¹ბს-1084-1033(2კ-06) 30 მაისი, 2007 წელი

ქ. თბილისი

ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატამ

შემდეგი შემადგენლობით:

თავმჯდომარე მაია ვაჩაძე (მომხსენებელი)

მოსამართლეები: ნინო ქადაგიძე

ნუგზარ სხირტლაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები: 1. ა. შ-ი (მოსარჩელე), წარმომადგენელი _ შ. შ-ი; 2. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (მოპასუხე)

მოპასუხე სარჩელში _ სს “ვ-ა” (სს “გ-ს” უფლებამონაცვლე)

დავის საგანი _ სამკვიდრო თანხის გაცემა; ზიანის ანაზღაურება; საქმის წარმოების შეჩერება

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და განჩინება _ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილება; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 3 ოქტომბრის საოქმო განჩინება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2003 წლის 31 ივლისს ა. შ-მა სასარჩელო განცხადებით მიმართა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სს “გ-ის” მიმართ და აღნიშნა, რომ მის დედას _ აწ გარდაცვლილ თ. შ-ს _ ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილებაში გახსნილ ¹....... სავალუტო ანგარიშზე 1991 წლის 29 მაისს აშშ-ის “ ....... ბანკიდან” ჩაერიცხა სამემკვიდრეო თანხა 20000 აშშ დოლარის ოდენობით. 1991 წლის განმავლობაში თ. შ-ის მიერ თავისი ანგარიშიდან გატანილ იქნა 3600 აშშ დოლარი. 1991-1992 წლების დეკემბერ-იანვარში ქ. თბილისში განვითარებული მოვლენების შედეგად, ზემოხსენებული საბანკო დაწესებულების შენობა და დოკუმენტაცია მთლიანად დაიწვა. 1992 წლის 20 იანვარს თ. შ-მა განცხადებით მიმართა საბანკო დაწესებულებას იმ დროისათვის ანგარიშზე რიცხული 15069,20 აშშ დოლარის აღდგენის შესახებ, ხოლო განცხადებაზე თანდართული მინდობილობით თანხის მიღებისა და განკარგვის უფლება გადასცა ქალიშვილს _ ა. შ-ს. ხსენებული მინდობილობის საფუძველზე, 1992 წლის 19 აგვისტოდან 1993 წლის 24 სექტემბრამდე ზემოხსენებული ანგარიშიდან გატანილ იქნა 5500 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც ანგარიშზე დარჩენილმა თანხამ შეადგინა 9224,20 აშშ დოლარი.

მოსარჩელის განმარტებით, სათანადო ორგანოებისადმი არაერთგზის მიმართვის მიუხედავად, სამემკვიდრეო თანხის მიღება ვერ შეძლო. საქართველოს ექსპორტ-იმპორტის ბანკის 1995 წლის 29 მაისის ¹08-03/65 წერილობითი პასუხის მიხედვით, მოქალაქეთა ანგარიშები ბლოკირებულ იქნა საკავშირო საგარეო საქმიანობის ბანკის 1992 წლის 11 მარტის ¹16 ბრძანების მე-15 პუნქტის თანახმად. საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 1 სექტემბრის ¹284 ბრძანებულების მე-5 პუნქტისა და “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად კი, აღნიშნული თანხები გამოცხადდა საქართველოს შიდა სახელმწიფო ვალად.

მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ შესაბამისი სახელმწიფო ორგანოების მიერ მიღებულ იქნა არაერთი ნორმატიული აქტი სახელმწიფოს შიდა ვალად აღიარებული თანხების ეტაპობრივად გაცემისათვის, კერძოდ, “საქართველოს 1997 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით სახელმწიფო შიდა ვალის ზღვრული ოდენობა განისაზღვრა 97,6 მილიონით. ხსენებული კანონის მე-10 მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, იმავე ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული ფიზიკური პირების კუთვნილი სახსრების ეტაპობრივი ანაზღაურებისათვის ცენტრალური ბიუჯეტიდან გამოსაყოფად განისაზღვრა 300000 ლარი. ხსენებული კანონის საფუძველზე გამოცემულ იქნა საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 8 დეკემბრის ¹718 ბრძანებულება “ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული ფიზიკური პირების კუთვნილი სახსრების ანაზღაურების წესის შესახებ”, რომლის თანახმადაც, ფიზიკურ პირთა ანგარიშებზე რიცხული თანხების გაცემა უნდა დაწყებულიყო 1997 წლის დეკემბრიდან. იმავე ბრძანებულების მე-4 პუნქტის მიხედვით, ხსენებული თანხების გაცემა ეთხოვა “ე-ის” სამართალმემკვიდრეს _ სს “გ-ს”, ხოლო მე-5 პუნქტით განისაზღვრა ბლოკირებული თანხების გაცემისათვის მომსახურების ხარჯების ანაზღაურება სს “გ-თვის” ფინანსთა სამინისტროსთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე. ხსენებული ბრძანებულების მე-6 პუნქტით, თანხების თანმიმდევრული გაცემის კონტროლი დაევალა ფინანსთა სამინისტროს, რომლის უზრუნველსაყოფად სს “გ-ს” ყოველთვიურად, არა უგვიანეს მომდევნო თვის 10 რიცხვისა, გაწეული მუშაობის შესახებ სათანადო ინფორმაცია უნდა წარედგინა ფინანსთა სამინისტროსათვის. “საქართველოს 1998 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით ზემოხსენებული ფიზიკური პირების აღნიშნული დავალიანების ეტაპობრივი ანაზღაურებისათვის განისაზღვრა 100000 ლარის გამოყოფა ცენტრალური ბიუჯეტიდან. აღნიშნულის საფუძველზე გამოცემულ იქნა საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 8 დეკემბრის ¹718 ბრძანებულების იდენტური, საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 17 აგვისტოს ¹480 ბრძანებულება. ანალოგიური მიზნით, 100000 ლარის გამოყოფა განისაზღვრა ცენტრალური ბიუჯეტიდან “საქართველოს 1999 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით. რაც შეეხება შემდგომი წლების სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ საქართველოს კანონებს, მათში აღნიშნული თანხების ეტაპობრივი ანაზღაურება გათვალისწინებული იყო 2001 წლისათვის 125000 ლარის ოდენობით და 2002 წლისათვის ­_ 73400 ლარის, “საქართველოს 2003 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით კი აღნიშნული თანხების გაცემა გათვალისწინებული აღარ იყო.

მოსარჩელის განმარტებით, სამემკვიდრეო თანხიდან მან საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 17 აგვისტოს ¹480 ბრძანებულების შესაბამისად, 1999 წლის 23 აპრილს მიიღო მხოლოდ 150 აშშ დოლარის შესაბამისი თანხა _ 195 ლარი. სხვა თანხები მასზე გაცემული არ იქნა, რასაც საკუთრების უფლების უხეშ დარღვევად მიიჩნევდა. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროდან და სს “გ-დან” მიღებული წერილობითი პასუხების თანახმად, ხსენებული თანხების გაცემა ვერ ხერხდებოდა საბიუჯეტო დავალებების შეუსრულებლობისა და ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გამო. “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონი ეწინააღმდეგებოდა საქართველოს კონსტიტუციას, რომლის 21-ე მუხლი არაორაზროვნად აღიარებდა, რომ საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება იყო აღიარებული და უზრუნველყოფილი და დაუშვებელი იყო საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება, ხოლო აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის დასაშვები იყო პირველ პუნქტში აღნიშნულ უფლებათა შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით. “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონი არავითარ აუცილებელ საზოგადოებრივ საჭიროებაზე არ მიუთითებდა და სახელმწიფოს არ ჰქონდა სამემკვიდრეო თანხის გაცემის დაყოვნების უფლება. სამემკვიდრეო ქონება, ეს იქნებოდა უძრავი თუ მოძრავი, ხელშეუხებელი იყო და იგი მესაკუთრეს მოთხოვნისთანავე უნდა გადასცემოდა. ნებისმიერი სახელმწიფო ორგანოს მიერ სამემკვიდრეო თანხის მესაკუთრისათვის გადაცემის დაყოვნება წარმოადგენდა უკანონობას და ასეთი ქონების გადაცემის დაყოვნებისას პირს უნდა ანაზღაურებოდა არა მარტო პროცენტული დანარიცხი, არამედ ის ზიანიც, რასაც კუთვნილი თანხის თავისუფლად ფლობის, სარგებლობისა და განკარგვის უფლების ჩამორთმევით ან შეზღუდვით განიცდიდა. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის მიხედვით, ყველასათვის გარანტირებული იყო სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოსა და მოსამსახურისაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან, ხოლო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურებულიყო არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც, მიუღებლად კი ითვლებოდა შემოსავალი, რომელიც პირს არ ჰქონდა მიღებული და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონით განისაზღვრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ვალდებულებები, კერძოდ, აღნიშნული კანონის მე-6 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ვალისა და კრედიტებისათვის გაცემული სახელმწიფო გარანტიების რეესტრებს აწარმოებდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, ხოლო მე-10 მუხლის მესამე პუნქტის მიხედვით, იგი ამტკიცებდა შესაბამის დებულებას. იმავე კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო სახელმწიფო საშინაო ვალის მართვას უზრუნველყოფდა მისი დაფარვის ორგანიზაციითა და აღრიცხვით, პროცენტის განსაზღვრითა და გადახდით, აგრეთვე, სხვა ოპერაციების განხორციელებით, 48-ე მუხლში კი ჩამოთვლილი იყო ფულადი (სავალო) ვალდებულებების ცალკეული სახეები, რომელთა შორის იყო ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, იმავე ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, საქართველოს ფიზიკური და იურიდიული პირების კუთვნილი სახსრების აუნაზღაურებლობით წარმოქმნილი დავალიანება, რომლის დაფარვის წესი უნდა განსაზღვრულიყო ფინანსთა სამინისტროს მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში ასიგნებათა გამოყოფის შესაბამისად. დასახელებული კანონის მე-4 მუხლით, სახელმწიფოს მიერ აღიარებული იყო ფულადი თანხის (კრედიტების) დაფარვის ვალდებულებანი, კერძოდ, სახელმწიფო ვალი წარმოადგენდა საქართველოს სუვერენულ და აბსოლუტურ ვალდებულებას, ძირითადი თანხის დაფარვისა და დარიცხული პროცენტების გადახდისათვის, რაც უზრუნველყოფილი იყო სახელმწიფოს მთელი აქტივებით. მითითებული კანონით სახელმწიფოს მიერ აღიარებული იყო, როგორც ძირითადი ვალდებულებები, ისე მათზე დარიცხული პროცენტების გადახდის ვალდებულება.

