საქმე N:ას-102-2025

საქმე №ას-102-2025

30 აპრილი, 2025 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიზო უბილავა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.ნ–ძე (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – უფლებამონაცვლედ ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ი.ნ–ძემ (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ (შემდგომში - „თავდაპირველი მოპასუხეები“) და მოითხოვა თავდაპირველი მოპასუხეების ჭ–ის მედსანნაწილის საავადმყოფოს უფლებამონაცვლედ ცნობა და სოლიდარულად 2014 წლის 13 ნოემბრიდან მიუღებელი სარჩოს - 334.3 ლარის ანაზღაურება, ხოლო 2015 წლის აპრილიდან ყოველთვიურად 137 ლარის გადახდა, მოსარჩელის მდგომარეობის გაუმჯობესებამდე.

2. თავდაპირველმა მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ ჭ–ის მედსანნაწილის საავადმყოფოს უფლებამონაცვლედ მოპასუხეების ცნობისა და მათთვის თანხის დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს და მის სისტემაში შემავალ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 2014 წლის 13 ნოემბრიდან 2015 წლის აპრილამდე პერიოდზე მიუღებელი სარჩოს - 154.71 ლარისა და 2015 წლის აპრილიდან ყოველთვიურად 48.42 ლარის გადახდა, მდგომარეობის გაუმჯობესებამდე.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, თავდაპირველმა მოპასუხეებმა კი მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო თავდაპირველი მოპასუხეების სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6. სააპელაციო პალატის მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილად იქნა ცნობილი და სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სადავოდ არ არის გამხდარი ის გარემოება, რომ თავდაპირველი მოპასუხეები, არ წარმოადგენენ იმ იურიდიული პირის (სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკური საავადმყოფოს“) უფლებამონაცვლეს, რომელიც ქ. ჭ–ის სახალხო სასამართლოს 20.01.1977 წლის გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე, მოსარჩელის წინაშე ვალდებული პირი იყო.

7. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებას საფუძვლად დაედო მოპასუხეთა მხრიდან კეთილსინდისიერად და გულისხმიერად მოქმედების ვალდებულების დარღვევა, რაც მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივრის საფუძველია. სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების აღნიშნული მსჯელობა არ გაიზიარა. პალატის მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლო გასცდა მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ ფაქტებს და საკუთარი ინიციატივით დაადგინა და სარჩელის დაკმაყოფილებას საფუძვლად დაუდო ისეთი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებსაც არ ემყარებოდა სასარჩელო მოთხოვნა და რომლებიც სასამართლო განხილვისას არ გამხდარა კვლევის საგანი. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ წარდგენილი სარჩელი არ შეიცავს მითითებას იმგვარ გარემოებებზე, რაც მოპასუხეთა მხრიდან ქმედებათა კეთილსინდისიერად და გულისხმიერად განხორციელების ვალდებულების დარღვევის თაობაზე დასკვნის საფუძველს შექმნიდა (მაგ: მოსარჩელეს არ მიუთითებია სახელმწიფოს, როგორც სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკური საავადმყოფოს“ 100% წილის მფლობელი პარტნიორის მიერ საწარმოს კაპიტალის არამართლზომიერად შემცირებაზე და ამით პასუხისმგებლობის შეზღუდვის ფორმის ბოროტად გამოყენებაზე და სხვა). უფრო მეტიც, წარდგენილი სარჩელი საერთოდ არ შეიცავს მითითებას მოპასუხეთა ქმედების არაკეთილსინდისიერებაზე. შესაბამისად, არც შესაგებელში არის წარდგენილი ამ თვალსაზრისით რაიმე შედავება.

8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ზემოაღნიშნულის საპირისპიროდ, საქმეზე დადგენილია, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 09.10.2015 წლის განჩინებით სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკურ საავადმყოფოს“ უარი ეთქვა გაკოტრების თაობაზე განცხადების წარმოებაში მიღებაზე, ვინაიდან მოვალე თავისი ქონებით ვერ უზრუნველყოფდა საპროცესო ხარჯების დაფარვას. ამასთან, კრედიტორებს განემარტათ, რომ შეეძლოთ მიემართათ სასამართლოსთვის საწარმოს მიმართ გადახდისუუნარობის შესახებ საქმის წარმოების დაწყებისა და მოვალის ქონებიდან მოთხოვნის დაკმაყოფილების თაობაზე განცხადებით, განჩინების გამოქვეყნებიდან ერთი თვის განმავლობაში. უდავოა, რომ სასამართლოსთვის კრედიტორებს არ მიუმართავთ, რის გამოც, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 27.11.2015 წლის განჩინების საფუძველზე, სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკური საავადმყოფო“ გამოცხადდა გაკოტრებულად და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 30.12.2015 წლის №B15248586/3 გადაწყვეტილებით გაუქმდა მისი რეგისტრაცია სამეწარმეო რეესტრში უფლებამონაცვლის დადგენის გარეშე. ამგვარად, დადგენილია, რომ მოსარჩელემ არ გამოიყენა კრედიტორის მიერ მოვალის მიმართ საკუთარი მოთხოვნის დაკმაყოფილების კანონით განსაზღვრული შესაძლებლობა - მიემართა სასამართლოსთვის გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების მოთხოვნით „გადახდისუუნარობის საქმისწარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-18 მუხლით დადგენილი წესით.

9. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 28 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 სექტემბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:

12.1. ქ. ჭ–ის სახალხო სასამართლოს 20.01.1977 წლის გადაწყვეტილებით ჭ–ის მედსანნაწილის საავადმყოფოს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სარჩოს გადახდა ერთდროულად 1705 მანეთის ოდენობით და 01.02.1977 წლიდან 56 მანეთისა და 92 კაპიკის ოდენობით, მდგომარეობის შეცვლამდე. გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ მოსარჩელე მოპასუხე სამედიცინო დაწესებულების მედპერსონალის უყურადღებობის გამო მიღებული ტრავმის შედეგად „გახდა პირველი ჯგუფის ინვალიდი“ (გაუკეთდა წვივის ამპუტაცია). ამავე გადაწყვეტილების თანახმად, „მოსარჩელის საშუალო თვიური ხელფასი შეადგენდა 161 მანეთს, რასაც გამოაკლდება შენარჩუნებული საერთო შრომის უნარიანობის 40%-ის 24 მანეთი და პენსია - 80 მანეთი და 0.8 კაპიკი და დარჩება 56 მანეთი და 92 კაპიკი, რაც უნდა მიიღოს მოსარჩელემ ყოველთვიურად 1977 წლის 1 თებერვლიდან“ (ტ.1, ს.ფ. 17-22; 139). ამდენად, მოსარჩელე იყო არა ჭ–ის მედსანნაწილის საავადმყოფოს თანამშრომელი, რომელმაც სამსახურებრივი მოვალეობების შესრულების დროს მიიღო საწარმოო ტრავმა და ამის გამო მოპასუხეს დაეკისრა მის სასარგებლოდ სარჩოს გადახდა, არამედ იყო პაციენტი, რომელმაც სახელმწიფო საავადმყოფოს მიმართა სამედიცინო მომსახურების მიღების მიზნით. სამედიცინო დაწესებულების მედპერსონალის უყურადღებობის გამო იგი არათუ განიკურნა, არამედ მიიღო ტრავმა, რასაც მოჰყვა წვივის ამპუტაცია და შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირის სტატუსის მინიჭება, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ამავე საავადმყოფოსთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ სარჩოს დაკისრება;

