საქმე №ას-1277-2023 17 დეკემბერი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ს.ფ–ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.ს–ია (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 03.07.2023 წლის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

1. ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 11.03.2019 წლის გადაწყვეტილებით დ.ს–იას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“ ან „დასაქმებული“) სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ს.ფ–ის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „დამსაქმებელი“ ან „კასატორი“) 22.05.2018 წლის №15-02/639 ბრძანება დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ; დასაქმებული აღდგენილ იქნა ქონების მართვისა და ექსპლუატაციის დეპარტამენტის რეგიონული კოორდინატორის (სამეგრელო-ზემო სვანეთი) თანამდებობაზე და აუნაზღაურდა იძულებითი განაცდური სამსახურიდან გათავისუფლების დღიდან სამსახურში აღდგენამდე თვეში 1000 ლარის ოდენობით (გადასახადების ჩათვლით); დასაქმებულის სხვა მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა. ამავე გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილა დამსაქმებლის სარჩელი და დასაქმებულს მის სასარგებლოდ დაეკისრა 1420,46 ლარის გადახდა.

2. გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა როგორც დამსაქმებელმა, ისე – დასაქმებულმა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

3. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 03.07.2023 წლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 11.03.2019 წლის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც დასაქმებული აღდგენილ იქნა ქონების მართვისა და ექსპლუატაციის დეპარტამენტის რეგიონული კოორდინატორის (სამეგრელო-ზემო სვანეთი) თანამდებობაზე და აუნაზღაურდა იძულებითი განაცდური სამსახურიდან გათავისუფლების დღიდან სამსახურში აღდგენამდე თვეში 1000 ლარის ოდენობით და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; დასაქმებულის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; დამსაქმებელს დასაქმებულის სასარგებლოდ დაეკისრა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადებით ჩათვლით 25 000 ლარი.

გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. დასაქმებული 2012 წლის ნოემბრიდან მუშაობდა მოპასუხე დაწესებულებაში სხვადასხვა თანამდებობებზე. 11.12.2014 წლის შრომითი ხელშეკრულებით იგი დაინიშნა ქონების მართვისა და ექსპლუატაციის დეპარტამენტის რეგიონული კოორდინატორის (სამეგრელო-ზემო სვანეთი) თანამდებობაზე. დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება ხელშეკრულებით განისაზღვრა თვეში 1000 ლარით (გადასახადების ჩათვლით).

3.2. მხარეებს შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტასთან დაკავშირებით, დამსაქმებელმა 26.04.2018 წელს დასაქმებულს წერილობით გაუგზავნა მის მიერ ხელმოწერილი შეთანხმების პროექტი, თუმცა შეთანხმება ვერ შედგა.

3.3. 2018 წლის აპრილის თვეში, დასაქმებულს პირად საბანკო ანგარიშზე დამსაქმებელმა ჩაურიცხა 2813,92 ლარი, მათ შორის, 2045,46 ლარი ვალდებულების გარეშე, ზედმეტად.

3.4. დამსაქმებელმა 01.05.2018 წელს დასაქმებულს გაუგზავნა ინფორმაცია (გაანგარიშება) 2018 წლის აპრილის თვის კუთვნილი ხელფასის შესახებ, რომლის ოდენობამ საშვებულებო ანაზღაურების წინა თვეში გაცემის გამო შეადგინა 768,46 ლარი და წარუდგინა მოთხოვნა ზედმეტად ჩარიცხული 2045,46 ლარის დაბრუნების შესახებ.

3.5. დასაქმებულს თანხის დაბრუნებაზე უარი არ განუცხადებია. 05.05.2018 წელს მან წერილობითი განცხადებით მიმართა დამსაქმებელს და განუმარტა, რომ ბარათზე დარიცხულ ნაშთს 201 ლარს დააბრუნებდა დაუყოვნებლივ (სხვა თანხა მისგან დამოუკიდებლად ბანკმა გადარიცხა ფინანსური ვალდებულებების დასაფარავად), ხოლო დარჩენილი 1844,46 ლარი ჩამოჭროდა ხელფასიდან ნაწილ-ნაწილ, თვეში 500 ლარის ოდენობით.

3.6. საბოლოოდ, დასაქმებულის დავალიანება დამსაქმებლის წინაშე შეადგენს 1420,456 ლარს, რომლის დაბრუნებასაც მოითხოვს დამსაქმებელი სარჩელით.

3.7. 22.05.2018 წელს დამსაქმებელმა დასაქმებულს გაუგზავნა შეტყობინება, სადაც თანხის დაუბრუნებლობა (მითვისება ან/და პირადი მიზნებისთვის გამოყენება, მათ შორის, დროებით გამოყენება) შეაფასა შრომის შინაგანაწესის (მე-17 მუხლის 21-ე ნაწილის „გ“ პუნქტი) უხეშ დარღვევად. იქვე მიუთითა, რომ მე-17 მუხლის „ს“ პუნქტის თანახმად, უხეშ დარღვევას წარმოადგენდა ასევე სხვა რაიმე გარემოება, რომელიც იწვევდა თანამშრომლისადმი ნდობის დაკარგვის საფუძველს.

3.8. დამსაქმებლის დირექტორის 22.05.2018 წლის №15-02/639 ბრძანებით დასაქმებულთან შეწყდა შრომის ხელშეკრულება საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

3.9. 29.05.2018 წელს დასაქმებულის განცხადების საფუძველზე გაცემული 01.06.2018 წლის დასაბუთების შესაბამისად, დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძველი გახდა ის ფაქტი, რომ მან დამსაქმებლის კუთვნილი თანხები წინასწარი განზრახვით გამოიყენა სასესხო ვალდებულებების შესასრულებლად და დამსაქმებელს მიაყენა ზარალი.

3.10. დასაქმებულმა სშკ-ით გათვალისწინებულ 30 კალენდარული დღის ვადაში მოსთხოვა დამსაქმებელს წერილობითი დასაბუთება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე, ხოლო სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-6 ნაწილით გათვალისწინებულ 30 კალენდარული დღის ვადაში - 29.06.2018 წელს სადავოდ გახადა დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, რაც მიუთითებს მასზე, რომ მას არ დაურღვევია კანონით დადგენილი გასაჩივრების ვადები (ტ.1, ს.ფ. 2, 90, 77).

3.11. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოში საქმის წარმოების ეტაპზე წარდგენილი დამსაქმებლის დირექტორის 13.06.2019 წლის №15-01/354 ბრძანებით გაუქმდა ქონების მართვისა და ექსპლუატაციის დეპარტამენტის რეგიონული კოორდინატორის (სამეგრელო-ზემო სვანეთი) საშტატო ერთეული, რომელსაც გათავისუფლებამდე იკავებდა დასაქმებული.

3.12. 13.06.2019 წლის №15-01/354 ბრძანების გაუქმებისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით დასაქმებულმა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს, რის გამოც ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 24.09.2019 წლის განჩინებით შეჩერდა წინამდებარე სამოქალაქო საქმის წარმოება, ზემოაღნიშნულ დავაზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე. სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც არ გასაჩივრებულა დასაქმებულის მიერ და შევიდა კანონიერ ძალაში. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს 07.03.2023 წლის განჩინებით წინამდებარე საქმის წარმოება განახლდა.

3.13. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს პროპორციულობისა და გონივრული საფუძვლის პრინციპი. პროპორციულობის, იგივე თანაზომიერების პრინციპი ნიშნავს, რომ კანონის მიზნის მისაღწევად გამოყენებული ღონისძიება უნდა იყოს დასაშვები, აუცილებელი და პროპორციული. გონივრული საფუძვლის პრინციპს საერთაშორისო სამართალში უწოდებენ – Ultima Ratio-ს, იგი განიმარტება, როგორც უკანასკნელი საშუალება, რადგან მიჩნეულია, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტამდე გამოყენებულ უნდა იქნეს უფრო მსუბუქი ზომა, თუკი ამის საშუალებას, ჩადენილი დარღვევიდან გამომდინარე, იძლევა დასაქმებულის კანონიერი ინტერესი.

3.14. სადავო ბრძანებაში დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლად მითითებულია სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი - დასაქმებულის მიერ, მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა, რაც დამსაქმებლის მტკიცებით, გამოიხატა იმაში, რომ დასაქმებულმა უკან არ დააბრუნა დამსაქმებლის მიერ მის საბანკო ანგარიშზე ჩარიცხული თანხა.

3.15. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მხარეთა შორის მიმდინარე მოლაპარაკებების ფარგლებში თავად დამსაქმებელმა ჩაურიცხა დასაქმებულს საბანკო ანგარიშზე თანხა, მოლაპარაკებები ვერ შედგა, რის გამოც დასაქმებულს უკან უნდა დაებრუნებინა დამსაქმებლისათვის აღნიშნული თანხა. თანხის დაბრუნების ვალდებულება აღიარა დასაქმებულმაც, თუმცა ითხოვა მისი ნაწილ-ნაწილ გადახდა, ნაწილი გადაიხადა კიდეც დაუყოვნებლივ და გადასახდელი დარჩა მხოლოდ 1420,46 ლარი. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ქმედებას ვერ მიეცემა უხეში დარღვევის კვალიფიკაცია, მით უფრო იმგვარის, რაც სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი უნდა გამხდარიყო. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის ანგარიშიდან თანხა ჩამოჭრილია მესამე პირის (ბანკის) მიერ, რომლის მიმართაც დასაქმებულს ჰქონდა სასესხო ვალდებულებები, დასაქმებული აცხადებდა და აცხადებს მზაობას დააბრუნოს თანხა ხელფასიდან ეტაპობრივად თვეში 500 ლარის (მისი ხელფასის ნახევარზე მეტის) დაკავების გზით. ასეთ შემთხვევაში, მოსარჩელის ქმედების შეფასება დამსაქმებლის კუთვნილი თანხების მითვისებად ან/და პირადი მიზნებისთვის გამოყენებად, რომელიც იწვევს თანამშრომლისადმი ნდობის დაკარგვის საფუძველს, უსაფუძვლო და არაგონივრულია.

3.16. ზემოთ აღნიშნული მსჯელობების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ დასტურდებოდა შრომითი ხელშეკრულების უხეშად დარღვევის ფაქტი, რაც გახდებოდა დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი, შესაბამისად, არსებობდა სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის წინაპირობა.

3.17. სასამართლომ მიუთითა სშკ-ის 38.8 მუხლზე და განმარტა, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, დასაქმებულის მიერ დაკავებული თანამდებობა გაუქმდა და აღარ არსებობს, ამასთან, არ არსებობს არც ტოლფასი თანამდებობა, შესაბამისად, დასაქმებულის დარღვეული შრომითი უფლების აღდგენის ყველაზე ადეკვატურ ზომას მისთვის კომპენსაციის მიკუთვნება წარმოადგენს. რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასა და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, ამას კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს და იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილებას განეკუთვნება, რა დროსაც სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა. კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. განსახილველ შემთხვევაში, დასაქმებულის ხელფასის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ გონივრულად და სამართლიანად მიიჩნია დამსაქმებლისთვის კომპენსაციის სახით 25 000 ლარის დაკისრება. შესაბამისად, გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით დამსაქმებელს დასაქმებულის სასარგებლოდ დაეკისრა საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით 25 000 ლარი.

3.18. რაც შეეხება დისკრიმინაციულ მოპყრობას, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ არ დასტურდებოდა დასაქმებულის მიერ მითითებული გარემოება მის მიმართ პოლიტიკური ნიშნით დისკრიმინაციული მოპყრობის შესახებ და, შესაბამისად, არ არსებობდა ამ მოთხოვნის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების წანამძღვრები.