მოსარჩელის განმარტებით, ის გარემოება, რომ სამემკვიდრეო თანხის მისთვის გადაცემა ყოვნდებოდა, ადასტურებდა სახელმწიფოს უსაფუძვლო გამდიდრებას მისი სამემკვიდრეო ქონების ხარჯზე, რაც მას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, უფლებას აძლევდა, მოეთხოვა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულებების პრინციპების გამოყენების საფუძველზე.

აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა კუთვნილი სამემკვიდრეო თანხის _ 9224,20 აშშ დოლარის, ასევე საპროცენტო თანხების (1993-1994 წლებში _ 3%-ის ოდენობით, 1995 წლიდან 2003 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით _ ბანკთაშორისი საკრედიტო აუქციონის მონაცემების მიხედვით), სულ _ 37635 აშშ დოლარისა და საადვოკატო მომსახურების ხარჯების (სადავო თანხის ოთხი პროცენტი) _ 1500 აშშ დოლარის მოპასუხეებისთვის დაკისრება, ასევე მათთვის საპროცენტო თანხების გადახდის დაკისრება სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე გასული დროის შესაბამისად.

სს “გ-მა” თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოს წარუდგინა შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო იმ მოტივით, რომ ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ 1992 წლის 11 მარტის ¹16 ბრძანებით გაუქმებულ იქნა საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილება და მოხდა ანგარიშებზე რიცხული თანხების ბლოკირება, ხოლო საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 1 სექტემბრის ¹284 ბრძანებულებისა და “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად, ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული, ფიზიკური და იურიდიული პირების კუთვნილი სავალუტო სახსრები აღიარებულ იქნა სახელმწიფოს შიდა ვალად, რის გამოც სს “გ-ი” ვერ იქნებოდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან ერთად, სოლიდარული მოვალე, რადგან ბლოკირებული თანხების ამნაზღაურებელი იყო სახელმწიფო.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებით ა. შ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სს “გ-ს” მოსარჩელე ა. შ-ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ სამკვიდრო თანხის გადახდა თავის პროცენტთან ერთად, სულ _ 37635 აშშ დოლარი შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში, ასევე _ ადვოკატის მომსახურებისათვის სადავო თანხის 4% _ 1500 აშშ დოლარი შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში.

რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გარდაცვლილ თ. შ-ს ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილებაში გახსნილ ¹........ სავალუტო ანგარიშზე 1991 წლის 29 მაისს აშშ-ის “ ........ ბანკიდან” ჩაერიცხა სამემკვიდრეო თანხა 20000 აშშ დოლარის ოდენობით. 1991 წლის განმავლობაში თ. შ-მა თავისი ანგარიშიდან გაიტანა შემდეგი თანხები: 16 ივლისს _ 1000 აშშ დოლარი, 21 აგვისტოს _ 2000 აშშ დოლარი, 14 ოქტომბერს _ 600 აშშ დოლარი, სულ _ 3600 აშშ დოლარი. 1991-92 წლების დეკემბერ-იანვარში ქ. თბილისში განვითარებული მოვლენების შედეგად, ზემოხსენებული საბანკო დაწესებულების შენობა და დოკუმენტაცია დაიწვა. 1992 წლის 20 იანვარს თ. შ-მა განცხადებით მიმართა შესაბამის საბანკო დაწესებულებას იმ დროისათვის ანგარიშზე რიცხული 15069 აშშ დოლარის აღდგენის შესახებ და განცხადებაზე თანდართული მინდობილობით თანხის მიღებისა და განკარგვის უფლება შვილს _ ა. შ-ს გადასცა. ა. შ-ის მიერ, ხსენებული მინდობილობის საფუძველზე, ¹........ ანგარიშიდან გატანილ იქნა: 1992 წლის 19 აგვისტოს _ 1000 აშშ დოლარი, 1993 წლის 17 თებერვალს _ 3500 აშშ დოლარი, 1993 წლის 24 სექტემბერს _ 1000 აშშ დოლარი, სულ _ 5500 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც ანგარიშზე რიცხულმა ნაშთმა შეადგინა 9224 აშშ დოლარი. საკავშირო საგარეო საქმიანობის ბანკის 1992 წლის 11 მარტის ¹16 ბრძანების მე-15 პუნქტის საფუძველზე მოქალაქეთა ანგარიშები ბლოკირებულ იქნა ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილებაში. საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 1 სექტემბრის ¹284 ბრძანებულების მე-5 პუნქტის თანახმად კი, ყოფილი საბჭოთა კავშირის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული საქართველოს რეზიდენტთა მიმართ ვალდებულებები ჩაითვალა საქართველოს რესპუბლიკის შიდა სახელმწიფო ვალად. შიდა სახელმწიფო ვალად გამოცხადდა აღნიშნული თანხები ასევე “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტით, რომლის თანახმადაც, შიდა სახელმწიფო ვალად აღიარებულ იქნა ყოფილი სსრ კავშირის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, იმავე ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, საქართველოს ფიზიკური და იურიდიული პირების კუთვნილი სახსრების აუნაზღაურებლობით წარმოშობილი დავალიანება.

რაიონულმა სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ, მიუხედავად ზემოაღნიშნული ბრძანებულებისა და კანონისა, აგრეთვე, სახელმწიფოს მიერ მიღებული არაერთი ნორმატიული აქტისა, ა. შ-მა ვერ მოახერხა მისი კუთვნილი თანხების მიღება, კერძოდ, “საქართველოს 1997 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის თანახმად, სახელმწიფო შიდა ვალის ოდენობა განისაზღვრა 97,6 მილიონი ლარის ოდენობით, ხოლო იმავე კანონის მე-10 მუხლის “დ” ქვეპუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო შიდა ვალის ნაწილობრივი დაფარვის მიზნით, საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტიდან გამოიყო ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, იმავე ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, ფიზიკური პირების კუთვნილი სახსრების ეტაპობრივი ანაზღაურებისათვის 300000 ლარი. აღნიშნული კანონის საფუძველზე, ასევე გამოცემულ იქნა “ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული ფიზიკური პირების კუთვნილი სახსრების ანაზღაურების წესის შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1997 წლის 8 დეკემბრის ¹718 ბრძანებულება, რომლის მე-3 პუნქტის თანახმადაც, ფიზიკურ პირთა ანგარიშებზე რიცხული თანხების გაცემა უნდა დაწყებულიყო 1997 წლის დეკემბრიდან, ხოლო იმავე ბრძანებულების მე-4 პუნქტის მიხედვით, ფიზიკურ პირთა ანგარიშებზე რიცხული თანხების გაცემა ეთხოვა ყოფილი საქართველოს ექსპორტ-იმპორტის სააქციო სახელმწიფო კომერციული ბანკ “ე-ის” სამართალმემკვიდრეს, რომელიც, თავის მხრივ, წარმოადგენდა ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების სამართალმემკვიდრეს _ სს “გ-ს”. ხსენებული ბრძანებულების მე-5 პუნქტის თანახმად, ბლოკირებული თანხების მომსახურების ხარჯების ანაზღაურება სს “გ-თვის” უნდა განხორციელებულიყო ამ მიზნისათვის საქართველოს 1997 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტით გათვალისწინებული თანხებიდან, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და აღნიშნულ ბანკს შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე. იმავე ბრძანებულების მე-6 პუნქტის მიხედვით კი, თანხების თანმიმდევრული გაცემის კონტროლი დაევალა ფინანსთა სამინისტროს, რომლის უზრუნველსაყოფად სს “გ-ს” ყოველთვიურად გაწეული მუშაობის შესახებ სათანადო ინფორმაცია უნდა წარედგინა ფინანსთა სამინისტროსათვის.

რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ “საქართველოს 1998 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით ზემოხსენებული ფიზიკური პირების დასახელებული დავალიანების ეტაპობრივი ანაზღაურებისათვის განისაზღვრა 100000 ლარის გამოყოფა ცენტრალური ბიუჯეტიდან. ანალოგიური მიზნით, 100000 ლარის გამოყოფა განისაზღვრა ცენტრალური ბიუჯეტიდან “საქართველოს 1999 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით. რაც შეეხებოდა შემდგომი წლების სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ საქართველოს კანონებს, მათში აღნიშნული თანხების ეტაპობრივი ანაზღაურება გათვალისწინებულ იქნა 2001 წლისათვის _ 125000 ლარის, 2002 წლისათვის _ 73400 ლარის ოდენობით, ხოლო “საქართველოს 2003 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით, აღნიშნული თანხების გაცემა გათვალისწინებული აღარ იყო. ცენტრალური ბიუჯეტიდან გამოყოფილი მითითებული თანხებიდან მოსარჩელე ა. შ-ს მისი კუთვნილი სამემკვიდრეო თანხიდან 1999 წლის 23 აპრილს მიღებული ჰქონდა 150 აშშ დოლარის ეკვივალენტი თანხა _ 195 ლარი, საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 17 აგვისტოს ¹480 ბრძანებულების შესაბამისად. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სს “გ-ის” წერილების თანახმად, ხსენებული თანხების გაცემა ვერ ხერხდებოდა საბიუჯეტო დავალებების შეუსრულებლობისა და ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გამო.

რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონში არავითარ აუცილებელ საზოგადოებრივ საჭიროებაზე მითითება არ იყო, რის გამოც სახელმწიფოს არ ჰქონდა სამემკვიდრეო თანხის გაცემის დაყოვნების უფლება, სამემკვიდრეო ქონება ხელშეუხებელი იყო და იგი მესაკუთრეს უნდა გადასცემოდა მოთხოვნისთანავე. ნებისმიერი სახელმწიფო ორგანოს მიერ სამემკვიდრეო თანხის მესაკუთრისათვის გადაცემის დაყოვნება წარმოადგენდა უკანონობას და ასეთი ქონების გადაცემის დაყოვნებისას პირს უნდა ანაზღაურებოდა არა მარტო პროცენტული დანარიცხი, არამედ ის ზიანიც, რასაც პირი კუთვნილი თანხის თავისუფლად ფლობის, სარგებლობისა და განკარგვის უფლების ჩამორთმევით ან შეზღუდვით განიცდიდა. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლის მე-9 პუნქტის თანახმად, ყველასათვის გარანტირებული იყო სახელმწიფო და თვითმმართველობის ორგანოთა და მოსამსახურეთაგან უკანონოდ მიყენებული ზარალის სასამართლო წესით სრული ანაზღაურება სახელმწიფო სახსრებიდან, ხოლო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურებულიყო არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლებოდა შემოსავალი, რომელიც არ მიეღო პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. სახელმწიფოს სახელით აღებული ფულადი ვალდებულებები ითვლებოდა პრიორიტეტულ სავალო ვალდებულებებად, რაც გათანაბრებული იყო სახელმწიფო ბიუჯეტის დაცულ მუხლებთან და საკრედიტო ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, სახელმწიფო ვალი ითვლებოდა დაფარულად კრედიტორისათვის პროცენტის გადახდისა და ძირითადი თანხის დაბრუნებისთანავე.

რაიონულმა სასამართლომ მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირი, რომელიც ხელყოფდა მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე, განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის ან სხვა საშუალებებით, მოვალე იყო, აენაზღაურებინა უფლებამოსილი პირისათვის ამით მიყენებული ზიანი. აღნიშნული ნორმის მიხედვით, კრედიტორს უფლება ჰქონდა, მოპასუხისაგან მოეთხოვა იმ მოგების გადაცემა, რასაც იგი სამკვიდრო თანხის დაყოვნებისათვის მიიღებდა.

თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივრები შეიტანეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და სს “გ-მა”. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა. სს “გ-მა” მოითხოვა თანხის სოლიდარულად დაკისრების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 3 ოქტომბრის სხდომაზე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს წარმომადგენელმა სასამართლოს წინაშე დააყენა შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ იმ მოტივით, რომ “საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილებით შეიქმნა სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია, რომლის უფლებამოსილების ვადა განისაზღვრა 2006 წლის 31 დეკემბრამდე, ხოლო ხსენებული დადგენილებით დამტკიცებული დებულების მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, დასახელებული კომისია შეიმუშავებდა “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის ანაზღაურების მექანიზმთან დაკავშირებულ რეკომენდაციებს და გადაწყვეტილების მისაღებად წარუდგენდა მათ საქართველოს მთავრობასა და საქართველოს პარლამენტს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის მიხედვით კი, სასამართლო ვალდებული იყო, შეეჩერებინა საქმის წარმოება, თუ საქმის განხილვა შეუძლებელი იყო სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილული უნდა ყოფილიყო ადმინისტრაციული წესით, ამასთან, ადმინისტრაციული წესით საქმის განხილვაში იგულისხმებოდა, როგორც ადმინისტრაციული სამართალწარმოება, ისე ადმინისტრაციული წარმოება, რაც დასტურდებოდა იმავე კოდექსის 281-ე მუხლის “გ” ქვეპუნქტით, რომელიც მიუთითებდა ადმინისტრაციული წარმოების შეჩერებაზე ადმინისტრაციული წესით განხილულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებამდე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 3 ოქტომბრის სხდომის საოქმო განჩინებით საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ ზემოხსენებული შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სს “გ-ის” სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილება გაუქმდა და სააპელაციო პალატის მიერ მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ა. შ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ა. შ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 9074,20 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მოსარჩელე ა. შ-ის დედას _ თ. შ-ს, ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ¹......... სავალუტო ანგარიშზე აშშ-ის “ ......... ბანკიდან” ჩაერიცხა სამემკვიდრეო თანხა 20000 აშშ დოლარის ოდენობით. 1991 წლის განმავლობაში თ. შ-მა თავისი კუთვნილი ანგარიშიდან 1000 აშშ დოლარი გაიტანა 16 ივლისს, 21 აგვისტოს _ 2000 აშშ დოლარი, 14 ოქტომბერს _ 600 აშშ დოლარი, სულ _ 3600 აშშ დოლარი. 1991-92 წლების დეკემბერ-იანვარში ქ. თბილისში განვითარებული მოვლენების შედეგად, ზემოხსენებული საბანკო დაწესებულების შენობა და დოკუმენტაცია დაიწვა. 1992 წლის 20 იანვარს თ. შ-მა განცხადებით მიმართა საბანკო დაწესებულებას, იმ დროისათვის ანგარიშზე რიცხული 15069 აშშ დოლარის აღდგენის შესახებ და განცხადებაზე თანდართული მინდობილობით თანხის მიღებისა და განკარგვის უფლება შვილს _ მოსარჩელე ა. შ-ს გადასცა. ხსენებული მინდობილობის საფუძველზე, ა. შ-მა ¹........ ანგარიშიდან 1992 წლის 19 აგვისტოს გაიტანა 1000 აშშ დოლარი, 1993 წლის 17 თებერვალს _ 3500 აშშ დოლარი, 1993 წლის 24 სექტემბერს _ 1000 აშშ დოლარი, სულ _ 5500 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც ანგარიშზე რიცხულმა ნაშთმა შეადგინა 9224 აშშ დოლარი. ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკმა 1992 წლის 11 მარტის ¹16 ბრძანებით მიიღო გადაწყვეტილება ყოფილი სსრკ-ის რესპუბლიკების ტერიტორიაზე მდებარე დაწესებულებების, მათ შორის, ქ. თბილისის განყოფილების, ლიკვიდაციის თაობაზე, ხოლო დაწესებულებათა ხელმძღვანელებს მიეთითათ 1992 წლის 15 მარტიდან საბანკო ოპერაციების შეწყვეტის შესახებ, დაუმთავრებელი ანგარიშსწორების ოპერაციების გარდა. საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 1 სექტემბრის ¹284 ბრძანებულების მე-5 პუნქტის თანახმად, ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული საქართველოს რეზიდენტთა მიმართ ვალდებულებები ჩაითვალა საქართველოს რესპუბლიკის შიდა სახელმწიფო ვალად. საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 17 აგვისტოს ¹480 ბრძანებულების პირველი პუნქტით დამტკიცდა ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის ყოფილი ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, საქართველოს რეზიდენტთა (ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა) კუთვნილი სახსრების ანაზღაურებისათვის საქართველოს 1998 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტით გათვალისწინებულ ასიგნებათა განაწილების წესი. იმავე ბრძანებულების მე-5 პუნქტით დადგენილ იქნა, რომ ფიზიკური პირების ბლოკირებული თანხების მომსახურების ხარჯების ანაზღაურება სს “გ-თვის” განხორციელებულიყო ამ მიზნისათვის საქართველოს 1998 წლის ბიუჯეტით გათვალისწინებული სახსრებიდან, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სს “გ-ს” შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, საქართველოს ფიზიკური და იურიდიული პირების კუთვნილი სახსრების აუნაზღაურებლობით წარმოქმნილი დავალიანება აღიარებულ იქნა სახელმწიფო საშინაო სავალო ვალდებულებად. 1999 წლის 20 მაისის ხელშეკრულებით სს “გ-მა” აიღო ვალდებულება, დაეზუსტებინა სავალუტო ანგარიშებზე რიცხული ბლოკირებული ნაშთები, ხოლო, თავის მხრივ, ფინანსთა სამინისტრომ აიღო ვალდებულება, ფიზიკური პირების კუთვნილი სავალუტო სახსრების ეტაპობრივი ანაზღაურების მიზნით, უზრუნველეყო ბანკში თანხების დროული ჩარიცხვა. “საქართველოს 1999 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, ბლოკირებული სავალუტო სახსრების ეტაპობრივი ანაზღაურების მიზნით, გათვალისწინებულ იქნა საბიუჯეტო სახსრების გამოყოფა. იმავე წლის აპრილში ფინანსთა სამინისტროდან ჩარიცხულ იქნა თანხა, რომლის გაცემა ფიზიკურ პირებზე განხორციელდა საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 17 აგვისტოს ¹480 ბრძანებულების შესაბამისად. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული წესით ა. შ-მა 1999 წლის 23 აპრილს მიიღო 150 აშშ დოლარის შესაბამისი თანხა _ 195 ლარი, ხოლო ¹........ ბლოკირებულ სავალუტო ანგარიშზე ერიცხებოდა 9074,20 აშშ დოლარი, რაც ანაზღაურებული უნდა ყოფილიყო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ, ვინაიდან საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის შესაბამისად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია და დაუშვებელია საკუთრების ან მემკვიდრეობის საყოველთაო უფლების გაუქმება, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა. საქართველოს კონსტიტუციის მე-7 მუხლის თანახმად კი, სახელმწიფო ცნობს და იცავს ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებულ უფლებებს და თავისუფლებებს, როგორც წარუვალ და უზენაეს ადამიანურ ღირებულებებს, ხოლო ხელისუფლების განხორციელებისას ხალხი და სახელმწიფო შეზღუდული არიან ამ უფლებებითა და თავისუფლებებით, როგორც უშუალოდ მოქმედი სამართლით.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში 1992 წელს უკანონოდ იქნა ბლოკირებული მოსარჩელის კუთვნილი, მემკვიდრეობის წესით მიღებული სავალუტო სახსრები ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების სავალუტო ანგარიშებზე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო ვალდებული იყო, ა. შ-თვის აენაზღაურებინა კუთვნილი სამემკვიდრეო თანხის _ 9074 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარი. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ა. შ-ის კუთვნილი თანხა იმთავითვე გამოხატული იყო მყარ ვალუტაში, ინფლაცია არ განუცდია და ინდექსაციის ღონისძიებების გატარებას არ საჭიროებდა.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სს “გ-ს” არ შეიძლებოდა დაკისრებოდა აღნიშნული თანხის სოლიდარულად ანაზღაურება, რადგან დასტურდებოდა, რომ ხსენებული თანხები აღიარებულ იქნა სახელმწიფო სავალო ვალდებულებად სახელმწიფო მეთაურის და საქართველოს პრეზიდენტის ზემოხსენებული ბრძანებულებებისა და “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის თანახმად. სს “გ-ს” მხოლოდ უნდა მოეხდინა ბიუჯეტიდან გამოყოფილი თანხების გაცემა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე.

სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ ის გარემოება, რომ ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული ვალდებულებები საქართველოს რესპუბლიკის შიდა სახელმწიფო ვალად ჩაითვალა, რის შესახებაც მოსარჩელეს “საქართველოს ექსპორტ-იმპორტის ბანკის” 1995 წლის 29 მაისის წერილით ეცნობა და, რაც მას თავის დროზე სადავოდ არ გაუხდია, ფაქტობრივად, აღიარა ვალის მესამე პირზე გადაკისრების ფაქტი. აღნიშნულს ადასტურებდა ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელემ თანხის ნაწილი სწორედ საქართველოს ბიუჯეტიდან სპეციალურად შიდა ვალის გასასტუმრებლად გამოყოფილი სახსრებიდან მიიღო საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 17 აგვისტოს ¹480 ბრძანებულების შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, სარჩელი სს “გ-ის”, როგორც “ე-ის” სამართალმემკვიდრის, მიმართ, თანხის სახელმწიფოსთან ერთად სს “გ-ის” მიერ გადახდის ნაწილში ხანდაზმულად უნდა ყოფილიყო მიჩნეული, რადგან მოთხოვნა სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარეობდა და ასეთ შემთხვევაში სარჩელის წარდგენის ხანდაზმულობის ვადა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის თანახმად, იყო გასული.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოთხოვნა სხვისი სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგად მოპასუხეთა უსაფუძვლო გამდიდრებისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით, თანხის ანაზღაურების თაობაზე, ვინაიდან საქმის მასალებით ირკვეოდა, რომ მოსარჩელეს საბანკო ანგარიშზე ჩაერიცხა სამემკვიდრეო თანხა, რომელიც შეეძლო გაეტანა მოთხოვნისთანავე და რაიმე პროცენტის მიღება გათვალისწინებული არ ყოფილა. მოსარჩელემ თანხის მხოლოდ ნაწილი, 5500 აშშ დოლარი, გაიტანა (1992 წლის 19 აგვისტოს _ 1000 აშშ დოლარი, 1993 წლის 17 თებერვალს _ 3500 აშშ დოლარი, 1993 წლის 24 სექტემბერს _ 1000 აშშ დოლარი). ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკმა 1992 წლის 11 მარტის ¹16 ბრძანებით გააუქმა ქ. თბილისის განყოფილება, მაგრამ საკორესპონდენტო ანგარიშიდან თანხების გაცემა გრძელდებოდა ხსენებულ ანგარიშზე არსებული თანხების ამოწურვამდე, რასაც მოსარჩელის მიერ ანგარიშიდან თანხების 1992-1993 წლებში გატანის ფაქტიც ადასტურებდა. 1994 წლის 1 სექტემბერს სახელმწიფო მეთაურმა გამოსცა ¹284 ბრძანებულება და ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული საქართველოს რეზიდენტთა მიმართ ვალდებულებები ჩაითვალა საქართველოს რესპუბლიკის შიდა სახელმწიფო ვალად, ანუ მას შემდეგ, რაც შესაბამის საკორესპონდენტო ანგარიშზე ამოიწურა თანხები, საქართველოს ექსპორტ-იმპორტის სააქციო სახელმწიფო კომერციული ბანკის _ “ე-ის” ვალდებულებები სახელმწიფომ აიღო თავის თავზე. თანხის ნაწილი გაცემულ იქნა (საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 17 აგვისტოს ¹480 ბრძანებულების შესაბამისად, ა. შ-მა მიიღო 150 აშშ დოლარის ეკვივალენტი თანხა _ 195 ლარი), ხოლო დანარჩენის გაცემა ვერ მოხერხდა საბიუჯეტო დავალებების შეუსრულებლობისა და ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გამო, რის შესახებაც ეცნობა მოსარჩელეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სს “გ-ის” წერილებით, რაც გამორიცხავდა მოპასუხეთა უსაფუძვლო გამდიდრებასა და, შესაბამისად, მოსარჩელის უფლებას, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 985-ე მუხლის საფუძველზე მიეღო აღნიშნულიდან მოგება.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელე ვერ ადასტურებდა, თუ რა შემოსავალს მიიღებდა იგი, სამკვიდრო თანხის დარჩენილი ნაწილი დროულად რომ გაცემულიყო და რა მიუღებელი შემოსავალით იზარალა, ვინაიდან საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის თანახმად, მოსარჩელე ვალდებული იყო, დაესაბუთებინა თავისი სარჩელი და წარედგინა შესაბამისი მტკიცებულებები, ასევე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მიხედვით, დაემტკიცებინა გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებდა თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამასთან, მართალია, “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო სახელმწიფო საშინაო ვალის მართვას უზრუნველყოფდა მისი დაფარვის ორგანიზაციითა და აღრიცხვით, პროცენტის განსაზღვრითა და გადახდით, აგრეთვე, სხვა ოპერაციების განხორციელებით, მაგრამ სახელმწიფოს მხრიდან პროცენტის განსაზღვრა ხსენებული კანონის მე-13 მუხლის შესაბამისად, არ განხორციელებულა, მით უფრო, რომ, მოსარჩელის სამემკვიდრეო თანხაზე პროცენტი თავის დროზე გათვალისწინებული არ ყოფილა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრებოდა მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული ყოფილიყო სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, ხოლო თუ სარჩელი დაკმაყოფილებული იყო ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნებოდა სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული. სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მოთხოვნა საადვოკატო მომსახურების ხარჯის _ 1500 აშშ დოლარის ანაზღაურების ნაწილში არ შეიძლებოდა დაკმაყოფილებულიყო, ვინაიდან მოსარჩელეს მტკიცებულება შესაბამისი ხარჯის გაღების შესახებ სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ა. შ-ის წარმომადგენელმა შ. შ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სარჩელი და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უკანონოა, გამოტანილია საქმის მასალების შეუფასებლად და უნდა გაუქმდეს, სააპელაციო სასამართლო გასცდა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს და ხელახლა განიხილა სარჩელი, რითაც დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლი.

კასატორი მიუთითებს, რომ ა. შ-მა ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის 1992 წლის 11 მარტის ¹16 ბრძანების გამოცემის შემდეგ სს “გ-დან” მიიღო თანხის გარკვეული ნაწილი. მართალია, სახელმწიფომ შიდა ვალში აიღო ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული საქართველოს რეზიდენტთა მიმართ ვალდებულებები, მაგრამ შესაბამის კანონში არსად არის მითითებული, რომ აღნიშნული შეეხება სამემკვიდრეო თანხას. ა. შ-ის მოთხოვნა სს “გ-ის” მიმართ ვერ იქნება ხანდაზმული, რადგან ხსენებული ბანკის წერილების მიხედვით, იგი დარჩენილი თანხის მიღებას ჰპირდებოდა მოსარჩელეს, რის გამოც სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა.

კასატორი აღნიშნავს, რომ არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მტკიცება, რომ ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონში მითითებული არ არის პროცენტის შესახებ, ხოლო სარჩელში არ არის მითითებული მიუღებელი (დელიქტური) შემოსავლით რა ზიანი მიიღო მოსარჩელემ. საქმის მასალებში ასახულია ბანკთაშორის აუქციონზე დადგენილი საპროცენტო განაკვეთი, რომელიც საფუძვლად დაედო თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებას და აღნიშნულს განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი. საქმეში არ არსებობს მტკიცებულება, რომლის მიხედვითაც, სასამართლო დაასკვნიდა, რომ ბანკის საკორესპონდენტო ანგარიშებზე თანხა ამოიწურა. საქმეში მოიპოვება კასატორის მიერ წარმოდგენილი, მსხვილ გადამხდელთა ინსპექციაში სს “გ-ის” სარეგისტრაციო დოკუმენტაცია, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია. აღნიშნული მტკიცებულებით დასტურდება, რომ სს “გ-ის” ჩამოყალიბების დროს ,,ე-ის" სამართალმემკვიდრე იყო ახალი ქართული ბანკი, ხოლო ,,ე-ის" უძრავი და მოძრავი ქონება იყო ერთ მილიონ ლარზე მეტი.