12.2. სს „ჭ–ის სამედიცინო სანიტარული ნაწილი“ (ყოფილი ჭ–ის მედსანნაწილის საავადმყოფო) შეერწყა სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკურ საავადმყოფოს“, რომლის დამფუძნებელი და აქციონერი იყო ასევე სახელმწიფო (ტ.1, ს.ფ. 25-28, 31, 32). იგი 13.11.2014 წლამდე ქ. ჭ–ის სახალხო სასამართლოს 20.01.1977 წლის გადაწყვეტილებით განსაზღვრულ სარჩოს უხდიდა მოსარჩელეს;

12.3. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 27.11.2015 წლის განჩინების საფუძველზე სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკური საავადმყოფო“ გამოცხადდა გაკოტრებულად. სასამართლომ აღნიშნა, რომ 09.10.2015 წლის განჩინებით სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკურ საავადმყოფოს“ უარი ეთქვა გადახდისუუნარობის განცხადების წარმოებაში მიღებაზე, ვინაიდან მოვალე ვეღარ უზრუნველყოფდა საპროცესო ხარჯების დაფარვას. განცხადება გამოქვეყნდა, საიდანაც გასული იყო 1 თვის ვადა (ტ.1, ს.ფ. 62-72) და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 30.12.2015 წლის №B15248586/3 გადაწყვეტილებით გაუქმდა მისი რეგისტრაცია სამეწარმეო რეესტრში უფლებამონაცვლის დადგენის გარეშე (ტ.1, ს.ფ.73, 31);

12.4. მას შემდეგ, რაც მოსარჩელეს შეუწყდა სარჩოს გადახდა, ის მიმართავდა სხვადასხვა ორგანოს სარჩოს გადახდის აღდგენის მოთხოვნით, კერძოდ:

- საქართველოს პარლამენტის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის 06.11.2018 წლის წერილით საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს გადაეგზავნა სოციალური დაცვის გარანტიების თაობაზე მოსარჩელის განცხადება (სამინისტროს 13.12.2018 წლის წერილით მოსარჩელეს განემარტა, რომ სარჩოს მიღების წესი შეეხებოდა სხვადასხვა სახელმწიფო საწარმოში დასაქმებულ პირებს, რომელთაც მოსარჩელე არ განეკუთვნებოდა, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით უნდა მიემართა საწარმოს უფლებამონაცვლისათვის) (ტ.1, ს.ფ.34); საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის 21.03.2019 წლის წერილით ამავე სამინისტროს გადაეგზავნა სარჩოს გადახდის თაობაზე მოსარჩელის განცხადება (სამინისტროს 25.03.2019 წლის წერილით მოსარჩელეს აცნობეს, რომ სარჩოს დაკისრების წესში მოსარჩელის მსგავსი შემთხვევების თაობაზე ცვლილებების შეტანა არ იგეგმებოდა (ტ.1, ს.ფ.35, 36));

- საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს 25.03.2019 წლის წერილით სსიპ სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოს გადაეგზავნა მოსარჩელის განცხადება (ტ.1, ს.ფ.37);

- სასამართლოს: მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს მიმართ, რომლის 15.03.2017 წლის განჩინებითაც საქმე განსჯადობით განსახილველად გადაეგზავნა იმავე სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას (ტ.1, ს.ფ.38-40), რომლის 18.04.2017 წლის განჩინებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე (ტ.1, ს.ფ.41,42); მოსარჩელეს სარჩელი ასევე აღძრული ჰქონდა პირველი მოპასუხის წინააღმდეგ, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს 23.07.2018 წლის განჩინებით განუხილველად დარჩა (ტ.1, ს.ფ.43-44)).

12.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა პირველი და მეორე მოპასუხეების, როგორც სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკური საავადმყოფოს“ ერთადერთი პარტნიორის უფლებამოსილებების განმახორციელებელი სუბიექტების მიმართ. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაფუძნებულია მასზე, რომ სახელმწიფოს, როგორც პარტნიორის უფლებამოსილებების განხორციელებისას, ბოროტად არ გამოყენებულა პასუხისმგებლობის შეზღუდვის სამართლებრივი ფორმა, რის გამოც არ არსებობს სარჩელის თავდაპირველი მოპასუხეების მიმართ დაკმაყოფილების წინაპირობა.

13. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში შეაფასებდა ეკისრება თუ არა სახელმწიფოს, როგორც ლიკვიდირებული სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკური საავადმყოფოს“ ერთადერთ პარტნიორს, მოსარჩელის სასარგებლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული ზიანის ანაზღაურების - სარჩოს გადახდის ვალდებულება.

14. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომლის მიხედვით, სარჩელი არ შეიცავს მითითებას იმგვარ გარემოებებზე, რაც მოპასუხეთა მხრიდან ქმედებათა კეთილსინდისიერად და გულისხმიერად განხორციელების ვალდებულების დარღვევის თაობაზე დასკვნის საფუძველს შექმნიდა (მაგ: მოსარჩელეს არ მიუთითებია სახელმწიფოს, როგორც სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკური საავადმყოფოს“ 100% წილის მფლობელი პარტნიორის მიერ საწარმოს კაპიტალის არამართლზომიერად შემცირებაზე და ამით პასუხისმგებლობის შეზღუდვის ფორმის ბოროტად გამოყენებაზე და სხვა). უფრო მეტიც, წარდგენილი სარჩელი საერთოდ არ შეიცავს მითითებას მოპასუხეთა ქმედების არაკეთილსინდისიერებაზე. შესაბამისად, ამ საფუძვლით სარჩელი ვერ დაკმაყოფილდება. თუმცა, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, დადგენილი გარემოებები ხომ არ იძლევა სარჩელის სხვა სამართლებრივი დასაბუთებით დაკმაყოფილების საფუძველს.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგ სამართლებრივ დასაბუთებას:

15.1. სსკ-ის 24-ე მუხლის პირველი ნაწილით, იურიდიული პირი თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს და საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს. მოსარჩელე სარჩოს 13.11.2014 წლამდე იღებდა სააქციო საზოგადოებისაგან, ანუ საწარმოსაგან, რომლის პარტნიორები/აქციონერები კრედიტორების წინაშე პასუხს პირადად მაშინ აგებენ, თუ ისინი ბოროტად გამოიყენებენ პასუხისმგებლობის შეზღუდვის სამართლებრივ ფორმებს. როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელე ასეთზე არ უთითებს. სსკ-ის 454-ე მუხლის თანახმად, იურიდიული პირის ვალდებულება წყდება მისი ლიკვიდაციის დამთავრების რეგისტრაციის მომენტიდან. ამდენად, ჩვეულებრივ, საწარმოს ლიკვიდაცია მისი ვალდებულებების შეწყვეტის საფუძველია;

15.2. წინამდებარე დავის სპეციფიკა მდგომარეობს იმაში, რომ ლიკვიდირებული საწარმოს აქციონერი იყო სახელმწიფო, რომელსაც თავისი მოქალაქეების წინაშე აქვს სოციალური ვალდებულებები, მათ შორის, ნორმატიულად აღიარებული;

15.3. საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესის“ (შემდგომში ასევე - „დადგენილება“) მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: დახმარება შეიძლება დაენიშნოს საქართველოს მოქალაქეს, რომელიც დასაქმებული იყო საქართველოს ტერიტორიაზე სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ და ლიკვიდირებულ საწარმოში (უფლებამონაცვლე არ ჰყავს), 2007 წლის 1 იანვრამდე დადგენილი აქვს პროფესიული დაავადება ამ დამსაქმებელთან მუშაობის გამო ან ამავე დამსაქმებლის ბრალეულობით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მის ჯანმრთელობას მიადგა ზიანი და: ა) სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული აქვს ფულადი გასაცემლის მიღების უფლება; ბ) სააგენტოს მხრიდან 2007-2008 წლებში გაცემულია ერთჯერადი კომპენსაცია ან დაფარულია დავალიანება. ამდენად, სახელმწიფომ ზემოაღნიშნულ პირთათვის დახმარების გადახდით გამოხატა ერთგულება მისი მოწყვლადი წევრებისთვის სოციალური სოლიდარობის პრინციპის დაცვით, რაც ცალსახად სოციალური სახელმწიფოს პრინციპის გამოხატულებაა;

