საქმე №ას-419-2024
14 აპრილი 2025 წელი ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა:
თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე,
ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი - სს „ს.კ.უ–ი“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „გ.ლ–ი“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 იანვრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება
საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. სასარჩელო მოთხოვნა
1.1. შპს „გ.ლ–მა“ (შემდეგში: მოსარჩელე, დამზღვევი, კომპანია), თბილისის საქალაქო სასამართლოში, სს „ს.კ.უ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი, სადაზღვევო კომპანია ან მზღვეველი) წინააღმდეგ წარდგენილი სარჩელით, მიყენებული მატერიალური ზიანის ასანაზღაურებლად - 17 831 ლარის დაკისრება მოითხოვა.
2. მოპასუხის შესაგებელი
2.1. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.
2.2. მოპასუხე ნაწილობრივ დაეთანხმა სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს და განმარტა, რომ სადაზღვევო შემთხვევა გამოწვეულია მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობით რაც მზღვეველს ათავისუფლებს პასუხისმგებლობისგან.
2.3. საქმის მთავარ სხდომაზე, მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი, მიუთითა წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომელიც მისი განმარტებით, უნდა შეფასდეს, როგორც ჯეროვანი და სათანადო მტკიცებულება, როგორც მძღოლის ქმედების უხეშ გაუფრთხილებლობად კვალიფიკაციის, ასევე ზიანის შეფასების ნაწილში. მოპასუხის განმარტებით, გაუგებარია შედავება ექსპერტიზის დასკვნასთან დაკავშირებით, რადგან მოსარჩელეს საწინააღმდეგო დასკვნა არ წარმოუდგენია, ასევე არ იზიარებს შედავებას სამღებრო სამუშაოებთან დაკავშირებით. მოპასუხე მიუთითებს, რომ შპს „ა–ს“ მიერ გაწეული მომსახურება საგარანტიო პირობების შესაბამისად, გულისხმობდა, რომ ამ საწარმოს უნდა აღმოეფხვრა საქარხნო წუნი და არა ავტოსაგზაო შემთხვევით გამოწვეული დაზიანებები. ერთადერთი, რისი ვალდებულებაც გააჩნდა მოსარჩელეს, არის ის, რომ ცენტრში უნდა შეძენილიყო ავტონაწილები, სხვა სამუშაოებს საგარანტიო პირობები არ მოიცავს.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება
3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა - 17 831 ლარის გადახდა.
4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები
4.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 იანვრის განჩინებით, მოპასუხის მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.
4.2. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დადებული დაზღვევის ხელშეკრულების საფუძველზე, 2021 წლის 21 მაისს გაიცა ავტოტრანსპორტის დაზღვევის პოლისი. სადაზღვევო პირობები განისაზღვრა: ავტოტრანსპორტის დაზღვევის შეთანხმებული პირობებით, რომელიც დეპონირებულია ნოტარიუსთან, დეპონირებული ხელშეკრულების N 191484750 და, რომელიც განთავსებულია მზღვეველის ვებგვერდზე www.unison.ge. პოლისის მიხედვით: მზღვეველს წარმოადგენს მოპასუხე/სადაზღვევო კომპანია, დამზღვევს და მოსარგებლეს – მოსარჩელე. დაზღვეული იყო სამსახურებრივი ავტომობილი (მარკა, მოდელი: MERCEDES BENZ, GLE 400 D 4MATIC, ფერი - თეთრი, გამოშვების წელი 2020, სარეგისტრაციო ნომერი - ...., ტიპი - მაღალი გამავლობის) შემდეგი რისკებისგან: ხანძარი/აფეთქება, მეხის დაცემა; სეტყვა; მიწისძვრა; სხვადასხვა საგნის დაცემა; ავტოსაგზაო შემთხვევა; ქურდობა, ძარცვა, ყაჩაღობა, მესამე პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება/ვანდალიზმი; სტიქიური მოვლენები. ასევე დაზღვეული იყო მესამე პირის წინაშე პასუხისმგებლობა - ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მესამე პირის (გარდა მძღოლისა და მგზავრებისა) სიცოცხლეზე, ჯანმრთელობაზე და ან ქონებაზე ზიანის მიყენება. სადაზღვევო პოლისის მიხედვით უფლებამოსილ მძღოლად განისაზღვრა ყველა მძღოლი, ვისაც გააჩნია შესაბამისი ავტოსატრანსპორტო საშუალების მართვის მოწმობა. ყოველთვიურ სადაზღვევო პრემიად განისაზღვრა 200.42 აშშ დოლარი, სადაზღვევო ტერიტორიად - მსოფლიო, გარდა გაეროს მიერ სანქცირებული ქვეყნებისა. დაზღვევის პერიოდად - 2020 წლის 21 მაისიდან 2021 წლის 21 მაისამდე პერიოდი. სადაზღვევო თანხა განსაზღვრული იყო: სახმელეთო ავტოსატრანსპორტო საშუალებათა დაზღვევისთვის 80 000 აშშ დოლარით, მესამე პირის წინაშე პასუხისმგებლობის დაზღვევისთვის 10 000 აშშ დოლარით.
4.3. სადაზღვევო პირობების მოქმედების ვადაში, 2021 წლის 12 აპრილს, ქ. თბილისში, ........ გამზირზე მოხდა საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევა. დაზღვეული სატრანსპორტო საშუალება, რომელსაც მართავდა მძღოლი ლ.ი–ი, შეეჯახა მის თანმხვედრი მიმართულებით მოძრავ სატვირთო ავტომობილს. სატვირთო ავტომობილს დაუზიანდა უკანა მარცხენა მხარე, დაზღვეულ ავტომობილს – წინა მხარე. საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევასთან დაკავშირებით ლ.ი–ის მიმართ გამოწერილ იქნა ელექტრონული საჯარიმო ქვითარი საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული სამართალდარღვევის ჩადენის გამო. სამართალდარღვევის დროს დაზღვეული ავტომანქანის მძღოლ ლ.ი–ს არ ჰქონდა მიღებული ალკოჰოლი. დამატებით, მზღვევლის მიერ, 2021 წლის 12 აპრილს შედგენილი ავტო-საგზაო შემთხვევის შესწავლის აქტის მიხედვით, ქ. თბილისში, ......... N40-ის მიმდებარედ მოძრაობდა „მერსედესი“, ....., რა დროსაც, მოძრაობის დროს, [მძღოლმა] სიგარეტზე მოუკიდა სანთებლით, დახედა სანთებელას და, როდესაც გზაზე გაიხედა, შეეჯახა მის წინ მიმავალ ავტომანქანას HINO SS5....... დაზღვეულმა სატრანსპორტო საშუალებამ მიიღო გარეგანი დაზიანებები წინა კაპოტსა და წინა ბამპერზე.
4.4. სადაზღვევო შემთხვევის შეტყობინებასთან დაკავშირებით მოპასუხის მიერ შედგენილი ანგარიშის მიხედვით, მოსარჩელის წარმომადგენელმა შემთხვევის დადგომიდან (13:15 სთ) უმოკლეს დროში (13:21 სთ) აცნობა მზღვეველს სადაზღვევო შემთხვევის შესახებ. მოსარჩელის უფლებამოსილმა მძღოლმა ლ.ი–მა შემთხვევის დღესვე მზღვეველთან წარადგინა განაცხადი სადაზღვევო შემთხვევის შესახებ. მის მიერ შევსებული განაცხადის მიხედვით, მძღოლი მოძრაობდა ქ. თბილისში, ........ გამზირზე, „დელისის“ მიმართულებით, „მერსედესით“ ........ სიგარეტზე მოკიდების დროს სანთებელას დახედა, აანთო, მოუკიდა და, როდესაც გზას შეხედა, უკვე ისე ახლოს იყო წინა მანქანასთან, რომ ვერ მოასწრო რეაგირება, რის შედეგადაც, უკნიდან შეეჯახა წინ მიმავალ ავტომანქანას HINO SS53....... მძღოლის ავტომობილს დაუზიანდა წინა კაპოტი და, სავარუდოდ, ცხაური, ხოლო მეორე ავტომობილს – უკანა ნაწილი („ბალკა“).