კასატორი მიუთითებს, რომ მოცემულ საქმეში ა. შ-ის წარმომადგენლად მონაწილეობდა ორი პირი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად კი, მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს იმავე კოდექსის 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული დავის საგნის 4%-ის ოდენობით სასამართლო დააკისრებს წაგებულ მხარეს. ხსენებულ ნორმაში არ არის მითითებული, რომ წარმომადგენლის ხარჯი წინასწარ უნდა იყოს გაწეული, რაც შესაძლებელია მოხდეს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის ან მისი აღსრულების შემდეგ.

კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილი, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომაც, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მთლიანად უარის თქმა.

კასატორის განმარტებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ფინანსთა სამინისტროს სააპელაციო საჩივრის არდაკმაყოფილების ნაწილში მოქმედი კანონმდებლობის დარღვევით არის გამოტანილი, იურიდიულად დაუსაბუთებელია და უნდა გაუქმდეს. ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ბ" ქვეპუნქტის თანახმად, ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული იმავე ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული სახსრების აუნაზღაურებლობით წარმოქმნილი დავალიანება აღიარებულია სახელმწიფო საშინაო ვალად, ხოლო იმავე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი უნდა განისაზღვროს ყოველწლიურად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში ასიგნებათა გამოყოფის შესაბამისად, ანუ საქართველოს პარლამენტის მიერ ,,საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ" საქართველოს კანონში სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის მიზნით, ასიგნებათა გათვალისწინების შემდეგ, ფინანსთა სამინისტრო შეიმუშავებს წესს, რომლის შესაბამისადაც, განხორციელდება სავალო ვალდებულებების დაფარვა.

კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ “სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონებით არ იყო გათვალისწინებული სახსრები ამ კატეგორიის საშინაო ვალის დაფარვის მიზნით და აღნიშნული სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი არ არის შემუშავებული. შესაბამისად, სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონში ასიგნებათა გამოყოფისა და შესაბამისი წესის შემუშავების გარეშე, ფინანსთა სამინისტრო მოკლებულია შესაძლებლობას, განახორციელოს ვალის დაფარვა. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ 1991-92 წლების დეკემბერ-იანვარში განვითარებული მოვლენების დროს ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური ბანკის ქ. თბილისის რეგიონალური განყოფილების შენობა და დოკუმენტაცია მთლიანად განადგურდა. აღნიშნული დოკუმენტაციის არარსებობის გამო, დაზუსტებული არ არის იმ პირების სია, ვის წინაშეც სახელმწიფოს გააჩნია სახელმწიფო საშინო ვალის შესაბამის კატეგორიას მიკუთვნებული დავალიანება და მხოლოდ ხსენებული პირების ვინაობის დაზუსტების შემდეგ დადგინდება თითოეულის წინაშე არსებული ვალის ნაშთის მოცულობა. აღნიშნულ საკითხებზე საქართველოს ეროვნულ ბანკთან ერთად მიმდინარეობს მუშაობა. ამასთან, თვით მოსარჩელის მიერაც ვერ იქნა წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლითაც დაადასტურებდა საშინაო ვალის შესაბამის კატეგორიას მიკუთვნებული დავალიანების არსებობას და მხოლოდ სს ,,გ-ის" მიერ გაცემული ცნობა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს აღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელ მტკიცებულებად, ხოლო ასეთი ფაქტების დადგენა შესაძლებელია მხოლოდ სათანადო საბანკო დოკუმენტების შესწავლა-ანალიზის საფუძველზე, რაც სააპელაციო სასამართლოს არ გაუკეთებია.

კასატორის განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლის თანახმად, თუ გადახდის ვადის დადგომამდე გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი), ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია გადაიხადოს იმ კურსით, რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს, ხოლო ვალუტის შეცვლისას გადაცვლით ურთიერთობებს საფუძვლად უნდა დაედოს ის კურსი, რომელიც ვალუტის შეცვლის დღეს არსებობდა ფულის ამ ერთეულებს შორის. ვინაიდან 1993 და 1995 წლებში მოხდა ეროვნული ვალუტის შეცვლა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ,,საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მიმოქცევაში საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის კუპონების გამოშვების შესახებ" საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 მარტის ¹246 დადგენილების მე-2 მუხლითა და ,,მიმოქცევაში ეროვნული ვალუტის ,,ლარის" გაშვების შესახებ" საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის 16 სექტემბრის ¹363 ბრძანებულების მე-4 მუხლით. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანადაც რომ იქნეს მიჩნეული, სააპელაციო სასამართლოს სადავო თანხის გადაანგარიშება უნდა განეხორციელებინა კანონმდებლობით დადგენილი ზემოაღნიშნული წესით.

კასატორი აღნიშნავს, რომ ასევე ასაჩივრებს სააპელაციო სასამართლოს 2006 წლის 3 ოქტომბრის საოქმო განჩინებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე. ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის 48-ე მუხლით დადგინდა, რომ უნდა შემუშავებულიყო სავალო ვალდებულებების დაფარვის მექანიზმები და წესები, ანუ კანონის შესაბამისად, ვალის დაფარვის უზრუნველსაყოფად, აუცილებელია სხვა სამართლებრივი აქტების გამოცემა. სწორედ აღნიშნულის უზრუნველსაყოფად იქნა მიღებული ,,საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ" საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილება, რომლის თანახმად, ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის 48-ე მუხლით განსაზღვრული სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემების განხილვის, გადაჭრისა და რეკომენდაციების შემუშავების მიზნით, შეიქმნა საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია. ხსენებული დადგენილებით დამტკიცებული შესაბამისი დებულების მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, დასახელებული კომისია შეიმუშავებს ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის ანაზღაურების მექანიზმთან დაკავშირებულ რეკომენდაციებს და გადაწყვეტილების მისაღებად წარუდგენს მათ საქართველოს მთავრობასა და საქართველოს პარლამენტს.

კასატორის მტკიცებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტში მითითებულ ადმინისტრაციული წესით საქმის განხილვაში იგულისხმება, როგორც ადმინისტრაციული სამართალწარმოება, ასევე ადმინისტრაციული წარმოება, რასაც ადასტურებს იმავე კოდექსის 281-ე მუხლის “გ” ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად, ადმინისტრაციული წარმოება შეჩერდება 279-ე მუხლის ,,დ" ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში _ სასამართლოს გადაწყვეტილების, განაჩენის, განჩინების, დადგენილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე ან ადმინისტრაციული წესით განხილულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებამდე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეჩერებინა მოცემული საქმის წარმოება ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებულ სახელმწიფო საშინაო ვალთან დაკავშირებით (სადავო საკითხზე), საქართველოს მთავრობისა და საქართველოს პარლამენტის მიერ გადაწყვეტილების მიღებამდე.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელეს ჩაერიცხა თანხა, რომელიც ნაწილობრივ გატანილ იქნა მის მიერ და ამჟამად ნაშთის სახით მის ანგარიშზე ირიცხება 9047 აშშ დოლარი. აღნიშნულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა მხოლოდ სს ,,გ-ის" მიერ გაცემული ცნობით და არ გამოიკვლია შესაბამისი საბანკო დოკუმენტები, რის შედეგადაც შესაძლებელი იქნებოდა ხსენებული ფაქტების დადგენა. ასევე დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა სს ,,გ-ის" პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, ის, რომ სს ,,გ-ს" არ შეიძლება დაეკისროს თანხის სოლიდარულად ანაზღაურება, რადგან აღნიშნული თანხები აღიარებულ იქნა სახელმწიფო სავალო ვალდებულებად ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის თანახმად და აღნიშნულ ბანკს მხოლოდ თანხების გამოყოფა ევალებოდა. კასატორი მიუთითებს, რომ ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის მიხედვით, მართალია, სახელმწიფომ აღიარა რიგი ვალდებულებები სახელმწიფო ვალად, თუმცა აღნიშნული არ ნიშნავს, რომ მოვალეს (ბანკს), თავის მხრივ, აღარ გააჩნია ვალდებულებები კრედიტორების მიმართ. კასატორის მოსაზრებით, საკითხისადმი ასეთი მიდგომა უხეშად არღვევს იმ პირთა ინტერესებს, რომელთა მოვალესაც უშუალოდ ბანკი წარმოადგენს. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და შესაბამისი გამოკვლევის გარეშე დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2007 წლის 18 იანვრის განჩინებებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად წარმოებაში იქნა მიღებული ა. შ-ის წარმომადგენელ შ. შ-ისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები; მხარეებს მიეცათ უფლება, 2007 წლის 18 იანვრის განჩინებების ჩაბარებიდან 14 დღის ვადაში წარმოედგინათ მოსაზრება, თუ რამდენად იყო დასაშვები განსახილველად საკასაციო საჩივრები ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით; ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული დასაშვებობის შემოწმება განისაზღვრა 2007 წლის 28 მარტამდე.

