საქმე №ას-406-2020 18 ივლისი, 2023 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),
თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),
რევაზ ნადარაია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
I საკასაციო საჩივრის ავტორი – ი.ჯ–ძე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი (მოპასუხე)
II საკასაციო საჩივრის ავტორი – საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ი.ჯ–ძე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 04.12.2019 წლის გადაწყვეტილება
I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
II საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონების სანაცვლოდ სრული და სამართლიანი ანაზღაურება
საკითხი, რომელზეც მიღებულია გადაწყვეტილება – I საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება, II საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. ი.ჯ–ძემ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“ ან „პირველი კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“ ან „მეორე კასატორი“) მიმართ და, ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონების სანაცვლოდ, მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 77 151 ლარის დაკისრება მოითხოვა [1) საცხოვრებელი სახლის ღირებულებაა 125 300 ლარი; 2) 293 კვ.მ მიწის ნაკვეთის - 7 618 ლარი; 3) გადაადგილების ღირებულება - 1133 ლარი; 4) საჯარო რეესტრის ხარჯები - 100 ლარი; 5) მწვავე ზემოქმედების ხარჯები - 933 ლარი; 6) ხარჯთაღრიცხვის შედგენისა და აუდიტის ხარჯები - 1800 ლარი; 7) მცირე ბიზნესიდან მისაღები შემოსავალი - 8 000 ლარი; 8) 8 თვის ბინის ქირა - 2 400 ლარი; 9) იურიდიული ხარჯები - 2 000 ლარი; 10) თანხის დეპონირების საკომისიო - 550 ლარი; ჯამურად - 149 834 ლარი, საიდანაც მოპასუხეს გადახდილი აქვს 72 683 ლარი, გადასახდელია 77 151 ლარი].
2. სარჩელის საფუძვლები:
2.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 24.05.2016 წლის გადაწყვეტილებით, მოპასუხეს მიენიჭა მოსარჩელის ქონებაზე ექსპროპრიაციის უფლება. მოსარჩელის საკუთრებაში იყო 745 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული 353,87 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი. ექსპროპრიაციას დაექვემდებარა 293 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული 353,87 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი. მოპასუხემ ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონება შეაფასა 72 683 ლარად: 1) 293 კვ.მ მიწის ნაკვეთი - 7 618 ლარად; 2) 353,87 კვ.მ ფართის შენობა-ნაგებობა - 62 899 ლარად; 3) გადაადგილების ღირებულება - 1133 ლარად; 4) საჯარო რეესტრის ხარჯები - 100 ლარად; 5) მწვავე ზემოქმედება - 933 ლარად. საცხოვრებელი სახლის შეფასება ძალიან დაბალი იყო. მოსარჩელემ გადაწყვიტა საკუთრებაში დარჩენილ მიწის ნაკვეთზე იმავე ფართის საცხოვრებელი სახლის აშენება, რომლის ღირებულებაც მოსარჩელის მიერ ჩატარებული აუდიტის დასკვნით შეადგენს 125 300 ლარს.
2.2. მოსარჩელის მეუღლეს, ნ.ქ–ძეს, ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე აქვს მეტალო-პლასტმასის კარ-ფანჯრების საამქრო. ოჯახი ყოველთვიურად კარგავს 1000 ლარის შემოსავალს. აღნიშნული მოპასუხემ არ გაითვალისწინა, მაგრამ ფოტოსურათებში საამქრო ასახა. ახალი სახლის აშენებისათვის საჭიროა დაახლოებით 8 თვე და მოსარჩელის ოჯახი საშუალოდ კარგავს 8 000 ლარის შემოსავალს.
2.3. სახლის მშენებლობის დასრულებამდე, ე.ი. 8 თვის განმავლობაში, მოსარჩელემ, ოჯახის წევრებთან ერთად, საცხოვრებელი ბინა თვეში მინიმუმ 300 ლარად რომ იქირაოს, საჭიროა 2 400 ლარი.
2.4. მოპასუხემ ქონების საკუთრებაში აღრიცხვის შემდეგ 72 683 ლარიდან გადაიხადა 72 583 ლარი (100 ლარი გადაიხადა ადრე, ქონების რეგისტრაციის დროს). აღნიშნული თანხიდან მოპასუხემ დაფარა მოსარჩელის საბანკო ვალი - 18 749 ლარი, ხოლო 53 834,07 ლარის დეპონირება მოახდინა 28.07.2016 წელს.
3. მოპასუხის პოზიცია:
3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ გზის პროექტის დამტკიცებასთან ერთად, დონორის - აზიის განვითარების ბანკის განსახლების პოლიტიკის შესაბამისად, შემუშავდა მიწის შესყიდვისა და განსახლების გეგმა და პროექტის ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული აქტივების საბაზისო საკომპენსაციო ღირებულების შეფასების ანგარიში. შეფასების ანგარიში მოამზადა დამოუკიდებელმა და ნეიტრალურმა მესამე პირმა შპს „ა.კ.ა–მა“. ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონება შეფასდა საერთაშორისო სასესხო ხელშეკრულებით განსაზღვრული მიწის შესყიდვისა და განსახლების სამოქმედო გეგმით დადგენილი მეთოდოლოგიის მიხედვით. ექსპროპრიაცია განხორციელდა კანონმდებლობის მოთხოვნების სრული დაცვით, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურების პირობით. საკუთრება, რომლის ჩამორთმევაც განხორციელდა, აღიწერა და შეფასდა იმ პერიოდში, როდესაც გასაჯაროვდა ინფორმაცია გზის მშენებლობის პროექტისა და ამ პროექტის ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული კერძო საკუთრების შესახებ. ყველა მესაკუთრესთან გაიმართა საჯარო და ინდივიდუალური ინფორმაციული სახის შეხვედრები ქონების აღწერისა და შეფასების თაობაზე. მოსარჩელის ქონება საერთაშორისო სტანდარტების მოთხოვნათა შესაბამისად, აღწერეს და შეაფასეს დამოუკიდებელმა ექსპერტებმა - სერტიფიცირებულმა აუდიტორებმა.