15.4. მოსარჩელე საქართველოს მოქალაქეა, რომელსაც სახელმწიფოს მიერ დაფუძნებული საავადმყოფოს თანამშრომლების ბრალეულობით მიადგა ზიანი მკურნალობისას; სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილი საწარმო ლიკვიდირებულია (უფლებამონაცვლე არ ჰყავს); ზიანი მიყენებულია 2007 წლის 1 იანვრამდე; სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებულია მოსარჩელის უფლება ფულადი გასაცემლის მიღებაზე; მოსარჩელე სარჩოს იღებდა 13.11.2014 წლამდე. მიზეზი, რის გამოც მოსარჩელემ ზემოაღნიშნული დადგენილების საფუძველზე ვერ მოიპოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისათვის უფლება დახმარებაზე, იყო ის, რომ ის არ გახლდათ ასეთი საწარმოს თანამშრომელი. ამდენად, საქართველოს ტერიტორიაზე სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ და ლიკვიდირებულ საწარმოში (რომელსაც უფლებამონაცვლე არ ჰყავს) დასაქმებული პირი ნორმატიულად განსაზღვრული წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში სარგებლობს სოციალური გარანტიით, ხოლო მოსარჩელე, რომელსაც ასეთ თანამშრომელთა/შესაბამისი საწარმოს ბრალეული ქმედების გამო მიენიჭა შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირის სტატუსი - არა. ცხადია, ასეთი შემთხვევები ვერ იქნება იმდენი, რომ ცალკე ნორმატიული რეგულაციის საჭიროება დადგეს. ამასთან, საკითხი განხილულ უნდა იქნეს ზიანის ანაზღაურების ზოგადი ჭრილით;

15.5. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, გადაუხდელი სარჩოს ანაზღაურებისა და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი სარჩოს შესატყვისი ოდენობის მითითებული თარიღიდან ყოველთვიურად ანაზღაურების მოთხოვნა სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) და 408-ე მუხლის მეორე ნაწილის (თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით) დანაწესიდან გამომდინარეობს. მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების შედეგად, მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანება დადასტურებულია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (სუსგ №ას-476-476-2018, 31.10.2018წ., პ.14,15; №ას-738-690-2017, 11.07.2017წ., პ.16.2);

15.6. სამოქალაქო სამართალი არ წარმოადგენს ნორმათა მექანიკურ ერთობლიობას. იგი ემყარება და განამტკიცებს კონკრეტულ ღირებულებებს, რომლებიც ქმნიან კერძო სამართლის ფუნდამენტს. ეს ღირებულებები, უწინარეს ყოვლისა, განმტკიცებულია კონსტიტუციაში და შემდგომ მათი რეალიზაცია ხდება კერძო სამართალში. ამიტომ ლოგიკურია, რომ სამოქალაქო კოდექსი თავისი ღირებულებითი წესრიგის საზომად საქართველოს კონსტიტუციას აღიარებს (სსკ-ის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილი). გარდა კონსტიტუციური საფუძვლებისა, კერძო სამართალს თვითონვე აქვს იმანენტური საფუძვლები, რომლებიც კერძო სამართლის ბუნებას განსაზღვრავენ: პიროვნების თავისუფლება და კერძო საკუთრება, კერძო ავტონომია და ხელშეკრულების თავისუფლება (ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2011, გვ.82);

15.7. საქართველოს კონსტიტუციის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტით, ადამიანის ღირსება ხელშეუვალია და მას იცავს სახელმწიფო, მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად კი, ყველა ადამიანი სამართლის წინაშე თანასწორია. საქართველოს კონსტიტუციის მე-5 მუხლით განმტკიცებულია სოციალური სახელმწიფოს პრინციპი, კერძოდ, მისი პირველი და მე-2 პუნქტების შესაბამისად, საქართველო არის სოციალური სახელმწიფო. სახელმწიფო ზრუნავს საზოგადოებაში სოციალური სამართლიანობის, სოციალური თანასწორობისა და სოციალური სოლიდარობის პრინციპების განმტკიცებაზე. ამავე მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ზრუნავს ადამიანის ჯანმრთელობისა და სოციალურ დაცვაზე, საარსებო მინიმუმითა და ღირსეული საცხოვრებლით უზრუნველყოფაზე, ოჯახის კეთილდღეობის დაცვაზე;

15.8. საქართველოს, როგორც სოციალური სახელმწიფოს, უმთავრესი ამოცანაა ადამიანის ღირსეული ყოფის უზრუნველყოფა (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 26.10.2007 წლის №2/2-389 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე მაია ნათაძე და სხვები საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ“, II-18). დაცული უნდა იქნეს ნებისმიერი ადამიანის ღირსება. სოციალური სახელმწიფოს პრინციპი მოითხოვს ზრუნვას ნებისმიერ ადამიანზე, იმათზეც კი, რომლებიც პიროვნული სისუსტის ან ბრალეულობის გამო უუნარონი არიან, ან ხელშემშლელი პირობების გამო ვერ ახერხებენ სოციალურ და პიროვნულ განვითარებას (Bundesverfassungsgericht (BverfG), Urteil des Ersten Senats vom 05. November 2019 - 1 BvL 7/16 -, Rn. 120);

15.9. სამოქალაქო საზოგადოებაში სახელმწიფო საშუალებაა ადამიანის, როგორც მიზნის, სასარგებლოდ (ბესარიონ ზოიძე, სამართლის პრაქტიკული ყოფიერების შემეცნების ცდა (უპირატესად ადამიანის უფლებათა ჭრილში), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2013, გვ.10). ადამიანს აქვს სამართლის იმედი, რომელიც ფასეულია და პრაქტიკულად ქმედუნარიანია. სამართლებრივი სახელმწიფოს ღერძი სწორედ ასეთი სამართალია (იხ. იქვე, გვ.13). სახელმწიფომ ადამიანის ღირსეულ არსებობაზე ზრუნვისას უნდა გაითვალისწინოს ყველა ფაქტორი, შეცდომა რომ არ დაუშვას (Bundesverfassungsgericht (BverfG), Urteil des Ersten Senats vom 05. November 2019 - 1 BvL 7/16 -, Rn. 121);

15.10. სოციალური სახელმწიფოს მიზანია სამართლიანი სოციალური წესრიგის დამკვიდრება, საერთო ეკონომიკური წონასწორობის შენარჩუნება, მოსახლეობის შეძლებისდაგვარად თანაბარზომიერი უზრუნველყოფა, ქვეყნის მასშტაბით ცხოვრების მაქსიმალურად თანაბარი პირობების შექმნა. ეს მიზნები, ობიექტური გარემოებების გამო, არ არის სრულად მიღწევადი და, უწინარესად, წარმოადგენს მუდმივ ამოცანას და ზრუნვის საგანს სახელმწიფოსათვის (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 31.03.2008 წლის №2/1-392 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე შოთა ბერიძე და სხვები საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-20; საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 07.12.2018 წლის №2/9/810,927 გადაწყვეტილება საქმეზე „სომხეთის რესპუბლიკის მოქალაქეები - გარნიკ ვარდერესიანი, არტავაზდ ხაჩატრიანი და ანი მინასიანი საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს მთავრობის წინააღმდეგ“, II-28);