2007 წლის 5 თებერვალს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარადგინა მოსაზრებები საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობაზე და აღნიშნა, რომ ხსენებული საჩივარი აკმაყოფილებდა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნებს, რის გამოც იყო დასაშვები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2007 წლის 26 მარტის განჩინებით ა. შ-ის წარმომადგენელ შ. შ-ისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები მიჩნეულ იქნა დასაშვებად საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის მე-3 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტით და მათი განხილვა დაინიშნა მხარეთა დასწრებით 2007 წლის 16 მაისს, 12.00 საათზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2007 წლის 16 მაისის სხდომის საოქმო განჩინებით სს “გ-ი” შეიცვალა მისი უფლებამონაცვლე სს “ვ-ი”. იმავე სხდომაზე საკასაციო სასამართლომ დაადგინა მოცემული საქმის განხილვა 2007 წლის 30 მაისს, ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთებულობა, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობა და მიაჩნია, რომ ა. შ-ის წარმომადგენელ შ. შ-ისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

საკასაციო სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მოსარჩელე ა. შ-ის დედას _ თ. შ-ს ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ¹........ სავალუტო ანგარიშზე აშშ-ის “ ...... ბანკიდან” ჩაერიცხა სამემკვიდრეო თანხა 20000 აშშ დოლარის ოდენობით. 1991 წლის განმავლობაში თ. შ-მა თავისი კუთვნილი ანგარიშიდან 1000 აშშ დოლარი გაიტანა 16 ივლისს, 21 აგვისტოს _ 2000 აშშ დოლარი, 14 ოქტომბერს _ 600 აშშ დოლარი, სულ _ 3600 აშშ დოლარი. 1991-92 წლების დეკემბერ-იანვარში ქ. თბილისში განვითარებული მოვლენების შედეგად, ზემოხსენებული საბანკო დაწესებულების შენობა და დოკუმენტაცია დაიწვა. 1992 წლის 20 იანვარს თ. შ-მა განცხადებით მიმართა საბანკო დაწესებულებას, იმ დროისათვის ანგარიშზე რიცხული 15069 აშშ დოლარის აღდგენის შესახებ და განცხადებაზე თანდართული მინდობილობით თანხის მიღებისა და განკარგვის უფლება შვილს _ მოსარჩელე ა. შ-ს გადასცა. ხსენებული მინდობილობის საფუძველზე, ა. შ-მა ¹....... ანგარიშიდან 1992 წლის 19 აგვისტოს გაიტანა 1000 აშშ დოლარი, 1993 წლის 17 თებერვალს _ 3500 აშშ დოლარი, 1993 წლის 24 სექტემბერს _ 1000 აშშ დოლარი, სულ _ 5500 აშშ დოლარი, რის შემდეგაც ანგარიშზე რიცხულმა ნაშთმა შეადგინა 9224 აშშ დოლარი (ს.ფ. 12, 36, 187). ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკმა თავისი 1992 წლის 11 მარტის ¹16 ბრძანებით მიიღო გადაწყვეტილება ყოფილი სსრკ-ის რესპუბლიკების ტერიტორიაზე მდებარე დაწესებულებების, მათ შორის, ქ. თბილისის განყოფილების ლიკვიდაციის თაობაზე, ხოლო დაწესებულებათა ხელმძღვანელებს მიეთითათ 1992 წლის 15 მარტიდან საბანკო ოპერაციების შეწყვეტის შესახებ, დაუმთავრებელი ანგარიშსწორების ოპერაციების გარდა (ს.ფ. 263-268). საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 1 სექტემბრის ¹284 ბრძანებულების მე-5 პუნქტის თანახმად, ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული საქართველოს რეზიდენტთა მიმართ ვალდებულებები ჩაითვალა საქართველოს რესპუბლიკის შიდა სახელმწიფო ვალად (ს.ფ. 45). საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 17 აგვისტოს ¹480 ბრძანებულების პირველი პუნქტით დამტკიცდა ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის ყოფილი ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, საქართველოს რეზიდენტთა (ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა) კუთვნილი სახსრების ანაზღაურებისათვის საქართველოს 1998 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტით გათვალისწინებულ ასიგნებათა განაწილების წესი. იმავე ბრძანებულების მე-5 პუნქტით დადგენილ იქნა, რომ ფიზიკური პირების ბლოკირებული თანხების მომსახურების ხარჯების ანაზღაურება სს “გ-თვის” განხორციელებულიყო ამ მიზნისათვის საქართველოს 1998 წლის ბიუჯეტით გათვალისწინებული სახსრებიდან, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სს “გ-ს” შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე (ს.ფ. 49). სს “გ-ის” მიერ 1997 წლის 12 ივნისს გაცემული ცნობის მიხედვით, თ. შ-ის სახელზე სს “გ-ის” თბილისის რეგიონულ ფილიალში გახსნილი იყო ¹......... სავალუტო ანგარიში, რომელზეც ირიცხებოდა 9224,20 აშშ დოლარი, ხოლო აღნიშნული ანგარიში იმჟამად იყო ბლოკირებული (ს.ფ. 204).

საკასააციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორის _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ საქართველოს კანონებით არ იყო გათვალისწინებული სახსრები ამ კატეგორიის საშინაო ვალის დაფარვის მიზნით და აღნიშნული სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების დაფარვის წესი არ არის შემუშავებული, რის გამოც სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონში ასიგნებათა გამოყოფისა და შესაბამისი წესის შემუშავების გარეშე, ფინანსთა სამინისტრო მოკლებულია შესაძლებლობას, განახორციელოს ვალის დაფარვა.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიუთითა იმ გარემოებებზე, რომ “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ბ” ქვეპუნქტის თანახმად, ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, საქართველოს ფიზიკური და იურიდიული პირების კუთვნილი სახსრების აუნაზღაურებლობით წარმოქმნილი დავალიანება აღიარებულ იქნა სახელმწიფო საშინაო სავალო ვალდებულებად, ხოლო 1999 წლის 20 მაისის ხელშეკრულებით სს “გ-მა” აიღო ვალდებულება, დაეზუსტებინა სავალუტო ანგარიშებზე რიცხული ბლოკირებული ნაშთები, თავის მხრივ, ფინანსთა სამინისტრომ კი აიღო ვალდებულება, ფიზიკური პირების კუთვნილი სავალუტო სახსრების ეტაპობრივი ანაზღაურების მიზნით, უზრუნველეყო ბანკში თანხების დროული ჩარიცხვა, ხოლო “საქართველოს 1999 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, ბლოკირებული სავალუტო სახსრების ეტაპობრივი ანაზღაურების მიზნით, გათვალისწინებულ იქნა საბიუჯეტო სახსრების გამოყოფა, იმავე წლის აპრილში კი ფინანსთა სამინისტროდან ჩარიცხულ იქნა თანხა, რომლის გაცემა ფიზიკურ პირებზე განხორციელდა საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 17 აგვისტოს ¹480 ბრძანებულების შესაბამისად და აღნიშნული წესით ა. შ-მა 1999 წლის 23 აპრილს მიიღო 150 აშშ დოლარის შესაბამისი თანხა _ 195 ლარი, ხოლო ¹.......... ბლოკირებულ სავალუტო ანგარიშზე ერიცხებოდა 9074,20 აშშ დოლარი, რაც ანაზღაურებული უნდა ყოფილიყო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია და დაუშვებელია საკუთრების ან მემკვიდრეობის საყოველთაო უფლების გაუქმება, გარდა ამავე მუხლშივე მითითებული გამონაკლისი შემთხვევებისა, ასევე _ “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის “ბ” ქვეპუნქტზე, რომლის მიხედვით, სახელმწიფო საშინაო ვალად იქნა აღიარებული ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის მიერ ბლოკირებული, ამავე ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ანგარიშზე რიცხული, საქართველოს ფიზიკური და იურიდიული პირების კუთვნილი სახსრების აუნაზღაურებლობით წარმოქმნილი დავალიანება, როგორც სავალო ვალდებულება.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არასწორია კასატორის მითითება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 389-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ გადახდის ვადის დადგომამდე გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი), ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია გადაიხადოს იმ კურსით, რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს, ხოლო ვალუტის შეცვლისას გადაცვლით ურთიერთობებს საფუძვლად უნდა დაედოს ის კურსი, რომელიც ვალუტის შეცვლის დღეს არსებობდა ფულის ამ ერთეულებს შორის, აგრეთვე _ იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ,,საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მიმოქცევაში საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის კუპონების გამოშვების შესახებ" საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 მარტის ¹246 დადგენილების მე-2 მუხლითა და ,,მიმოქცევაში ეროვნული ვალუტის ,,ლარის" გაშვების შესახებ" საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის 16 სექტემბრის ¹363 ბრძანებულების მე-4 მუხლით. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის კუთვნილი თანხა თავიდანვე გამოხატული იყო აშშ დოლარებში და, შესაბამისად, საჭირო არ იყო საქართველოს დასახელებულ სავალუტო ერთეულებში მოსარჩელის კუთვნილი დავალიანების თანხის ასანაზღაურებლად სადავო თანხის გადაანგარიშებაც.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად ჩათვალა, რომ, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში 1992 წელს უკანონოდ იქნა ბლოკირებული მოსარჩელის კუთვნილი, მემკვიდრეობის წესით მიღებული სავალუტო სახსრები ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების სავალუტო ანგარიშებზე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო ვალდებული იყო, ა. შ-თვის აენაზღაურებინა კუთვნილი სამემკვიდრეო თანხის _ 9074 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარი. სააპელაციო პალატამ ასევე მართებულად მიუთითა, რომ, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში 1992 წელს უკანონოდ იქნა ბლოკირებული მოსარჩელის კუთვნილი, მემკვიდრეობის წესით მიღებული სავალუტო სახსრები ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების სავალუტო ანგარიშებზე, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო ვალდებული იყო, ა. შ-თვის აენაზღაურებინა კუთვნილი სამემკვიდრეო თანხის _ 9074 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარი. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ა. შ-ის კუთვნილი თანხა იმთავითვე გამოხატული იყო მყარ ვალუტაში, ინფლაცია არ განუცდია და ინდექსაციის ღონისძიებების გატარებას არ საჭიროებდა, ხოლო სს “გ-ს” არ შეიძლებოდა დაკისრებოდა აღნიშნული თანხის სოლიდარულად ანაზღაურება, რადგან დასტურდებოდა, რომ ხსენებული თანხები აღიარებულ იქნა სახელმწიფო სავალო ვალდებულებად სახელმწიფო მეთაურის და საქართველოს პრეზიდენტის ზემოხსენებული ბრძანებულებებისა და “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის თანახმად. სს “გ-ს” მხოლოდ უნდა მოეხდინა ბიუჯეტიდან გამოყოფილი თანხების გაცემა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემული საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება თ. შ-ის სახელზე სს “გ-ის” თბილისის რეგიონულ ფილიალში ¹......... სავალუტო ანგარიშისა და ამ ანგარიშზე ნაშთის სახით 9224,20 აშშ დოლარის არსებობა. ამდენად, ა. შ-ის კუთვნილი, ხსენებულ საბანკო დაწესებულებაში გადარიცხული თანხა თავიდანვე არსებობდა მყარი ვალუტის _ აშშ დოლარის სახით, რის გამოც მისი ინდექსირება არ იყო საჭირო. ამასთან, მოსარჩელემ მისი კუთვნილი თანხის ნაწილი საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 17 აგვისტოს ¹480 ბრძანებულების მიხედვით, საქართველოს ბიუჯეტიდან სპეციალურად შიდა ვალის გასასტუმრებლად გამოყოფილი სახსრებიდან მიიღო.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელეს ჩაერიცხა თანხა, რომელიც ნაწილობრივ გატანილ იქნა მის მიერ და ამჟამად ნაშთის სახით მის ანგარიშზე ირიცხება 9047 აშშ დოლარი, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა მხოლოდ სს ,,გ-ის" მიერ გაცემული ცნობით და არ გამოიკვლია შესაბამისი საბანკო დოკუმენტები, რის შედეგადაც შესაძლებელი იქნებოდა ხსენებული ფაქტების დადგენა.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სს ,,გ-ის" მიერ 1997 წლის 12 ივნისს გაცემული ცნობა (ს.ფ. 204) სრულიად საკმარისია ნაშთის სახით მოსარჩელის ანგარიშზე 9047 აშშ დოლარის არსებობის ფაქტის დასადასტურებლად და ამისათვის არ არის საჭირო სხვა რაიმე საბანკო დოკუმენტის გამოკვლევა.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მოსაზრებას სს “გ-ის” მიმართ ა. შ-ის სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქმეში წარმოდგენილ “საქართველოს ექსპორტ-იმპორტის ბანკის” 1995 წლის 29 მაისის წერილზე, რომლითაც მოსარჩელეს ეცნობა, რომ “ე-ში” (უფლებამონაცვლე _ სს “გ-ი”) მის პირად ბლოკირებულ ანგარიშზე ირიცხებოდა 9224,20 აშშ დოლარი, მოქალაქეთა ანგარიშები ბლოკირებული იყო ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის 1992 წლის 11 მარტის ¹16 ბრძანების ¹15 პუნქტის თანახმად, იმავე ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხულ რეზიდენტთა მიმართ ვალდებულებები კი, საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 1 სექტემბრის ¹284 ბრძანებულებით საქართველოს რესპუბლიკის შიდა სახელმწიფო ვალად ჩაითვალა, ამასთან, იმჟამად “ე-ი” მოკლებული იყო შესაძლებლობას, მოეხდინა ბლოკირებული ანგარიშებიდან თანხების გაცემა, თუ სახელმწიფოს მიერ არ მოხდებოდა სათანადო სახსრების გამოყოფა (ს.ფ. 37).