3.2. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ აუდიტის დასკვნაში არ არის დაცული საერთაშორისო სტანდარტები, არ გააჩნია მეთოდოლოგია და ფასები გამოყვანილია მოსარჩელის მიერ მიწოდებული ინფორმაციის საფუძველზე, რაც მიკერძოებულია და ვერ მიიჩნევა ობიექტურად.
3.3. განსახლების გეგმა ითვალისწინებს ბიზნესის კომპენსაციასაც, თუმცა მოსარჩელეს ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება - იურიდიული დოკუმენტი 2011 და 2014 წელს არ წარუდგენია მოპასუხისათვის. ამასთან, საცხოვრებელი სახლის აშენებასთან არ არის დაკავშირებული საამქროს ფუნქციონირება. მოსარჩელე ვერ ასაბუთებს, რატომ ვერ შეძლებს საამქროს ფუნქციონირებას სახლის აშენებამდე, დროებით საცხოვრებელ სახლში.
3.4. მოსარჩელეს 2016 წლის ივლისში ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე დაერიცხა თანხა და ამ დროიდან შეეძლო საცხოვრებელი სახლის აშენება. მოთხოვნა დამატებითი თანხის მიღებაზე უსაფუძვლოა. მოსარჩელეს დროებითი საცხოვრებელი სახლის ქირასთან დაკავშირებით არ წარმოუდგენია მტკიცებულება, რითაც დადასტურდებოდა ქირავნობის ფაქტი და ქირის ოდენობა.
3.5. ვინაიდან მოსარჩელემ არ წარმოადგინა საბანკო ანგარიშის რეკვიზიტები, მოპასუხემ, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე ჩარიცხა საკომპენსაციო თანხა. ასევე - ნაკვეთზე არსებული იპოთეკის გასაუქმებლად, დაიფარა ვალდებულება.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:
4. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 13.10.2017 წლის გადაწყვეტილებით:
1. სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;
2. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 47 857 ლარის გადახდა, საიდანაც 36 907 ლარი არის სახლის ღირებულების სხვაობა, 8 000 ლარი - სამეწარმეო საქმიანობის 8 თვის ვადით განუხორციელებლობით მიუღებელი შემოსავალი, 2 400 ლარი - 8 თვის ბინის ქირის თანხა, 550 ლარი - თანხის დეპონირების საკომისიო;
3. მოსარჩელეს 29 294 ლარის მოთხოვნის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა.
გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:
4.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 24.05.2016 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე მოპასუხეს მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ქონების - 745 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის მთლიანი ფართობის (შენობა-ნაგებობა №01 - 353,87 კვ.მ) ნაწილზე, 293 კვ.მ მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებულ 353,87 კვ.მ ფართის საცხოვრებელ სახლზე, რომელიც პროექტის ზემოქმედების ფარგლებში მოექცა (უძრავი ქონების მისამართი: ქობულეთი, ............ მიმდებარედ, ს/კ: ......., მიწის ნაკვეთის მთლიანი ფართობი - 745 კვ.მ, შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: №01 - 353,87 კვ.მ). გადაწყვეტილება მიექცა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად და აღნიშნული ქონება აღირიცხა მოპასუხის საკუთრებად.
4.2. დღეის მდგომარეობით, ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონება ფაქტობრივადაც გადაცემულია მოპასუხისთვის, ქონება გამოთავისუფლებულია მოსარჩელის მფლობელობისაგან.
4.3. ექსპროპრიაციის შედეგად, მოსარჩელეს 745 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის მთლიანი ფართიდან ჩამოერთვა ნაწილი - 293 კვ.მ და საკუთრებაში დარჩა 452 კვ.მ მიწის ნაკვეთი.
4.4. მოპასუხის მიერ ჩატარებული აუდიტის შეფასებით, ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონება, სხვა თანმდევ ხარჯებთან ერთად, შეფასდა 72 683 ლარად, ანუ მოპასუხემ ცალმხრივად განსაზღვრა საკომპენსაციო თანხა, რომელიც მოსარჩელეს 2016 წლის ივლისში ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე დაერიცხა.
4.5. მოპასუხემ 72 683 ლარიდან გადაიხადა 72 583 ლარი (100 ლარი გადაიხადა ადრე, ქონების რეგისტრაციის დროს). ამ თანხიდან მოპასუხემ მოსარჩელის საბანკო ვალი - 18 749 ლარი დაფარა და ქონება იპოთეკისაგან გაათავისუფლა, ხოლო 53 834,07 ლარის დეპონირება განახორციელა 28.07.2016 წელს. თანხის დეპონირების გამო საკომისიოს სახით მოსარჩელეს დაექვითა 550 ლარი.
4.6. მოსარჩელეს საკუთრებაში დარჩენილ 452 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე დაწყებული აქვს საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა, ჯერ არ დაუსრულებია, თუმცა მასში უკვე გადაიტანა მეტალოპლასტმასის საამქროც.
4.7. მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის ექპროპრიაციას დაქვემდებარებული მიწის ნაკვეთის ღირებულებას, არამედ დავობს მასზე განლაგებული საცხოვრებელი სახლის შეფასებაზე.
4.8. სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეს (მის მეუღლე ნ.ქ–ძეს) ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებულ საცხოვრებელ სახლში ჰქონდა მეტალოპლასტმასის კარ-ფანჯრების საამქრო, საიდანაც ყოველთვიურად იღებდა შემოსავალს - 1 000 ლარს.
