ბს-1082-1031(კ-06) 25 ივლისი, 2007 წ.

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემადგენლობა:

ნინო ქადაგიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მაია ვაჩაძე, ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა – მხარეთა დასწრების გარეშე

კასატორიები: გარდაბნის რაიონის ქ. თბილისის სანერგე მეურნეობის დასახლების მცხოვრებლები: ტ. შ-ი, წ-ი, გ-ის და სხვები (სულ 41)

მოწინააღმდეგე მხარეები: გარდაბნის რაიონის გამგეობა; სოფელ ნორიოს საკრებულო

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 3 ოქტომბრის განჩინება

დავის საგანი – ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2005 წლის 4 ივლისს გარდაბნის რაიონის ქ. თბილისის სანერგე მეურნეობის დასახლების მცხოვრებლებმა: ტ. შ-მა. ვ. ს-მა, გ. ს-მა და სხვებმა სასარჩელო განცხადებით მიმართეს გარდაბნის რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების - გარდაბნის რაიონის გამგეობისა და სოფელ ნორიოს საკრებულოს მიმართ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის თაობაზე.

მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 10 მარტის ¹290 დადგენილების მე-6 პუნქტის თანახმად, სოფლად მუდმივად მცხოვრებ და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულ მოქალაქეებს უნდა მიეცეთ მიწის ნაკვეთები საკუთრებაში ზღვრული ნორმით, ადგილობრივი ბუნებრივი პირობებისა და შესაძლებლობების გათვალისწინებით.

მოსარჩელეების აღნიშვნით, მითითებული დადგენილების შესაბამისად, როდესაც ადგილობრივმა საკრებულოებმა დაიწყეს მიწების განაწილება, აღმოჩნდა, რომ ნორიოს საკრებულოს გამოცემული ჰქონდა ადმინისტრაციული აქტი იმის თაობაზე, თითქოს სანერგე მეურნეობის მოსახლეობამ ჩაატარა საერთო კრება და ერთხმად უარი განაცხადეს მიწის ნაკვეთების შევსებაზე. მოსახლეობის ნაწილის მიერ შეტანილ იქნა სარჩელი გარდაბნის რაიონულ სასამართლოში ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე, რაც სასამართლოს 2003 წლის 2 ივლისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი ნორიოს საკრებულოს მიერ გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, რის საფუძველზეც სანერგე მეურნეობის მცხოვრებლებს უარი ეთქვათ დამატებითი მიწის ნაკვეთების მიღებაზე. ნორიოს საკრებულოს დაევალა გამოეცა ინდივიდუალური აქტები მიწის ნაკვეთების დამატებით გამოყოფასთან დაკავშირებით.

მოსარჩელეები ასევე აღნიშნავდნენ, რომ ზემოაღნიშნული სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე განცხადებით მიმართეს ნორიოს საკრებულოს გამგებელს და ითხოვეს მიწის ნაკვეთების შევსება, როგორც სანერგე მეურნეობის მუდმივმა მაცხოვრებლებმა, მაგრამ საკრებულომ მათი მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა იმ მოტივით, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილება ვრცელდებოდა 74 ოჯახზე და მიწის რეფორმა დამთავრებული იყო. მათ ნორიოს საკრებულოს უარი გაასაჩივრეს გარდაბნის რაიონის გამგეობაში, საიდანაც მიიღეს ანალოგიური პასუხი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეები ითხოვდნენ, გარდაბნის რაიონის გამგეობას დავალებოდა ადმინისტრაციული აქტების გამოცემა, რომლითაც მოსარჩელეებს მიწის ნაკვეთები 1,25 ჰა-მდე, ანუ ზღვრულ ნორმამდე შეევსებოდათ.

გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს გარდაბნის რაიონის ქ. თბილისის სანერგე მეურნეობის დასახლების მცხოვრებლებმა: ტ. შ-მა. ვ. ს-მა, გ. ს-მა და სხვებმა (სულ 62 პირი), რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 3 ოქტომბრის განჩინებით ტ. შ-ის, ვ. ს-ის, გ. ს-ის და სხვათა (სულ 62 პირი) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გარდაბნის რაიონული სასამართლოს 2005 წლის 4 აგვისტოს გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ აპელანტები არიან გარდაბნის რაიონის ქ. თბილისის სანერგე მეურნეობის დასახლების მცხოვრებლები.