4.5. მოპასუხემ, 2021 წლის 29 აპრილის გადაწყვეტილებით, 2021 წლის 12 აპრილს მომხდარ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევასთან დაკავშირებით, უარი განაცხადა ზარალის ანაზღაურებაზე. უარის შესახებ წერილში განმარტებულია, რომ: საქართვლოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ი) 799-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა, აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. ავტოტრანსპორტის დაზღვევის პირობების 7.7. მუხლის თანახმად: სადაზღვევო ანაზღაურება არ გაიცემა, თუ ავტოტრანსპორტისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეულია: ა) ავტოტრანსპორტის მართვისას ალკოჰოლური, ნარკოტიკული ან ფსიქოტროპული საშუალებების ზემოქმედების მდგომარეობაში ყოფნისას ან იმ სამკურნალო პრეპარატების მიღებისას, რომლებიც უკუჩვენებაშია ავტოტრანსპორტის მართვასთან, მიუხედავად ბრალეული მხარისა (დამზღვევის ან მესამე პირისა), ასევე საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის (მათ შორის „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ კანონის) თანახმად მზღვეველს უფლებამოსილებას ანიჭებს უარი თქვას სადაზღვევო ანაზღაურებაზე. ხოლო სსკ-ის 829-ე მუხლის მიხედვით, მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა სადაზღვევო შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით. საქართველოს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-10 მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევად (გადაცდომად) ჩაითვლება სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი წესრიგის, საკუთრების, მოქალაქეთა უფლებებისა და თავისუფლებების, მმართველობის დადგენილი წესის ხელმყოფი მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) მოქმედება ან უმოქმედობა, რომლისთვისაც კანონმდებლობით გათვალისწინებულია პასუხისმგებლობა. გამომდინარე იქიდან, რომ სატრანსპორტო საშუალება წარმოადგენს მომეტებული საფრთხის წყაროს, მძღოლი ვალდებულია ავტომობილის მართვა განახორციელოს განსაკუთრებული ყურადღებით. წარმოდგენილი მასალების თანახმად, უტყუარად დადასტურებულია, რომ დაზღვეული ავტომანქანის მძღოლმა ლ.ი–მა ვერ უზრუნველყო უსაფრთხო გადაადგილება, კერძოდ, მისი გადმოცემით, სიგარეტის მოკიდების მიზნით დახედა სანთებელას და შეეჯახა მის წინ მოძრავ ავტომანქანას. ამდენად, დაარღვია გზის სავალ ნაწილზე სატრანსპორტო საშუალებათა განლაგების, მოძრაობის დაწყების ან/და მანევრირების წესები.
4.6. შესაბამისად, სახეზეა საქართველოს კანონის „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ და საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე- 6.2, მე-7, მე-8 ნაწილის მოთხოვნების დარღვევის ფაქტი, ასევე სსკ-ის 829-ე მუხლითა და დაზღვევის პირობების 7.7. პუნქტით დადგენილი პირობა და მზღვეველი გათავისუფლებულია ანაზღაურების უფლებისაგან, შესაბამისად, სადაზღვევო კომპანიამ უარი განაცხადა ზარალის ანაზღაურებაზე. ამასთან, სსკ-ის 842-ე მუხლის თანახმად „მზღვეველი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, თუ დამზღვევმა გამოიწვია იმ გარემოების წარმოშობა, რისთვისაც მას ეკისრება პასუხისმგებლობა მესამე პირის წინაშე“. ასევე ხელშეკრულების 4.4.15 და 4.4.16 პუნქტების თანახმად „მზღვეველი უფლებამოსილია მძღოლის და მგზავრთა უბედური შემთხვევისას, ასევე მესამე პირთა წინაშე დამზღვევის პასუხისმგებლობისას, დამზღვევის მიმართ ანაზღაურებაზე უარის თქმის შემთხვევაში იგივე საფუძვლით უარი განაცხადოს მესამე პირის მიმართ ანაზღაურებაზეც“. შესაბამისად, მზღვეველი გათავისუფლებულია როგორც დამზღვევის, ასევე, მესამე პირის ავტომანქანის წინაშე დამდგარი ზარალის ანაზღაურების ვალდებულებისგან, თუმცა მზღვეველის მიერ ერთჯერადად, გამონაკლისის სახით მიღებული იქნა გადაწყვეტილება მესამე პირის ავტომანქანის ზარალის ანაზღაურების თაობაზე. მოსარჩელემ 2021 წლის 17 მაისს მიმართა მოპასუხეს რეკლამაციით სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის თაობაზე გადაწყვეტილების გადასინჯვის მოთხოვნით. მოპასუხის 2021 წლის 21 მაისის N013/21.05.2021 წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის შესახებ დარჩა უცვლელი.
4.7. მოსარჩელის დაზღვეული ავტომობილი შეძენილი იყო შპს „ა“-სთან დადებული 2019 წლის 12 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. ხელშეკრულების მიხედვით, ავტომობილზე ვრცელდებოდა სს „დ–ის“ ზოგადი საგარანტიო პირობები ახალი ავტომობილებისთვის, რომლის ვადაა 2 წელი; მხარეთა შეთანხმებით, მოსარჩელე ვალდებული იყო ავტომობილის ტექნიკური მომსახურება განეხორციელებინა მხოლოდ გამყიდველის სერვის ცენტრში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გამყიდველს მინიჭებული ჰქონდა უფლება, არ გაევრცელებინა ავტომობილზე საგარანტიო მომსახურება.
4.8. მოპასუხის მიერ ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის შემდეგ მოსარჩელემ მიმართა შპს „ა–ს“, „დ–ის“ გენერალურ წარმომადგენელს საქართველოში, რომელიც ახორციელებს „მერსედეს-ბენცის“ ავტომობილების საგარანტიო და ტექნიკურ მომსახურებას. შპა „ა–ს“ მიერ შედგენილი ინვოისის მიხედვით, „მერსედესის“ მარკის ავტომობილზე სარეგისტრაციო ნომრით VA... გაწეული სამუშაოების, ნაწილების ღირებულების ჯამი საბოლოოდ განისაზღვრა 17 831 ლარით.
5. სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა მძღოლის ქმედება, კერძოდ ადგილი ჰქონდა უხეშ გაუფრთხილებლობას თუ ვლინდებოდა მარტივი გაუფრთხილებლობისთვის დამახასიათებელი ნიშნები და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ავტოსატრანსპორტო შემთხვევა გამოწვეული არ იყო მძღოლის - ლ.ი–ის უხეში გაუფრთხილებლობით.
5.1. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 829-ე მუხლიდან გამომდინარე, არ შეიძლება ყოველი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა სადაზღვევო თვალსაზრისით უხეშ გაუფრთხილებლობად ჩაითვალოს, რადგან ყოველი სამართალდარღვევა განსხვავებული ხარისხის ბრალის მატარებელია.
5.2. მოცემულ შემთხვევაში, დამზღვევი და მზღვეველი ითვალისწინებდნენ აღნიშნულ გარემოებას და სწორედ ამ მიზნით ხელშეკრულების 7.7. პუნქტის თანახმად, სადაზღვევო ანაზღაურება არ გაიცემა, თუ ავტოტრანსპორტისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეულია: ა) ავტოტრანსპორტის მართვისას ალკოჰოლური, ნარკოტიკული ფსიქოტროპული საშუალებების ზემოქმედების მდგომარეობაში ყოფნისას ან იმ სამკურნალო პრეპარატების მიღებისას, რომლებიც უკუჩვენებაშია ავტოტრანსპორტის მართვასთან, მიუხედავად ბრალეული მხარისა (დამზღვევის ან მესამე პირისა). ასევე საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის (მათ შორის, „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ კანონის) თანახმად, მზღვეველს უფლებამოსილებას ანიჭებს, უარი თქვას სადაზღვევო ანაზღაურებაზე.