15.11. ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის 22-ე მუხლის შესაბამისად, ყოველ ადამიანს, როგორც საზოგადოების წევრს, აქვს სოციალური უზრუნველყოფის უფლება და უფლება, შეინარჩუნოს თავისი ღირსება და პიროვნების თავისუფალი განვითარება ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ უფლებათა განხორციელებით ეროვნული ძალისხმევისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის მეშვეობით და თითოეული სახელმწიფოს სტრუქტურისა და რესურსების შესაბამისად. ევროპის სოციალური ქარტიის მე-12 მუხლის თანახმად, სოციალური უზრუნველყოფის უფლების ეფექტური განხორციელების უზრუნველყოფის მიზნით, მხარეები ვალდებულებას იღებენ: შექმნან ან შეინარჩუნონ სოციალური უზრუნველყოფის სისტემა; შეინარჩუნონ სოციალური უზრუნველყოფის სისტემა დამაკმაყოფილებელ დონეზე, რომელიც სულ მცირე თანაბარი უნდა იყოს ევროპის სოციალური უზრუნველყოფის კოდექსის რატიფიცირებისათვის აუცილებელი დონის; ეცადონ, ეტაპობრივად მაღალ დონეზე აიყვანონ სოციალური უზრუნველყოფის სისტემა. „ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ“ საერთაშორისო პაქტის მე-9 მუხლის შესაბამისად, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები აღიარებენ თითოეული ადამიანის უფლებას სოციალურ უზრუნველყოფაზე, სოციალური დაზღვევის ჩათვლით. შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების კონვენციის მე-4 მუხლის პირველი პუნქტით კი, მონაწილე სახელმწიფოები იღებენ ვალდებულებას, უზრუნველყონ და ხელი შეუწყონ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა მიერ ადამიანის უფლებებისა და ძირითად თავისუფლებათა სრულ რეალიზებას, შეზღუდული შესაძლებლობის საფუძველზე აღმოცენებული ყოველგვარი დისკრიმინაციის გარეშე;

15.12. სახელმწიფო უნდა ზრუნავდეს პირისათვის ცხოვრების სტანდარტების შენარჩუნებაზე და უზრუნველყოფდეს, შესაბამისი უფლების სათანადოდ რეალიზებით, პირის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში სრულყოფილ მონაწილეობას. საქართველოს კონსტიტუცია ხაზს უსვამს სოციალური უფლებებისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობის მინიჭებას (შდრ. სუსგ №ბს-1176(2კ-22), 11.07.2023წ.). სოციალური სახელმწიფოს პრინციპი წარმოშობს ხელისუფლების არაერთ ვალდებულებას მოსახლეობის სოციალური უფლებების დაცვის თვალსაზრისით, რაც, თავის მხრივ, მოითხოვს ადეკვატურ ადმინისტრირებას (სუსგ №ბს-365-360 (კ-16), 25.05.2017წ.);

15.13. დემოკრატიული, სამართლებრივი და სოციალური სახელმწიფოს ხიბლი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ მის საყრდენს, საფუძველს და მუდმივ მიზანს წარმოადგენს ფართო გაგებით თავისუფალი ადამიანი - ინდივიდი, რომლისთვისაც აღიარებულია უფლებები და თავისუფლებები და სახელმწიფოს მხრიდან გარანტირებულია, ამ უფლებებით სრულყოფილად სარგებლობის გზით, თავისუფალი თვითრეალიზაციის შესაძლებლობა. ამასთან, ცხადია, რომ სახელმწიფო ასეთ გარანტიას უნდა წარმოადგენდეს მთლიანად საზოგადოებისთვის, თითოეული ადამიანისთვის, რადგან შეუძლებელია, თავისუფლება თვისებრივად განსხვავებული იყოს სხვადასხვა ადამიანისთვის (ქეთევან ერემაძე, ინტერესთა დაბალანსება დემოკრატიულ საზოგადოებაში, 2013, 7,8);

15.14. ყოველ ადამიანს აქვს უფლება, თავის უფლებათა და თავისუფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს. სამართლიანი სასამართლოს უფლება ორგანულ კავშირშია კონსტიტუციით განსაზღვრული სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპთან და ამ უფლების სრულყოფილ რეალიზაციას ფუძემდებლური მნიშვნელობა აქვს თანამედროვე დემოკრატიული სახელმწიფოს ფუნქციონირებისათვის (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 17.06.2022 წლის №1/3/1377 გადაწყვეტილება საქმეზე „დიმიტრი ღონღაძე საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-3). სასამართლოსათვის სარჩელის წარდგენის უფლება არ არის თეორიული უფლება და არ უზრუნველყოფს მხოლოდ უფლების აღიარებას საბოლოო გადაწყვეტილების მეშვეობით, არამედ შეიცავს ლეგიტიმურ მოლოდინსაც იმასთან დაკავშირებით, რომ გადაწყვეტილება აღსრულდება (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2006 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილება (საბოლოო გახდა 28/02/2007), საქმეზე „აპოსტოლი საქართველოს წინააღმდეგ“ (საჩივარი №40765/02), 54).;

15.15. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო ინდივიდების უფლებას სოციალურ დახმარებაზე, რომელიც მისთვის სასიცოცხლო მნიშვნელობისაა, მოიაზრებს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის გამოყენების კონტექსტით (Stec and Others v. The United Kingdom [დიდი პალატა] (განაცხადი №65731/01 და №65900/01), 12.04.2006). მიუხედავად ამისა, მას მიაჩნია, რომ პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი არ ქმნის საკუთრების შეძენის უფლებას და არ ზღუდავს ხელშემკვრელი სახელმწიფოს თავისუფლებას, გადაწყვიტოს, ჰქონდეს თუ არა რაიმე სახის სოციალური უზრუნველყოფის სქემა ან შეარჩიოს შეღავათების ტიპი ან ოდენობა ნებისმიერი ასეთი სქემის მიხედვით. თუმცა, თუ ხელშემკვრელ სახელმწიფოს აქვს მოქმედი კანონმდებლობა, რომელიც ითვალისწინებს სოციალური დახმარების უფლების განხორციელებას ფულადი დახმარების სახით, ეს კანონმდებლობა, იმ პირებისთვის, რომლებიც აკმაყოფილებენ მის მოთხოვნებს, უნდა ჩაითვალოს როგორც საკუთრებისგან გარკვეული სარგებლის მომტანი, რომელიც შედის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის ფარგლებში... მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს ამის ვალდებულება, თუ სახელმწიფო გადაწყვეტს შექმნას შეღავათების სქემა, მან ეს უნდა გააკეთოს მე-14 მუხლთან შესაბამისად (Stec and Others v. The United Kingdom [დიდი პალატა] (განაცხადი №65731/01 და №65900/01), 12.04.2006, § 53; Andrejeva v. Latvia [დიდი პალატა] (განაცხადი №55707/00), 18.02.2009, § 77; Stummer v. Austria [დიდი პალატა] (განაცხადი №37452/02), 07.07.2011, §§ 82-83; Efe v. Austria (განაცხადი №9134/06), 08.01.2013 (საბოლოო გახდა 08.04.2013), §§ 45-46);

15.16. კანონის ინტერპრეტაცია მთლიანობაში არგუმენტების შერჩევისა და გადაწყვეტილებების მიღების პროცესია, რომელიც ხშირად სხვადასხვა, ერთმანეთთან კონკურენციაში მყოფ მიზნებზე არის ორიენტირებული და, როგორც წესი, ეძებს კომპრომისს სხვადასხვა ურთიერთსაწინააღმდეგო ინტერესს შორის, რომელიც სამართლიანია. სამართალი უნდა ემსახურებოდეს მიზნების განხორციელებას, ე.ი. განსაზღვრული სიკეთის მოპოვებას ან შენარჩუნებას და ამ სიკეთეზე ორიენტირებული ინტერესების დაკმაყოფილებას. ამისათვის საჭიროა, წინასწარ შეიქმნას შეძლებისდაგვარად ფართო წარმოდგენა იმ სიკეთეზე, რომელზეც გადაწყვეტილებამ, ერთი მხრივ, პოზიტიურად, ხოლო, მეორე მხრივ, ნეგატიურად შეიძლება იმოქმედოს. ამ ზემოქმედების „სასურველი“ და „არასასურველი“ შედეგი ყოველი დაცული სიკეთისათვის ცალ-ცალკე დგინდება;

15.17. სამართლებრივი გადაწყვეტილებები დამოკიდებულია კონკრეტულ სიტუაციებზე, რადგან განსხვავებულ, თუნდაც ტიპურ სიტუაციებში, მიზნები და მათთან დაკავშირებული ინტერესები სხვადასხვა მოცულობითა და ურთიერთდამოკიდებულებით გარკვეულ როლს თამაშობენ. სამართლიანობის მიღწევის გარდა, სამართლის ამოცანაა, უზრუნველყოს სამართლებრივი უსაფრთხოება და ინტერესთა ოპტიმალური, მიზანშეწონილი დაკმაყოფილება.