4.9. რადგან მოპასუხემ განახორციელა ადგილზე ქონების „სრული“ (როგორც თვითონ განმარტავს) ინვენტარიზაცია და აღწერა (რასაც თვითონ არ უარყოფს), მისთვის ცნობილი იყო/უნდა ყოფილიყო ცნობილი, რომ მოსარჩელეს საცხოვრებელი სახლის პირველ სართულზე ჰქონდა მეტალოპლასტმასის კარ-ფანჯრების საამქრო (მცირე ბიზნესი). მან ეს ინფორმაცია არ წარუდგინა მის მიერ ხელშეკრულებით მოწვეულ აუდიტორულ კომპანიას შესაბამისი შეფასებისათვის. მხარეები არ დავობენ იმაზე, რომ აუდიტებს ქონების შესაფასებლად წარუდგინეს სპეციალისტების მიერ ქონების აღწერის შედეგად შედგენილი აღწერის, ინვენტარიზაციის აქტები, ფორმები და ამ ინფორმაციის საფუძველზე შეაფასეს იგი. დადგენილია, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებულ საცხოვრებელ სახლში მეტალოპლასტმასის კარ-ფანჯრების საამქრო არ არის მოხსენიებული და შეფასებული „ა.კ.ა–ის“ შეფასების ანგარიშში, რასაც ადასტურებს ამ აუდიტის ჩამტარებელი ექსპერტი ა.ო–იც. მოპასუხემ შპს „ა.კ.ა–სს“, მეტალო-პლასტმასის კარ-ფანჯრების საამქროს გარდა, არ წარუდგინა ინფორმაცია სახლის ეზოს ჭიშკრის შესახებაც.
4.10. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ შპს „დ-ა–ის“ აუდიტორულ დასკვნასა და მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ შპს „ა.კ.ა–ის“ შეფასების ანგარიშს - დასკვნას შორის ქონებათა შეფასების თვალსაზრისით არსებითი მნიშვნელობის სხვაობა არ არის. არსებული სხვაობები არის დასაშვები ექსპერტიზის მიერ შეფასების მეთოდოლოგიისა და სახელმძღვანელო სტანდარტების გათვალისწინებით. აღნიშნული დადასტურებულია ორივე ექსპერტის დაკითხვით და წარმოდგენილი დასკვნების ურთიერთშედარებით.
4.11. საკუთრების ჩამორთმევის წინაპირობები და წესი განსაზღვრულია საქართველოს კანონით „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“. სასამართლომ განმარტა, რომ ექსპროპრიაციის პროცესს უნდა ახასიათებდეს შემდეგი ელემენტები: აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროება, კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევა, სასამართლოს გადაწყვეტილება ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობა და წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურება. ამ ელემენტების არსებობის გარეშე საკუთრების უფლებაში ჩარევა არ იქნება გამართლებული, თანაზომიერი და გამოიწვევს კონსტიტუციის დარღვევას.
4.12. სასამართლოს მითითებით, მართალია, მოსარჩელეს მეტალოპლასტმასის საამქრო არ ჩამორთმევია, მაგრამ საცხოვრებელი სახლის ჩამორთმევის გამო იძულებული იყო მოეხდინა მისი დემონტაჟი და გადაეტანა. შესაბამისად, სხვა ადგილზე საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის მიმდინარეობისას, საამქროს იქ განთავსებამდე, სამეწარმეო საქმიანობა შეჩერებული ჰქონდა. ამ პერიოდში ვერც შემოსავალს ვერ მიიღებდა. სასამართლომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ვადა - რვა თვე გონივრულად მიიჩნია და მიუთითა, რომ ეს ვადა მას დასჭირდებოდა ახალი საცხოვრებელი სახლის აშენების დაწყებისა და პირველი სართულის დასრულებისათვის (მშენებლობა ახლაც მიმდინარეობს), რათა იქ დაემონტაჟებინა საამქრო და განეახლებინა წარმოება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 411-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელემ (მისმა ოჯახმა) 8 თვის განმავლობაში სამეწარმეო საქმიანობის შეჩერების გამო, ვერ მიიღო საშუალოდ თვეში 1000 ლარის შემოსავალი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მიუღებელი შემოსავლის - 8 000 ლარის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნა იყო საფუძვლიანი და უნდა დაკმაყოფილებულიყო. „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონი ითვალისწინებს ასეთ ანაზღაურებას, სრული და სამართლიანი ანაზღაურების პრინციპიდან გამომდინარე. სასამართლო სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელმაც დაადასტურა, რომ განსახლების გეგმა ითვალისწინებს „ბიზნესის კომპენსაციასაც“.
4.13. სასამართლოს მითითებით, საფუძვლიანი იყო მოთხოვნა 8 თვის ბინის ქირის - 2 400 ლარის დაკისრებაზე (თვეში 300 ლარი). ვინაიდან მოსარჩელეს საცხოვრებელი სახლი ჩამოერთვა და არ გააჩნდა საკუთრებაში სხვა ფართი, რათა დროებით ოჯახთან ერთად ეცხოვრა, სასამართლომ ამ ოდენობით ქირის განსაზღვრა გონივრულად მიიჩნია. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოთხოვნილი ქირის თანხა არ წარმოადგენს სსკ-ის 411-ე მუხლით გათვალისწინებულ ზიანს, რომ მოსარჩელეს სავალდებულოდ მოეთხოვოს სხვა მყარი მტკიცებულების წარმოდგენა. მოსარჩელეს ჩამოერთვა საცხოვრებელი სახლი და, ვიდრე გონივრულ ვადაში შეიძენს ან აიშენებს ახალ საცხოვრებელ სახლს, ეკუთვნის შესაბამისი კომპენსაცია ქირის სახით, რათა აირიდოს ღია ცის ქვეშ ყოფნა. სახელმწიფოს ვალდებულებაა, დაიცვას მოსარჩელის ეს უფლება.
4.14. მოსარჩელეზე გასაცემი საკომპენსაციო თანხა თანხვედრაშია სრულ და სამართლიან ანაზღაურებასთან. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს კომპენსაცია ერგება ჩამორთმეული ქონების - მიწის ნაკვეთის მდგომარეობის გათვალისწინებით და საკომპენსაციო თანხის ოდენობაზე გავლენას ვერ მოახდენს სხვა, განსხვავებულ მდგომარეობაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე ასაშენებელი საცხოვრებელი სახლის დამატებითი ხარჯები, რაც გამოწვეულია ამ ნაკვეთის განსხვავებული მდგომარეობით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მოთხოვნა დამატებითი სამუშაოების ღირებულებისა და მასზე დარიცხული დღგ-ს 19 116,05 ლარის დაკისრებაზე უსაფუძვლოდ მიიჩნია.