5.3. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია დაზღვევის პასუხისმგებლობის ფარგლებთან დაკავშირებთ, და განმარტა, რომ აღნიშნული ეწინააღმდეგება დაზღვევის, როგორც სამართლებრივ, ისე ეკონომიკურ არსს, რადგანაც ასეთი მიდგომა შესაძლებლობას აძლევს მზღვეველს, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, დამზღვევის ნებისმიერი ქმედება უხეშ გაუფრთხილებლობად შეაფასოს და არ აანაზღაუროს ზიანი. ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის დროს მძღოლის ბრალეულობის მარტივ ან უხეშ გაუფრთხილებლობად დაკვალიფიცირება განეკუთვნება შეფასებით კატეგორიას და იგი უნდა განისაზღვროს საგზაო მოძრაობის უშუალო მონაწილის კონკრეტული მოქმედების დადგენითა და ამგვარი მოქმედებით დამდგარი შედეგის მიმართ მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით. მისი არსებობა უნდა დადგინდეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი და ლოგიკური შეფასების შედეგად.
5.4. მოცემულ საქმეში, ხელშეკრულების 7.7. პუნქტი ითვალისწინებს იმ საგამონაკლისო შემთხვევებს, რომლებიც შეიძლება არ იქნას ანაზღაურებული მზღვეველის მიერ. ამ მუხლის არც ერთი პუნქტი არ ადგენს სსკ-ის 829-ე მუხლით გათვალისწინებული დისპოზიციისაგან განსხვავებულ წესრიგს და ხელშეკრულებით დამზღვევის ბრალეულობის საკითხი ხსენებული მუხლის შესაბამისად არის მოწესრიგებული, რომლის თანახმადაც დამზღვევის ბრალეულობის შემთხვევაში ანაზღაურებას არ ექვემდებარება, მხოლოდ განზრახვა ან უხეში გაუფრთხილებლობა. სწორედ ასეთი მოქმედებები განიხილება სადავო ხელშეკრულებითაც დაუდევრობად და აუცილებელ ყურადღების არ გამოჩენად უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით“;
5.5. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, კანონმდებლობითა და მხარეთა მიერ შეთანხმებული არსებითი პირობების შესაბამისად, მხარეებმა გაუფრთხილებლობა, რომელიც არ ექცევა უხეში გაუფრთხილებლობის დეფინიციაში დაუქვემდებარეს ანაზღაურებას. ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ რისკი რომელიც მოცემულ შემთხვევაში იკისრა სადაზღვევო კომპანიამ საკმაოდ ფართო იყო. ამ შემთხვევაში მხარეთა მიერ უხეში გაუფრთხილებლობა, აუცილებელი ყურადღებიანობის მაღალი ხარისხი, განხილულია როგორც მძღოლის სუბიექტური დამოკიდებულებით და მისი მოქმედებით აშკარა უყურადღებობის გამოხატვა ელემენტარული მოთხოვნების მიმართ. ასეთი ხარისხის უყურადღებობად ვერ შეფასდება მძღოლის მიერ სიგარეტის მოკიდება, რომელიც აუცილებელი ყურადღებიანობის დარღვევის ხარისხით ვერ შეედრება ხელშეკრულებით განსაზღვრულ შემთხვევებს. ზოგიერთ შემთხვევაში მძღოლის ამგვარი ქმედება შესაძლოა არც კი იყოს დამოკიდებული მძღოლის ნებაზე და არაცნობიერად, ინსტიქტურად ხდებოდეს. მოცემული საქმის ვითარებიდან გამომდინარე სიგარეტის მოკიდება და საჭის ერთი ხელით მართვა არ მიუთითებს, რომ მძღოლმა აუცილებელი ყურადღებიანობა არ გამოიჩინა.
5.6. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მარტივი გაუფრთხილებლობა არის იმგვარი წინდახედულების გამოუჩენლობა, რომელსაც უნდა იჩენდეს ფრთხილი ადამიანი ანალოგიური შემთხვევების დროს და ზოგიერთ შემთხვევაში ვერ ხდება მისი გათვალისწინება. სწორედ ასეთ შემთხვევას განეკუთვნება მოცემული სადაო შემთხვევა.
5.7. მოცემულ შემთხვევაში 2021 წლის 12 აპრილს, ქ. თბილისში, ვაჟა-ფშაველას გამზირზე მოხდა საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევა. დაზღვეული სატრანსპორტო საშუალება, რომელსაც მართავდა მძღოლი ლ.ი–ი, შეეჯახა მის თანმხვედრი მიმართულებით მოძრავ სატვირთო ავტომობილს. სატვირთო ავტომობილს დაუზიანდა უკანა მარცხენა მხარე, დაზღვეულ ავტომობილს – წინა მხარე. საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევასთან დაკავშირებით ლ.ი–ის მიმართ გამოწერილ იქნა ელექტრონული საჯარიმო ქვითარი საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული სამართალდარღვევის ჩადენის გამო. სამართალდარღვევის დროს დაზღვეული ავტომანქანის მძღოლ ლ.ი–ს არ ჰქონდა მიღებული ალკოჰოლი.
5.8. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად, მძღოლის ბრალეულობა გამოიხატა გაუფრთხილებლობაში. ბრალეულობის საკითხის შეფასებისას სასამართლომ მხედველობაში მიიღო შემდეგი ფაქტები: (i) დაზღვეულ ავტომობილს მართავდა უფლებამოსილი მძღოლი; (ii) ავტოსაგზაო შემთხვევა მოხდა სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას; (iii) ავტოსაგზაო შემთხვევისას მძღოლი იმყოფებოდა ფხიზელ მდგოარეობაში; (iv) მძღოლი მოძრაობდა დასაშვები სიჩქარით საკუთარ ზოლში; (v) ავტოსაგზაო შემთხვევისას მძღოლს არ აღენიშნებოდა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება. ამ ფაქტების ერთობლიობა, საქმის მასალების გათვალისწინებით, იძლევა დამზღვევის მოქმედების მარტივ და არა უხეშ გაუფრთხილებლობად შეფასების საშუალებას. შესაბამისად, სამოქალაქო საქმეთა პალატის მოსაზრებით, დამზღვევის პოზიცია მძღოლის უხეშ გაუფრთხილებლობაზე მითითებისა და ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის თაობაზე (სკ-ის 829-ე მუხლი) მოკლებულია საფუძველს.
5.9. აპელანტის მიერ წარმოდგენილი, შპს „ა–ის“ 2022 წლის 22 ივნისის ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად ავტო-საგზაო შემთხვევაში დამნაშავე ავტომობილის მძღოლს არ ჰქონდა მნიშვნელოვანი შემაფერხებელი გარემოებები, ავტომობილი უნდა ემართა საგზაო მოძრაობის შესახებ საქართველოს კანონით დადგენილი მოთხოვნების შესაბამისად და არ უნდა განეხორციელებინა ქმედებები, რომლებიც დაკავშირებული არ არის ავტომობილის მართვასთან. თუმცა, ავტომობილის მართვისას მძღოლმა გამოიჩინა უყურადღებობა, გულგრილობა, მეტისმეტი დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია ავტო- საგზაო შემთხვევა. ამასთან, დოკუმენტების შესწავლის შედეგად ექსპერტი აცხადებს, რომ ექსპერტიზაზე წარდგენილ შემთხვევაში მძღოლმა ავტომანქანის მართვის დროს ყურადღება გადაიტანა სანთებელაზე და სიგარეტის მოწევის პროცედურაზე, რაც, როგორც ცნობილია, არ არის დაკავშირებული ავტომანქანის მართვასთან, რა დროსაც უყურადღებობის გამო ვეღარ გააკონტროლა მის წინ თანმხვედრი მიმართულებით მოძრავ ავტომანქანასთან მოძრაობის დისტანცია და ვერ დაიცვა საგზაო მოძრაობის წესები. ექსპერტი აღნიშნავს, რომ მძღოლმა, თავისი ქმედებით საგზაო მოძრაობის შესახებ საქართველოს კანონის მოთხოვნები, მათ შორის, ამ კანონის მე-20 მუხლის მე-2 და მე-7 პუნქტები; 21-ე მუხლის მე-5, მე-8 და 22-ე პუნქტები; 25-ე მუხლის მე-10 პუნქტის „ო“ და „პ“ ქვეპუნქტები; 33-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 პუნქტები.
5.10. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა წარმოდგენილი დასკვნა, რადგან ექსპერტი მიუთითებს მიზეზ-შედეგობრივ კავშირზე და იმაზე თუ კანონის რა ნორმები იქნა დაარღვეული მძღოლის მიერ. ზემოაღნიშნული კი სცილდება ექსპერტის კომპეტენციას, რადგან აღნიშნული სასამართლოს შეფასების/მსჯელობის საგანს წარმოადგენს, მით უფრო მაშინ, როცა ყოველი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა არ შეიძლება ჩაითვალოს უხეშ დარღვევად. შესაბამისად პალატა იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ექსპერტიზის დასკვნა არ არის სათანადოდ დასაბუთებული. მასში ძირითადად ციტირებულია კანონის ნორმები, მაგრამ არ არის ახსნილი ამ ნორმათა მიმართება სადაზღვევო შემთხვევის გამომწვევ ქმედებასთან.
5.11. საგარანტიო პირობებთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია და განმარტა, რომ საქმის მასალების თანახმად, მოსარჩელის დაზღვეული ავტომობილი შეძენილი იყო შპს „ა“-სთან დადებული 2019 წლის 12 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. ხელშეკრულების მიხედვით, ავტომობილზე ვრცელდებოდა სს „დ–ის“ ზოგადი საგარანტიო პირობები ახალი ავტომობილებისთვის, რომლის ვადაა 2 წელი; საგარანტიო პირობების მიხედვით შპს „ა–ს“ მიერ უნდა მომხდარიყო საგარანტიო მომსახურება, რაც გულისხმობს საქარხნო წუნის აღმოფხვრას. აღნიშნული ხელშეკრულების 4.5. პუნქტის მიხედვით, საგარანტიო პერიოდის განმავლობაში მყიდველი ვალდებულია მომსახურება მოახდინოს დროულად (...) და მხოლოდ გამყიდველის სერვის ცენტრში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გამყიდველს ენიჭება უფლება არ გაავრცელოს ავტომობილზე საგარანტიო მომსახურება.
5.12. მხარეთა შორის დადებული დაზღვევის ხელშეკრულების 5.15. პუნქტის თანახმად: თუ დაზღვევის ობიექტის ასაკი დაზღვევის მომენტისათვის აღემატება 3 წელს, მზღვეველი უფლებამოსილია თავისი სურვილისამებრ აირჩიოს ზარალის ოდენობის განსაზღვრის შესაბამისი შემკეთებელი სერვისცენტრი და/ან კალკულაცია ხარჯეფექტურობიდან გამომდინარე მოახდინოს ზარალის ოდენობის დაანგარიშება. იმავდროულად მზღვეველი უფლებამოსილია ანაზღაურება განახორციელოს მეორადი მოხმარების სათადარიგო ორიგინალი ან არაორიგინალი ნაწილებისათვის დადგენილი ფასით, ხოლო, დამზღვევის მიერ ახალი სათადარიგო ნაწილების მოთხოვნის შემთხვევაში, მზღვეველი უფლებამოსილია ანაზღაურება მოახდინოს, დაზიანებული ნაწილის, ან კონკრეტული სადაზღვევო შემთხვევის დადგომამდე არსებული ფასით, რომლის მიხედვითაც მზღვეველს წარმოეშვა ზარალის ანაზღაურების ვალდებულება, ზიანის დადგომამდე მდგომარეობისა და ცვეთის გათვალისწინებით. ამავდროულად, 3 წლამდე ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე დაზიანების შემთხვევაში, რომელთაც სხვადასხვა გარემოების გამო არ (ან აღარ) ეკუთვნის შესაბამისი სპეციალიზირებული ავტოცენტრის საგარანტიო მომსახურება, მზღვეველი უფლებამოსილია თავისი სურვილისამებრ აირჩიოს ზარალის ოდენობის განსაზღვრის შესაბამი შემკეთებელი სერვისცენტრი და/ან კალკულაცია და ხარჯეფექტურობიდან გამომდინარე მოახდინოს ზარალის ოდენობის დაანგარიშება. ამასთან შესაბამის სერვის ცენტრში შეკეთების შემთხვევაში მზღვეველი ანაზღაურების თანხას ურიცხავს პირდაპირ სერვის ცენტრს.
5.13. მოცემულ შემთხვევაში უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ მოპასუხის მიერ ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის შემდეგ მოსარჩელემ მიმართა შპს „ა–ს“, „დ–ის“ გენერალურ წარმომადგენელს საქართველოში, რომელიც ახორციელებს „მერსედეს- ბენცის“ ავტომობილების საგარანტიო და ტექნიკურ მომსახურებას. როგორც ზემოთ აღინიშნა მხარეთა შეთანხმებით, მოსარჩელე ვალდებული იყო ავტომობილის ტექნიკური მომსახურება განეხორციელებინა მხოლოდ გამყიდველის სერვის ცენტრში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გამყიდველს მინიჭებული ჰქონდა უფლება, არ გაევრცელებინა ავტომობილზე საგარანტიო მომსახურება. ვინაიდან მოპასუხემ უარი განუცხადა მოსარჩელეს ზიანის ანაზღაურებაზე, დაზღვეული ავტომობილისთვის მიყენებული ზიანის გამოსასწორებლად ტექნიკური მომსახურების სხვა მიმწოდებლისგან მიღების შემთხვევაში, მოსარჩელე დაკარგავდა საგარანტიო მომსახურების მიღების უფლებას. შესაბამისად, პალატა უსაფუძვლოდ მიიჩნევს აპელანტის პრეტენზიას საგარანტიო მომსახურებასთან მიმართებით.
5.14. აპელანტის განმარტებით მესამე პირისა და დამზღვევის ზიანის განხილვა სხვადასხვა პრინციპით ხდება და სასამართლო ვერ ჩაერევა მზღვეველის გადაწყვეტილებაში. მზღვეველი არაა შეზღუდული ზიანის ანაზღაურებისას გასცეს ანაზღაურება მესამე პირზე და არ გასცეს ანაზღაურება დამზღვევზე. ზემოხსენებულის პასუხად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ იმ შემთხვევაში თუ მოპასუხე/აპელანტი მხარე თვლიდა რომ არ არსებობდა მოსარჩელისთვის ზიანის ანაზღაურების საფუძველი, მზღვეველის ქმედება მესამე პირისთვის ზიანის ანაზღაურების თაობაზე საფუძველსმოკლებულია, რადგან სსკ-ის 842-ე მუხლის თანახმად მზღვეველი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, თუ დამზღვევმა გამოიწვია იმ გარემოების წარმოშობა, რისთვისაც მას ეკისრება პასუხისმგებლობა მესამე პირის წინაშე. ამასთან, ხელშეკრულების 4.4.15 და 4.4.16 პუნქტების თანახმად „მზღვეველი უფლებამოსილია მძღოლის და მგზავრთა უბედური შემთხვევისას, ასევე მესამე პირთა წინაშე დამზღვევის პასუხისმგებლობისას, დამზღვევის მიმართ ანაზღაურებაზე უარის თქმის შემთხვევაში იგივე საფუძვლით უარი განაცხადოს მესამე პირის ანაზღაურებაზეც“. მოცემულ შემთხვევაში მზღვეველის მიერ მიღებული იქნა გადაწყვეტილება მესამე პირის ავტომანქანის ზარალის ანაზღაურების თაობაზე, მაშინ როცა დამზღვევს უარი უთხრა ზიანის ანაზღაურებაზე, რაც კიდევ ერთხელ მიუთითებს მზღვეველის ვალდებულებაზე აანაზღაუროს ზიანი.
5.15. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების დასკვნები, და მოპასუხეს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა.
6. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი
6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 იანვრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.
6.2. კასატორის განმარტებით, დაზღვეული ავტომობილის მძღოლმა ლ.ი–მა ვერ უზრუნველყო უსაფრთხო გადაადგილება, კერძოდ სიგარეტის მოკიდების მიზნით დახედა სანთებელას და შეეჯახა წინ მოძრავ ავტომობილს, შესაბამისად დაარღვია გზის სავალ ნაწილზე სატრანსპორტო საშუალებათა განლაგების, მოძრაობის დაწყების ან/და მანევრირების წესები.
6.3. კასატორის განმარტებით, მხარეებმა ხელშეკრულებით და ხელშეკრულების ფარგლებში კანონმდებლობის საფუძველზე გამორიცხეს მზღვეველის ვალდებულება ისეთი სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას, როდესაც შედეგი გამოწვეულია დაზღვეულის მიერ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით.
6.4. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს მიერ შპს „ა–ის“ 2022 წლის 22 ივნისის ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის შეფასებას და მიიჩნევს, რომ სასამართლომ ფაქტობრივად გამორიცხა მსგავს დავებში ექსპერტიზის დასკვნის წარდგენის შესაძლებლობა და გაზიარება, ვინაიდან განმარტა, რომ დასკვნა დაუსაბუთებელია, ციტირებულია კანონის ნორმები და არ არის ახსნილი ამ ნორმათა მიმართება სადაზღვევო შემთხვევის გამომწვევ ქმედებებთან. აღნიშნულის საპასუხოს კასატორმა განმარტა, რომ დასკვნაში ახსნილია რომელი ნორმა დაირღვა, როგორ უნდა ემოქმედა მძღოლს და ჰქონდა თუ არა შესაძლებლობა აერიდებინა ავტოსაგზაო შემთხვევა. კასატორის შეფასებით სასამართლოს დასაბუთება ეწინააღმდეგება ექსპერტიზის დასკვნას რადგან ექსპერტიზის დასკვნა მიუთითებს მიზეზ-შედეგობრივ კავშირზე და მძღოლის მიერ კონკრეტული ნორმების დარღვევაზე.
6.5. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს მიერ ავტოსატრანსპორტო საშუალების მართვისას მძღოლის მიერ თამბაქოს მოხმარების საფრთხის შემცველად არ შეფასებას. განსახილველ შემთხვევაში მძღოლის ქმედება მასზე იყო დამოკიდებული და არა სხვა მოულოდნელ მოვლენაზე. მძღოლმა უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით დაარღვია სამოქალაქო ბრუნვისთვის დამახასიათებელი აუცილებელი ყურადღების მოთხოვნები, შესაბამისად ადგილი ჰქონდა უხეშ გაუფრთხილებლობას, რაც გამორიცხავს სადაზღვევო კომპანიის მიერ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას.
6.6. კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელე ვალდებული იყო ავტომობილის ტექნიკური მომსახურება განეხორციელებინა მხოლოდ გამყიდველის სერვის ცენტრში. მოპასუხის განმარტებით, თუ ყველა შემთხვევაში, მათ შორის ავტოსაგზაო შეთხვევის დროსაც, აუცილებლად ყველა ნაწილზე მომსახურება შპს „ა–ს“ ცენტრს უნდა გაეწია მაშინ აღნიშნული სპეციალურად უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულებაში გათვალისწინებული. ასეთი ჩანაწერის არარსებობის პირობებში კი ვერ დადასტურდება ის პირობა, რომ მოსარჩელეს დაზღვეული ავტომობილის ყველა ნაწილი შპს „ა–ს“ ცენტრში უნდა გამოეცვალა.
6.7. კასატორის მორიგი პრეტენზიის თანახმად, მატერიალური ზიანის ოდენობის ნაწილში სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის მომზადებისას ექსპერტმა შეისწავლა მოწოდებული დოკუმენტები, ფოტომასალა და შპს „ა–ს“ მიერ შედგენილი ინვოისი, სადაც მითითებულია ავტომობილის აღდგენისთვის საჭირო სათადარიგო ნაწილების ღირებულება, რომელთა ღირებულებაც გადამოწმდა 4 სხვადასხვა ავტო შემკეთებელ სერვიცენტრში. შესაბამისად ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით დაზღვეულ ავტომობილზე მიყენებული მატერიალური ზიანი შეადგენს 14 922 ლარს ხოლო გამოცვლილი ავტონაწილების სარეალიზაციო საბაზრო ღირებულება 2000 ლარს.
7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 2 მაისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის თანახმად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
8. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:
9. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.
11. მოცემულ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 799.1 „დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა აუნაზღაუროს დამზღვევს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. მყარად დადგენილი სადაზღვევო თანხით დაზღვევისას მზღვეველი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო თანხა ან შეასრულოს სხვა შეპირებული მოქმედება“, 829-ე მუხლის თანახმად, მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით. ამავე კოდექსის 820-820-ე მუხლების თანახმად, ზიანის დაზღვევისას მზღვეველმა ზიანი უნდა აანაზღაუროს ფულით. მზღვეველი ზიანს ანაზღაურებს მხოლოდ სადაზღვევო თანხის ფარგლებში.
12. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით მოპასუხეს/კასატორს ასეთი დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია.
13. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.
14. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი, მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“ (იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016 წ., გვ.3-4).
15. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ; N ას- 1027-2020, 27.11.2020წ; N ას-634-2021, 4.11.2021წ; N ას-1363-2021, 5.04.2022წ; N ას-1183-2022, 23.12.2022წ; N ას-1572-2022, 5.05.2023წ.; Nას-1449-2023, 9.02.2024წ.; N ას- 1044-2022, 17.10.20204წ.; N ას- 313-2024, 8.11.2024წ.; N ას-852-2024, 22.11.2020წ.; N ას-1038-2024, 11.10.2024წ.; N ას- 1324-2024, 13.12.2024წ.; N ას- 1202-2024, 13.12.2024წ.; N ას-24-2024, 26.12.2024წ.).
16. დაზღვევის ხელშეკრულება ორმხრივი, სასყიდლიანი და რეალური ხელშეკრულებაა. ამასთან, დაზღვევის ხელშეკრულება ორმხრივ მავალდებულებელი ხელშეკრულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ დამზღვევი მოვალეა გადაიხადოს სადაზღვევო შენატანი, ხოლო მზღვეველი მოვალეა აანაზღაუროს სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანი. დაზღვევის ხელშეკრულების საგანია მზღვეველის მიერ დამზღვევისათვის სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უზრუნველყოფა. დამზღვევისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ზიანი გამოწვეულია მხარეთა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სადაზღვევო შემთხვევის დადგომით და არ არსებობს შემთხვევის ანაზღაურების გამომრიცხავი გარემოება.
17. სსკ-ის 829-ე მუხლიდან გამომდინარე, მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით. ამასთანავე, შესაძლებელია, რომ თავად ხელშეკრულება შეიცავდეს საგამონაკლისო დათქმებს, ასეთ დროს, „ხელშეკრულებაში საგამონაკლისო ნორმების იმპლემენტაციის დანიშნულებაა ამომწურავად განისაზღვროს იმ გარემოებათა/ქმედებათა წრე, რაც მზღვეველის პასუხისმგებლობას გამორიცხავს, ყველა სხვა შემთხვევა კი დამზღვევის ინტერესების სასარგებლოდ უნდა გადაწყდეს. საგამონაკლისო შემთხვევების გაფართოების დაშვება ეწინააღმდეგება ხელშეკრულებაში ამგვარი დათქმების ჩართვის მიზანს. მხარეები თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში დებენ რა ხელშეკრულებას, თავადვე განსაზღვრავენ სახელშეკრულებო ურთიერთობების იმპერატიულ და დისპოზიციურ წესებს, რომელსაც ორივე მხარე განუხრელად უნდა დაემორჩილოს და იცავდეს. საგამონაკლისო დათქმები სადაზღვევო ხელშეკრულების სწორედ იმპერატიულ დანაწესთა იმ წყებას მიეკუთვნება, რომელიც სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებისათვის დაუშვებლად მიჩნეულ ქმედებათა სრულ სპექტრს განსაზღვრავს“ (იხ. სუსგ-ები №ას-1147-1067-2017, 29.12.2017 წ.; N ას-462-2022, 24.06.2022წ.; №ას-823-2022 16.01.2024წ.; №ას-838-2024 27.09.2024წ.; №ას-1508-2024, 17.02.2025წ.; №ას-715-2024 28.02.2025წ.).
18. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სადაზღვევო შემთხვევა გამოწვეული არ იყო დამზღვევი კომპანიის მძღოლის ლ.ი–ის უხეში გაუფრთხილებლობით.
19. მართალია კანონმდებლობით განსაზღვრულია, რომ განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული შემთხვევის დაზღვევა არ ხდება და მზღვეველი დამდგარ ზიანს არ ანაზღაურებს, თუმცა აღნიშნული დათქმა არ ნიშნავს, რომ ყოველი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევა უხეშ გაუფრთხილებლობად ჩაითვალოს, რადგან ყოველი სამართალდარღვევა განსხვავებული ბრალის მატარებელია. დამზღვევმა და მზღვეველმა სწორედ აღნიშნულიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების 7.7. პუნქტით განსაზღვრეს, რომ სადაზღვევო ანაზღაურება არ გაიცემა, თუ ავტოტრანსპორტისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეულია: ა) ავტოტრანსპორტის მართვისას ალკოჰოლური, ნარკოტიკული ფსიქოტროპული საშუალებების ზემოქმედების მდგომარეობაში ყოფნისას ან იმ სამკურნალო პრეპარატების მიღებისას, რომლებიც უკუჩვენებაშია ავტოტრანსპორტის მართვასთან, მიუხედავად ბრალეული მხარისა (დამზღვევის ან მესამე პირისა). ასევე საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობის (მათ შორის, „საგზაო მოძრაობის შესახებ“ კანონის) თანახმად, მზღვეველს უფლებამოსილებას ანიჭებს, უარი თქვას სადაზღვევო ანაზღაურებაზე.
20. სამოქალაქო კანონმდებლობა არ იძლევა უხეში გაუფრთხილებლობის ლეგალურ დეფინიციას. ამდენად, მისი არსებობა უნდა დადგინდეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი და ლოგიკური შეფასების შედეგად. მძღოლის უხეში გაუფრთხილებლობა არის მეტისმეტი დაუდევრობა, უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებს ის, ვინც თავისი მოქმედებით აუცილებელ ყურადღებას არ იჩენს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით.
21. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, გამორიცხვის მეთოდით, მარტივ გაუფრთხილებლობად შეფასდება ყველა ის მოქმედება, რომელიც არ წარმოადგენს აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას, როგორიცაა: დაშვებული სიჩქარის 80-100%-ით გადაჭარბება, უმიზეზოდ საპირისპირო მოძრაობის ზოლში გადასვლა, ქარაფშუტულად, სათანადო გათვლების გარეშე, დაკავებული ზოლიდან გამოსვლით იმავე ზოლში თანმხვედრი მიმართულებით წინ მოძრავი ერთი ან რამდენიმე სატრანსპორტო საშუალების გადასწრება, საზოგადოებრივი ტრანსპორტის, ასევე სახანძრო და სხვა სპეციალური ტრანსპორტისათვის გზის არდათმობა, ავტომანქანის სამართავად გადაცემა მართვის უფლების არმქონე, ან არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფი მესამე პირისათვის და ა.შ. (იხ. სუსგ №ას-1306-1226-2015, 1.7.2016 წ.).
22. ერთ-ერთ საქმეში (N ას-625-2019, 09.12.2021 წ.) საკასაციო სასამართლომ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოიწვია მძღოლის ბრალეულმა ქმედებამ - უხეშმა გაუფრთხილებლობამ, რაც გამოიხატა ავტომანქანის სიჩქარის არასწორ შერჩევასა და მანევრირების წესების დარღვევაში, 2.5 წამის განმავლობაში ავტომობილის უყურადღებოდ დატოვებაში, რა დროსაც იგი გადავიდა მოძრაობის საწინააღმდეგო ზოლში და შეეჯახა გზის საპირისპირო ზოლის მიმდებარე მიწის საფარზე გაჩერებულ ავტომანქანას. საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა კასატორის მოსაზრება, რომ საგზაო მოძრაობის წესების ასეთი დარღვევა შეიძლება შეფასდეს მარტივ გაუფრთხილებლობად. მოცემულ შემთხვევაში დამრღვევის მხრიდან ადგილი ჰქონდა აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას, რაც სადაზღვევო კომპანიის მიერ ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის საფუძველია.
23. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ განმარტა სსკ-ის 829-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსის კონტექსტში, „უხეში გაუფრთხილებლობის“ დეფინიცია, მაგ. საქმეში №ას-1479-2019, 21.01.2020წ., სადაც სადაზღვევო კომპანია მიუთითებდა მძღოლის უხეშ გაუფრთხილებლობაზე, როგორც ზარალის ანაზღაურების გამომრიცხველ გარემოებაზე, დადგინდა, რომ მძღოლის ბრალეულობა გამოიხატა სწორედ მარტივ გაუფრთხილებლობაში და არა განზრახვასა თუ უხეშ გაუფრთხილებლობაში. ამგვარი დასკვნა დაეფუძნა საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტებს: (ა) დაზღვეულ ავტომობილს მართავდა უფლებამოსილი მძღოლი; (ბ) ავტოსაგზაო შემთხვევა მოხდა სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას; (გ) ავტოსაგზაო შემთხვევისას მძღოლი იმყოფებოდა ფხიზელ მდგომარეობაში; (დ) მძღოლი მოძრაობდა დასაშვები სიჩქარით საკუთარ ზოლში; (ე) შემთხვევა მოხდა ღამით, უამინდობისას; (ვ) ავტოსაგზაო შემთხვევისას მძღოლს არ აღენიშნებოდა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება. ამ ფაქტების ერთობლიობა, საქმის მასალების გათვალისწინებით, იძლევა დამზღვევის მოქმედების მარტივ და არა უხეშ გაუფრთხილებლობად შეფასების საშუალებას. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი შემთხვევის ადგილის სქემის მიხედვით, მძღოლი მოძრაობდა მის სავალ ზოლში. არ იყო წარმოდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა შემთხვევის დროს მძღოლის მხრიდან გადაჭარბებული სიჩქარით მოძრაობა ან/და მისი ალკოჰოლური თრობის ქვეშ ყოფნა.
24. სსკ-ი 829-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მზღვეველის პასუხისმგებლობა მხოლოდ მარტივი გაუფრთხილებლობით მიღებული ზიანისათვის დგება. გამორიცხვის მეთოდით, მარტივ გაუფრთხილებლობად შეფასდება ყველა ის მოქმედება, რომელიც არ წარმოადგენს აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე დარღვევას, როგორიცაა: უმიზეზოდ საპირისპირო მოძრაობის ზოლში გადასვლა, დაუდევრად, სათანადო გათვლების გარეშე, დაკავებული ზოლიდან გამოსვლით იმავე ზოლში თანმხვედრი მიმართულებით წინ მოძრავი ერთი ან რამდენიმე სატრანსპორტო საშუალების გადასწრება, საზოგადოებრივი ტრანსპორტის, ასევე სახანძრო და სხვა სპეციალური ტრანსპორტისათვის გზის არ დათმობა, ავტომანქანის სამართავად გადაცემა მართვის უფლების არმქონე ან არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფი მესამე პირისათვის და ა.შ. (შეად. სუსგ-ას №ას-1306-1226-2015, 01.07.2016 წ.).
25. ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების 1:301-ე მუხლის III ნაწილის თანახმად, „განზრახ ქმედებად ითვლება პირის გაცნობიერებული ქცევა, რომელიც გამიზნულად (შეგნებულად) მიმართულია ქმედების სამართლებრივი შედეგების წარმოშობისაკენ, ასევე, უხეში გაუფრთხილებლობით განხორციელებული ქმედებაც, რომლის დროსაც, პირი ითვალისწინებს თავისი ქცევის მოსალოდნელ სამართლებრივ შედეგს, მართალია, მიზანმიმართულად არ მიისწრაფვის, მაგრამ გულგრილად ეკიდება მის დადგომას. ამის საპირისპიროდ, მარტივი გაუფრთხილებლობისას პირი არ აცნობიერებს თავისი ქცევის შესაძლო სამართლებრივ შედეგს და, შესაბამისად, ეს არ ჩაითვლება განზრახ ქმედებად”. ამრიგად, ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპები ერთმანეთისაგან განასხვავებს განზრახ და მარტივ გაუფრთხილებლობას. ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპებში განვითარებული პოზიციის მიხედვით, განზრახვა და უხეში გაუფრთხილებლობა აუცილებლად გულისხმობს მხარის გაცნობიერებულ ქმედებას (იხ., სუსგ №ას-1479-2019, 21.01.2020 წ., პ.53).
26. განსხილველ დავაში, ხელშეკრულების 7.7 პუნქტი ითვალისწინებს საგამონაკლისო შემთხვევებს, რომელიც არ ანაზღაურდება მზღვეველის მიერ. აღნიშნული მუხლის არც ერთ პუნქტით არ არის დადგენილი სსკ-ის 829-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევებისგან განსხვავებული მოწესრიგება და ხელშეკრულებით დამზღვევის ბრალეულობის შემთხვევაში ანაზღაურებას არ ექვემდებარება მხოლოდ განზრახვა ან უხეში გაუფრთხილებლობა. სწორედ ასეთი მოქმედებები განიხილება სადავო ხელშეკრულებითაც „მეტისმეტ დაუდევრობად და აუცილებელ ყურადღების არ გამოჩენად უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით“.
27. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, რისკი რომელიც თავის თავზე აიღო სადაზღვევო კომპანიამ საკმაოდ ფართო იყო. მხარეთა მიერ უხეში გაუფრთხილებლობა, აუცილებელი ყურადღებიანობის მაღალი ხარისხი, განხილულია როგორც მძღოლის სუბიექტური დამოკიდებულებით და მისი მოქმედებით აშკარა უყურადღებობის გამოხატვა ელემენტარული მოთხოვნების მიმართ. ხოლო მძღოლის მიერ სიგარეტის მოკიდება, არ შეიძლება შეფასდეს მსგავსი ხარისხის უყურადღებობად და არ შეესაბამება ხელშეკრულებით განსაზღვრულ შემთხვევებს. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ ზოგიერთ შემთხვევაში მძღოლის ამგვარი ქმედება შესაძლოა არც კი იყოს დამოკიდებული მძღოლის ნებაზე და არაცნობიერად, ინსტინქტურად ხდებოდეს. მოცემული საქმის ვითარებიდან გამომდინარე, სიგარეტის მოკიდება და საჭის ერთი ხელით მართვა არ მიუთითებს, რომ მძღოლმა აუცილებელი ყურადღებიანობა არ გამოიჩინა.
28. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მარტივ გაუფრთხილებლობაში მოიაზრება, იმგვარი წინდახედულობის გამოჩენა რომელსაც უნდა იჩენდეს ფრთხილი ადამიანი ანალოგიური შემთხვევების დროს და ზოგიერთ შემთხვევაში ვერ ხდება მისი გათვალისწინება. სწორედ ასეთ შემთხვევას განეკუთვნება მოცემული სადავო შემთხვევა.
29. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა არ იძლევა უხეში გაუფრთხილებლობის ლეგალურ დეფინიციას. შესაბამისად, მისი არსებობისთვის ყოველი კონკრეტული შემთხვევა ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს მისი გამომწვევი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით. მძღოლის უხეშ გაუფრთხილებლობად შეიძლება შეფასდეს ზედმეტი დაუდევრობა, რომელიც განმარტებულია უზენაესი სასამართლოს ზემოხსენებულ განჩინებებში. უხეში გაუფრთხილებლობით მოქმედებს ის, ვინც თავისი მოქმედებით აუცილებელ ყურადღებას არ იჩენს უჩვეულოდ მაღალი ხარისხით.
30. განსხილველ შემთხვევაში, 2021 წლის 12 აპრილს, ქ. თბილისში, .......... გამზირზე მოხდა საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევა. დაზღვეული სატრანსპორტო საშუალება, რომელსაც მართავდა მძღოლი ლ.ი–ი, შეეჯახა მის თანმხვედრი მიმართულებით მოძრავ სატვირთო ავტომობილს. სატვირთო ავტომობილს დაუზიანდა უკანა მარცხენა მხარე, დაზღვეულ ავტომობილს – წინა მხარე. საგზაო სატრანსპორტო შემთხვევასთან დაკავშირებით ლ.ი–ის მიმართ გამოწერილ იქნა ელექტრონული საჯარიმო ქვითარი საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე-10 ნაწილით გათვალისწინებული სამართალდარღვევის ჩადენის გამო. სამართალდარღვევის დროს დაზღვეული ავტომანქანის მძღოლ ლ.ი–ს არ ჰქონდა მიღებული ალკოჰოლი.
31. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმეში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა, საქართველოს კანონმდებლობისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრებები და დაასკვნა, რომ დამზღვევის პოზიცია მძღოლის უხეშ გაუფრთხილებლობაზე მითითებასა და ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის თაობაზე, უსაფუძვლოა.
32. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზიის თანახმად, სასამართლომ შპს „ა–ის“ 2022 წლის 22 ივნისის ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნა არასწორად შეაფასა და ფაქტობრივად გამორიცხა მსგავს დავებში ექსპერტიზის დასკვნის წარდგენის შესაძლებლობა და გაზიარება. კასატორი არ დაეთანხმა სასამართლოს შეფასებას, რომ დასკვნა დაუსაბუთებელი იყო, ციტირებული იყო კანონის ნორმები და არ იყო ახსნილი ნორმათა შესაბამისობა სადაზღვევო შემთხვევის გამომწვევ ქმედებასთან. აღნიშნული საპირისპიროდ მოპასუხემ განმარტა, რომ წარმოდგენილ დასკვნაში ახსნილი იყო კანონმდებლობის კონკრეტული მოთხოვნების დარღვევა, ასევე მითითებული იყო როგორ უნდა ემოქმედა მძღოლს დამდგარი შედეგის თავიდან ასაცილებლად.
33. მოპასუხის/კასატორის მიერ წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულია, რომ ავტო-საგზაო შემთხვევაში დამნაშავე ავტომობილის მძღოლს არ ჰქონდა მნიშვნელოვანი შემაფერხებელი გარემოებები, ავტომობილი უნდა ემართა საგზაო მოძრაობის შესახებ საქართველოს კანონით დადგენილი მოთხოვნების შესაბამისად და არ უნდა განეხორციელებინა ქმედებები, რომლებიც დაკავშირებული არ არის ავტომობილის მართვასთან, მაგრამ ავტომობილის მართვისას მძღოლმა გამოიჩინა უყურადღებობა, გულგრილობა, მეტისმეტი დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია ავტო- საგზაო შემთხვევა. ამასთან, დოკუმენტების შესწავლის შედეგად ექსპერტი აცხადებს, რომ ექსპერტიზაზე წარდგენილ შემთხვევაში, მძღოლმა ავტომანქანის მართვის დროს ყურადღება გადაიტანა სანთებელაზე და სიგარეტის მოწევის პროცედურაზე, რაც, როგორც ცნობილია, არ არის დაკავშირებული ავტომანქანის მართვასთან, რა დროსაც უყურადღებობის გამო ვეღარ გააკონტროლა მის წინ თანმხვედრი მიმართულებით მოძრავ ავტომანქანასთან მოძრაობის დისტანცია და ვერ დაიცვა საგზაო მოძრაობის წესები. ექსპერტი აღნიშნავს, რომ მძღოლმა, თავისი ქმედებით საგზაო მოძრაობის შესახებ საქართველოს კანონის მოთხოვნები, მათ შორის, ამ კანონის მე-20 მუხლის მე-2 და მე-7 პუნქტები; 21-ე მუხლის მე-5, მე-8 და 22-ე პუნქტები; 25-ე მუხლის მე-10 პუნქტის „ო“ და „პ“ ქვეპუნქტები; 33-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 პუნქტები.
34. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ხსენებულ დასკვნაში ექსპერტმა მიუთითა როგორც ავტოსაგზაო შემთხვევის გამომწვევ გარემოებებზე, ისე მძღოლის მიერ კონკრეტული კანონის ნორმების დარღვევაზე, თუმცა ჩადენილი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევისას, სსკ-ის 829-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსის კონტექსტში, მძღოლის მხრიდან მარტივ გაუფრთხილებლობას ჰქონდა ადგილი, თუ უხეშ გაუფრთხილებლობას, სამართლებრივი შეფასების/მსჯელობის კატეგორიაა და წარმოადგენს სწორედ სასამართლოს კომპეტენციას.
35. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ექსპერტის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს (იხ. სუსგ-ები №ას-940-2021, 01.12.2021 წ.; №ას-607-2022, 15.02.2023წ.; №ას-1138-2023, 26.12.2023წ; Nას-637-2024, 24.07.2024წ.). დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებიდან გამომდინარე, ექსპერტიზის ჩატარება და დასკვნის სასამართლოში წარდგენა მხარის საპროცესო უფლებაა. საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. რაც შეეხება ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას, იგი თანაბარი იურიდიული ძალის მქონეა საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან მიმართებით. ამ შემთხვევაშიც სსსკ-ის 105-ე მუხლის მიხედვით, მოქმედებს მტკიცებულებათა სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების პრინციპი. სსსკ-ის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ სასამართლოსათვის არც ერთი მტკიცებულება არ არის წინასწარ სავალდებულო. აღნიშნული ნორმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ექსპერტის დასკვნასთან მიმართებით. სსსკ-ის 172-ე მუხლის მიხედვით, მოსამართლე არ არის დამოკიდებული ექსპერტის აზრზე. ექსპერტის დასკვნისათვის, როგორც მტკიცებულების წყაროსათვის, მნიშვნელოვანია, რომ ის წარმოადგენდეს საპროცესო კოდექსით ნორმატიულად დადგენილ წესებს დაქვემდებარებულ დოკუმენტს, ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევ მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტალებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. ექსპერტის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი. ამასთან, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე (იხ. სუსგ-ები: №ას-1152-2021, 31.01.2022 წ.; №ას-666-2022, 07.07.2022წ.; ას-1038-2022, 20.07.2023წ.; №ას-687-2021, 16.05.2024წ; N ას-637-2024, 26.07.2024წ.).
36. საგარანტიო პირობებთან დაკავშირებით კასატორის პრეტენზიაზე საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საქმის მასალების თანახმად, მოსარჩელის დაზღვეული ავტომობილი შეძენილი იყო შპს „ა“-სთან დადებული 2019 წლის 12 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. ხელშეკრულების მიხედვით, ავტომობილზე ვრცელდებოდა სს „დ–ის“ ზოგადი საგარანტიო პირობები ახალი ავტომობილებისთვის, რომლის ვადაა 2 წელი; საგარანტიო პირობების მიხედვით შპს „ა–ს“ მიერ უნდა მომხდარიყო საგარანტიო მომსახურება, რაც გულისხმობს საქარხნო წუნის აღმოფხვრას. აღნიშნული ხელშეკრულების 4.5. პუნქტის მიხედვით, საგარანტიო პერიოდის განმავლობაში მყიდველი ვალდებულია მომსახურება მოახდინოს დროულად (...) და მხოლოდ გამყიდველის სერვის ცენტრში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გამყიდველს ენიჭება უფლება არ გაავრცელოს ავტომობილზე საგარანტიო მომსახურება.
37. მხარეთა შორის დადებული დაზღვევის ხელშეკრულების 5.15. პუნქტის თანახმად: თუ დაზღვევის ობიექტის ასაკი დაზღვევის მომენტისათვის აღემატება 3 წელს, მზღვეველი უფლებამოსილია თავისი სურვილისამებრ აირჩიოს ზარალის ოდენობის განსაზღვრის შესაბამისი შემკეთებელი სერვისცენტრი და/ან კალკულაცია ხარჯეფექტურობიდან გამომდინარე მოახდინოს ზარალის ოდენობის დაანგარიშება. იმავდროულად მზღვეველი უფლებამოსილია ანაზღაურება განახორციელოს მეორადი მოხმარების სათადარიგო ორიგინალი ან არაორიგინალი ნაწილებისათვის დადგენილი ფასით, ხოლო, დამზღვევის მიერ ახალი სათადარიგო ნაწილების მოთხოვნის შემთხვევაში, მზღვეველი უფლებამოსილია ანაზღაურება მოახდინოს, დაზიანებული ნაწილის, ან კონკრეტული სადაზღვევო შემთხვევის დადგომამდე არსებული ფასით, რომლის მიხედვითაც მზღვეველს წარმოეშვა ზარალის ანაზღაურების ვალდებულება, ზიანის დადგომამდე მდგომარეობისა და ცვეთის გათვალისწინებით. ამავდროულად, 3 წლამდე ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე დაზიანების შემთხვევაში, რომელთაც სხვადასხვა გარემოების გამო არ (ან აღარ) ეკუთვნის შესაბამისი სპეციალიზირებული ავტოცენტრის საგარანტიო მომსახურება, მზღვეველი უფლებამოსილია თავისი სურვილისამებრ აირჩიოს ზარალის ოდენობის განსაზღვრის შესაბამი შემკეთებელი სერვისცენტრი და/ან კალკულაცია და ხარჯეფექტურობიდან გამომდინარე მოახდინოს ზარალის ოდენობის დაანგარიშება. ამასთან შესაბამის სერვის ცენტრში შეკეთების შემთხვევაში მზღვეველი ანაზღაურების თანხას ურიცხავს პირდაპირ სერვის ცენტრს.
38. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის მიერ ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის შემდეგ მოსარჩელემ მიმართა შპს „ა–ს“, „დ–ის“ გენერალურ წარმომადგენელს საქართველოში, რომელიც ახორციელებს „მერსედეს ბენცის“ ავტომობილების საგარანტიო და ტექნიკურ მომსახურებას. როგორც ზემოთ აღინიშნა მხარეთა შეთანხმებით, მოსარჩელე ვალდებული იყო ავტომობილის ტექნიკური მომსახურება განეხორციელებინა მხოლოდ გამყიდველის სერვის ცენტრში, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გამყიდველს მინიჭებული ჰქონდა უფლება, არ გაევრცელებინა ავტომობილზე საგარანტიო მომსახურება. ვინაიდან მოპასუხემ უარი განუცხადა მოსარჩელეს ზიანის ანაზღაურებაზე, დაზღვეული ავტომობილისთვის მიყენებული ზიანის გამოსასწორებლად ტექნიკური მომსახურების სხვა მიმწოდებლისგან მიღების შემთხვევაში, მოსარჩელე დაკარგავდა საგარანტიო მომსახურების მიღების უფლებას.
39. ყოვლივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ კასატორის პრეტენზია მოსარჩელის მიერ საგარანტიო მომსახურებასთან მიმართებით, დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. საკასაციო სასამართლო ასევე არ ეთანხმება მოპასუხის პრეტენზიას ასანაზღაურებელი მატერიალური ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ მოსარჩელესა და შპს “ა–ს” შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელე დაზღვეული ავტომობილის მიყენებული ზიანის გამოსასწორებლად ტექნიკური მომსახურების სხვა მიმწოდებლისგან მიღების შემთხვევაში, დაკარგავდა საგარანტიო მომსახურების მიღების უფლებას, შესაბამისად ის ვალდებული იყო ესარგებლა შპს “ა–ას” მომსახურებით.
40. მოსარჩელემ მის მიერ მოთხოვნილი ზიანის ოდენობა განსაზღვრა ავტომანქანის შეკეთების სამუშაოს გამწევი ორგანიზაციის ინვოისის საფუძველზე, შესაბამისად მიუხედავად იმისა, რომ ამ ინვოისში მითითებული თანხას კასატორი არ ეთანხმებოდა, მან მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საპირწონე მტკიცებულება ვერ წარმოადგინა. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ვერც კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას გაიზიარებს.
41. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არ აქვს წარმატების პერსპექტივა.
42. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.
43. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
44. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.
45. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
46. პროცესის ხარჯები
46.1. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან, საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, მოსრჩელეს - 891,55 ლარის 70% 624,85 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს „ს.კ.უ–ის“ საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;
2. კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ, საკასაციო საჩივარზე, სახელმწიფო ბაჟის სახით, სს „ტერაბანკში“ 2024 წლის 23 აპრილს, N6079185 საგადახდო დავალებით გადახდილი 891.55 ლარის 70% 624,85 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი
მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე
ეკატერინე გასიტაშვილი