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ, ვინაიდან ა. შ-ის სასარჩელო მოთხოვნა სს “გ-ის” მიმართ სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარეობს, მასზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული სარჩელის წარდგენის სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა, რაც, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში ა. შ-ის მიერ სარჩელის წარდგენისას უკვე გასული იყო.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ ასევე მართებულად არ გაიზიარა მოსარჩელის მოთხოვნა სხვისი სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგად მოპასუხეთა უსაფუძვლო გამდიდრებისა და მიუღებელი შემოსავლის სახით, თანხის ანაზღაურების თაობაზე და სწორად აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით ირკვეოდა, რომ მოსარჩელეს საბანკო ანგარიშზე ჩაერიცხა სამკვიდრო თანხა, რომელიც შეეძლო გაეტანა მოთხოვნისთანავე და რაიმე პროცენტის მიღება გათვალისწინებული არ ყოფილა, მოსარჩელემ კუთვნილი თანხის მხოლოდ ნაწილი _ 5500 აშშ დოლარი გაიტანა, ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკმა კი 1992 წლის 11 მარტის ¹16 ბრძანებით გააუქმა ქ. თბილისის განყოფილება, მაგრამ საკორესპონდენტო ანგარიშიდან თანხების გაცემა გრძელდებოდა ხსენებულ ანგარიშზე არსებული თანხების ამოწურვამდე, რასაც მოსარჩელის მიერ შესაბამისი ანგარიშიდან თანხების 1992-1993 წლებში გატანის ფაქტიც ადასტურებდა.

საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება კასატორ ა. შ-ის წარმომადგენელ შ. შ-ის მიერ საკასაციო საჩივრის საფუძვლად იმ მოტივებზე მითითებას, რომ, მართალია, სახელმწიფომ შიდა ვალში აიღო ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული საქართველოს რეზიდენტთა მიმართ ვალდებულებები, მაგრამ შესაბამის კანონში არსად არის მითითებული, რომ აღნიშნული შეეხება სამემკვიდრეო თანხას, ხოლო ა. შ-ის მოთხოვნა სს “გ-ის” მიმართ ვერ იქნება ხანდაზმული, რადგან ხსენებული ბანკის წერილების მიხედვით, იგი დარჩენილი თანხის მიღებას ჰპირდებოდა მოსარჩელეს, რის გამოც სახეზეა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 1 სექტემბრის ¹284 ბრძანებულება, რომლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ყოფილი საბჭოთა კავშირის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული საქართველოს რეზიდენტთა მიმართ ვალდებულებები ჩაითვალა საქართველოს რესპუბლიკის შიდა სახელმწიფო ვალად, არ აკონკრეტებს ვალდებულების შესაბამის თანხასთან ამა თუ იმ უფლებამოსილი პირის სუბიექტურ-უფლებრივ მიმართებას და არ ახდენს ამ კუთხით ვალდებულებათა დიფერენცირებას, ანუ მასში იგულისხმება ვალდებულების შესაბამისი სამკვიდრო თანხაც, ხოლო, რაც შეეხება კასატორის მითითებას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლით გათვალისწინებულ ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტაზე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოცემული საქმის მასალებში წარმოდგენილია სს “გ-ის” 2000 წლის 16 მარტით დათარიღებული წერილი ა. შ-ადმი (ს.ფ. 42). აღნიშნული წერილის მოსარჩელისათვის გაგზავნის დროს კი, “საქართველოს ექსპორტ-იმპორტის ბანკის” 1995 წლის 29 მაისის წერილის (ს.ფ. 37) მოსარჩელისათვის გაგზავნიდან უკვე დარღვეული იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილით დადგენილი სასარჩელო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994 წლის 1 სექტემბრის ¹284 ბრძანებულებაზე, რომლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ყოფილი სსრკ-ის საგარეო-ეკონომიკური საქმიანობის ბანკის ქ. თბილისის განყოფილების ბალანსზე რიცხული საქართველოს რეზიდენტთა მიმართ ვალდებულებები ჩაითვალა საქართველოს რესპუბლიკის შიდა სახელმწიფო ვალად (ს.ფ. 45). ამდენად, მას შემდეგ, რაც შესაბამის საკორესპონდენტო ანგარიშზე ამოიწურა თანხები, საქართველოს ექსპორტ-იმპორტის სააქციო სახელმწიფო კომერციული ბანკის _ “ე-ის” ვალდებულებები სახელმწიფომ აიღო თავის თავზე, თანხის ნაწილი გაიცა საქართველოს პრეზიდენტის 1998 წლის 17 აგვისტოს ¹480 ბრძანებულების შესაბამისად და ა. შ-მაც მიიღო 150 აშშ დოლარის ეკვივალენტი თანხა _ 195 ლარი, ხოლო დანარჩენის გაცემა ვერ მოხერხდა საბიუჯეტო დავალებების შეუსრულებლობისა და ქვეყანაში შექმნილი მძიმე ფინანსური მდგომარეობის გამო, რის შესახებაც ეცნობა მოსარჩელეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სს “გ-ის” წერილებით, რაც გამორიცხავს მოპასუხეთა უსაფუძვლო გამდიდრებას.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, თუ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, რა შემოსავალს მიიღებდა იგი, სამკვიდრო თანხის დარჩენილი ნაწილი დროულად რომ გაეცათ მასზე და რა მიუღებელი შემოსავლით იზარალა, ვინაიდან საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-17 მუხლის თანახმად, არ დაუსაბუთებია თავისი სარჩელი და არ წარუდგენია შესაბამისი მტკიცებულებები, ამასთან, მართალია, “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-13 მუხლის თანახმად, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო სახელმწიფო საშინაო ვალის მართვას უზრუნველყოფდა მისი დაფარვის ორგანიზაციითა და აღრიცხვით, პროცენტის განსაზღვრითა და გადახდით, აგრეთვე, სხვა ოპერაციების განხორციელებით, მაგრამ სახელმწიფოს მხრიდან პროცენტის განსაზღვრა ხსენებული კანონის მე-13 მუხლის შესაბამისად, არ განხორციელებულა, მით უფრო, რომ, მოსარჩელის სამემკვიდრეო თანხაზე პროცენტი თავის დროზე გათვალისწინებული არ ყოფილა. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ა. შ-ის სარჩელი ამ ნაწილში არის უსაფუძვლო, ვინაიდან განსახილველ სახელმწიფო საშინაო ვალთან მიმართებაში პროცენტი არ ყოფილა განსაზღვრული საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ, რასაც შეეძლო დაეფუძნებინა აღნიშნული სამინისტროს ვალდებულება პროცენტის შესაბამისი თანხის ანაზღაურების კუთხით. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობს არც მხარეთა შორის რაიმე სახელშეკრულებო დათქმა პროცენტის შესახებ, ხოლო აღნიშნული გარემოებისა და დათქმის გარეშე მოსარჩელის მხრიდან მის კუთვნილ თანხაზე პროცენტის მოთხოვნა სამართლებრივ საფუძველსაა მოკლებული.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის _ ა. შ-ის წარმომადგენელ შ. შ-ის მოსაზრებას, რომ არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მტკიცება, რომ ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონში მითითებული არ არის პროცენტის შესახებ, ხოლო სარჩელში არ არის მითითებული მიუღებელი (დელიქტური) შემოსავლით რა ზიანი მიიღო მოსარჩელემ, ხოლო საქმის მასალებში ასახულია ბანკთაშორის აუქციონზე დადგენილი საპროცენტო განაკვეთი, რომელიც საფუძვლად დაედო თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებას და აღნიშნულს განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, მართალია, მოცემული საქმის მასალებში წარმოდგენილია საქართველოს ეროვნული ბანკის 2003 წლის 21 მარტის წერილი საქართველოს იურისტთა ასოციაცია XX1-ის თავმჯდომარისადმი (ს.ფ. 14) და ეროვნული ბანკის ბანკთაშორის საკრედიტო აუქციონებზე დაფიქსირებული წლიური საპროცენტო განაკვეთები (ს.ფ. 15-33), მაგრამ აღნიშნული საპროცენტო განაკვეთების არსებობა კონკრეტულ შემთხვევაში ვერ შეცვლის კანონით ან ხელშეკრულებით შესაბამისი საპროცენტო განაკვეთის გაუთვალისწინებლობას და ბანკთაშორის საკრედიტო აუქციონზე დაფისქირებული საპროცენტო განაკვეთი მოცემულ შემთხვევაში გამოყენებული ვერ იქნება.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, ხოლო თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული.

საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა საადვოკატო მომსახურების ხარჯის _ 1500 აშშ დოლარის ანაზღაურების ნაწილში არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ვინაიდან მოსარჩელეს მტკიცებულება შესაბამისი ხარჯის გაღების შესახებ სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის აღნიშნული მოთხოვნის საფუძვლიანობა არ დასტურდება რაიმე მტკიცებულებით, რის გამოც უსაფუძვლოა მის მიერ ხსენებული მოთხოვნის იმ ფორმალურ გარემოებაზე დაფუძნება, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლში არ არის მითითებული, რომ წარმომადგენლის ხარჯი წინასწარ უნდა იყოს გაწეული, რაც შესაძლებელია მოხდეს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის ან მისი აღსრულების შემდეგ.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის _ ა. შ-ის წარმომადგენელ შ. შ-ის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლო გასცდა სააპელაციო საჩივრის ფარგლებს და ხელახლა განიხილა სარჩელი, რითაც დაარღვია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლი.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით და იმავე კოდექსის 248-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, სასამართლოს უფლება არა აქვს მიაკუთვნოს თავისი გადაწყვეტილებით მხარეს ის, რაც მას არ უთხოვია ან იმაზე მეტი, ვიდრე ის მოითხოვდა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და მთლიანად საქმეს შეისწავლის და ამოწმებს სრული მოცულობით, ანუ სააპელაციო საჩივრის განხილვისას, ფაქტობრივად, ხელახლა იხილავს, როგორც სარჩელს, ისე შესაგებელს იმავე კოდექსის 248-ე მუხლით დადგენილ ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს არ დაურღვევია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლი.

კასატორი _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო საკასაციო საჩივარში მიუთითებს, რომ ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის 48-ე მუხლით დადგინდა, რომ უნდა შემუშავებულიყო სავალო ვალდებულებების დაფარვის მექანიზმები და წესები, ანუ კანონის შესაბამისად, ვალის დაფარვის უზრუნველსაყოფად აუცილებელია სხვა სამართლებრივი აქტების გამოცემა და სწორედ აღნიშნულის უზრუნველსაყოფად იქნა მიღებული ,,საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ" საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 15 ნოემბრის ¹108 დადგენილება, რომლის თანახმად, ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის 48-ე მუხლით განსაზღვრული სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემების განხილვის, გადაჭრისა და რეკომენდაციების შემუშავების მიზნით, შეიქმნა საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია, ხოლო ხსენებული დადგენილებით დამტკიცებული შესაბამისი დებულების მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, დასახელებული კომისია შეიმუშავებს ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის ანაზღაურების მექანიზმთან დაკავშირებულ რეკომენდაციებს და გადაწყვეტილების მისაღებად წარუდგენს მათ საქართველოს მთავრობასა და საქართველოს პარლამენტს.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მოსაზრებას, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეჩერებინა მოცემული საქმის წარმოება ,,სახელმწიფო ვალის შესახებ" საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალთან დაკავშირებით (სადავო საკითხზე) საქართველოს მთავრობისა და საქართველოს პარლამენტის მიერ გადაწყვეტილების მიღებამდე.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ “საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 18 ნოემბრის ¹108 დადგენილების თანახმად, “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტით აღიარებული სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემების განხილვის, გადაჭრისა და რეკომენდაციების შემუშავების მიზნით, შეიქმნა საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისია და ხსენებული კომისიის უფლებამოსილების ვადა განისაზღვრა 2006 წლის 1 მაისამდე. “საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 18 ნოემბრის ¹108 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე” საქართველოს მთავრობის 2006 წლის 26 აპრილის ¹87 დადგენილებით აღნიშნული კომისიის უფლებამოსილების ვადა განისაზღვრა 2006 წლის 31 დეკემბრამდე, “საქართველოს სახელმწიფო საშინაო ვალის პრობლემათა შემსწავლელი სახელმწიფო კომისიის შექმნის შესახებ” საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 18 ნოემბრის ¹108 დადგენილებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე” საქართველოს მთავრობის 2006 წლის 20 დეკემბრის ¹232 დადგენილებით კი, ხსენებული კომისიის უფლებამოსილების ვადა განისაზღვრა 2007 წლის 31 დეკემბრამდე.

საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, სასამართლო ვალდებულია, შეაჩეროს საქმის წარმოება, თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო, სისხლის სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლში ამომწურავად არის ჩამოთვლილი ის შემთხვევები, როდესაც სასამართლო ვალდებულია, შეაჩეროს საქმის წარმოება. ხსენებული მუხლის “დ” ქვეპუნქტის თანახმად, რომელიც ითვალისწინებს ერთ-ერთ ასეთ შემთხვევას, სასამართლო ვალდებულია, შეაჩეროს საქმის წარმოება, თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო, სისხლის სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტის საფუძველზე საქმის წარმოების შეჩერებისას სასამართლომ უნდა განსაზღვროს, თუ რამდენად შეიძლება სხვა საქმეზე გამოტანილმა გადაწყვეტილებამ იქონიოს გადამწყვეტი მნიშვნელობა მოცემული საქმის გადაწყვეტაზე, ანუ საქმის წარმოების შეჩერებამდე უნდა დადგინდეს, თუ რა კავშირია სასამართლოს მიერ განსახილველ კონკრეტულ საქმესა და იმ საქმეს შორის, რომელიც სხვა სასამართლოს მიერ განიხილება ან სხვა რომელიმე ორგანოს წარმოებაშია.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტი შეიცავს კონკრეტული ხასიათის მავალდებულებელ ნორმას, რაც იმას ნიშნავს, რომ აღნიშნული ნორმის რეალიზებისათვის საჭიროა იმ კონკრეტული საქმის არსებობა, რომლის გადაწყვეტასაც არსებითი მნიშვნელობა აქვს მოცემული საქმის განხილვისათვის, რაც ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში წარმოადგენს სასამართლოს შეფასების საგანს.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობდა საქართველოს ფინანსთA სამინისტროს მიერ მითითებული მოტივით საქმის წარმოების შეჩერების საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის “დ” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი, რადგან აღნიშნულ სამინისტროს არ მიუთითებია კონკრეტულ საქმეზე, რომლის გადაწყვეტაც აუცილებელი იქნებოდა ამ საქმის განხილვამდე, ზემოთ მითითებული რეკომენდაციები კი არ წარმოადგენს კონკრეტულ საქმეს და, შესაბამისად, შეუძლებელია დაექვემდებაროს გადაწყვეტას. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად უთხრა უარი საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საქმის წარმოების შეჩერებაზე, რის გამოც გასაჩივრებული განჩინება უნდა დარჩეს უცვლელად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ა. შ-ის წარმომადგენელ შ. შ-ისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. შ-ის წარმომადგენელ შ. შ-ისა და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006 წლის 3 ოქტომბრის საოქმო განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.