4.15. დეპოზიტზე საკომპენსაციო თანხის ჩარიცხვის გამო გამოქვითული საკომისიო თანხის - 550 ლარის დაკისრების მოთხოვნათან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა: მოპასუხემ ვერ დაადასტურა, რომ მოსარჩელე ხელს უშლიდა საკომპენსაციო თანხის ჩარიცხვაში, მოითხოვა მისგან საბანკო ანგარიშის რეკვიზიტები და მოსარჩელემ უარი უთხრა. მან დეპოზიტზე დარიცხული თანხა მიიღო, ამ თანხით დაწყებული აქვს სახლის მშენებლობა და დავას აგრძელებს საკომპენსაციო თანხის იმ ნაწილის დაკისრებაზე, რაც, მისი აზრით, ეკუთვნის და მოპასუხემ უარი უთხრა. აღნიშნული კი დამატებით მიუთითებს, რომ დეპოზიტზე თანხის განთავსებიდან გამომდინარე საკომისიოს დაქვითვა არ არის გამოწვეული მოსარჩელის ბრალეულობით. მოპასუხის მიერ აღიარებული ვალდებულება 550 ლარის ნაწილში დღემდე შეუსრულებელია და ამ ვალდებულებისგან ვერ გათავისუფლდება, თუნდაც დეპოზიტზე თანხის განთავსების საკომისიოს დაქვითვის გამო. შესაბამისად, 550 ლარი არის საკომპენსაციო თანხის ნაწილი და ექვემდებარება ანაზღაურებას.
5. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:
6. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 04.12.2019 წლის გადაწყვეტილებით:
1. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;
2. გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 13.10.2017 წლის გადაწყვეტილება მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 47 857 ლარიდან 36 907 ლარის დაკისრების თაობაზე და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება;
3. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 18 880 ლარი (საცხოვრებელი სახლის ღირებულების სხვაობა);
4. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:
6.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 05.03.2019 წლის განჩინებით დაინიშნა დამოუკიდებელი ექსპერტიზა; ექსპერტიზის ჩატარება დაევალა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასავლეთ საქართველოს რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტს; ექსპერტს დაესვა შემდეგი კითხვები:
- რას შეადგენდა 24.05.2016 წლისთვის მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული, ქობულეთში, ........ მდებარე №........ საკადასტრო კოდის მქონე საექსპროპრიაციო უძრავი ქონების (293 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობის - 353,87 კვ.მ ფართის საცხოვრებელი სახლის) საბაზრო ღირებულება საქმეში, ტომი I, საქმის ფურცელ 76-88 გვერდებზე განთავსებული საინვენტარიზაციო ფორმებსა და თანდართულ დოკუმენტებში აღწერილი ქონების გათვალისწინებით?
- რას შეადგენდა 24.05.2016 წლისთვის მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული, ქობულეთში, ......... მდებარე №......... საკადასტრო კოდის მქონე საექსპროპრიაციო უძრავი ქონების (293 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობის - 353,87 კვ.მ ფართის საცხოვრებელ სახლის) საბაზრო ღირებულება საქმეში, ტომი I, საქმის ფურცელ 16-26 გვერდებზე განთავსებული შპს „დ.ა–ის“ დასკვნაში აღწერილი ქონების გათვალისწინებით?
6.2. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 23.04.2019 წლის №002747119 სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად:
1) ექსპერტიზაზე წარმოდგენილ საქმეში, ტომი 1, საქმის ფურცელ 76-88 გვერდებზე განთავსებულ საინვენტარიზაციო ფორმებსა და თანდართულ დოკუმენტებში აღწერილი მახასიათებლების გათვალისწინებით, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის .......... მიმდებარედ მდებარე, №......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაში:
ა) 293,00 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება 24.05.2016 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 7325,00 ლარს. შეფასების ობიექტისა და შესადარისი ობიექტების მონაცემები და შედარების პროცესი იხილეთ დასკვნაზე თანდართულ დანართ №1-ში;
ბ) 353,87 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულება 24.05.2016 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 91 563,00 ლარს ;
2) ექსპერტიზაზე წარმოდგენილ საქმეში, ტომი 1, საქმის ფურცელ 16-26 გვერდებზე განთავსებული შპს „დ.ა–ის“ დასკვნაში აღწერილი მახასიათებლების გათვალისწინებით, ქობულეთის მუნიციპალიტეტის ........... მიმდებარედ მდებარე, №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაში:
ა) 293,00 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება 24.05.2016 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 7 325,00 ლარს. შეფასების ობიექტისა და შესადარისი ობიექტების მონაცემები და შედარების პროცესი იხილეთ დასკვნაზე თანდართულ დანართ №1-ში;
ბ) 353,87 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულება 24.05.2016 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 93 394,00 ლარს.
6.3. წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში მხარეთა შორის სადავოა მოპასუხისათვის 47 857 ლარის დაკისრების მართლზომიერება, საიდანაც 36 907 ლარი არის საცხოვრებელი სახლის ღირებულების სხვაობა, 8 000 ლარი - სამეწარმეო საქმიანობის 8 თვით განუხორციელებლობით მიუღებელი შემოსავალი, 2 400 ლარი - 8 თვის ბინის ქირა, 550 ლარი - თანხის დეპონირების საკომისიო.
6.4. დადგენილია, რომ ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 24.05.2016 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე მოპასუხეს მიენიჭა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ექსპროპრიაციის უფლება. საქმეში მხარეთა მიერ წარმოდგენილია ორი სხვადასხვაგვარი დასკვნა უძრავი ნივთის ღირებულების თაობაზე. მოპასუხის მიერ ჩატარებული აუდიტის შეფასებით, ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონება, სხვა თანმდევ ხარჯებთან ერთად, შეფასდა 72 683 ლარად. მეორე მხრივ, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილია შპს „დ.ა–ის“ დასკვნა, რომლის თანახმად, უძრავი ქონება შეფასდა 125 300 ლარად. სწორედ ამის გათვალისწინებით, მოცემული საკითხის გამოკვლევის მიზნით, სასამართლომ დანიშნა დამოუკიდებელი ექსპერტიზა.
6.5. სააპელაციო პალატამ სარწმუნოობის თვალსაზრისით გაიზიარა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ, ტომი 1, 76-88 გვერდებზე განთავსებულ, საინვენტარიზაციო ფორმებსა და თანდართულ დოკუმენტებში აღწერილი უძრავი ქონების მახასიათებლები, ვინაიდან იგი ასახავს იმ მონაცემებს, რაც რეალურად იყო შემოწმებისას. სწორედ აღნიშნულ დოკუმენტზე დაყრდნობით, სასამართლო განჩინების საფუძველზე ჩატარებული, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 23.04.2019 წლის სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილია, რომ 353,87 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულება 24.05.2016 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 91 563,00 ლარს, რისი ანაზღაურების ვალდებულებაც ქონების ჩამორთმევის სანაცვლოდ აქვს მოპასუხეს.
6.6. მხარეთა შორის სადავო არაა ის გარემოება, რომ მოპასუხემ ნოტარიუსის სადეპოზიტო ანგარიშზე განათავსა მოსარჩელისათვის გადასაცემი უძრავი ქონების საკომპენსაციო თანხა - 72 683 ლარი, რაც მან მიიღო კიდეც. ამდენად, მოპასუხეს გადასახდელი დარჩა 18 880 (91 563-72 683=18 880) ლარი, რაც დამატებით უნდა აუნაზღაუროს მოსარჩელეს. შესაბამისად, ამ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა ასანაზღაურებელი თანხა 36 907 ლარით.
6.7. სსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ჰქონდა მეტალოპლასტმასის საამქრო. მართალია, არ ჩამორთმევია, მაგრამ საცხოვრებელი სახლის ჩამორთმევის გამო იძულებული იყო მოეხდინა მისი დემონტაჟი და გადაეტანა იმ ტერიტორიაზე, სადაც იშენებდა ახალ საცხოვრებელ სახლს. ამრიგად, სხვა ადგილზე საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის მიმდინარეობისას და საამქროს იქ განთავსებამდე, რასაც დაახლოებით 8 თვე დასჭირდებოდა, შესაბამისი სამეწარმეო საქმიანობაც შეჩერებული ჰქონდა და ვეღარ იღებდა შემოსავალს. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ მოსარჩელემ 8 თვის განმავლობაში სამეწარმეო საქმიანობის შეჩერების გამო, ვერ მიიღო საშუალოდ თვეში 1000 ლარის შემოსავალი, რაც უნდა ჩაითვალოს მიუღებელ შემოსავლად. პალატის შეფასებით, მოთხოვნა 8 000 ლარის ანაზღაურებაზე სწორად დაკმაყოფილდა. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.
6.8. სააპელაციო პალატამ საფუძვლიანად და გონივრულად მიიჩნია სასარჩელო მოთხოვნა 8 თვის ბინის ქირის - 2 400 ლარის დაკისრებაზე (თვეში 300 ლარი). პალატის მითითებით, მოსარჩელე საცხოვრებელი სახლის ჩამორთმევის გამო, ახალი საცხოვრებელი სახლის აშენებამდე, დარჩა უსახლკაროდ და, ცხადია, საჭიროებდა დროებით თავშესაფარს. სააპელაციო პალატის შეფასებით, საფუძვლიანი იყო სასარჩელო მოთხოვნა თანხის დეპონირების საკომისიოს - 550 ლარის ანაზღაურებაზეც; მოპასუხეს არ წარმოუდგენია იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მოსარჩელე არ აწვდიდა ანგარიშს, რის გამოც იგი იძულებული გახდა, თანხა დეპოზიტზე განეთავსებინა.
6.9. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გადაწყვეტილება უნდა გაუქმებულიყო მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 47 857 ლარიდან 36 907 ლარის დაკისრების ნაწილში და, ახალი გადაწყვეტილებით, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაჰკისრებოდა საცხოვრებელი სახლის ღირებულების სხვაობა 18 880 ლარი.
პირველი საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:
7. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება შემდეგი საფუძვლებით:
7.1. საქმეში არსებული მასალების შესაბამისად, მოპასუხემ მოსარჩელის ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონება შეაფასა 72 683 ლარად, რომელიც შედგებოდა შემდეგი კომპონენტებისგან: 293 კვ.მ მიწის ნაკვეთი - 7 618 ლარი, გადაადგილების ღირებულება - 1133 ლარი, საჯარო რეესტრის ხარჯები - 100 ლარი, მწვავე ზემოქმედება - 933 ლარი, შენობა-ნაგებობა - 62 899 ლარი. სააპელაციო სასამართლომ 23.04.2019 წლის ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულ მხოლოდ სახლის ღირებულებას - 91 563 ლარს, გამოაკლო უკვე ანაზღაურებული მიწის, მწვავე ზემოქმედების, გადაადგილების, სახლისა და საჯარო რეესტრის ხარჯები, სულ - 72683 ლარი, რაც არასწორია. სასამართლოს 91 563 ლარისთვის უნდა გამოეკლო შენობა-ნაგებობის ღირებულება - 62 899 ლარი და მიიღებდა 28 664 ლარს.
7.2. სასამართლო არასწორად დაეყრდნო 23.04.2019 წლის ექსპერტიზის დასკვნას. ექსპერტს არ შეუსწავლია ხარჯთაღრიცხვა. მან მხოლოდ სახლისა და მიწის საბაზრო ღირებულება შეისწავლა.
მეორე საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები:
8. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
8.1. ექსპერტიზის დასკვნაზე დაყრდნობით, საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულებად არასწორად განისაზღვრა 91 563 ლარი.
8.2. სააპელაციო სასამართლომ მხოლოდ მხარის ახსნა-განმარტების საფუძველზე, გონივრულად მიიჩნია სასარჩელო მოთხოვნა 8 თვის ბინის ქირის - 2 400 ლარის ანაზღაურების თაობაზე. მოსარჩელეს უნდა წარმოედგინა ბინის ქირის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება.
8.3. ვინაიდან მოპასუხემ, როგორც მოვალემ, დამატებითი რესურსი გამოიყენა თანხის დეპონირების გამო, ნოტარიუსის მომსახურების თანხის გადახდა უნდა დაეკისროს კრედიტორს/მოსარჩელეს.
8.4. საექსპროპრიაციო ქონების შეფასების პერიოდში მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია შესაბამისი დოკუმენტაცია, რომლითაც დადგინდებოდა საექსპროპრიაციო ქონებაში მეტალოპლასტმასის საამქროს ფუნქციონირება. მოგვიანებით წარმოდგენილი საგადასახადო დეკლარაციით ვერ ხდებოდა საწარმოს იდენტიფიცირება. შესაბამისად, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება საექსპროპრიაციო ქონებაში საამქროს ფუნქციონირება.
9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრების საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:
10. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
11. დადგენილია და საკასაციო საჩივრებით დასაშვები, დასაბუთებული პრეტენზია წამოყენებული არ არის, რომ:
11.1. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 24.05.2016 წლის გადაწყვეტილების საფუძველზე მოპასუხეს მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ქონების - 745 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთის მთლიანი ფართობის ნაწილზე, 293 კვ.მ მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებულ 353,87 კვ.მ საცხოვრებელ სახლზე, რომელიც პროექტის ზემოქმედების ფარგლებში მოექცა. გადაწყვეტილება მიექცა დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად და ქონება აღირიცხა სახელმწიფოს საკუთრებად (ტ.1, ს.ფ. 92-104; 119-122);
11.2. მოპასუხის მიერ ჩატარებული აუდიტის შეფასებით, ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონება, სხვა თანმდევ ხარჯებთან ერთად, შეფასდა 72 683 ლარად (ტ.1, ს.ფ. 123-148; 89-90);
11.3. მოპასუხემ 72 683 ლარიდან გადაიხადა 72 583 ლარი (100 ლარი გადაიხადა ადრე, ქონების რეგისტრაციის დროს). ამ თანხიდან მოპასუხემ მოსარჩელის საბანკო ვალი - 18 749 ლარი დაფარა და ქონება იპოთეკისაგან გაათავისუფლა, ხოლო 53 834,07 ლარის დეპონირება განახორციელა 28.07.2016 წელს. თანხის დეპონირების გამო საკომისიოს სახით მოსარჩელეს დაექვითა 550 ლარი (ტ.1, ს.ფ. 110, 112-116);
11.4. მოსარჩელეს (მის მეუღლე ნ.ქ–ძეს) ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებულ საცხოვრებელ სახლში ჰქონდა მეტალოპლასტმასის კარ-ფანჯრების საამქრო, საიდანაც ყოველთვიურად იღებდა შემოსავალს - 1 000 ლარს (ტ.1, ს.ფ. 27-33; 36-37; 42; 45-50);
11.5. მოსარჩელეს საკუთრებაში დარჩენილ 452 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე დაწყებული აქვს საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა;
11.6. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 23.04.2019 წლის №002747119 სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად: ექსპერტიზაზე წარმოდგენილ საქმეში, ტომი 1, საქმის ფურცელ 76-88 გვერდებზე განთავსებულ საინვენტარიზაციო ფორმებსა და თანდართულ დოკუმენტებში აღწერილი მახასიათებლების გათვალისწინებით, 353,87 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულება 24.05.2016 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 91 563,00 ლარს (ტ.2, ს.ფ. 300-312).
12. „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში - „სპეციალური კანონი“) მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან ქონების საბაზრო ღირებულებასა და საკომპენსაციო თანხაზე ან კომპენსაციის სახით შეთავაზებული ქონების გადაცემაზე, მაშინ თითოეულ მხარეს უფლება აქვს, სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში განსჯადობის მიხედვით, საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. განსახილველი დავაც სწორედ ამ ნორმის დისპოზიციაში დეკლარირებულ შემთხვევას წარმოადგენს, რამდენადაც ჩამორთმეული ქონების ყოფილი მესაკუთრე არ ეთანხმება ექსპროპრიატორის მიერ განსაზღვრულ საკომპენსაციო თანხის ოდენობას (შდრ. სუსგ №ას-1786-2018, 31.10.2019წ; №ას-1349-2019, 20.04.2022წ.).
13. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული 36 907 ლარის („საცხოვრებელი სახლის ღირებულების სხვაობა“) ნაცვლად, დაეკისრა 18 880 ლარი. მოპასუხის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში კი, შესაფასებელია სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გადაწყვეტილების მართლზომიერება.
14. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია. დასახელებული კონსტიტუციური დებულება განამტკიცებს საკუთრების უფლებას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 05.07.2019 წლის №2/3/1279 გადაწყვეტილება საქმეზე „ლევან ალაფიშვილი და „კს ალაფიშვილი და ყავლაშვილი - საქართველოს ადვოკატთა ჯგუფი“ საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“, II-4). საკუთრების უფლება წარმოადგენს თანამედროვე დემოკრატიული საზოგადოების განვითარების საყრდენს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 27.12.2013 წლის №2/3/522,553 გადაწყვეტილება საქმეზე „სპს „გრიშა აშორდია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-31).
15. საკუთრების უფლება ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშე შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა. საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 02.07.2007 წლის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5). იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 26.06.2012 წლის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33).
16. ამასთან, საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური უფლება. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მე-3 პუნქტი განსაზღვრავს აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის შესაძლებლობას, კერძოდ, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით. ანაზღაურება თავისუფლდება ყოველგვარი გადასახადისა და მოსაკრებლისაგან.
17. აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის - ექსპროპრიაციის წესი და პირობები განსაზღვრულია სპეციალური კანონით. აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაცია ხორციელდება საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის ბრძანების საფუძველზე და სასამართლოს გადაწყვეტილებით, სახელმწიფო ორგანოს ან მუნიციპალიტეტის ან/და საჯარო ან კერძო სამართლის იურიდიული პირის სასარგებლოდ, რომელსაც ამ კანონის შესაბამისად ენიჭება ექსპროპრიაციის უფლება (მითითებული კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტი).
18. სპეციალური კანონი ექსპროპრიაციას, როგორც სწორედ ამ კანონის მიზნებისათვის გამოყენებულ ტერმინს შემდეგნაირად განმარტავს: საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლისა და ამ კანონის შესაბამისად საკუთრების ჩამორთმევა ჩამორთმეული ქონების წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციით (სპეციალური კანონის პირველი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). კომპენსაციის განსაზღვრისას აღნიშნული სამი სავალდებულო საფუძვლის დადგენა მიზნად ისახავს კერძო მესაკუთრის ინტერესის დაბალანსებას, როდესაც მას, საჯარო ინტერესის გათვალისწინებით, ჩამოერთმევა უფლება საკუთრებაზე (სუსგ №ას-727-695-2014, 15.07.2016წ; №ას-1199-2018, 27.03.2020წ; №ას-1152-2021, 31.01.2022წ.).
19. მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა, ექსპროპრიაციის შედეგად პირისათვის ქონების ჩამორთმევის სანაცვლოდ გადასახდელი კომპენსაციის ოდენობა.
20. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ექსპროპრიაციის აუცილებელი შემადგენელი ელემენტია მესაკუთრისთვის სათანადო ანაზღაურების გადახდა. ანაზღაურების სათანადოობა კი, პირველ ყოვლისა, უნდა დადგინდეს ექსპერტის შეფასების მიხედვით. სწორედ ექსპერტის დასკვნის გათვალისწინებით უნდა შესთავაზოს ექსპროპრიატორმა მესაკუთრეს კომპენსაცია და შეუთანხმდეს მის ოდენობაზე (იხ. სპეციალური კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტი). ამასთან, მხარეთა შორის შეთანხმების მიუღწევლობა სასამართლოში საექსპროპრიაციო ქონების ღირებულების განსაზღვრის მიზნით სარჩელის წარმოდგენისა და კომპენსაციის ოდენობის სასამართლოს მიერ განსაზღვრის საფუძვლებს ქმნის (სუსგ №ას-1152-2021, 31.01.2022წ., პუნ.63; №ას-688-2022, 20.09.2022წ., პუნ.33; შდრ. ფირცხალაშვილი ა., საქართველოს კონსტიტუციის კომენტარი, თავი მეორე, საქართველოს მოქალაქეობა. ადამიანის ძირითადი უფლებანი და თავისუფლებანი, გამომცემლობა შპს „პეტიტი“, თბილისი, 2013წ., გვ.219-220).
21. ჩამორთმეული საკუთრების სანაცვლოდ კომპენსაციის სამართლიან კომპენსაციამდე გასათანაბრებელი თანხის განსაზღვრის დროს, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ქონების არა მარტო არსებული დანიშნულების მიხედვით გამოყენების შესაძლებლობა, არამედ ქონების პოტენციური გამოყენების შესაძლებლობაც, რადგან ნებისმიერ შემთხვევაში ქონების ჩამორთმევა საკუთრების უფლების შეზღუდვას წარმოადგენს და დაცულია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმით (შდრ. სუსგ №ას-1152-2021, 31.01.2022წ., პუნ. 73; №-ას-1133-2019, 30.07.2021წ., პუნ. 26).
22. სპეციალური კანონი ექსპროპრიატორის მხრიდან საექსპროპრიაციო ქონების დეტალურ აღწერას მოითხოვს, რათა კომპენსაცია იყოს წინასწარი, სრული და სამართლიანი (სუსგ №ას-1152-2021, 31.01.2022წ., პუნ. 78).
23. მოსარჩელე არ დაეთანხმა მოპასუხის მიერ ჩატარებული აუდიტის შეფასებით განსაზღვრულ ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონების - საცხოვრებელი სახლის ღირებულებას და სარჩელს დაურთო შპს „დ-ა–ის“ დასკვნა, რომელზე დაყრდნობითაც მოითხოვა ჩამორთმეული საცხოვრებელი სახლის სანაცვლოდ დადგენილი კომპენსაციის გაზრდა.
24. ექსპერტის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს (სუსგ №ას-1152-2021, 31.01.2022წ.).
25. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსსკ-ის 172-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლით კი დადგენილია, რომ სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. სსსკ-ის 173-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, თუ სასამართლო არ ეთანხმება ექსპერტის დასკვნას დაუსაბუთებლობის მოტივით, აგრეთვე თუ რამდენიმე ექსპერტის დასკვნა ეწინააღმდეგება ერთმანეთს, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს განმეორებითი ექსპერტიზა და მისი ჩატარება დაავალოს სხვა ექსპერტს ან ექსპერტებს, თუ არსებობს ამ კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირობები.
26. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ჩამორთმეული ქონების საბაზრო ღირებულებისა და სანაცვლო საკომპენსაციო თანხის ოდენობის განსაზღვრისას, საჯარო და კერძო ინტერესების შეპირისპირების პირობებში, სასამართლოს სპეციალური კანონიც ანიჭებს ქონების შეფასების მიზნით დამოუკიდებელი ექსპერტის დანიშვნის უფლებას, კერძოდ, სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის თანახმად, სასამართლო უფლებამოსილია ქონების შეფასების მიზნით დანიშნოს დამოუკიდებელი ექსპერტი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. დამოუკიდებელი ექსპერტი განსაზღვრულ ვადაში წარუდგენს სასამართლოს დასკვნას საექსპროპრიაციო ქონების, ასევე ამ ქონების სანაცვლოდ მესაკუთრისათვის კომპენსაციის სახით შეთავაზებული სხვა ქონების საბაზრო ღირებულების შესახებ. დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნის, აგრეთვე მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას ახორციელებს სასამართლო (შდრ. სუსგ №ას-388-361-2017, 31.01.2018წ., პუნ.48; №ას-742-742-2018, 05.03.2021წ., პუნ.9; №ას-1141-2021, 10.02.2022წ., პუნ.31).
27. სააპელაციო პალატამ საქმეში უძრავი ნივთის ღირებულების თაობაზე ორი სხვადასხვაგვარი დასკვნის არსებობის პირობებში, ისარგებლა კანონით სასამართლოსათვის მინიჭებული უფლებამოსილებით და მოსარჩელისათვის ჩამორთმეული უძრავი ქონების რეალური საბაზრო ღირებულების შეფასების მიზნით დანიშნა დამოუკიდებელი ექსპერტიზა, რომლის თანახმად, 353,87 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულება 24.05.2016 წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენდა 91 563,00 ლარს. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 23.04.2019 წლის დასკვნაში დეტალურადაა განმარტებული შეფასების მეთოდები, პროცედურა, შედარების ელემენტები; მითითებულია კვლევის ეტაპები და დასაბუთებულია დასკვნები (იხ. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 23.04.2019 წლის №002747119 ექსპერტიზის დასკვნა, ტ.2, ს.ფ. 300-312). ამ დასკვნის საწინააღმდეგოდ კასატორებს დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენიათ. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია სარწმუნოდ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ საინვენტარიზაციო ფორმებსა და თანდართულ დოკუმენტებში აღწერილი მახასიათებლების გათვალისწინებით განხორციელებული შეფასება.
28. საკასაციო პალატა იზიარებს პირველი კასატორის პრეტენზიას, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორადაა გამოანგარიშებული სხვაობა 23.04.2019 წლის ექსპერტიზის დასკვნით განსაზღვრულ უძრავი ქონების ღირებულებასა და მოპასუხის მიერ ჩატარებული აუდიტის შეფასებით დადგენილ და ანაზღაურებულ უძრავი ქონების ღირებულებას შორის.
29. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ, მართალია, მოპასუხის მიერ ჩატარებული აუდიტის შეფასებით ექსპროპრიაციას დაქვემდებარებული ქონების ღირებულება განსაზღვრულია 72 683 ლარით, თუმცა, ეს თანხა მოიცავს როგორც საცხოვრებელი სახლის ღირებულებას (62 899 ლარს), ასევე - მიწის (7 618 ლარს), გადაადგილების (1133 ლარს), საჯარო რეესტრის ხარჯებს (100 ლარს), მწვავე ზემოქმედების თანხას (933 ლარს). აღნიშნულს ადასტურებს მოპასუხის მიერ ჩატარებული აუდიტის შეფასების ანგარიში და მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის გაგზავნილი წერილი (ტ.1, ს.ფ. 123-148; 38, 89-90). 23.04.2019 წლის ექსპერტიზის დასკვნით კი, 91 563,00 ლარად შეფასდა მხოლოდ 353,87 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულება (ტ.2, ს.ფ. 300-312). ამრიგად, სხვაობის გამოანგარიშებისას 23.04.2019 წლის ექსპერტიზის დასკვნით განსაზღვრული საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულებას უნდა გამოაკლდეს მოპასუხის მიერ ჩატარებული აუდიტის შეფასებით დადგენილი მხოლოდ საცხოვრებელი სახლის შესაბამისი ღირებულება - 62 899 ლარი, რისი გათვალისწინებითაც მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 28 664 ლარის ანაზღაურება (91 563,00 - 62 899).
30. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მეორე კასატორის პრეტენზიას, რომ არ დასტურდება საექსპროპრიაციო ქონებაში მეტალოპლასტმასის კარ-ფანჯრების საამქროს ფუნქციონირება და მოსარჩელის სასარგებლოდ არასწორად დაეკისრა სამეწარმეო საქმიანობის 8 თვის ვადით განუხორციელებლობით მიუღებელი შემოსავალი. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა აღნიშნული ფაქტი დაადგინეს საქმის მასალებში არსებულ მტკიცებულებებზე (ამონაწერი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან, საშემოსავლო გადასახადის წლიური დეკლარაციები, აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ განხორციელებული ფაქტების კონსტატაცია, ტ.1, ს.ფ. 27-33; 36-37; 42; 45-50) დაყრდნობით, რისი გაქარწყლებაც მეორე კასატორმა ვერ შეძლო. საკასაციო პალატა მართებულად მიიჩნევს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას სამეწარმეო საქმიანობის შეჩერების გამო მოსარჩელისთვის მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების თაობაზე (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 6.7. პუნქტი) (შდრ. სუსგ №ას-580-2022, 09.03.2022წ.).
31. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მეორე კასატორის პრეტენზიას ვერც ბინის ქირის დაკისრებასთან დაკავშირებით და იმ დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს ჩამოერთვა უძრავი ქონება და საკუთრებაში არ ჰქონდა სხვა საცხოვრებელი ფართი (იხ. გადაწყვეტილება, ტ.1, ს.ფ.252-253), გონივრულად მიიჩნევს მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 8 თვის ბინის ქირის - 2 400 ლარის (თვეში 300 ლარის) დაკისრებას.
32. სპეციალური კანონის მე-10 მუხლით დადგენილი წესის თანახმად, ექსპროპრიატორი ვალდებულია გადაიხადოს მხარეთა მიერ გაღებული ყველა ხარჯი, მათ შორის, სამართალწარმოების ხარჯები, აგრეთვე საექსპროპრიაციო ქონების შეფასებასთან და მის გადაცემასთან დაკავშირებული ხარჯები. მეორე კასატორი არ ეთანხმება თანხის დეპონირების საკომისიოს - 550 ლარის მისთვის დაკისრებას და მიუთითებს, რომ ამ თანხის გადახდა უნდა დაეკისროს მოსარჩელეს. დადგენილია და საკასაციო საჩივრით დასაბუთებულად შედავებული არ არის, რომ მოსარჩელე არ აყოვნებდა შესრულების მიღებას. შესაბამისად, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ამ ნაწილშიც დაუსაბუთებელია.
33. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო საქმეზე გადაწყვეტილებას თვითონ მიიღებს, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 04.12.2019 წლის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრება 28 664 ლარის (საცხოვრებელი სახლის ღირებულების სხვაობა) გადახდა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში კი უნდა დარჩეს უცვლელად.
34. სსსკ-ის 53-ე მუხლის შესაბამისად, წინამდებარე გადაწყვეტილებით განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგიდან გამომდინარე, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის - 489.16 ლარის ანაზღაურება.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 410-ე, 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
2. ი.ჯ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.
3. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 04.12.2019 წლის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.
4. საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტს ი.ჯ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს 28 664 ლარის (საცხოვრებელი სახლის ღირებულების სხვაობა) გადახდა.
5. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 04.12.2019 წლის გადაწყვეტილება დანარჩენ ნაწილში (გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტი) დარჩეს უცვლელად.
6. საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს საქვეუწყებო დაწესებულება - საქართველოს საავტომობილო გზების დეპარტამენტს ი.ჯ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის - 489.16 ლარის ანაზღაურება.
7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე
მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე
რევაზ ნადარაია