16. ზემოაღნიშნული განმარტებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, იმ პირობებში, როცა: სახელმწიფოს მიზანია სამართლიანი სოციალური წესრიგის დამკვიდრება, საერთო ეკონომიკური წონასწორობის შენარჩუნება და მას ნორმატიულად აქვს აღიარებული საქართველოს ტერიტორიაზე სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ და ლიკვიდირებულ საწარმოში დასაქმებული პირებისათვის დამსაქმებლის ბრალეულობით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ნება; პირს, რომელიც არ იყო ასეთი საწარმოს თანამშრომელი, მაგრამ ასეთი საწარმოს თანამშრომლების ბრალეულობით/საწარმოს ბრალეულობით მიადგა ზიანი, გაუკეთდა წვივის ამპუტაცია და შეიძინა შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირის სტატუსი, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებულია მისი უფლება ფულადი გასაცემლის მიღებაზე, რომელსაც იღებდა კიდეც 13.11.2014 წლამდე, სახელმწიფოს მიერ უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი, უნდა მიეცეს ყოველთვიური სარჩო.

17. საკასაციო პალატამ ასანაზღაურებელი ზიანის (სარჩოს) ოდენობასთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ სააპელაციო განხილვის დროს სასამართლოს არ უმსჯელია ამ საკითხზე (სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტი), ამ მხრივ არ გამოუკვლევია საქმის მასალები, შესაბამისად, საკასაციო პალატა, სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, მოკლებული იყო სამართლებრივ შესაძლებლობას, თვითონ მიეღო საქმეზე გადაწყვეტილება. შესაბამისად, საკასაციო პალატამ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა საკასაციო საჩივარი, გააუქმა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნა იმავე სასამართლოს.

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 18 აპრილის განჩინებით მოსარჩელის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა, სამოქალაქო საქმეში მოპასუხეების უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა სოციალური მომსახურების სააგენტო.

19. ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე კერძო საჩივარი წარადგინა სოციალური მომსახურების სააგენტომ.

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 ივლისის განჩინებით კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა გასაჩივრებული განჩინება და საქმე დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს მოსარჩელის შუამდგომლობის - სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს საქმეში სავალდებულო თანამოპასუხედ ჩაბმის შესახებ ხელახლა განსახილველად.

21. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 სექტემბრის საოქმო განჩინებით აპელანტის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და საქმეში თანამოპასუხედ ჩაერთო სსიპ „სოციალური მომსახურების სააგენტო“.

22. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელისა და თავდაპირველი მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს ანაზღაურება 334.30 ლარის ოდენობით და 2015 წლის აპრილიდან ყოველთვიურად 137 ლარის გადახდა მდგომარეობის შეცვლამდე.

23. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 12.1-12.4 პუნქტებში მითითებული გარემოებები და ასევე დაადგინა, რომ საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის საქსტატის 2015 წლის 24 აპრილით დათარიღებული ცნობის თანახმად, 1972 წლის 161 მანეთი, მანეთის, კუპონისა და ლარის ინფლაციის გათვალისწინებით 2007 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით შეადგენს 95.83 ლარს, ხოლო 2015 წლის 1 აპრილის მდგომარეობით - 137.06 ლარს.

24. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა წინამდებარე განჩინების მე-16 პუნქტში მითითებული განმარტება.

25. სააპელაციო სასამართლომ ასანაზღაურებელი ზიანის (სარჩოს) ოდენობასთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ სარჩოს ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც დაზარალებული მიიღებდა ხელფასს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო.

26. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმეში წარდგენილი საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის საქსტატის 2015 წლის 24 აპრილის ცნობის საფუძველზე დადგენილია, რომ 1972 წლის 161 მანეთი (მოსარჩელის ხელფასი შრომისუნარიანობის დაკარგვამდე), მანეთის, კუპონისა და ლარის ინფლაციის გათვალისწინებით, 2015 წლის 1 აპრილის მდგომარეობით შეადგენდა 137.06 ლარს, რომლის ანაზღაურებაც უნდა დაეკისროს მოპასუხე სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ყოველთვიურად, 2015 წლის 1 აპრილიდან მდგომარეობის შეცვლამდე.

27. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესის“ მე-3 მუხლის პირველ წინადადებაზე, რომლის თანახმად, დახმარების ადმინისტრირების ორგანო არის საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სახელმწიფო კონტროლს დაქვემდებარებული სსიპ - სოციალური მომსახურების სააგენტო. მითითებული ნორმატიული დათქმის გათვალისწინებით, რადგან სახელმწიფოს მხრიდან სოციალური დახმარების ადმინისტრირებაზე პასუხისმგებელ უწყებად სსიპ - სოციალური მომსახურების სააგენტოა განსაზღვრული, სწორედ ამ უკანასკნელს უნდა დაეკისროს სარჩელით მოთხოვნილი დახმარების თანხის გაცემა.

28. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ დასაქმებულის სასარგებლოდ სარჩოს გადახდის ვალდებულება საწარმოს ეკისრება დაზარალებულის სიცოცხლის ბოლომდე, ხოლო, დაკისრებული სარჩო ხელფასის ზრდის შესაბამისად გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება მას შემდეგ, რაც დაზარალებული საპენსიო ასაკს მიაღწევს.

29. სააპელაციო პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ სახელმწიფომ მოსარჩელეს სარჩოს გადახდა შეუწყვიტა 13.11.2014 წლიდან, რის შედეგადაც მოსარჩელემ 2015 წლის 1 აპრილამდე ვერ მიიღო ფულადი თანხა, ჯამში 334.3 ლარის ოდენობით, რაც ასევე ზიანის (მიუღებელი შემოსავლის) ანაზღაურების სახით უნდა დაეკისროს მოპასუხე სსიპ - სოციალური მომსახურების სააგენტოს.

30. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა სოციალური მომსახურების სააგენტომ.

31. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ძირითად პრეტენზიებს:

31.1. „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილების №1 დანართის მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, დახმარების დანიშვნის თაობაზე განცხადებას ყველა საჭირო დოკუმენტებით იხილავს და გადაწყვეტილებას დახმარების დანიშვნის/ არდანიშვნის თაობაზე იღებს უწყებათაშორისი კომისია და არა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო. შესაბამისად, საპროცესო უფლებამონაცვლეობა არ შეესაბამება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის დანაწესს, რადგან მოპასუხედ დასახელებული ადმინისტრაციული ორგანო არ გაუქმებულა, არ მომხდარა კანონმდებლობით მისი უფლება-მოვალეობების სხვა სუბიექტზე და მით უფრო სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოზე გადასვლა;

31.2. სააპელაციო სასამართლო მიღებული გადაწყვეტილების 25-ე პუნქტში უთითებს, რომ მოსარჩელის საქმეზე არსებობს 2007 წლის 1 იანვრამდე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელეს დადასტურებული აქვს სარჩოს მიღება და ამავდროულად წარმოადგენს საქართველოს მოქალაქეს, რომელიც დასაქმებული იყო საქართველოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ და ტერიტორიაზე სახელმწიფოს ლიკვიდირებულ საწარმოში (უფლებამონაცვლე არ ჰყავს); 2007 წლის 1 იანვრამდე დადგენილი აქვს პროფესიული დაავადება ამ დამსაქმებელთან მუშაობის გამო ან ამავე დამსაქმებლის ბრალეულობით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მის ჯანმრთელობას მიადგა ზიანი და სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული აქვს ფულადი გასაცემლის მიღების უფლება. სააპელაციო პალატა, ასევე, უთითებს, რომ 13/11/2014 წლამდე მოსარჩელე იღებდა სარჩოს სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკურ საავადმყოფოსგან“, ხოლო დადგენილებით განსაზღვრულია, რომ მითითებული დაწესებულება არ წარმოადგენს დადგენილებით განსაზღვრულ ჩამონათვალში არსებულ სუბიექტს;

31.3. საქართველოს უზენესი სასამართლოს 2024 წელის 6 თებერვლის №ბს-1111(კ-21) გადაწყვეტილებით, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილების დათქმაზე და მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს მთავარ შესაფასებელ საკითხს წარმოადგენდა, ითვალისწინებს თუ არა საქართველოს მთავრობის ზემოაღნიშნული დადგენილება ადმინისტრაციული ორგანოსათვის მიმართვამდე (გასულ პერიოდში) წარმოშობილი და მიუღებელი დახმარების ანაზღაურების შესაძლებლობას. დადგენილების მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, დახმარების დანიშვნის თაობაზე განცხადება წარედგინება სააგენტოს ნებისმიერ ტერიტორიულ ერთეულს, მიუხედავად მაძიებლის რეგისტრაციის ადგილისა. ამავე დადგენილების მე-7 მუხლის პირველი, მე-2 და მე-3 პუნქტების მიხედვით, დახმარების დანიშვნის თაობაზე განცხადებას ყველა საჭირო დოკუმენტებით იხილავს და გადაწყვეტილებას დახმარების დანიშვნის/არდანიშვნის თაობაზე იღებს უწყებათაშორისი კომისია. თუ განცხადებას თან ახლავს ყველა საჭირო დოკუმენტი და მაძიებელი აკმაყოფილებს დახმარების დანიშვნის პირობებს, მიიღება გადაწყვეტილება დახმარების დანიშვნის თაობაზე, სხვა შემთხვევაში, მიიღება გადაწყვეტილება დახმარების დანიშვნაზე უარის თქმის თაობაზე; დახმარება ინიშნება განცხადების წარდგენის მომდევნო თვის პირველი რიცხვიდან, დახმარების შეწყვეტის საფუძვლის წარმოშობამდე. საქმეზე საკასაციო სასამართლომ დადგენილად, მიიჩნია რომ 2018 წლის 20 ივლისს გ. კ განცხადებით მიმართა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს და ითხოვა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს „მ–ი ....“-ისათვის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხის ანაზღაურება. დადგენილების მე-4 მუხლის პირველის პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ბენეფიციარს უფლება აქვს მიიღოს დახმარება ამ წესით დადგენილი პირობებით. აღსანიშნავია, დადგენილება ამოქმედდა 2013 წლის 1 მარტიდან და იგი დახმარების დანიშვნის შესახებ განცხადების წარდგენამდე პერიოდისათვის თანხის ანაზღაურებას არ ითვალისწინებს. უფრო კონკრეტულად, მე-5 მუხლით განსაზღვრულია დახმარების ოდენობები და დაფინანსების წყარო. ხსენებული მუხლის მე-3 პუნქტით განსაზღვრულია დახმარების ყოველთვიური ოდენობის თანმიმდევრობა და მასში არსებული მოწესრიგება არ იძლევა მოთხოვნის წარდგენამდე გასული პერიოდისათვის ერთიანი თანხის მიღების შესაძლებლობას. ამდენად საკასაციო სასამართლოს ყურადღება უნდა გამახვილდეს იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკურ საავადმყოფო“- არ წარმოადგენს დადგენილებით განსაზღვრულ ჩამონათვალში არსებულ სუბიექტს;

31.4. დადგენილების მე-5 მუხლის თანახმად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებელი ყოველთვიური დახმარება შეიძლება დაენიშნოს საქართველოს მოქალაქეს, რომელიც დასაქმებული იყო საქართველოს ტერიტორიაზე სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ და ლიკვიდირებულ საწარმოში (უფლებამონაცვლე არ ჰყავს), 2007 წლის 1 იანვრამდე დადგენილი აქვს პროფესიული დაავადება ამ დამსაქმებელთან მუშაობის გამო ან ამავე დამსაქმებლის ბრალეულობით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მის ჯანმრთელობას მიადგა ზიანი და ა) სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული აქვს ფულადი გასაცემლის მიღების უფლება; ბ) სააგენტოს მხრიდან 2007–2008 წლებში გაცემულია ერთჯერადი კომპენსაცია ან დაფარულია დავალიანება. ამ წესის შესაბამისად, დახმარება შეიძლება დაენიშნოს ასევე საქართველოს მოქალაქეს, რომელსაც 2007 წლის 1 იანვრამდე დადგენილი აქვს პროფესიული დაავადება სს „ჭ–მ–ში” ან „ს–ის“ დეპარტამენტში მუშაობის გამო ან ამავე დამსაქმებლის ბრალეულობით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მის ჯანმრთელობას მიადგა ზიანი.

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 4 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

33. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია.

34. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში - „სსსკ“) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

35. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

36. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

37. საქართველოს უზენაესი სასამართლო უპირველესად აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმის ფარგლებში, სასარჩელო მოთხოვნიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ ერთხელ უკვე შეაფასა ეკისრება თუ არა სახელმწიფოს, როგორც ლიკვიდირებული სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკური საავადმყოფოს“ ერთადერთ პარტნიორს, მოსარჩელის სასარგებლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული ზიანის ანაზღაურების - სარჩოს გადახდის ვალდებულება. საკითხის შეფასებისას საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს სახელმწიფოს მიერ უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი, უნდა მიეცეს ყოველთვიური სარჩო და საქმე ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დააბრუნა მხოლოდ ასანაზღაურებელი ზიანის (სარჩოს) ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში. (იხ. დეტალურად საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 სექტემბრის განჩინება, ასევე, წინამდებარე განჩინების 14-17 პუნქტები).

38. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება (განჩინება) კანონიერ ძალაში შედის დაუყოვნებლივ, მისი გამოცხადებისთანავე. შესაბამისად, დაუშვებელია, მოხდეს მიღებული და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების რევიზია. წინამდებარე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო პალატის განხილვის საგანი შესაძლოა იყოს მხოლოდ სააპელაციო სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ზიანის (სარჩოს) ოდენობის მართლზომიერება.

39. სანამ უშუალოდ დადგენილი ზიანის (სარჩოს) ოდენობის მართლზომიერებას შეაფასებს სასამართლო, მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება საკასაციო საჩივრის ერთ-ერთი ძირითად პრეტენზიაზე, რომელიც ეხება უფლებამონაცვლეობის საკითხს და იმას, რომ სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს თავდაპირველად დასახელებული მოპასუხეების უფლებამონაცვლედ ცნობა არასწორად მოხდა. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ ამ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2024 წლის 26 ივლისის განჩინების ფარგლებში აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა ემსჯელა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს საქმეში სავალდებულო თანამოპასუხედ ჩართვის შესახებ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 სექტემბრის საოქმო განჩინებით სწორედ თანამოპასუხედ ჩაერთო სოციალური მომსახურების სააგენტო. შესაბამისად, სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო არა უფლებამონაცვლედ არამედ სავალდებულო თანამოპასუხედ ჩაერთო საქმეში.

40. საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილების მე-3 მუხლი განსაზღვრავს დახმარების გაცემის ადმინისტრირებაზე უფლებამოსილ ორგანოს, კერძოდ, დახმარების ადმინისტრირების ორგანო არის საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს (შემდგომში – სამინისტრო) სახელმწიფო კონტროლს დაქვემდებარებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირი – სოციალური მომსახურების სააგენტო (შემდგომში – სააგენტო), რომლის უფლება-მოვალეობებია: ა) დახმარების გაცემის ორგანიზება; ბ) თავის საქმიანობაში შესაბამისი პროგრამული უზრუნველყოფისა და მართვის ავტომატიზებული საშუალებების, ელექტრონული დოკუმენტბრუნვის სისტემისა და ელექტრონული ხელმოწერის გამოყენება (ელექტრონულ დოკუმენტს და მის ამონაბეჭდს აქვს ისეთივე იურიდიული ძალა, როგორიც მატერიალურ დოკუმენტს); გ) დახმარების მიღებასთან დაკავშირებული სხვა საკითხების რეგულირება.

41. საკასაციო პალატა მიუთითებს ამავე სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 თებერვლის №ბს-1111(კ-21) საქმეზე, სადაც აღნიშნულია, რომ 2021 წლის 10 დეკემბრის განჩინებით, საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი. ხსენებულ განჩინებაში საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ, მართალია, წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში კასატორებად მითითებულნი არიან როგორც სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო, ისე „შრომითი მოვალეობის შესრულებისა და დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესის დამტკიცების თაობაზე“ №45 დადგენილების შესასრულებლად შექმნილი უწყებათაშორისი კომისია, თუმცა პალატამ, საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების საკითხზე, მხოლოდ სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ფარგლებში იმსჯელა, ვინაიდან მიიჩნია, რომ მოცემული დავის ფარგლებში, საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისთვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესის“ მე-3 მუხლიდან გამომდინარე, სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო არის დახმარების ადმინისტრირების ორგანო, რომელსაც ევალება დახმარების გაცემის ორგანიზება და დახმარების მიღებასთან დაკავშირებული სხვა საკითხების რეგულირება. მართალია, დახმარების დანიშვნის თაობაზე განცხადებას იხილავს და გადაწყვეტილებას დახმარების დანიშვნის/არდანიშვნის თაობაზე იღებს უწყებათაშორისი კომისია, თუმცა დახმარების ადმინისტრირების ორგანო, საბოლოოდ, სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოა, რომელიც ახდენს დახმარების დანიშვნა-გაცემისათვის საჭირო მთელი ორგანიზაციული ციკლის რეგულირებას.

42. საკასაციო საჩივრის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომლის თანახმად, სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკურ საავადმყოფო“- არ წარმოადგენს დადგენილებით განსაზღვრულ ჩამონათვალში არსებულ სუბიექტს, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 სექტემბრის განჩინებით დადგინდა, რომ სახელმწიფოს მიერ უნდა ანაზღაურდეს ზიანი, მოსარჩელეს უნდა მიეცეს ყოველთვიური სარჩო, რაც გულისხმობს იმას, რომ სასამართლომ გამოიკვლია სარჩოს გაცემის წინაპირობები [„შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესის“ მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: დახმარება შეიძლება დაენიშნოს საქართველოს მოქალაქეს, რომელიც დასაქმებული იყო საქართველოს ტერიტორიაზე სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ და ლიკვიდირებულ საწარმოში (უფლებამონაცვლე არ ჰყავს), 2007 წლის 1 იანვრამდე დადგენილი აქვს პროფესიული დაავადება ამ დამსაქმებელთან მუშაობის გამო ან ამავე დამსაქმებლის ბრალეულობით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მის ჯანმრთელობას მიადგა ზიანი და: ა) სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული აქვს ფულადი გასაცემლის მიღების უფლება; ბ) სააგენტოს მხრიდან 2007-2008 წლებში გაცემულია ერთჯერადი კომპენსაცია ან დაფარულია დავალიანება] და მოსარჩელის სასარგებლოდ გადაწყვიტა.

43. რაც შეეხება სარჩოს (ზიანის) ოდენობას, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სადავოდ არის გამხდარი მხოლოდ დახმარების დანიშვნის შესახებ განცხადების წარდგენამდე პერიოდისათვის თანხის ანაზღაურება, რასაც კასატორი ასაბუთებს იმაზე მითითებით, რომ დადგენილების შესაბამისად, კომისია დახმარებას ნიშნავს განცხადების წარდგენის მომდევნო თვეს.

44. საქართველოს უზენაესი სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს ამავე სასამართლოს 2023 წლის 23 სექტემბრის განჩინებაზე და აღნიშნავს, რომ დასახელებული განჩინებით სახელმწიფოს ვალდებულების განსაზღვრა მოსარჩელისათვის ზიანის (სარჩოს) ანაზღაურებასთან დაკავშირებით ერთმნიშვნელოვნად საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისთვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესით“ არ დაუდგენია, რამდენადაც მსგავს დასკვნას წინ უსწრებს საკასაციო პალატის მსჯელობები სამართლიანი სოციალური წესრიგის დამკვიდრებაზე, საერთო ეკონომიკური წონასწორობის შენარჩუნებაზე, სოციალურ სახელმწიფოზე და სხვა (იხ. დეტალურად საქართველოს უზენაესი სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს ამავე სასამართლოს 2023 წლის 23 სექტემბრის განჩინების სამოტივაციო ნაწილი). გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ სასამართლოს მითითებით, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, გადაუხდელი სარჩოს ანაზღაურებისა და კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი სარჩოს შესატყვისი ოდენობის მითითებული თარიღიდან ყოველთვიურად ანაზღაურების მოთხოვნა სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) და 408-ე მუხლის მეორე ნაწილის (თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით) დანაწესიდან გამომდინარეობს. მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების შედეგად, მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანება დადასტურებულია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (სუსგ №ას-476-476-2018, 31.10.2018წ., პ.14,15; №ას-738-690-2017, 11.07.2017წ., პ.16.2). ამასთან, არც სააპელაციო სასამართლოს გამოუყენებია დადგენილება ზიანის (სარჩოს) ოდენობის განსასაზღვრად, არამედ დადგენილების გამოყენება ზიანის (სარჩოს) გაცემაზე პასუხისმგებელი სახელმწიფო ორგანოს იდენტიფიცირებისათვის მოხდა. დაკისრებული ოდენობის მართლზომიერების დასასაბუთებლად კი სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა სარჩოს დაკისრებასთან დაკავშირებით. მნიშვნელოვანია ასევე აღინიშნოს, რომ დადგენილება ე.წ სახელმძღვანელო დოკუმენტია უშუალოდ დახმარების ადმინისტრირების ორგანოსთვის.