3.19. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა დამსაქმებლის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილშიც და განმარტა, რომ სადავო 1420,46 ლარის მოთხოვნის ნაწილში დასაქმებულმა სარჩელი ცნო, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) მე-3, 131-ე, 208-ე მუხლების შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველია. სასამართლოს მითითებით, დასაქმებული სადავოდ ხდიდა და მოითხოვდა თანხის ნაწილ-ნაწილ გადახდას, თუმცა აღნიშნული არ წარმოადგენს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა

4. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება დასაქმებულის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში სასამართლოს მსჯელობის საგანია მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე ბრძანების ბათილად ცნობისა და დასაქმებულისთვის კომპენსაციის ანაზღაურების მართლზომიერება.

9. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის მიერ უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გამოცემულ ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ №ას-861-861-2018, 25.09.2018წ; №ას-483-457-2015, 07.10.2015წ; №ას-1173-2022, 24.09.2024წ.).

10. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა უკიდურესი ღონისძიებაა, რომელიც გამოყენებულ უნდა იქნეს გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას მოქმედებს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (შდრ. სუსგ №ას-941-891-2015, 29.01.2016წ; №ას-1421-2020, 05.03.2021წ; №ას-512-2020, 18.02.2021წ.).

11. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). შრომითსამართლებრივ დავებში კი მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი განსხვავებული და თავისებურია. ამ წესის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ეს იმითაა გამოწვეული, რომ მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულს არათანაბარი შესაძლებლობები გააჩნიათ, დამსაქმებელს მტკიცებითი უპირატესობა აქვს, სასამართლოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები წარუდგინოს. ამდენად, მოსარჩელის მითითება, რომ იგი სამსახურიდან უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს დამსაქმებლის მხარეს აბრუნებს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (შდრ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016წ; №ას-483-457-2015, 07.10.2015წ; №ას-37-2024 30.04.2024წ.).

12. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო ბრძანების სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი (წინამდებარე განჩინებაში მითითებულია და შეფასებულია სშკ-ის ნორმები დასაქმებულის გათავისუფლების მომენტში მოქმედი რედაქციით), რომლითაც: შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია, დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა. დამსაქმებლის მტკიცებით, დასაქმებულის მხრიდან ვალდებულების უხეში დარღვევა გამოიხატა იმაში, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტასთან დაკავშირებული მოლაპარაკებების წარუმატებლად დასრულების შემდგომ დასაქმებულმა უკან არ დააბრუნა დამსაქმებლის მიერ მის საბანკო ანგარიშზე დარიცხული თანხა.

13. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა დასაქმებულის მიერ დაკისრებული შრომითი ვალდებულებების უხეში დარღვევა და უკიდურესი ღონისძიების გამოყენების - შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის წინაპირობების არსებობა. დადგენილია და საკასაციო საჩივრით შედავებული არ არის, რომ მხარეთა შორის მიმდინარე მოლაპარაკებების ფარგლებში დამსაქმებელმა თავად ჩაურიცხა დასაქმებულს საბანკო ანგარიშზე თანხა, თუმცა მოლაპარაკებები ვერ შედგა. დასაქმებულს თანხის დაბრუნებაზე უარი არ განუცხადებია, მან დამსაქმებელს განუმარტა, რომ ჩარიცხული თანხის ნაწილი მისგან დამოუკიდებლად ბანკმა გადარიცხა ფინანსური ვალდებულებების დასაფარავად, იგი ბარათზე დარიცხულ ნაშთს დააბრუნებდა დაუყოვნებლივ, ხოლო დარჩენილ თანხასთან მიმართებით იშუამდგომლა ხელფასიდან ჩამოჭროდა ნაწილ-ნაწილ, თვეში 500 ლარის ოდენობით. დადგენილია და სადავო არ გამხდარა, რომ დასაქმებულმა გადაიხადა კიდეც თანხის ნაწილი და გადასახდელი დარჩა მხოლოდ 1420,46 ლარი. სწორედ ეს თანხა დაეკისრა დასაქმებულს დამსაქმებლის სარჩელის ფარგლებში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რაც ძალაში დარჩა სააპელაციო სასამართლოს 03.07.2023 წლის გადაწყვეტილებით და ამ ნაწილში აღნიშნული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

14. ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა იზიარებს სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოსარჩელის ქმედების შეფასება დამსაქმებლის კუთვნილი თანხების მითვისებად ან/და პირადი მიზნებისთვის გამოყენებად, რომელიც იწვევს თანამშრომლისადმი ნდობის დაკარგვას, მოკლებულია ყოველგვარ ობიექტურ საფუძველს. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელეს არ ჩაუდენია რაიმე ისეთი ქმედება, რომელიც შეიძლება ჩაითვალოს ვალდებულების უხეშ დარღვევად და საფუძვლად დაედოს უკიდურესი ღონისძიების, გათავისუფლების, გამოყენებას. შესაბამისად, სასამართლომ მართებულად გააბათილა სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება.

15. სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით.

16. ზემოაღნიშნულ ნორმაში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, კერძოდ, სშკ დამსაქმებელს ავალდებულებს, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო თუკი შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (სუსგ №ას-1135-2018, 31.05.2019წ; №ას-951-901-2015, 29.01.2016წ.).

17. სასამართლოს მიერ დადგენილია და შედავებული არ არის, რომ გაუქმდა ის საშტატო ერთეული, რომელსაც გათავისუფლებამდე იკავებდა დასაქმებული, არ არსებობს არც ტოლფასი თანამდებობა. ამდენად, დასაქმებულის დარღვეული შრომითი უფლების აღდგენის საშუალებას მისთვის კომპენსაციის მიკუთვნება წარმოადგენს.

18. რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობას, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილშიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სრულად შეესაბამება დადგენილ სასამართლო პრაქტიკას (სუსგ-ები: №ას-1165-2022, 22.03.2023წ; №ას-222-2023, 27.07.2023წ; №ას-980-2022, 28.02.2023წ; №ას-253-253-2018, 30.04.2020წ; №ას-259-2020, 29.12.2020წ.). სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის ნორმატიული მიზანი სწორედ ის არის, რომ ბრძანების ბათილობის შედეგად მოსარჩელემ მიიღოს იურიდიული შედეგი და იმ შემთხვევაში, როდესაც ამგვარი შედეგი სამუშაო ადგილზე აღდგენაში არ მდგომარეობს, მოსარჩელეს მიეკუთვნება კომპენსაცია. რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასა და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, აღნიშნულს კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს და იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება, რა დროსაც სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა. ერთი რამ ცხადია, კომპენსაციამ უნდა უზრუნელყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. სასამართლო არ არის შეზღუდული კომპენსაციის განსაზღვრაში, რადგან სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა (სუსგ №ას-632-2019, 21.06.2019წ.). საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული კომპენსაცია გონივრულია. კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ. სუსგ №ას-787-736-2017, 10.11.2017წ; №ას-361-2022, 10.06.2022წ.). საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაცია - 25 000 ლარი, გონივრულია.

19. უსაფუძვლოა კასატორის მსჯელობა სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ. სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-4 ნაწილით, დასაქმებულს უფლება აქვს, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დამსაქმებლის შეტყობინების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში გაუგზავნოს მას წერილობითი შეტყობინება ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნის თაობაზე. ამავე მუხლის მე-6 ნაწილის შესაბამისად, დასაქმებულს უფლება აქვს, წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ.

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დასაქმებული შეზღუდულია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების სასამართლოში გასაჩივრების 30-დღიანი ვადით. აღნიშნული ვადა უნდა აითვალოს იმ დღიდან, როდესაც დასაქმებულს წერილობით განემარტა ხელშეკრულების შეწყვეტის მიზეზი, და ყველაზე გვიან აღნიშნული 30-დღიანი ვადა აითვლება დასაქმებულის მოთხოვნის საპასუხოდ დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მიზეზის დასაბუთების დასაქმებულისათვის ჩაბარების დღიდან (სუსგ №ას-1210-2018, 15.02.2019წ., პუნ.74; №ას-1101-2022, 17.11.2022წ., პუნ.52). დადგენილია, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება გამოცემულია 22.05.2018 წელს, დასაქმებულმა წერილობითი დასაბუთების მოთხოვნით დამსაქმებელს მიმართა 29.05.2018 წელს, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი დასაბუთება კი თარიღდება 01.06.2018 წლით (ტ.1, ს.ფ. 77); წინამდებარე სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია 29.06.2018 წელს (ტ.1, ს.ფ. 2). ამდენად, დადგენილია, რომ დასაქმებულმა სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ 30 კალენდარული დღის ვადაში მოითხოვა წერილობითი დასაბუთება, ხოლო ამავე კოდექსის 38-ე მუხლის მე-6 ნაწილით დადგენილ 30 კალენდარული დღის ვადაში - 29.06.2018 წელს სარჩელით სადავოდ გახადა დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, რაც მიუთითებს, რომ დასაქმებულს არ დაურღვევია კანონით დადგენილი გასაჩივრების ვადები. აღნიშვნის ღირსია ის გარემოებაც, რომ, როგორც თავად კასატორი მიუთითებს, დასაქმებულს თავდაპირველად სარჩელი აღძრული ჰქონდა ჯერ კიდევ 22.06.2018 წელს, რომლის მიღებაზეც 25.06.2018 წლის განჩინებით ეთქვა უარი (ტ.2, ს.ფ. 349). აღნიშნულის შემდეგ, დასაქმებულმა 29.06.2018 წელს უკვე ახალი სარჩელით მიმართა სასამართლოს. ამდენად, დასაქმებულის სარჩელის ხანდაზმულობა ასევე გამოირიცხება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე (ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები) და 140.2 (თუ უფლებამოსილი პირი ექვსი თვის ვადაში შეიტანს ახალ სარჩელს, მაშინ ხანდაზმულობის ვადა შეწყვეტილად ითვლება პირველი სარჩელის შეტანის დროიდან) მუხლებზე დაყრდნობით (შდრ. სუსგ №ას-1101-2022, 17.11.2022წ.).

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

22. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს.

23. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

24. სსსკ-ის 39-ე მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა საკასაციო საჩივრისათვის შეადგენს დავის საგნის ღირებულების 5%-ს. ამავე კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით დავის საგნის ფასი განისაზღვრება ფულის გადახდევინების შესახებ სარჩელისა – გადასახდელი თანხით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, თუ არაქონებრივ დავასთან ერთად განიხილება მისგან წარმოშობილი ქონებრივ-სამართლებრივი დავა, დავის საგნის ფასი განისაზღვრება უფრო მაღალი ღირებულების მოთხოვნის მიხედვით. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე (საკასაციო საჩივრის ფასია 25 000 ლარი) საკასაციო საჩივარზე გადასახდელი სახელწიფო ბაჟის ოდენობა შეადგენს 1250 ლარს. ვინაიდან სახელმწიფო ბაჟის სახით საკასაციო საჩივარზე გადახდილია 1800 ლარი, კასატორს უკან უნდა დაუბრუნდეს ზედმეტად გადახდილი 550 ლარი. ასევე, სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში გადახდილი 1250 ლარის 70% – 875 ლარი, ჯამურად 1 425 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ს.ფ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. შპს „ს.ფ–ას“ (ს/კ: ......) უკან დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი 1800 ლარიდან (საგადახდო დავალება №750, გადახდის თარიღი 23.10.2023წ.) ზედმეტად გადახდილი 550 ლარი, ასევე სახელმწიფო ბაჟის ანგარიშში გადახდილი 1250 ლარის 70% – 875 ლარი, ჯამურად 1 425 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია