საქმე №ას-146-2025

08 აპრილი, 2025 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიზო უბილავა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ნ.მ-ჯ–ძე, ლ. ჯ–ძე, გ. ჯ–ძე, დ.მ–ძე (მ.ჯ–ის უფლებამონაცვლე) (მოსარჩელეები)

მოპასუხეები - თ.ლ–ძე, თ.მ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 05 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ნ.მ-ჯ–ძემ (შემდგომში - „პირველი მოსარჩელე“), ლ. ჯ–ძემ (შემდგომში - „მეორე მოსარჩელე“), გ. ჯ–ძემ (შემდგომში - „მესამე მოსარჩელე“) და მ.ჯ–მა (შემდგომში - „მეოთხე მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მ.ფ–ძის (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“), თ.ლ–ძისა (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) და თ.მ–ის (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“) მიმართ დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 20 აპრილის განჩინებით წინამდებარე საქმეში მეოთხე მოსარჩელის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა - დ.მ–ძე (შემდგომში - „მეოთხე მოსარჩელის უფლებამონაცვლე“).

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეთა სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ - 48 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა; მოპასუხეებს მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ - 10 000 ლარის გადახდა; მოპასუხეებს მესამე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ - 165 700 ლარის გადახდა; მოპასუხეებს მეოთხე მოსარჩელის უფლებამონაცვლის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ - 16 600 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, საიდანაც ძირი თანხაა - 10 000 აშშ დოლარი, ხოლო - 6 600 აშშ დოლარი არის მიუღებელი სარგებელი.

4. პირველმა მოპასუხემ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი და მისი გაუქმება მოითხოვა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 05 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

6. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1. პირველ მოსარჩელესა და შპს „ს.კ.ს–ოს“ (შემდგომში - „კომპანია“) შორის 22.04.2016წ. გაფორმებული N9990 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, პირველმა მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა - 48 000 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით;

6.2. მეორე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 27.05.2016წ. გაფორმებული N1037 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მეორე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა - 10 000 ლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით;

6.3. მესამე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 08.12.2015წ. გაფორმებული N7868 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მესამე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა - 12 000 ლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 36%-ის დარიცხვით;

6.4. მესამე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 01.03.2016წ. გაფორმებული N9212 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მესამე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა - 42 500 ლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 34%-ის დარიცხვით;

6.5. მესამე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 27.07.2016წ. გაფორმებული N11306 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მესამე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა - 10 000 ლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით;

6.6. მესამე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 07.04.2016წ. გაფორმებული N9744 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მესამე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა - 29 000 ლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 34%-ის დარიცხვით;

6.7. მესამე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 16.09.2016წ. გაფორმებული N11887 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მესამე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა - 72 200 ლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 36%-ის დარიცხვით;

6.8. მეოთხე მოსარჩელესა და კომპანიას შორის 02.02.2016წ. გაფორმებული N8796 სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე, მეოთხე მოსარჩელემ კომპანიას სესხის სახით გადასცა - 10 000 აშშ დოლარი, 12 თვის ვადით, წლიური 33%-ის დარიცხვით;

6.9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 31.07.2017წ. განაჩენით (საქმე N1/719-17) დგინდება შემდეგი: მეორე მოპასუხემ ჩაიდინა სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო გაფლანგვა, როცა ნივთი იმყოფებოდა გამფლანგველის მართლზომიერ გამგებლობაში. იგი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტით და იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 8 წლის ვადით; პირველმა მოპასუხემ ჩაიდინა სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო გაფლანგვის წაქეზება, როცა ნივთი იმყოფებოდა გამფლანგველის მართლზომიერ გამგებლობაში. იგი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25,182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტით და იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 10 წლის ვადით; მესამე მოპასუხემ ჩაიდინა დახმარება სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით დიდი ოდენობით სხვისი ნივთის მართლსაწინააღმდეგო გაფლანგვაში, როცა ნივთი იმყოფებოდა გამფლანგველის მართლზომიერ გამგებლობაში. იგი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25,182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ“ ქვეპუნქტით და იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის ,,ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისთვის და სასჯელის სახედ და ზომად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 7 წლის ვადით. აღნიშნული განაჩენის მიხედვით, მოსარჩელეები წარმოადგენენ დაზარალებულ პირებს. განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში;

6.10. მოსარჩელეებსა და კომპანიას შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულებები - ხელშეკრულებებით განსაზღვრულ ვადებში სესხის დაბრუნების შესახებ, მსესხებელ კომპანიას არ შეუსრულებია.

7. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ მოსარჩელეთათვის ზიანი უშუალოდ მას არ მიუყენებია, ვინაიდან მათ სასესხო ურთიერთობა ჰქონდათ კომპანიასთან. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლი ადგენს დელიქტით მიყენებული ზიანის თაობაზე წარდგენილი სარჩელის განხილვის წესს. მითითებული მუხლი იმპერატიულად ადგენს თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად, ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში კი, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სუსგ საქმე N937-888-2012, 13.12.2012წ., Nას-1322-2018, 04.04.2019წ.).

8. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმეში წარდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 31.07.2017წ. განაჩენით კომპანიის დამფუძნებელი - მესამე მოპასუხე, დირექტორი - მეორე მოპასუხე და ფაქტობრივი მმართველი - პირველი მოპასუხე მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელეთა კუთვნილი თანხების მითვისების გამო, ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით. აღნიშნული განაჩენის საფუძველზე დადგენილია, რომ მათ მიერ განხორციელებული ქმედებები კონკრეტულად გამოიხატა შემდეგში: კომპანია დარეგისტრირდა 2013 წლის 14 აგვისტოს. საზოგადოების ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა მოსახლეობისაგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან-35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება. კომპანიის ერთპიროვნულ დამფუძნებელს წარმოადგენდა მესამე მოპასუხე, ხოლო დირექტორის პოზიციას იკავებდა მეორე მოპასუხე. კომპანიის საქმიანობას ფაქტობრივად სრულად წარმართავდა მესამე მოპასუხის მეუღლე - პირველი მოპასუხე. კლიენტთა მოზიდვის მიზნით, საზოგადოება აქტიურად ეწეოდა სარეკლამო კამპანიას, რის საფუძველზეც, არაერთმა მოქალაქემ შეიტანა გარკვეული თანხა, კერძოდ: 2013-2016 წლებში კომპანიამ მოქალაქეებისაგან ჯამურად სესხად აიღო 34 359 020 ლარი, 70 194 445 აშშ დოლარი და 4 603 089 ევრო. თანხები, შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით, უნდა გამოყენებულიყო უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის, რათა საზოგადოებას მიეღო შემოსავალი და უზრუნველეყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების დროულად და სრულყოფილად შესრულება. მიუხედავად აღნიშნულისა, კომპანიის დირექტორმა - მეორე მოპასუხემ, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, პირველი მოპასუხის წაქეზებითა და მესამე მოპასუხის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლების გარეშე, გასცა სესხები როგორც თავად პირველი მოპასუხის სახელზე, ისე ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ არამომგებიან საწარმოებზე, რაც უკან არ დაუბრუნებიათ და პირველმა მოპასუხემ გამოიყენა პირადი შეხედულებისამებრ. მიღებული თანხების არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე, კომპანიამ ვეღარ უზრუნველყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება და 2343 მოქალაქეს მიადგა დიდი ოდენობით მატერიალური ზიანი. განაჩენში განმარტებულია, რომ პირველმა მოპასუხემ ფსიქიკური ზემოქმედების შედეგად დაიყოლია მეორე მოპასუხე, ჩაედინა კომპანიის კუთვნილი თანხების ხარჯვა პირველი მოპასუხის ინტერესებისა და მითითებების შესაბამისად და არა კომპანიის ინტერესების გათვალისწინებით, რის შედეგადაც, პირველი მოპასუხის მოქმედება მეორე მოპასუხის მეშვეობით არის დაკავშირებული დაზარალებულებთან და მათთვის ზიანის მიყენების ფაქტთან.

9. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები საფუძველს აცლის აპელანტის იმ პოზიციას, რომ ის არ წარმოადგენს მოსარჩელეთა მიმართ პასუხისმგებელ პირს. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელეებს ზიანი მოპასუხეთა ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მიადგათ.

10. სააპელაციო პალატის განმარტებით, როდესაც სახეზეა კანონიერ ძალაში შესული განაჩენი, პასუხისმგებლობის საფუძველს წარმოადგენს კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილი ფაქტები და სასამართლო ,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესებით ვერ შემოიფარგლება.

11. სააპელაციო სასამართლომ, საქმეში წარდგენილი 31.07.2017წ. კანონიერ ძალაში შესული განაჩენის საფუძველზე, დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოპასუხეებს ბრალი სწორედ იმ დანაშაულის ჩადენისთვის შეეფარდათ, რომლით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებაც არის განსახილველი სარჩელით მოთხოვნილი. შესაბამისად, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეები მოპასუხეთა მიერ ჩადენილი მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვენ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად გამოიყენა სსკ-ის 992-ე მუხლი.

12. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 998-ე მუხლებით, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე, 309¹⁷ მუხლებით და მიიჩნია, რომე მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების საფუძველი.

13. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე პირველმა მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება მოითხოვა.

14. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

14.1. მოსარჩელეებმა თანხა ასესხეს კომპანიას, კასატორს მათთვის არასახელშეკრულებო ზიანი არ მიუყენებია;

14.2. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და სასესხო და დელიქტური ურთიერთობა ერთ ცნებაში მოაქცია. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წინამდებარე საქმე დელიქტური სამართლით მოსაწესრიგებელ საკითხთა წრეს მიეკუთვნება, რასაც კასატორი არ ეთანხმება, ვინაიდან, მისი განმარტებით, წარდგენილი მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებს დელიქტიდან გამომდინარე დავებისათვის დადგენილ სტანდარტულ ოთხ კომპონენტს, კერძოდ, პირველი მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზობრივ კავშირს. ამ კომპონენტებიდან ერთ-ერთის არარსებობის შემთხვევაში კი, დაუშვებელია საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა დელიქტური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით. მოსარჩელეებს ძირითად მტკიცებულებად წარდგენილი აქვთ სესხის ხელშეკრულება, რომელიც თავისი შინაარსით წარმოადგენს მხოლოდ მხარეთა ნების გამოხატვის პირველად წერილობით დოკუმენტს. სესხის ხელშეკრულება არ წარმოადგენს იმ უტყუარ მტკიცებულებას, რომელიც ადგენს დელიქტის არსებობას და ზიანის ოდენობას;

14.3. სასამართლოს საქმის განხილვისას უნდა ეხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით. სასამართლომ საქმე გადაწყვიტა მოსარჩელის მიერ მითითებული სამართლებრივი ნორმებით, თანაც ისე, რომ არ გამოიკვლია პირველი მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირი;

14.4. მოსარჩელეს ზიანი მიადგა კომპანიის ხელმძღვანელების მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების გამო. სწორედ კომპანიის ხელმძღვანელობის მიერ არასწორად გადადგმული ნაბიჯების გამო მოხდა კომპანიიდან ფულადი თანხების მასობრივად დაბრუნება კრედიტორებისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის გადახდისუუნარობა. პირველი მოპასუხის მიერ კომპანიისგან თანხის სესხება არ იყო კომპანიის გაკოტრების მიზეზი. აღნიშნული დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე სარევიზიო აქტებით და ასახულია განაჩენში, კერძოდ, დადგენილია, რომ იმ შემთხვევაში, თუ პირველი მოპასუხე დააბრუნებდა კომპანიაში ნასესხებ ფულად თანხებს, კომპანია მაინც ვერ გადაურჩებოდა გაკოტრებას. აშკარაა, რომ პირველი მოპასუხის ქმედება არ არის მიზეზობრივ კავშირში მოსარჩელეთა ზარალთან, რომელიც მათ მიადგათ კომპანიაში თანხის შეტანით;

14.5. სააპელაციო პალატა უთითებს, რომ კომპანიის დირექტორი, მეორე მოპასუხე სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე და უკანონოდ გასცა სესხი პირველ მოპასუხეზე. პირველი მოპასუხე მოქმედებდა საკუთარი ინტერესების სასარგებლოდ, ხოლო კომპანიის ხელმძღვანელს უნდა მიეღო ისეთი გადაწყვეტილება, რომელიც გამიზნული იქნებოდა კომპანიის ინტერესების სწორად წარმართვისაკენ. სწორედ ამ მიმართულებით უნდა ემსჯელა სააპელაციო სასამართლოს და კასატორი ამორიცხულიყო მოპასუხეთა სიიდან, ვინაიდან მისი ბრალეული ქმედება არ იყო მიმართული მოსარჩელეებისაკენ. კომპანიის ხელმძღვანელობას ჰქონდა აღებული კომპანიის სწორად წარმართვის ვალდებულება და მათ ეკისრებათ კრედიტორებისათვის მიყენებულ ზიანზე პასუხისმგებლობა;

14.6. თუ სასამართლო იხილავს საქმეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის გათვალისწინებით, მაშინ ყოვლად დაუშვებელია მოპასუხეთათვის პროცენტის დაკისრება. რომელი გარემოება იძლევა იმის გარანტიას, რომ მოსარჩელე ამ სარგებელს მიიღებდა, თუ არ დადგებოდა ის შედეგი, რაც დადგა. პროცენტის დაანგარიშება მიუღებელია დელიქტური ურთიერთობის დროს, ვინაიდან ის პირდაპირ გამომდინარეობს სასესხო ურთიერთობიდან, რაც მხარეებს წინასწარ აქვთ გათვალისწინებული;

14.7. სახეზე არ არის მიზეზობრივი კავშირი, რადგან კასატორმა ფული კომპანიისგან 2016 წლის 01 იანვრამდე ისესხა, ხოლო მოსარჩელეებმა ამის შემდგომ ასესხეს კომპანიას თანხა;

14.8. გარდა ამისა, მოსარჩელეს არ წარუდგენია მიყენებული ზიანის ოდენობის განმსაზღვრელი ექსპერტიზის დასკვნა;

14.9. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ ეყრდნობა არცერთ საერთაშორისო პრაქტიკას. ამასთან, სასამართლომ არ გაითვალისწინა უზენაესი სასამართლოს განმარტება მოცემული კატეგორიის დავებისათვის.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 17 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

16. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

17. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

18. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

19. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

20. კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით პრეტენზია (შედავება) არ განუხორციელებია.

21. კასატორის ძირითადი პრეტენზია კანონის არასწორ გამოყენებას ემყარება. მისი განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელი ყველა წინაპირობა, კერძოდ, არ არსებობს მიზეზობრივი კავშირი პირველი მოპასუხის ქმედებასა და მოსარჩელეებისათვის მიყენებულ ზიანს შორის, შესაბამისად, სასამართლოს გადაწყვეტილება არ უნდა გამოეტანა დელიქტური ვალდებულების მომწესრიგებელ ნორმებზე დაყრდნობით. არამედ, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტითა და მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტით, ვინაიდან მოსარჩელეებს ზიანი მიადგათ კომპანიის ხელმძღვანელობის მიერ მათთვის დაკისრებული მოვალეობების არაკეთილსინდისიერად და არასათანადოდ შესრულების შედეგად.

22. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას კანონის არასწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას სწორედ დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან საჭიროებს. კერძოდ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელეთა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი [პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი], 998-ე მუხლი [თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით] და 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი [იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება].

23. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დელიქტური ვალდებულება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს. იგი არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება, რომელიც ზიანის მიყენების შედეგად წარმოიშობა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი შეიცავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის. კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. სწორედ ამ ელემენტების ერთობლიობა ქმნის დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს („გენერალური დელიქტი“). თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა, გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას (იხ. მაგ., სუსგ საქმე №ას-718-683-2015, 09 სექტემბერი, 2015 წელი; №ას-1131-1087-2016, 01 მარტი, 2017 წელი).

24. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს საქმეში არსებულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენს, რომლითაც კომპანიის დამფუძნებელი (მესამე მოპასუხე), დირექტორი (მეორე მოპასუხე) და ფაქტობრივი მმართველი (პირველი მოპასუხე/კასატორი) მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელეთა კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად.

25. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს ჰქონდათ პრეიუდიციული ძალა, როდესაც საქმეს იხილავდა სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილი იყო განაჩენი, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლის ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს.

26. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. აღნიშნული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1322-2018, 04 აპრილი, 2019 წელი).

27. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით ერთმანეთისგან არის გამიჯნული ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი და დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოება. კანონით მინიჭებული შესაძლებლობა, საქმე განხილულ იქნას გამარტივებული წესით შემჭიდროვებულ ვადებში, მოსარჩელის დისპოზიციური უფლებაა და მას არ ეკრძალება სარჩელის წარდგენა საერთო საფუძველზე. ამასთან, ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის განხილვისას მხარეები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლების შესაბამისად წარუდგენენ სასამართლოს, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ასევე, ზიანის მიყენების ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, რომელთაც სასამართლო იმავე კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს.

28. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეთა მიერ საქმეში წარდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დასტურდება, რომ მოსარჩელეებმა კომპანიისათვის სესხის სახით გადაცემული თანხა მოპასუხეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო ვერ დაიბრუნეს, რისი გათვალისწინებითაც არსებობს დელიქტური ზიანის ანაზღაურებისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები.

29. ამასთან, ზემოაღნიშნულ განაჩენში მითითებული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული, მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი, სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება.

30. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. იმავე კოდექსის 412-ე მუხლის შესაბამისად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

31. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელეთა მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხისა და მასზე დარიცხული პროცენტის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული ძირი თანხა და მასზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი უნდა იქნეს მიჩნეული. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

32. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

33. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 17 თებერვლის განჩინებით კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიზო უბილავა

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე