუხე კომპანიაში არსებული დოკუმენტაციის შესაბამისად, სადავო 6 ინდუქციური ღუმელის შეძენის ღირებულება შეადგენს სულ 313, 757.66 ლარს. აქედანაც მოსარჩელემ წინასწარ აიღო ავანსად თანხა 25 500 აშშ დოლარი (59 797.50 ლარი) ღუმელებისათვის, რომელიც იჯარით გადაეცა მოპასუხეს. მოპასუხისთვის უპრობლემოდ არის და იყო შესაძლებელი 313 ათასი ლარის გადახდა, რათა, თუ ეს ღუმელები მას სჭირდებოდა, იჯარით კი არ აეღო, არამედ საკუთრებაში შეეძინა. მოპასუხე კომპანიამ აღნიშნული ღუმელების იჯარით აღების შემდეგ გასწია შემდეგი ხარჯები: ა) 224, 892.84 ლარი + (დღგ 40,480.71 ლარი) - ექვსივე ღუმელზე კაპიტალური და მიმდინარე დანახარჯები; ბ) 428, 769.58 ლარი - მოსარჩელისთვის გადახდილი იჯარა; გ) 887, 778.58 ლარი - მოსარჩელისთვის გადახდილი საკონსულტაციო მომსახურება;
22.19. გარდა იმისა, რომ მოპასუხეს კაპიტალური და მიმდინარე დანახარჯები საერთოდ არ უნდა გაეწია თავად და, რომ არაფერი ითქვას იჯარაში გადახდილ თანხებზე, რომელიც 100 000 ლარით აღემატება თავად საიჯარო საგნის ღირებულებას, საინტერესოა, რა 900 000 ლარის კონსულტაცია სჭირდებოდა იმ ღუმელებს, რომლებიც სასამართლომ თავად დაათვალიერა და, რომლებსაც ორი-სამი საშუალო განათლების ადამიანი ამუშავებს 10-წუთიანი ახსნის შემდეგ. სინამდვილეში არანაირი კონსულტაცია მოსარჩელეს არავისთვის არ გაუწევია და ეს თანხები კომპანიის მეშვეობით უსაფუძვლოდ მიიღო მისმა მფლობელმა მ. ლ–მა, რომელიც განზრახ მოქმედებდა ვ.ლ–ისთან ერთად;
22.20. მოპასუხისთვის საზიანო გარიგებები ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი, ხოლო მოსარჩელეს უნდა დაეკისროს გადახდილი საკონსულტაციო თანხები - 887778.58 ლარის ოდენობით და გადახდილი საიჯარო თანხის ნახევარი 214, 384.79 ლარი, ჯამში მოსარჩელეს უნდა დაეკისროს 1, 102, 163.37 ლარი.
23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 23 იანვრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
24. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.
25. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].
26. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].
27. საკასაციო სასამართლო მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმებისას, უპირველესად, იმსჯელებს მისთვის საიჯარო ქირისა და შესრულებული სამუშაოს ღირებულების დაკისრების კანონიერებაზე.
28. მოცემულ შემთხვევაში მოდავე მხარეები ერთმანეთთან საიჯარო-სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ.
29. იჯარა ორმხრივმავალდებულებელი, სასყიდლიანი და კონსესუალური ტიპის ხელშეკრულებაა. მეიჯარის ვალდებულებაა, დროებით სარგებლობაში გადასცეს მოიჯარეს იჯარის საგანი (ქონება) ისე, რომ შესაძლებელი იყოს მისგან სწორი სამეურნეო გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით ნაყოფის მიღება, ხოლო მოიჯარის ვალდებულება კი შეთანხმებული საზღაურის გადახდაა. შესაბამისად, საიჯარო სამართლებრივი ურთიერთობის მიზანი არის არა მხოლოდ იჯარის საგნით სარგებლობა, არამედ იჯარის საგნით სარგებლობის გამო მიღებული შემოსავალი. იჯარა ქირავნობის სამართლებრივი ურთიერთობის ნაირსახეობაა (საიჯარო ურთიერთობების დარეგულირებისთვის ქირავნობის ნორმები ბლანკეტურია), მაგრამ ქირავნობისგან მას სწორედ იჯარის საგნის სარგებლობით შემოსავლის მიღების აუცილებლობა მიჯნავს. შემოსავლის მიღების შესაძლებლობის აუცილებლობის უზრუნველყოფა კი მეიჯარის ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების გამოკვეთილი პასუხისმგებლობაა, რასაც ეფუძნება მოიჯარის ვალდებულება საიჯარო ქირის გადახდის შესახებ (იხ. სუსგ საქმე №ას-294-294-2018, 8 მაისი, 2018 წელი).
30. დადგენილია, რომ 2016 წლის 2 ივნისს მხარეთა შორის გაფორმდა N1604-1 ხელშეკრულება, რომლის საგანი იყო მოპასუხისთვის აღჭურვილობის სისტემის (მათ შორის, ინდუქციური ღუმელების) იჯარით გადაცემა ფეროსილიკომანგანუმის გადამუშავების მიზნით (ფრაქცია 0-3მმ), 20000 ტონის მოცულობით. ხელშეკრულება მოქმედი იყო 2020 წლის 31 დეკემბრამდე (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.1 ქვეპუნქტი). მოპასუხემ 2019 წლის 29 ოქტომბერს მოსარჩელის სასარგებლოდ ბოლოს გადაიხადა 2019 წლის ივნისის თვის საიჯარო ქირა, მიუხედავად იმისა, რომ საიჯარო ვადის ბოლომდე სარგებლობდა საიჯარო ქონებით. სხვა გადახდა საიჯარო ქირის დაფარვის მიზნით არ განუხორციელებია. შესაბამისად, მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ აქვს N1, N2, N3 და N4 ღუმელებზე საიჯარო ქირის დავალიანება 2019 წლის ივლისიდან ხელშეკრულების მოქმედების ბოლომდე - 2020 წლის 31 დეკემბრამდე 18 თვის პერიოდზე, რაც საბოლოო ჯამში შეადგენს 189 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს (2625X4X18) (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-8 პუნქტი).
31. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს საიჯარო ქირის გადახდის წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ, უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა.
32. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საიჯარო ქირის დავალიანების ანაზღაურებაზე ძირითადი სარჩელით მოსარჩელის მოთხოვნა სსკ-ის 581-ე [იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზედაც. იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ 581-606-ე მუხლებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული] და 591-ე მუხლებს [თუ მოიჯარე საიჯარო ურთიერთობის დამთავრების შემდეგ არ დააბრუნებს იჯარით აღებულ ქონებას, მაშინ მეიჯარეს შეუძლია მოითხოვოს დათქმული საიჯარო ქირის გადახდა ქონების დაბრუნების დაყოვნებისათვის; მეიჯარეს შეუძლია მოითხოვოს სხვა სახის ზიანის ანაზღაურებაც] ეფუძნება.
33. ამდენად, იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოიჯარის მთავარი ვალდებულება საიჯარო ქირის გადახდაში გამოიხატება.
34. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა. ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. დაზარალებულს უფლება აქვს, მოითხოვოს დარღვეული უფლების დაცვა (იხ. მ. თოდუა/ ჰ. ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 37).
35. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოპასუხემ 2020 წლის 27 ივლისის წერილით ცალმხრივად შეწყვიტა მოსარჩელესთან დადებული ხელშეკრულება, თუმცა ხელშეკრულება ფაქტობრივად შეწყვეტილი იყო და მხარეთა შორის მისგან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობა აღარ არსებობდა 2020 წლის 20 თებერვლიდან (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.14 ქვეპუნქტი).
36. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ მოსარჩელის მიერ საიჯარო ქირის მოთხოვნის უფლება სსკ-ის 591-ე მუხლს ეფუძნება. სსკ-ის 591-ე მუხლი ადგენს საიჯარო ურთიერთობის დამთავრების შემდეგ, იჯარის საგნის უკან დაბრუნების დაყოვნებისათვის მოიჯარის მიერ ზიანის სახით საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულებას და მისი მიზანი მეიჯარის ინტერესების დაცვაა ამ უკანასკნელისათვის მოიჯარისაგან საიჯარო ქირისა და სხვა სახის ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების მინიჭებით.
37. ზემოხსენებული ნორმის გამოყენებისათვის აუცილებელია, რომ შემდეგი სამართლებრივი წანამძღვრები არსებობდეს: (ა) მხარეთა შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულება; (ბ) საიჯარო ურთიერთობის დამთავრება; (გ) მოიჯარის მიერ საიჯარო ქონების დაბრუნების დაყოვნება (იხ. სუსგ საქმე №ას-1057-1012-2014, 17 დეკემბერი, 2015 წელი).
38. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხისთვის დაკისრებული საიჯარო ქირის დავალიანება 2019 წლის ივლისიდან 2020 წლის 31 დეკემბრამდე 18 თვის პერიოდზე, ჯამში 189 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობით, მოიცავს როგორც ხელშეკრულების შეწყვეტამდე წარმოშობილი ქირის დავალიანებას, ასევე ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ საიჯარო ქონების დაბრუნების დაყოვნებით წარმოშობილი ქირის დავალიანებასაც. გამომდინარე აქედან, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ მისთვის საიჯარო ქირის დაკისრების უსაფუძვლობის თაობაზე.
39. საკასაციო პრეტენზიის თანახმად, მოპასუხეს არ უნდა დაეკისროს საიჯარო ქირის გადახდა, ვინაიდან მოსარჩელე (მეიჯარე) ჯეროვნად არ ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს, მათ შორის, ღუმელები არ იყო სათანადოდ აღჭურვილი.
40. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო საქმის წარმოება მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე ხორციელდება [სსსკ-ის 4.1. მუხლი: სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები]. აღნიშნული პრინციპის რეალიზება მოდავე მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის სწორი განაწილების პირობებშია შესაძლებელი.
41. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლი].
42. მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოპასუხის მხოლოდ ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.
43. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.
44. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხის მხოლოდ ზეპირი განმარტება იჯარის საგნის ნაკლის თაობაზე არ წარმოადგენს საიჯარო ქირის გადახდაზე უარის თქმის საფუძველს. ნივთის ნაკლის დასაბუთებისა და მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა მოიჯარეს [სსსკ-ის 102.1 მუხლი] და იგი ვალდებული იყო, დასაშვები მტკიცებულებების წარდგენით დაესაბუთებინა აღნიშნული ფაქტის არსებობა. სააპელაციო პალატის მიერ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით (აღჭურვილობის გადაცემის N1 აქტი, N2 ინდუქციური ღუმელის ექსპლუატაციაში გაშვების N2 აქტი, აღჭურვილობის იჯარით გადაცემის N3 აქტი, მოსარჩელე მხარის ახსნა-განმარტება, ადგილზე დათვალიერების ოქმი, მოწმეთა ჩვენებები) დადგენილია, რომ მოსარჩელემ თავისი ვალდებულება შეასრულა და მოპასუხეს დროებით სარგებლობაში გადასცა N1, N2, N3 და N4 ღუმელები სრული კომპლექტაციით, გამართულ და მუშა მდგომარეობაში (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-7 პუნქტი). მოპასუხემ კი ვერ დაამტკიცა, რომ შესრულება არაჯეროვანი - ნაკლიანი იყო.
45. რაც შეეხება შესრულებული სამუშაოს (საკონსულტაციო მომსახურების) ღირებულების დაკისრების კანონიერებას, დადგენილია, რომ მოსარჩელეს მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების ფარგლებში უნდა უზრუნველეყო ასევე მიწოდებული აღჭურვილობის შეუფერხებელი მუშაობა და უნდა განეხორციელებინა საკონსულტაციო მომსახურება მოპასუხის პერსონალისთვის, კერძოდ, მოიჯარის პერსონალისთვის უნდა გაეწია კონსულტაცია იმ მიზნით, რომ გადაცემული აღჭურვილობა ექსპლუატაციაში გაეშვათ უსაფრთხოდ და შესაბამისი წესების დაცვით. საკონსულტაციო მომსახურების საფასურმა შეადგინა 51 აშშ დოლარი ყოველ ერთ ტონა მზა პროდუქციაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.1 და 3.2 ქვეპუნქტები). სააპელაციო პალატამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით: საგადასახადო ანგარიშფაქტურებით, სამუშაოს შესრულების აქტებით, ახსნა-განმარტებებით და მოწმეთა ჩვენებებით დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე 2020 წლის თებერვლის ჩათვლით მოპასუხეს უწევდა საკონსულტაციო მომსახურებას, რაც მდგომარეობდა მოსარჩელის 20 თანამშრომლის მიერ ღუმელების გამართული მუშაობის და პროდუქციის მიღების უზრუნველყოფაში (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-9 პუნქტი). მოპასუხე მოსარჩელეს საკონსულტაციო მომსახურების საფასურს დარღვევების გარეშე უხდიდა ხელშეკრულების დადებიდან 2019 წლის ნოემბრამდე, ხოლო 2019 წლის ნოემბრიდან 2020 წლის თებერვლის ჩათვლით მოპასუხეს საკონსულტაციო მომსახურების საფასური აღარ გადაუხდია (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-10 პუნქტი).
46. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, კასატორი უთითებს იმაზე, რომ მოსარჩელეს რაიმე სახის საკონსულტაციო მომსახურება არ გაუწევია და რომ სამუშაოს შესრულების შესახებ აქტები მოპასუხე კომპანიის მხრიდან ხელმოწერილია არაუფლებამოსილი პირის - ვ.გ–ის მიერ. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ის ფაქტი, რომ სამუშაოს შესრულების აქტებს ხელს აწერს ქარხნის მთავარი ინჟინერი, პირი, რომელიც ზედამხედველობას ახორციელებდა გაწეულ სამუშაოებზე და არა - საწარმოს დირექტორი ან თუნდაც სპეციალური მმართველი, ვერ გახდება აღნიშნული დოკუმენტების ბათილობის საფუძველი, პირიქით, მხარეთა შორის 2021 წლის 10 იანვრის მდგომარეობით ანგარიშსწორების ამსახველი დოკუმენტით დასტურდება, რომ მოპასუხე კომპანია 2016 წლიდან 2019 წლის ნოემბრის თვემდე გაწეულ სამუშაოებზე ზედამხედველობის განმახორციელებელი პირის, მისივე თანამშრომლის - ქარხნის მთავარი ინჟინერის, ვ. გ–ის მიერ ხელმოწერილი შესრულებული სამუშაოს აქტების საფუძველზე, ყოველთვიურად უხდიდა მოსარჩელეს გაწეული მომსახურების საფასურს და ეს საკითხი მხარეთა შორის სადავო არასდროს გამხდარა (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-11 პუნქტი).
47. რაც შეეხება უკანონო მფლობელობიდან სადავო მოძრავი ნივთების გამოთხოვის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნას, საკასაციო პალატის განმარტებით, მოიჯარის მიერ საიჯარო ქონებით სარგებლობა მართლზომიერია საიჯარო ურთიერთობის დამთავრებამდე. ამ ურთიერთობის დამთავრების შემდეგ კი, საიჯარო ქონება მეიჯარეს უნდა დაუბრუნდეს. თუ მოიჯარე აყოვნებს საიჯარო ქონების დაბრუნებას, მისი მოქმედება არამართლზომიერად უნდა მივიჩნიოთ, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოიჯარეს ამ ქონებით სარგებლობისა და ნაყოფის მიღების უფლება აღარ გააჩნია (იხ. სუსგ საქმე №ას-1057-1012-2014, 17 დეკემბერი, 2015 წელი). სსკ-ის 564-ე მუხლის თანახმად კი, ნივთის ქირავნობის ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამქირავებელი მოვალეა დაუბრუნოს გამქირავებელს ნივთი იმ მდგომარეობაში, რომელშიც მისგან მიიღო, ნორმალური ცვეთის გათვალისწინებით, ან იმ მდგომარეობაში, რაც ხელშეკრულებით იყო განსაზღვრული. დადგენილია, რომ მხარეთა შორის იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობა აღარ არსებობს, შესაბამისად, აღარ არსებობს მოპასუხის მიერ იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული ქონების ფლობის სამართლებრივი საფუძველი.
48. კასატორის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის კანონიერებასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია მეიჯარის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობისა და აღნიშნულის გამო მისთვის ზიანის (ღუმელების არასათანადო მოწყობის გამო, მისი გამართულობისთვის მოპასუხის მიერ გაწეული დამატებითი ხარჯები, მანგანუმის დაკარგვით, ელექტროენერგიის გადახარჯვით, ღუმელების უხარისხოდ მოწყობის გამო, სათანადო ფრაქციის ნედლეულის მიუღებლობა, რის გამოც აუცილებელი გახდა მოეხდინა ხელახალი გადამუშავება, რამაც გამოიწვია მანქანების გადახარჯვა, ფულის ღირებულების პრინციპით დროში დანაკარგი), ჯამში 427 283.67 აშშ დოლარის ოდენობით, მიყენების დამადასტურებელი მტკიცებულებები და არც საკასაციო საჩივარი შეიცავს ამ მხრივ კვალიფიციურ შედავებას. ამასთან, კასატორს არც 1 102 163.37 ლარის გადახდის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში აქვს წარმოდგენილი დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია, რის გამოც საკასაციო პალატა იზიარებს ამ მხრივ სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებასა და დასკვნებს.
49. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
50. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს 2024 წლის 16 დეკემბერს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1000 ლარის, 2024 წლის 30 დეკემბერს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 4000 ლარის, 2025 წლის 17 იანვარს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 3000 ლარის, ჯამში 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. შპს „ჯ.მ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;
2. კასატორს შპს „ჯ.მ–ს“ (ს/კ: ........) დაუბრუნდეს მის მიერ 2024 წლის 16 დეკემბერს №1734344741 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1000 ლარის, 2024 წლის 30 დეკემბერს №1735553017 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 4000 ლარის, 2025 წლის 17 იანვარს №1737119219 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 3000 ლარის, ჯამში 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე გ. ჯეირანაშვილი
მოსამართლეები: ლ. ქოჩიაშვილი
ა. ძაბუნიძე