მოსარჩელეებმა, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 10 მარტის ¹290 დადგენილების შესაბამისად, სოფელ ნორიოს საკრებულოს მიმართეს ნაკვეთების ზღვრულ ოდენობამდე შევსების თაობაზე ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის მოთხოვნით, რაც არ იქნა დაკმაყოფილებული. მითითებული უარი გაასაჩივრეს გარდაბნის რაიონის გამგეობაში და ამ უკანასკნელის მიერ მათი მოთხოვნა ასევე არ იქნა დაკმაყოფილებული.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ “სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ" საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48 დადგენილების თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადავიდა კერძო საკუთრებაში. ამასთან, ადგილობრივი პირობებისა და შესაძლებლობების გათვალისწინებით, მიზანშეწონილად ჩაითვალა საკარმიდამო ფართობის გადიდება ბარში და ზეგანზე 0,75 ჰა-მდე, ხოლო მთაში 3 ჰა-მდე.

საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 10 მარტის ¹290 დადგენილებით გაიზარდა მიწის ნაკვეთების დაწესებული ზღვრული ნორმები _ სოფლად მუდმივად მცხოვრები და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული მოქალაქეებისათვის ბარისა და ზეგანის რაიონებში 1 ჰა-მდე, ხოლო რაიონებში შესაძლებლობის ფარგლებში 1.25 ჰა-მდე.

დასახელებული დადგენილების შესრულება სააპელაციო სასამართლოს აღნიშვნით, ხორციელდებოდა სოფლის (დაბის) მმართველობის ადგილობრივი ორგანოების მიერ საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის სახელმწიფო კომიტეტის სათანადო აქტით. ამ მიზნით სოფლის საკრებულოებთან შექმნილი იყო მიწის რეფორმის კომისია, რომლის მიერ ფორმირდებოდა მოქალაქეებზე გასაცემი მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი, რისი რეგისტრაციაც ხდებოდა მიწის მართვის სამმართველოში.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ აპელანტებს მიწის რეფორმის მიმდინარეობის პერიოდში შესაბამისი პროცედურის დაცვით გადაცემული აქვთ მიწის ნაკვეთები.

“სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ" კანონის (1996 წლის 22 მარტი) ამოქმედების თაობაზე საქართველოს პარლამენტის 1996 წლის 22 მარტის ¹66 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთს კაბნეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48 და 1992 წლის 10 მარტის ¹290 დადგენილებების მოთხოვნების შესაბამისად, საქართველოს მოქალაქეთა კომლებისათვის, ოჯახებისათვის გაცემული მიწის ნაკვეთები, აგრეთვე 1992 წლამდე მათ კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები გამოცხადდა მათ კერძო საკუთრებად. ამ დადგენილებით და მასში 1998 წლის 20 მარტს შეტანილი ცვლილებების შესაბამისად, ოჯახებს, მიწის ნაკვეთი უნდა გადასცემოდათ 1999 წლის 1 იანვრამდე, ხოლო 1998 წლის დეკემბერში საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთების შესაბამისი დოკუმენტაცია უნდა გაფორმებულიყო 1999 წლის 1 თებერვლამდე, ანუ ეს უკანასკნელი განისაზღვრა მიწის რეფორმის დამთავრების თარიღად, რის შემდეგ სახელმწიფოს მიერ მიწის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა არ ხორციელდებოდა.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელეებს მართებულად ეთქვათ უარი სარჩელზე ადმინისტრაციული აქტების გამოცემის თაობაზე, ვინაიდან მიწის ნაკვეთების ზღვრულ ოდენობამდე შევსების შესახებ მოწინააღმდეგე მხარის - ნორიოს საკრებულოს უარი არ ეწინააღმდეგებოდა დასახელებული ნორმატიული აქტებით დადგენილ მოთხოვნებს და აღნიშნა, რომ ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 33-ე მუხლის თანახმად, ამავე კოდექსის 23-ე მუხლში აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით, სასამართლო მხოლოდ იმ შემთხვევაში იყო უფლებამოსილი მიეღო გადაწყვეტილება და ადმინისტრაციულ ორგანოსათვის დაევალებინა გამოეცა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, თუ უარი ასეთის გამოცემაზე ეწინააღმდეგებოდა კანონს ან დარღვეული იქნებოდა მისი გამოცემის ვადა და ეს პირდაპირ და უშუალო (ინდივიდუალურ) ზიანს მიაყენებდა მოსარჩელეთა კანონიერ უფლებას და ინტერესს.

ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივი საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს გარდაბნის რაიონის ქ. თბილისის სანერგე მეურნეობის დასახლების მცხოვრებლებმა: ტ. შ-მა. ვ. ს-მა, გ. ს-მა და სხვებმა (სულ 62 პირი), რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

კასატორები მიუთითებდნენ, რომ მიწის რეფორმის ფონდში ჩარიცხული 40 ჰა მიწის ფართიდან მოსახლეობაზე გაიცა 19,60 ჰა მიწის ნაკვეთი. მიწის რეფორმის ფონდში ჩარიცხული 40 ჰა-დან დანარჩენი მიწის ფართი კი ყოველგვარი კანონიერი საფუძვლის გარეშე თავისი შეხედულების მიხედვით განკარგა გამგეობამ.

კასატორები არასწორად მიიჩნევდნენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიწის რეფორმის დამთავრების თარიღად 1999 წლის 1 თებერვალზე მითითებას და აღნიშნავდნენ, რომ მინისტრთა კაბინეტის ¹48 და ¹290 დადგენილებებში საუბარია მიწის ნაკვეთების მოსახლეობისათვის 1999 წლის იანვრამდე გადაცემაზე, დოკუმენტაცია კი უნდა გაფორმებულიყო თებერვლამდე. “ნორმატიული აქტების შესახებ" კანონის მე-4 მუხლის თანახმად, მინისტრთა კაბინეტის დადგენილება არის ნორმატიული აქტი, რომელსაც გააჩნია შესასრულებლად სავალდებულო ძალა. იმავე კანონის 39-ე მუხლის “დ" პუნქტის და 31-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ნორმატიული აქტის დასკვნით დებულებაში მითითებული უნდა იყოს მისი მოქმედების ვადა, თუკი იგი განსაზღვრული დროით არის გამოცემული. შესაბამისად, მსჯელობა თითქოსდა რეფორმა დამთავრდა 1999 წელს, კასატორების განმარტებით, მოკლებულია საფუძველს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება-დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ლ. ხ-ის, ვ. ჯ-ისა და სხვათა (სულ 41 კაცი) საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

როგორც საქმის მასალებით დასტურდება, სარჩელი აღძრულია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 23-ე მუხლის საფუძველზე, რომლის შესაბამისადაც, სარჩელი შეიძლება აღიძრას ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემის მოთხოვნით. სარჩელი დასაშვებია, თუ ადმინისტრაციული ორგანოს უარი ადმინისტრაციული აქტის გამოცემაზე პირდაპირ და უშუალო ზიანს აყენებს მოსარჩელის კანონიერ უფლებას.

იმავე ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 33.1 მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ამ კოდექსის 23-ე მუხლში აღნიშნულ სარჩელთან დაკავშირებით გამოიტანს გადაწყვეტილებას და ადმინისტრაციულ ორგანოს ავალებს გამოსცეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, თუ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემაზე უარი კანონს ეწინააღმდეგება ან დარღვეულია მისი გამოცემის ვადა.

საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს რა ზემოაღნიშნული ნორმის შინაარსს, განმარტავს, რომ მსგავსი კატეგორიის დავებთან მიმართებაში სასამართლოს ვალდებულება შემოიფარგლება იმ გარემოების დადგენა-გამოკვლევით, ადმინისტრაციული ორგანო, ადმინისტრაციული აქტის გამოცემაზე უარის გაცხადებისას, მოქმედებს თუ არა კანონიერების ფარგლებში.

აღნიშნული თვალსაზრისით საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაპყრობს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მოთხოვნებს, რომლის 53-ე მუხლის შესაბამისად, ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებულია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას მიუთითოს იმ საკანონმდებლო ან კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტზე ან მის შესაბამის ნორმაზე, რომლის საფუძველზეც გამოიცემა აქტი.

ამდენად, სარჩელის არსებითად სწორად გადაწყვეტისათვის, საკასაციო სასამართლო მნიშვნელოვნად მიიჩნევს იმ საკითხის გამორკვევას, არსებობს თუ არა ის კანონისმიერი საფუძველი, რაც სასამართლოს მისცემს შესაძლებლობას, შესაბამის ნორმაზე დაყრდნობით, დაავალდებულოს ნორიოს საკრებულო გამოსცეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.

ძირითად ნორმატიულ აქტს, რომლითაც დადგინდა მოსახლეობისათვის საკარმიდამო ნაკვეთების ნორმის გადიდება და მიწის კერძო საკუთრებაში გადაცემა, წარმოადგენს საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის ¹48 დადგენილება. მითითებული დადგენილების მე-5 პუნქტით განისაზღვრა საქართველოს რეპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბაღე და სააგარაკო მიწების უსასყიდლოდ კერძო საკუთრებაში გადაცემა. იმავე პუნქტით ადგილობრივი ბუნებრივ-საწარმო პირობებისა და შესაძლებლობების გათვალისწინებით მიზანშეწონილად ჩაითვალა საკარმიდამო ფართის გადიდება ბარში და ზეგანზე 0,75 ჰექტრამდე, ხოლო მთაში _ 3 ჰექტრამდე.

საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 10 მარტის ¹290 დადგენილებით გაიზარდა მიწის ნაკვეთის დაწესებული ზღვრული ნორმები _ სოფლად მუდმივად მცხოვრები და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული მოქალაქეებისათვის ბარისა და ზეგანის რაიონებში 1 ჰა-მდე, ხოლო რაიონებში შესაძლებლობის ფარგლებში 1,25 ჰა-მდე.

ამავე დადგენილებებით მიწის გაცემას ახდენდა სოფლის (დაბის) მმართველობის ადგილობრივი ორგანო, შემდგომ ამტკიცებდა რაიონის (ქალაქის) მმართველობის ორგანო საქართველოს რესპუბლიკის მიწის რესურსებისა და მიწის რეფორმის სახელმწიფო კომიტეტის სათანადო სახელმწიფო აქტით, რაც დასტურდებოდა სანოტარო წესით და რეგისტრირდებოდა მიწის აღრიცხვის სახელმწიფო წიგნში.

დადგენილია, რომ კასატორებს ზემოაღნიშნული აქტების მოქმედების პერიოდში სასამართლოსათვის არ მიუმართავთ კანონმდებლობით დადგენილ ოდენობამდე მიწის შევსების მოთხოვნით. (სარჩელი აღძრულია 2005 წლის 09 ივლისს).

,,სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ” კანონის ამოქმედების თაობაზე საქართველოს პარლამენტის 1996 წლის 22 მარტის ¹66 დადგენილებაში 1998 წლის 20 მარტს შეტანილი ცვლილების შესაბამისად, ოჯახებს, რომელთაც ეკუთვნოდათ და არ გადასცემიათ მიწის ნაკვეთები, მიწის ნაკვეთები საკუთრებაში უნდა გადასცემოდათ 1999 წლის 1 იანვრამდე, ხოლო 1998 წლის დეკემბერში საკუთრებაში გადაცემული მიწის ნაკვეთების შესაბამისი დოკუმენტაცია უნდა გაფორმებულიყო 1999 წლის 1 თებერვლამდე.

ამდენად, ზემოაღნიშნული აქტის საფუძველზე, საქართველოში (გამონაკლისი გაკეთდა აჭარისათვის) მიწის რეფორმის დასრულების თარიღად გამოცხადდა 1999 წლის 1 თებერვალი. მითითებული თარიღის შემდეგ მიწის საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას მოქმედი კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და მიიჩნევს, რომ სარჩელის წარდგენის მომენტში არ არსებობს მიწის უსასყიდლოდ გაცემის კანონისმიერი საფუძველი, რის გამოც, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოს დაავალოს არარსებული ნორმების საფუძველზე აქტის გამოცემა.

ამასთან საკასაციო სასამართლო ხაზგასმას აკეთებს იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნული შეზღუდავა არ ვრცელდება სადავოდ ქცეულ სამართლებრივ ურთიერთობებზე.

რაც შეეხება კასატორთა მოსაზრებას იჯარით გაცემული მიწების ხარჯზე მათი ნაკვეთების ზღვრულ ნორმამდე შევსების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იჯარით აღებული მიწის პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზაციის შესაძლებლობას ადგენს ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის პრივატიზაციის შესახებ” საქართველოს კანონი, რომლის ცალკეული ნორმები მოიჯარეებს აძლევს შესაძლებლობას ისარგებლონ მიწის პირდაპირი შესყიდვის უფლებით.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის გაზიარებისა და გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების კანონისმიერი საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სამოქალაქ საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ლ. ხ-ის, ვ. ჯ-ისა და სხვათა (სულ 41 კაცი) საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 3 ოქტომბრის განჩინება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოაა და არ საჩივრდება.