45. ასეც რომ არ იყოს, საქართველოს უზენაესი სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს საკასაციო საჩივარში მითითებულ №ბს-1111(კ-21) საქმეზე და განმარტავს, რომ დასახელებულ საქმეში ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილებით, გ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და გ. კ-ის სასარგებლოდ მოპასუხე შპს „მ...“-ს დაეკისრა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად გამოწვეული ზიანისათვის ყოველთვიური სარჩოს ანაზღაურება 2001 წლის 20 დეკემბრიდან 40 თვის განმავლობაში და ყოველთვიურად 42 ლარის გადახდა სარჩოს სახით. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე 2012 წლის 26 ოქტომბერს ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მიერ გაიცა სააღსრულებო ფურცელი, სადაც მოვალედ მითითებულია შპს „მ...“. ამგვარად, დაიწყო სააღსრულებო წარმოება (სააღსრულებო საქმე №...), აღსრულება მიმდინარეობდა კერძო სამართლის იურიდიული პირის მიმართ. ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელის სასარგებლოდ სასამართლო გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის აღსრულებაზე პასუხისმგებელი პირი შპს „მ...“ იყო და არა სახელმწიფო, საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გაუგებარი იყო რა სამართლებრივ საფუძველს ეფუძნებოდა ქვედა ინსტანციის სასამართლო მოსარჩელის სასარგებლოდ გასული პერიოდისათვის, დახმარების სახით 10941 ლარის ანაზღაურების სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოსათვის დაკისრების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას. საკასაციო სასამართლომ აჭარისა და გურიის სააღსრულებო ბიუროს 2019 წლის 30 აპრილის №32451 წერილზე მითითებით აღნიშნა, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 9 ოქტომბრის №2/1251 განჩინების საფუძველზე გაიხსნა გაკოტრების საქმის წარმოება, მითითებული განჩინებითვე შეჩერდა შპს „მ...“-ის მიმართ მიმდინარე ყველა სახის იძულებითი სააღსრულებო მოქმედება. ხოლო ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 28 ნოემბრის განჩინებით შპს „მ...“-ის გაკოტრების მმართველის საბოლოო ანგარიშის საფუძველზე, შპს „მ...“-ის გაკოტრების საქმის წარმოება გამოცხადდა დასრულებულად. საყურადღებოა, რომ ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 28 ნოემბრის განჩინების საფუძველზე, შპს „მ...“-ის რეგისტრაცია გაუქმდა უფლებამონაცვლის განსაზღვრის გარეშე. შესაბამისად, ბათუმის საქალაქო სასამართლოს მიერ 2012 წლის 26 ოქტომბერს გაცემული სააღსრულებო ფურცლის აღსრულება ვერ მოხერხდა. ამასთან, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ მოვალე საწარმოს უფლებამონაცვლეობაზე წარმოება არ მიმდინარეობდა. 2018 წლის 20 ივლისს გ.კ-მ განცხადებით მიმართა სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს და ითხოვა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2007 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს „მ–ი ....“-ისათვის გ.კ–ძის სასარგებლოდ დაკისრებული თანხის ანაზღაურება. გ.კ-ს დახმარება სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს მიერ სწორედ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისთვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესის“ საფუძველზე დაენიშნა. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტომ, მოსარჩელის მიმართვის შედეგად, იმსჯელა და მოსარჩელეს, სააგენტოსათვის მიმართვის შემდგომი თვიდან დაუნიშნა ყოველთვიური დახმარება, როგორც ეს ზემოხსენებული „წესით“ არის გათვალისწინებული.

46. წინამდებარე საქმეზე კი დადგენილია, რომ სს „ჭ–ის სამედიცინო სანიტარული ნაწილი“ (ყოფილი ჭ–ის მედსანნაწილის საავადმყოფო) შეერწყა სს „ა. ძ–ის სახელობის ი–ის სამხარეო კლინიკურ საავადმყოფოს“, რომლის დამფუძნებელი და აქციონერი იყო ასევე სახელმწიფო. იგი 13.11.2014 წლამდე ქ. ჭ–ის სახალხო სასამართლოს 20.01.1977 წლის გადაწყვეტილებით განსაზღვრულ სარჩოს უხდიდა მოსარჩელეს. სასარჩელო მოთხოვნა კი, სწორედ 2014 წლის 13 ნოემბრიდან მიუღებელი სარჩოს - 334.3 ლარისა და 2015 წლის აპრილიდან ყოველთვიურად 137 ლარის გადახდის დაკისრებას შეეხება. წინამდებარე საქმეზე ასევე დადგენილია, რომ სარჩოს გადახდის შეწყვეტიდან მოსარჩელე მიმართავდა სხვადასხვა ორგანოს სარჩოს გადახდის აღდგენის მოთხოვნით. შესაბამისად, განსახილველი საქმისა და კასატორის მიერ მითითებული საქმის (საქმე №ბს-1111(კ-21)) ფაქტობრივი გარემოებები განსხვავებულია.

47. საქართველოს უზენაესი სასამართლო საკასაციო პრეტენზიებთან დაკავშირებით ასევე განმარტავს, რომ წინამდებარე საქმეზე ზიანის (სარჩოს) ანაზღაურების მიზნით მოსარჩელეს დახმარება დაენიშნა არა კასატორის მიერ მითითებული ახალი ნორმატიული აქტით - 2013 წლის 1 მარტის N45 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესით“, არამედ სარჩოს გადახდასთან დაკავშირებული მხარეთა ურთიერთობა წარმოიშვა და დარეგულირდა დასახელებული ნორმატიული აქტის მიღებამდე (აღნიშნულთან დაკავშირებით იხ. სუსგ საქმე №ას-883-841-2013, 24 თებერვალი, 2014 წელი; ას-855-813-2013, 3 თებერვალი, 2014 წელი).

48. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილია ზიანის ანაზღაურების ორი წესი: სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევიდან ნაწარმოები მეორადი მოთხოვნები და დელიქტური ვალდებულებები. სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით. სსკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს ეს ზიანი. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით, დადგენილია: იმ პირმა რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება; ხოლო, მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისთვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. (იხ. სუსგ-ები საქმე №ას-349-349-2018, 18 ივნისი 2020 წელი; №ას-57-57-2018, 8 თებერვალი 2021 წელი; №ას-269-2022, 31 მაისი 2022 წელი).

49. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიზანია დაზარალებულისთვის ზიანის მიყენებამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენა. კერძოდ კი დაზარალებულის იმ პირობებში ჩაყენება, რომელიც ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობისას იქნებოდა.

50. რაც შეეხება საპენსიო ასაკის მიღწევას, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ, საკასაციო სასამართლოს მიერ მყარად დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, სწორად განსაზღვრა, რომ საწარმოს მიერ აღებული ვალდებულება, მისი ბრალით წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, მოსარჩელის სიცოცხლის განმავლობაში კვლავაც ეკისრება მოპასუხეს. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ დასაქმებულის სასარგებლოდ სარჩოს გადახდის ვალდებულება საწარმოს ეკისრება დაზარალებულის სიცოცხლის ბოლომდე, ხოლო, დაკისრებული სარჩო ხელფასის ზრდის შესაბამისად, გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება მას შემდეგ, რაც დაზარალებული საპენსიო ასაკს მიაღწევს (იხ.: სუსგ №ას-1180-1141-2016, 7 აპრილი 2017 წელი №ას-349-349-2018, 18 ივნისი 2020 წელი; №ას-269-2022, 31 მაისი 2022 წელი; №ას-854-2022, 20 ოქტომბერი 2022 წელი; №ას-1248-2023, 16 ნოემბერი 2023 წელი; №ას-144-2024, 29 მარტი 2024 წელი).

51. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, კასატორის პრეტენზიას არ გააჩნია სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი, მან სასამართლოს ვერ წარუდგინა შესაბამისი მტკიცებულებები, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ დაუსაბუთებლობას დაადასტურებდა, შესაბამისად, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მართებულად განსაზღვრა სარჩოს ოდენობა.

52. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიები, რომლებიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით; ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

53. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. საქმე №ას-1248-2023, 16 ნოემბერი 2023 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

54. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიზო უბილავა

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე