საქმე №ას-638-2024

21 მაისი, 2025 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიზო უბილავა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ზ.ც–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ნ.ბ–ძე, ი.ბ–ძე, ქ.გ–ია (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 30 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მოსარჩელის სახელზე აღრიცხვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ზ.ც–ძემ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კასატორი“) სარჩელი წარადგინა ქ.გ–იას (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“ , „მოიჯარე“), ნ.ბ–ძისა (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) და ი.ბ–ძის (შემდგომში -„მესამე მოპასუხე“)(შემდგომში ერთად - „მოპასუხეები“) მიმართ და მოითხოვა:

1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი ერთი მხრივ, ქ.გ–იას და მეორე მხრივ, ნ.ბ–ძესა და ი.ბ–ძეს შორის 2020 წლის 30 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე თეთრიწყაროს რაიონი, სოფელი ......, ნაკვეთი ,,ქვაყრილი“, ს/კ ......, ფართობი 180 000.00 კვ.მ. (შემდგომში - „პირველი სადავო მიწის ნაკვეთი“);

1.2. ბათილად იქნეს ცნობილი ერთი მხრივ, ქ.გ–იას და მეორე მხრივ, ნ.ბ–ძესა და ი.ბ–ძეს შორის 2020 წლის 28 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე თეთრიწყაროს რაიონი, სოფელი ......, ,,გორის უკან“, ს/კ ........., ფართობი 120 000.00 კვ.მ. (შემდგომში - „მეორე სადავო მიწის ნაკვეთი“);

1.3. სადავო მიწის ნაკვეთები აღირიცხოს მოსარჩელის სახელზე.

2. სარჩელი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს:

2.1. მოსარჩელისა და მისი მეგობრის - გ.ბ–ძის ურთიერთობას, მათ შორის ბიზნეს საქმიანობის წამოწყების შესახებ დადებულ შეთანხმებას, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელემ პირნათლად შეასრულა ნაკისრი ვალდებულებები, გ.ბ–ძემ კი, არათუ არ შეასრულა ვალდებულება, რომელიც ზეპირი ხელშეკრულების საფუძველზე იკისრა, არამედ თავის ოჯახის წევრებთან ერთად გამოიჩინა უკიდურესი არაკეთილსინდისიერება და, ფაქტობრივად, მიითვისა (ჯერ მეუღლის, შემდეგ კი, შვილების სახელზე აღრიცხა) სადავო უძრავი ქონება, რომელიც მოსარჩელეს ეკუთვნოდა;

2.2. მოსარჩელე 1997-2002 წლებში მუშაობდა თბილისში ზოოვეტის ინსტიტუტში. მასთან ერთად მუშაობდა მისი მეგობარი გ.ბ–ძე, რომელთან ერთადაც მოსარჩელე 1977 წლამდე სწავლობდა ზოოვეტის ინსტიტუტში, ხოლო 1979-80-იან წლებში ერთად იმყოფებოდნენ და სწავლობდნენ ქ. მოსკოვში, სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებელში. მოსარჩელისა და გ.ბ–ძის ურთიერთობა უფრო გამყარდა, გ.ბ–ძე ხშირად სტუმრობდა სოფელ ..... მოსარჩელის ოჯახს. ეს ურთიერთობა მოსარჩელეს აძლევდა გ.ბ–ძისა და მისი ოჯახის ნდობის სრულ საფუძველს. დაახლოებით 2000-იან წლებში, მოსარჩელესა და გ.ბ–ძეს თავიანთი პროფესიიდან გამომდინარე, გაუჩნდათ სოფლის მეურნეობის დარგში ბიზნეს საქმიანობის წამოწყების იდეა, რომლის განსახორციელებლად უპირველესი საჭიროება იყო _ შესაბამისი ტერიტორიის (მიწის ნაკვეთის) მოძებნა;

2.3. მოსარჩელე წარმოშობით თეთრიწყაროს რაიონის სოფელ ......, ხოლო დასახლებულია და დღემდე ცხოვრობს ამავე სოფლის მიმდებარედ, სოფელ ....... როგორც ........, ისე ........ არსებული ტერიტორიები სოფლის მეურნეობისთვის ძალიან ხელსაყრელია. შესაბამისად, ადგილობრივ მოსახლეობაში ყოველთვის მაღალი იყო ინტერესი, რომ მიწის ნაკვეთები იჯარით მიეღოთ ან საკუთრებაში დაერეგისტრირებინათ. ამიტომ მოსარჩელემ გადაწყვიტა, რომ როგორც ადგილობრივ მოსახლეს, ჯერ იჯარით აეღო ორბეთსა და ღოლოვანთან მდებარე მიწის ნაკვეთები, ხოლო შემდეგ მოეხდინა ამ უძრავი ქონების პრივატიზება, რადგან იცოდა, რომ ადგილობრივი მოსახლეობა მას პატივს სცემდა და ამ იდეის წინააღმდეგნი არ იქნებოდნენ. გარდა ამისა, მოსარჩელე ბიზნეს საქმიანობის ფარგლებში გეგმავდა ადგილობრივი მოსახლეობის დასაქმებას და მათთვის დამატებითი შემოსავლის შექმნის ხელშეწყობას. შესაბამისად, მოსარჩელესა და გ.ბ–ძეს შორის მოვალეობები შემდეგნაირად გადანაწილდა - მოსარჩელეს დაევალა მიწის ნაკვეთების მოძიება და იჯარით აღება, ხოლო გ.ბ–ძეს ინვესტორის მოძიება, რომელიც დააფინანსებდა მათ წამოწყებას. ინვესტორის მოყვანის შემთხვევაში, მოსარჩელე და ბ–ძე თანაბარწილად საკუთრებად დაირეგისტრირებდნენ მოსარჩელის მიერ იჯარით აღებულ მიწის ნაკვეთებს;

2.4. მოსარჩელემ ნაკისრი ვალდებულება პირნათლად შეასრულა მან, ადგილობრივ მოსახლეობასთან წარმატებული კომუნიკაციის შედეგად, შეძლო მათი დათანხმება, რომ იჯარით აეღო სოფელ ...... მდებარე 18 ჰექტარი მიწის ნაკვეთი, რომელსაც ადგილობრივები ეძახიან „ქვაყრილს“ და ამავე სოფელში მდებარე 12 ჰექტარი მიწის ნაკვეთი, რომელსაც ადგილობრივები „გორის უკან“-ს უწოდებენ [ტერიტორიულად ეს მიწის ნაკვეთები სოფელ ღოლოვანთან უფრო ახლოს მდებარეობს, თუმცა საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით, მათი ოფიციალური მისამართია სოფელი ორბეთი]; საბოლოოდ, მოსარჩელემ თეთრიწყაროს რაიონის მიწის იჯარით გაცემის კომისიის წევრებისგან მიიღო თანხმობა, მასზე მიწის ნაკვეთების იჯარით გაცემის შესახებ. მას შემდეგ, რაც ეს გარემოება გ.ბ–ძემ შეიტყო, მოსარჩელე დაარწმუნა, რომ მეტი სანდოობისთვის ინვესტორს სურდა, მიწის ნაკვეთები ყოფილიყო გ.ბ–ძის ან მისი ოჯახის წევრის სახელზე გაცემული. იმის გათვალისწინებით, რომ არც გ.ბ–ძეს და არც მისი ოჯახის რომელიმე წევრს თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტთან არაფერი აკავშირებთ, მათზე მიწის ნაკვეთის იჯარით გაცემა, როგორც წესი, ფაქტობრივად, შეუძლებელი იყო. ამ მხარეში ადგილობრივი მოსახლეობის მაღალი მოთხოვნის გამო, არ ხდებოდა მიწის ნაკვეთების არაადგილობრივებზე გაცემა, რადგან ეს გამოიწვევდა ადგილობრივთა დიდ პროტესტს. თუმცა, ამ შემთხვევაშიც, მოსარჩელის რეპუტაციამ და თანხმობამ თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში საშუალება მისცა მას, მიწის ნაკვეთები ფორმალურად გაცემულიყო იჯარით გ.ბ–ძის მეუღლეზე - პირველი მოპასუხეზე;

2.5. ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთების იჯარით გაცემის შესახებ დადგენილება - თეთრიწყაროს რაიონის გამგეობამ 2003 წელს მიიღო. ამის შემდეგ, გ.ბ–ძე ამტკიცებდა, რომ ინვესტორის მოძიება რთული იყო, რადგან მიწის ნაკვეთები პრივატიზებული არ იყო და ინვესტორს უჭირდა თანხის ჩადება ისეთ ბიზნეს-საქმიანობაში, რომელიც იჯარით აღებულ მიწაზე უნდა ყოფილიყო წამოწყებული. ამიტომ, როგორც 2003 წლის დადგენილებების გამოცემისას, ამჯერადაც, მოსარჩელე დასთანხმდა და ყველაფერი გააკეთა იმისთვის, რომ სასოფლო-სამეურნეო ნაკვეთები ფორმალურად პირველ მოპასუხეს გადასცემოდა საკუთრებაში, რათა, საბოლოოდ, შესაძლებელი ყოფილიყო დაგეგმილი ბიზნეს საქმიანობის დაწყება. ამის გამო, 2008 წელს ჯერ იჯარის ხელშეკრულება გაფორმდა ფორმალურად პირველი მოპასუხის სახელზე, ხოლო 2009 წელს, ასევე ფორმალურად მოხდა მიწის ნაკვეთების მოპასუხის სახელზე პრივატიზება;

2.6. პრივატიზებამდე და მას შემდეგაც, წლების განმავლობაში, მიწის ნაკვეთებს მოსარჩელე და მისი ოჯახი უვლიდა, წმენდდა ქვებისა და ეკლებისგან, ათიბინებდა და მიღებულ თანხას გ.ბ–ძეს უგზავნიდა, რათა გადაეხადა იჯარის გადასახადი;

2.7. მიწის ნაკვეთების პრივატიზების შემდეგ, გ.ბ–ძე ირწმუნებოდა, რომ 2008 წლის აგვისტოს ომისა და მსოფლიო ეკონომიკური კრიზისის გამო, საქართველოში შექმნილი ფინანსური კრიზისის ფონზე, შეუძლებელი იყო ინვესტორის მოძიება. ამასთან, ბ–ძე მოსარჩელეს მუდმივად უმეორებდა, რომ მიწის ნაკვეთები მოსარჩელის იყო;

2.8. მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე საბოლოოდ დარწმუნდა, რომ მისი მეგობარი ინვესტორის მოყვანას ვერ შეძლებდა, ბ–ძესა და პირველ მოპასუხეს სთხოვა, ფორმალურად დარეგისტრირებული მიწის ნაკვეთები დაებრუნებინათ მისთვის. მოსარჩელისთვის მოულოდნელად მისმა მეგობარმა და მეგობრის მეუღლემ ამ თხოვნაზე უარი განაცხადეს. მოსარჩელე ხედავდა, რომ ინვესტორის მოძიება ვერ ხერხდებოდა, მაგრამ ვერასოდეს წარმოიდგენდა, რომ ადამიანი, რომელთანაც დაახლოებით 40 წლიანი მეგობრობა აკავშირებდა, მოსარჩელის მამა-პაპეულ სოფელში მოსარჩელის მიერ მოძიებულ მთლიანობაში 300 000 (სამასი ათასი) კვ.მ მიწის ნაკვეთებს წაართმევდა. შემდეგ მოსარჩელემ ისიც გაარკვია, რომ პირველმა მოპასუხემ ორივე მიწის ნაკვეთი შვილებს - მეორე და მესამე მოპასუხეებს „მიჰყიდა“, რომლებიც დღეის მდგომარეობით თანაბარწილად არიან ზემოაღნიშნული ნაკვეთების მესაკუთრეები.

2.9. მოპასუხეებს შორის გაფორმებული გარიგებები მოჩვენებითია და სასამართლომ ბათილად უნდა ცნოს და აღრიცხოს მოსარჩელის საკუთრებად.

3. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5. პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 30 იანვრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2023 წლის 3 აპრილის დამატებითი გადაწყვეტილება, ასევე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 22 მარტის განჩინება საპროცესო ვადის გაგრძელების შესახებ, ამავე სასამართლოს 2022 წლის 14 ივლისის განჩინება მესამე პირის ჩართვაზე უარის თქმის შესახებ და 2022 წლის 15 ნოემბრის განჩინება მოწმის დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7.1. მოსარჩელის ძირითად მისამართს და ფაქტობრივ ადგილსამყოფელს წარმოადგენს თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი, სოფელ ..... იგი თავის ოჯახთან ერთად ცხოვრობს მითითებულ მისამართზე;

7.2. თეთრიწყაროს რაიონის გამგეობის 2003 წლის 26 ნოემბრის N23/3 დადგენილებით რაიონის გამგეობამ იჯარით გამცემი მუდმივმოქმედი კომისიის ოქმის საფუძველზე იჯარით სარგებლობაში გადასცა სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები ქ. თბილისში მცხოვრებ ფიზიკურ პირს - პირველ მოპასუხეს. კერძოდ, ამ დადგენილებით, პირველი მოპასუხეს სარგებლობაში გადაეცა სადავო მიწის ნაკვეთები;

7.3. 2008 წლის 19 ნოემბერს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქვემო ქართლის სამხარეო სამმართველოსა (მეიჯარეს) და პირველ მოპასუხეს (მოიჯარეს) შორის გაფორმდა საიჯარო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც მოიჯარემ იჯარით მიიღო სადავო მიწის ნაკვეთები, აზომვითი ნახაზების შესაბამისად. ხელშეკრულება დაიდო 10 წლის ვადით, ხოლო იჯარით აღებული მიწის ნაკვეთებით სარგებლობისათვის საიჯარო ქირა განისაზღვრა 1 140 ლარის ოდენობით;

7.4. 2009 წლის 6 აგვისტოს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქვემო ქართლის ტერიტორიულმა ორგანომ გამოსცა მიწისა და სხვა უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი N1256 ოქმი, რომლითაც ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, მოიჯარეს საკუთრებაში გადაეცა პირველი სადავო მიწის ნაკვეთი. ოქმის გაცემის საფუძველია 2008 წლის 19 ნოემბრის საიჯარო ხელშეკრულება;

7.5. 2009 წლის 6 აგვისტოს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქვემო ქართლის ტერიტორიულმა ორგანომ ასევე გამოსცა მიწისა და სხვა უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი N1255 ოქმი, რომლითაც ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე მოიჯარეს საკუთრებაში გადაეცა მეორე სადავო მიწის ნაკვეთი, ხოლო ოქმის გაცემის საფუძველია 2009 წლის 19 ნოემბრის საიჯარო ხელშეკრულება;

7.6. 2020 წლის 28 სექტემბრის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, პირველმა მოპასუხემ მეორე სადავო მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადასცა მეორე და მესამე მოპასუხეებს. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 20 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტით ლარში;

7.7. საჯარო რეესტრის მონაცემებით, მეორე სადავო მიწის ნაკვეთი მეორე და მესამე მოპასუხეების საკუთრებაა;

7.8. 2020 წლის 30 სექტემბრის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, პირველმა მოპასუხემ პირველი სადავო მიწის ნაკვეთი საკუთრებაში გადასცა მეორე და მესამე მოპასუხეებს. ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 96 000 ლარით;

7.9. საჯარო რეესტრის მონაცემებით, პირველი სადავო მიწის ნაკვეთი მეორე და მესამე მოპასუხეების საკუთრებაშია.

8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირველი სასარჩელო მოთხოვნით, მოსარჩელე სადავოდ ხდის მოპასუხეთა შორის დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებებს და მიუთითებს, რომ აღნიშნული ხელშეკრულებები წარმოადგენს მოჩვენებით გარიგებას, დადებულია იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას რეალური იურიდიული შედეგი მოჰყვეს, რის გამოც ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

9. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხეებს წარდგენილი აქვთ არა მხოლოდ მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხველი, არამედ შემაფერხებელი შესაგებელიც, კერძოდ მოპასუხეები მიუთითებენ სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე. რასთან დაკავშირებითაც სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხეებს შორის სადავო ხელშეკრულება უძრავ ნივთთან დაკავშირებით დადებულია 2020 წლის 28 და 30 სექტემბერს, ხოლო წინამდებარე სარჩელი ხელშეკრულებათა ბათილობის მოთხოვნით წარდგენილია 2022 წლის 09 თებერვალს, საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისათვის განსაზღვრულ ხანდაზმულობის ვადაში.

10. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მეორე და მესამე მოპასუხეები პირველი მოპასუხისა და გ.ბ–ძის შვილები არიან.

11. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე მხარე აღნიშნავს, რომ სადავო ხელშეკრულებები წარმოადგენენ მოჩვენებით გარიგებებს, ვინაიდან დადებულია გარიგების მონაწილე პირებს შორის მოსაჩვენებლად, იმ მიზნის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყოლოდა. ერთი მხრივ, მეორე და მესამე მოპასუხეებს არ გადაუხდიათ ნასყიდობის საფასური 20 000 აშშ დოლარი და 96 000 ლარი, ხოლო მეორე მხრივ, პირველ მოპასუხეს არ გადაუცია შვილებისათვის საკუთრებაში სადავო მიწის ნაკვეთები. ისინი არ ფლობდნენ და არ სარგებლობდნენ ამ მიწის ნაკვეთით და მათ შორის სადავო გარიგებათა გაფორმება ემსახურებოდა მხოლოდ ერთ მიზანს, რომ მოსარჩელეს დავის დაწყების შემთხვევაში, გაძნელებოდა მითითებულ უძრავი ქონების დაბრუნება.

12. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეზე მოსარჩელე მხარის მიერ წარდგენილია თეთრიწყაროს გამგეობის მიერ სოფელ ........ მცხოვრებ ბ.ყ–ზე 2006 წელს გაცემული ოფიციალური დოკუმენტი, სადაც მითითებულია: ,,ფიზიკურ პირ ბ.ყ–ზე გადაცემული 10.0 ჰა სახნავი და 6.0 სათიბი სავარგულები მდებარეობს ორბეთის საკრებულოს მიწათსარგებლობის ნაწილში. კონტურში, ღოლოვნის გორის უკანა მხარე, რომლებსაც ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ც–ძის საიჯარო ნაკვეთი, სამხრეთით ტყე და საძოვარი, აღმოსავლეთით ტყე და ხევი, ხოლო დასავლეთით ტყე“.

13. ზემოაღნიშნულ მტკიცებულებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე, 323-ე, 311-ე და 312-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ პალატა ვერ გაიზიარებს აპელანტის მოსაზრებას სადავო უძრავი ქონების 2006 წლის მდგომარეობით მოსარჩელის კუთვნილების შესახებ, მით უფრო, წარმოდგენილ დოკუმენტებში არ არის მითითებული არც ერთი საიდენტიფიკაციო მონაცემი, რომლითაც შესაძლებელი იქნებოდა ფიზიკური პირისა თუ მიწის ფართობის იდენტიფიცირება და დაკავშირება მოცემული დავის ფარგლებში სადავო მიწის ნაკვეთებთან. თავად მოწმე ბ.ყ–ის ჩვენების მიხედვით, მის მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთს და ასევე მომიჯნავედ მდებარე ნაკვეთს, რასაც ,,გორის უკან“ ეწოდებოდა, ის და მოსარჩელე ერთად ამუშავებდნენ, თიბავდნენ. აღნიშნული მიწის ნაკვეთი შესაბამისი დოკუმენტის საფუძველზე გადაცემული ჰქონდა თუ არა მოსარჩელეს, მისთვის ცნობილი არ იყო.

14. სააპელაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზე:

14.1. მოსარჩელის მიერ ასევე წარდგენილია მ.წ–ის, ნ.გ–ის, ზ.ა–ის, ნ.გ–ის, ზ.გ–ის, ლ.ჯ–ძის, გ.ჯ–ძის, ბ.ყ–ის, ა.ო–ის გამოკითხვის ოქმები. სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა დასახელებულმა პირებმა ფაქტობრივად იმავე გარემოებებზე მიუთითეს, რაც გამოკითხვის ოქმებშია ასახული. კერძოდ, მოსარჩელის მეუღლემ მ.წ–მა განმარტა, რომ მოსარჩელესა და გ.ბ–ძეს დიდი ხნის მეგობრობა აკავშირებდათ და ეს უკანასკნელი ხშირად სტუმრობდა მათ ოჯახში, სოფელ ......... ოჯახში სტუმრობის დროს მოსარჩელეს და გ.ბ–ძეს შორის ხშირად იყო საუბარი ერთობლივი ბიზნესის დაწყებაზე, იყო საუბარი წითელი ტყემლის და სხვა ხეხილის გაშენებაზე, წვენის ქარხნის გახსნაზე, ასევე ჰოლანდიური ჯიშის ძროხების მოშენებაზე. მათი შეთანხმების მიხედვით, მოსარჩელეს უნდა მოეძია მიწის ნაკვეთი სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობის დაწყების მიზნით, ხოლო გ.ბ–ძეს უნდა მოეყვანა ინვესტორი და ფინანსების კუთხით უნდა უზრუნველეყო მათი ერთობლივი ბიზნესის წარმართვა. მ.წ–ის მითითებით, მისმა მეუღლემ დიდი შრომა გასწია იმისათვის, რომ მიწები მიეღო იჯარით. საბოლოოდ კი, მოსარჩელემ მოიძია მიწის ნაკვეთი და ფორმალურად ეს ნაკვეთი იჯარით გადაეცა გ.ბ–ძის მეუღლეს პირველ მოპასუხეს. აღნიშნული გადაცემა იყო ფორმალური, ვინაიდან მოსარჩელეს ნდობა ჰქონდა გ.ბ–ძის და ისინი აპირებდნენ საერთო სამეურნეო საქმიანობის დაწყებას. წლების განმავლობაში, მოსარჩელე და მისი ოჯახი (ცოლი და შვილები) ასუფთავებდნენ (ქვებისგან, ეკლებისგან) ამ მიწის ნაკვეთს, რომელსაც ,,ქვაყრილი“ ეწოდება. მოწმის მითითებით, ისინი ამ შრომას იმიტომ ეწეოდნენ, რომ ნაკვეთს მათ საკუთრებად მოიაზრებდნენ და სხვის ნაკვეთს არ დაასუფთავებდნენ. ბოლოს კი მ.წ–მა შეიტყო, რომ ქ.გ–იას ეს მიწის ნაკვეთები გადაუფორმებია თავისი შვილებისთვის. როდესაც მოსარჩელემ და მისმა მეუღლემ გ.ბ–ძესთან სცადეს დაკონტაქტება, ეს უკანასკნელი არ პასუხობდა ტელეფონს, ემალებოდა და ტყუილის თქმით ცდილობდა მათთან შეხვედრისთვის თავი აერიდებინა. ფაქტობრივად, იმავე გარემოებებზე საუბრობს მოწმე ს.ც–ძე (მოსარჩელის შვილი), რომელიც იხსენებს, რომ ის და მისი დები ეხმარებოდნენ მამას და დედას ამ მიწის ნაკვეთის დასუფთავებაში ქვებისგან და ზედმეტი მცენარეებისგან. მისთვის ცნობილი იყო, რომ მოსარჩელე და გ.ბ–ძე აპირებდნენ საერთო ბიზნესის დაწყებას, რისთვისაც ხშირად სტუმრობდა გ.ბ–ძე მათ ოჯახს. მიწის ნაკვეთის მოძიების საორგანიზაციო საკითხები მოაგვარა მოსარჩელემ, თუმცა გ.ბ–ძეს ინვესტორის მოძიების შესახებ პირობა არ შეუსრულებია. მოწმისთვის ის ფაქტიც ცნობილი იყო, რომ გ.ბ–ძის მეუღლის სახელზე იყო იჯარით მიწის ნაკვეთი გადაცემული. მოსარჩელის ოჯახი ამ მიწის ნაკვეთს ყოველწლიურად უვლიდნენ და ასუფთავებდნენ იმ განზრახვით, რომ ნაკვეთი მათ ეკუთვნოდათ. მოპასუხეები ამ მიწის ნაკვეთზე არ ყოფილან და არასდროს უზრუნიათ მის დასუფთავებაზე;

14.2. სოფელ დიდგორში მცხოვრებ მოწმეთა ნ.გ–ის, ზ.ა–ის და ზ.გ–ის ჩვენების მიხედვით, ისინი წლების განმავლობაში იცნობენ მოსარჩელესა და მის ოჯახს. დაახლოებით ოცი წლის წინ, მათ სოფელში რამდენჯერმე მივიდა მოსარჩელე, შეხვდა იქ მოსახლე ეკომიგრანტებს და უთხრა, რომ სოფელ .....თან ახლოს არსებულ მიწის ნაკვეთის აღებას აპირებდა იჯარით და სურდა სოფლის მეურნეობის დარგში ბიზნესის წარმოება თავის პარტნიორთან ერთად. მისი პარტნიორი არც ერთ მოწმეს არ უნახავს და არ იცნობენ მას. ადგილობრივი მოსახლეებისგან იჯარით მიწის აღების თაობაზე საქმის კურსში ჩაყენება იმიტომ მოხდა, რომ ზ.გ–ის, ნ.გ–ის და ზ.ა–ის ოჯახებს სურდათ მათ სოფელთან ახლოს მდებარე მიწის ნაკვეთების იჯარით აღება და სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენება. ვინაიდან მოსარჩელე მათ დაჰპირდა დასაქმებას სოფლის მეურნეობის დარგში, მეურნეობის ტექნიკაზე, ამის გამო, ადგილობრივები არ წასულან მოსარჩელის წინააღმდეგ იჯარით მიეღო მიწის ნაკვეთი, რომელიც მათ სოფელთან ახლოს მდებარეობდა. ამავე მოწმეთა განმარტებით, რამდენიმე თვის წინ, მათთვის ცნობილი გახდა, რომ მოსარჩელე მისმა პარტნიორმა მოატყუა, არც ინვესტორი მოუყვანია და მიწის ნაკვეთიც მოტყუებით გააფორმა ცოლის სახელზე. მოწმეები არ იცნობენ და არასდროს უნახავთ მოპასუხეები. მოწმეები ადასტურებენ იმ ფაქტსაც, რომ მოსარჩელე და მისი ოჯახი უვლიდნენ და ასუფთავებდნენ იჯარით გაცემულ მიწის ნაკვეთს, რომელსაც ,,ქვაყრილი“ ეწოდება;

14.3. მოწმე ლ.ჯ–ძის (მცხოვრები სოფელ ........) ჩვენების მიხედვით, მასთან 2000-იანი წლების დასაწყისში მივიდა მოსარჩელე და უთხრა, რომ აპირებდა მეგობართან ერთად სოფლის მეურნეობის წარმოებას, რისთვისაც სურდა იჯარით მიეღო მიწის ნაკვეთი - ე.წ. ,,გორის უკან“, 12 ჰა ფართობის. ლ.ჯ–ძის ოჯახი და ასევე სოფელ ....... მცხოვრები ადგილობრივები დაინტერესებულნი იყვნენ ამ მიწის ნაკვეთით, მაგრამ ვინაიდან მოსარჩელემ სთხოვა მათ დაეთმოთ მისთვის და სამეურნეო საქმიანობის სფეროში დასაქმებას შეჰპირდა მათ, ამის გამო, ლ.ჯ–ძე და მისი ოჯახი დათანხმდა მისთვის მითითებული მიწის ნაკვეთის იჯარით გადაცემას. იგივე ფაქტებზე საუბრობს მოწმე გ.ჯ–ძე (მცხოვრები სოფელ ........). მოწმის გადმოცემით, მასთანაც მივიდა 2000-იანი წლების დასაწყისში მოსარჩელე და მეგობართან საერთო ბიზნესის წამოწყების მიზნით ნაკვეთის ,,გორის უკან“ იჯარით გადაცემის საჭიროებაზე ესაუბრა. ვინაიდან მოწმე პატივს სცემდა მოსარჩელეს და ამასთან, ეს უკანასკნელი სოფლის სამეურნეო სფეროში დასაქმებასაც შეჰპირდა, გ.ჯ–ძე დათანხმდა მას ამ მიწის ნაკვეთის მისთვის იჯარით გადაცემას. ორივე მოწმეს აღნიშნული მიწის ნაკვეთი, წლების განმავლობაში, მოსარჩელის საკუთრებად მიაჩნდათ. მოწმეთა მითითებით, მოსარჩელე ოჯახთან ერთად უვლიდა და ასუფთავებდა ამ ნაკვეთს. არც ერთი მოწმე არ იცნობს იმ პარტნიორს, რომელთან ერთადაც მოსარჩელე აპირებდა საერთო ბიზნესის წარმოებას თეთრიწყაროს რაიონში;

14.4. სადავო გარემოებებთან დაკავშირებით მოწმის სახით ასევე დაკითხულ იქნენ ბ.ყ–ი, ა.ო–ი და ნ.გ–ი. ბ.ყ–ის ჩვენების მიხედვით, იგი 2007-2014 წლებში იყო ორბეთის თემის რწმუნებული. იგი იცნობს მოსარჩელეს. მოსარჩელეს ბ.ყ–ის მომიჯნავედ ჰქონდა 12 ჰა მიწის ნაკვეთი, ე.წ. ,,გორის უკან“. ისინი ერთობლივად თიბავდნენ მომიჯნავე ნაკვეთებს და უნახავს ისიც, რომ მოსარჩელის ოჯახის წევრები, მეუღლე და შვილები ასუფთავებდნენ ნაკვეთს ქვებისა და ეკლებისაგან. მოწმის მითითებით, მას თბილისში, 2008 წელს, აგვისტოს ომის შემდგომ, ვაკეში, მე-9 საავადმყოფოს მიმდებარე ტერიტორიაზე, მოსარჩელის თხოვნით, ჰქონდა შეხვედრა მოსარჩელესა და მისთვის უცნობ მამაკაცთან. მათ ბ.ყ–ი, როგორც სოფლის რწმუნებული საქმის კურსი ჩააყენეს, რომ სოფელ ........ აპირებდნენ ბიზნესის დაწყებას. მისთვის, როგორც ცნობილია, იჯარით მიწის გადაცემის დროს უპირატესობა ენიჭება ადგილობრივ მოსახლეობას. მოწმე არ იცნობს მოპასუხეებს. ბ.ყ–ის განმარტებით, მან დაახლოებით 3 წლის წინ გაიცნო გ.ბ–ძე, რომელიც მის მომიჯნავედ და პირობით გაყოფილ მიწის ნაკვეთის გათიბვისას, შეცდომით მის ნაკვეთზეც გადავიდა. აღნიშნულ ფაქტზე მოწმეს გ.ბ–ძესთან შელაპარაკებაც კი მოუვიდა. მოწმე ა.ო–ის ჩვენების მიხედვით, იგი იყო თეთრიწყაროს რაიონის, სოფლის მეურნეობის და სურსათის სამმართველოს უფროსი 1997-2004 წლებში და ასევე, თეთრიწყაროს რაიონის მიწის იჯარით გამცემი რაიონული კომისიის თავმჯდომარე. ძირითადად, მიწის ნაკვეთების იჯარით გადაცემა ხდებოდა ადგილობრივ მოსახლეობაზე. მოწმე იხსენებს, რომ 2000-იანი წლების დასაწყისში, მოსარჩელე რამდენჯერმე იყო მისული გამგეობაში და სურვილი ჰქონდა მიწის ნაკვეთები გადასცემოდა იჯარით. შემდგომში მიიღო თუ არა მან მიწის ნაკვეთი, ამ ფაქტს, მოწმე ვერ იხსენებს. მოწმე მოპასუხეებს არ იცნობს. რაც შეეხება მოწმე ნ.გ–ის ჩვენებას, იგი წლების განმავლობაში მუშაობდა თეთრიწყაროს რაიონის მიწის მართვის სამმართველოს უფროსის პოზიციაზე და იყო მიწის იჯარით გაცემის კომისიის თავმჯდომარის მოადგილე. მისი განმარტებითაც, იჯარით მიწის გაცემა ხდებოდა ძირითადად ადგილობრივ მოსახლეობაზე. მოწმე იცნობს მოსარჩელეს და იხსენებს, რომ მოსარჩელეს თეთრიწყაროს რაიონში არსებულ ორ მიწის ნაკვეთზე განაცხადი ჰქონდა გაკეთებული იჯარით გაცემასთან დაკავშირებით. ვინაიდან ადგილობრივი მოსახლეობა პრეტენზიას აცხადებდა მიწის ნაკვეთებზე, შესაბამისად, მათი აზრის გათვალისწინება იჯარით გაცემის დროს, ყოველთვის ხდებოდა. მოწმე ნ.გ–ის არც მოპასუხეებს იცნობს და არც გ.ბ–ძეს;

14.5. მოწმე ც.ქ–ის განმარტებით კი, იგი დაახლოებით 40 წელია იცნობს მოსარჩელესაც და გ.ბ–ძესაც. ისინი ერთად მუშაობდნენ ვეტერინარულ, ხოლო შემდგომ აგრარულ უნივერსიტეტში. მოწმის მითითებით, მოსარჩელეს და გ.ბ–ძეს დიდი ხნის მეგობრობა აკავშირებთ. განსახილველ დავასთან დაკავშირებით, მოწმისათვის ცნობილია, რომ მოსარჩელეს ჰქონდა მიწის ნაკვეთები (მდებარე სოფელ ........), თიბავდა და შემდეგ ჰყიდდა თივას. რამდენჯერმე მისთვისაც შეუთავაზებია (დაახლოებით 2003-2004 წლებში) თივის შეძენა ვინაიდან მოწმე მართავდა მეცხოველეობის ბიზნესს, თუმცა მოწმეს მისგან თივა არ შეუძენია. ჯანმრთელობის გართულებული მდგომარეობის გამო, ც.ქ–ს დიდი ხანია გ.ბ–ძესთან ურთიერთობა არ ჰქონია და არ უნახავს იგი. მოწმე გ.ბ–ძის ოჯახის წევრებს არ იცნობს;

14.6. მოსარჩელის მითითებით, იგი სადავო მიწის ნაკვეთებს თიბავდა, ყიდდა თივას და უგზავნიდა იჯარის გადასახადს გ.ბ–ძეს. თუმცა აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი სათანადო და უტყუარი მტკიცებულება, საქმეს არ ერთვის. მხოლოდ მოწმე მ.წ–ის (მოსარჩელის ოჯახის წევრის) ჩვენება კი არ არის საკმარისი მოსარჩელის მიერ იჯარის თანხის გადახდის ფაქტის დასადგენად;

14.7. სადავო გარიგების ბათილობის ერთ-ერთ საფუძვლად მოსარჩელე მხარე მიუთითებს საბაზრო ღირებულებაზე გაცილებით დაბალი ღირებულებით მიწის ნაკვეთების გასხვისების ფაქტს და წარადგენს ინტერნეტის ვებგვერდიდან თეთრიწყაროს რაიონში მდებარე ანალოგიურ მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულების შესახებ ინფორმაციას.

15. სააპელაციო სასამართლომ გარიგების ბათილობასთან დაკავშირებით მიუთითა ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპზე და აღნიშნა, რომ მხოლოდ ის გარემოება, რომ ნასყიდობის საგნის ფასი, მოსარჩელის მოსაზრებით, არ შეესაბამება მის რეალურ საბაზრო ღირებულებას, არ წარმოადგენს ამ გარიგების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველს.

16. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვერ გაიზიარებდა მოსარჩელის/აპელანტის პოზიციას სადავო გარიგებების ბათილობის თაობაზე, ვინაიდან მოდავე მხარემ სათანადო ფაქტობრივი გარემოებებისა და მისი დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარუდგენლობის პირობებში, ვერ შეძლო დაედასტურებინა სადავო გარიგებების მოჩვენებითი ხასიათი, რაც მისი ბათილობის საფუძველი შეიძლებოდა გამხდარიყო. კერძოდ, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი არ არის იმგვარი ფაქტობრივი გარემოებები და ამ გარემოებათა დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომელთა ერთობლივი ანალიზი ეჭვქვეშ დააყენებდა უძრავი ქონების ნასყიდობის გარიგებათა ნამდვილობას.

17. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2009 წლის 6 აგვისტოს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების ქვემო ქართლის ტერიტორიული ორგანოს მიწისა და სხვა უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი N1256 და 1255 ოქმების საფუძველზე, ,,სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწის პრივატიზების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად პირველ მოპასუხეს საკუთრებაში გადაეცა თეთრიწყაროს რაიონის სოფელ ........ მდებარე 18 ჰა მიწის ნაკვეთი (ს/კ N.......) და თეთრიწყაროს რაიონის სოფელ ........ მდებარე 12 ჰა მიწის ნაკვეთი (ს/კ N..........). სადავო გარიგებების გაფორმების დროისათვის, მოიჯარე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყო მითითებული ორი უძრავი ქონების მესაკუთრედ. არც უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტები და არც საჯარო რეესტრის მონაცემთა უზუსტობა არ გამხდარა არასდროს სადავო და მოსარჩელე მხარეს აღნიშნულთან დაკავშირებით დავა არ დაუწყია, უფრო მეტიც, სარჩელის მიხედვით, სწორედ მისი ხელშეწყობით და თანხმობით მოხდა პირველი მოპასუხის სახელზე ქონების პრივატიზება.

18. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებების დაცვის საკითხს, სამოქალაქო კოდექსი სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარისა და სტაბილურობის ინტერესების გათვალისწინებით წყვეტს. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, საკუთრების უფლების რეგისტრირებადი ხასიათის გათვალისწინებით, მეორე და მესამე მოპასუხეების არაკეთილსინდისერ შემძენად მიჩნევის მიზნებისათვის არარელევანტურია არგუმენტი, რომ შვილებმა იცოდნენ პირველი მოპასუხისა (დედის) და გ.ბ–ძის (მამის) არაკეთილსინდისიერების შედეგად ქონების დასაკუთრებისა და მოსარჩელის მოტყუების ფაქტი. აღნიშნული გარემოებები არ დასტურდება სათანადო, პირდაპირი და უტყუარი მტკიცებულებით.

19. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირველმა მოპასუხემ სსკ-ის 170-ე მუხლის საფუძველზე განკარგა უძრავი ქონება და სასყიდლიანი ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა ქონება საკუთრებაში მეორე და მესამე მოპასუხეებს. მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება იმ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა ერთობლივი ანალიზი ეჭვქვეშ დააყენებდა ამ გარიგებათა ნამდვილობას და საკმარისი იქნებოდა გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის. ასეთ გარემოებად მხოლოდ ის ფაქტი ვერ მიიჩნევა, რომ სადავო გარიგებები დადებულია დედასა და შვილებს შორის. მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტები, მოსარჩელე მხარის მიერ სადავო არასდროს გამხდარა და მას რაიმე სახის სამართლებრივი პრეტენზია აღნიშნულთან დაკავშირებით არ წარუდგენია. ასევე, საგულისხმოა მოსარჩელე მხარის პოზიცია გარიგებაში მითითებულ ნასყიდობის საფასურის ოდენობასთან დაკავშირებით. სასამართლო კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ საქართველოს კანონმდებლობით უზრუნველყოფილი და დაცულია ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპი, კერძოდ, სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლად განსაზღვრის ფარგლებში შესაძლებელია ხელშეკრულების იმგვარ პირობებზე შეთანხმება, რომელიც მისაღებია გარიგების მონაწილისათვის. შესაბამისად, მხარეებმა, ნასყიდობის გარიგებით თავისი შეხედულებით განსაზღვრეს გარიგების პირობები, მათ შორის ნასყიდობის საგნის ღირებულება და აღნიშნულთან დაკავშირებით, უშუალოდ გარიგების მონაწილე პირებს ერთმანეთის მიმართ პრეტენზია არ გააჩნიათ. საბაზრო ღირებულებისგან განსხვავებული ფასის დაწესება არ იწვევს ეჭვს კერძო სამართლის სუბიექტებს შორის დადებული გარიგების სანდოობის თვალსაზრისით.

20. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ არსებობს, სადავო ხელშეკრულებების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი, ორივე მხარე მოქმედებდა ნამდვილი ნების შესაბამისად და მიზნად ისახავდა სწორედ იმ იურიდიული შედეგის მიღწევას, რაც ნასყიდობის გარიგებით მიიღწევა. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა ნასყიდობის ხელშეკრულებათა ბათილად ცნობის თაობაზე უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

21. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე მხარე მიუთითებს ასევე მასსა და გ.ბ–ძეს შორის ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) შესახებ ზეპირი სახით შეთანხმების არსებობაზე და იმ გარემოებაზე, რომ ამ საქმიანობაში, გ.ბ–ძეს არ განუხორციელებია შესატანი, რის გამოც ერთობლივ საქმიანობაში მოსარჩელის შენატანი არ იქცა ამხანაგობის საერთო საკუთრებად და ის მოსარჩელის ინდივიდუალური საკუთრებაა.

22. სააპელაციო პალატის მითითებით, განსახილველი დავის ფარგლებში, სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ წარდგენილი მტკიცებულებებიდან არ დგინდება მოსარჩელესა და გ.ბ–ძეს შორის სსკ-ს 930-ე მუხლით განსაზღვრული სამართალურთიერთობის ელემენტების არსებობა. ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ზეპირი შეთანხმების არსებობის დასადგენად რელევანტურ მტკიცებულებებს არ წარმოადგენს საქმეზე დაკითხული მოწმეთა ჩვენებები, მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ არც ერთი მათგანი არ იცნობს გ.ბ–ძეს და უფრო მეტიც, მოწმეების უმეტეს ნაწილს ნანახიც კი არ ჰყავთ იგი და მხოლოდ მოსარჩელისგან გადმოცემით იციან მისი ბიზნეს-პარტნიორის შესახებ, თუმცა ვინაობა მათთვის ცნობილი არ არის. მოსარჩელის ოჯახის წევრების (მეუღლის და შვილის) ჩვენება, სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ მათი შესაძლო ინტერესის გამო, არ უნდა იქნეს გაზიარებული. თუმცა არც მათი ჩვენება წარმოადგენს სათანადო მტკიცებულებას მითითებული სამართალურთიერთობის დადგენის მიზნით და რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, მოცემულ საქმეში, გ.ბ–ძე არ წარმოადგენს მხარეს და მის მიმართ არ არის წარდგენილი სამართლებრივი პრეტენზია, მათ შორის, არც ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. ამდენად, მოსარჩელე მხარემ ვერ უზრუნველყო მისი მტკიცების სფეროში შემავალი ფაქტობრივი მოცემულობის და ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის საფუძვლიანობის დადასტურება.

23. სააპელაციო სასამართლომ სსსკ-ის 180-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ წინამდებარე საქმეზე სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძველი არ იკვეთება, თუმცა ამ გარიგებათა ბათილობის შემთხვევაშიც კი, აღდგებოდა გარიგებების დადებამდე არსებული მდგომარეობა და სადავო ორივე მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება დაუბრუნდებოდა მოპასუხე ქ.გ–იას. შესაბამისად, მოსარჩელის ის იურიდიული ინტერესი, რაც შესაძლოა ამ გარიგებათა ბათილად ცნობის შემთხვევაში ჰქონოდა, ფაქტობრივად რეალიზებადი არ არის, რის გამოც, გარიგებათა ბათილობის სამართლებრივი შედეგების მიმართ მოსარჩელე მხარის იურიდიული ინტერესი არ იკვეთება.

24. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ. საკასაციო საჩივრით ასევე გასაჩივრებულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2023 წლის 3 აპრილის დამატებითი გადაწყვეტილება, რომლითაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა მოპასუხე მხარის შუამდგომლობა სასამართლოსგარეშე ხარჯების მოპასუხეთათვის ანაზღაურების თაობაზე და თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 15 ნოემბრის განჩინება, რომლითაც სასამართლომ დააკმაყოფილა მოწმე გ.ბ–ძის მოთხოვნა ჩვენების მიცემაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით.

25. კასატორმა საკასაციო საჩივრის ფარგლებში კვლავ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 2.1-2.9 პუნქტებში აღწერილ გარემოები. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ძირითად პრეტენზიებს:

25.1. მოსარჩელე მხარის ერთ-ერთ მოთხოვნას პირველ და მეორე, მესამე მოპასუხეებს შორის 2020 წლის 28 და 30 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა წარმოადგენდა, სსკ-ის 56-ე მუხლის საფუძველზე, ამასთან, მოსარჩელე მხარე მიუთითებდა, რომ 2020 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების არამართლზომიერი ხასიათის მიმართ შემძენები - მეორე და მესამე მოპასუხეები, ინფორმირებულები იყვნენ, შესაბამისად, წარმოადგენდნენ უძრავი ქონების არაკეთილსინდისიერ შემძენებს;

25.2. სასამართლომ მოჩვენებით დადებული გარიგების ბათილობის საფუძველთან დაკავშირებული მსჯელობისას დაარღვია კანონი, კერძოდ, არსებითად არასწორად განმარტა სსკ-ის 56-ე მუხლი, ასევე, სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის შეფასებისას არ გამოიყენა სსკ-ის 189-ე და 312-ე მუხლები, რამაც, საბოლოოდ, საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება განაპირობა. ამასთან, სასამართლომ სსსკ-ის 102-ე და 105-ე მუხლების არასწორად განმარტების საფუძველზე, მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთი უსამართლოდ გადაანაწილა და საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებების ჯეროვან შეფასებაზე, ფაქტობრივად, უარი თქვა;

25.3. სასამართლოს მსჯელობა არათანმიმდევრულია. მაშინ, როცა სასამართლოს დადგენილი არ ჰქონდა მოსარჩელის მიკუთვნებითი მოთხოვნის (სადავო მიწის ნაკვეთების მოსარჩელის სახელზე რეგისტრაცია) ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი, მან სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილობაზე იმსჯელა. თავის მხრივ, დედასა და მის შვილებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების მოჩვენებით გარიგებებად მიჩნევის უმნიშვნელოვანესი და მთავარი საფუძველი სწორედ მოსარჩელის მოთხოვნის უფლება იყო. 2020 წელს დედასა და შვილებს შორის სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებები დაიდო სწორედ მას შემდეგ, რაც მოსარჩელემ გ.ბ–ძესა და პირველ მოპასუხეს მიმართა მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთების დაბრუნების მოთხოვნით. სწორედ მოსარჩელის უფლება და მოთხოვნა სადავო მიწის ნაკვეთებზე გახდა საფუძველი დედასა და შვილებს შორის სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადებისა, რომლებიც, თავის მხრივ, მიზნად ისახავდა მოსარჩელის კანონიერი მოთხოვნის რეალიზების გართულებას. ამგვარად, სასამართლოს სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილობის საფუძვლებზე მსჯელობისას, უპირველესად, უნდა დაედგინა და მხედველობაში მიეღო ის გარემოება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებები დაიდო მას შემდეგ, რაც საკუთარი კანონიერი მოთხოვნის რეალიზების მიზნით, მოსარჩელემ გ.ბ–ძესა და პირველ მოპასუხეს მიმართა. მოვლენათა ხსენებული ქრონოლოგია სასამართლომ არათუ დაადგინა, არამედ გასაჩივრებულ განჩინებაში საერთოდ არ ახსენა;

25.4. გასაჩივრებული განჩინების 4.32 პუნქტში, სასამართლო მოჩვენებით გარიგებასთან დაკავშირებით, შემდეგ განმარტებას აკეთებს: „სსკ-ის 56-ე მუხლის საფუძველზე გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისათვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმგვარ ფაქტებს, რომელთა ერთობლივი ანალიზი ეჭვქვეშ აყენებს გარიგების ნამდვილობას. ამას განაპირობებს, ჯერ ერთი ის ფაქტი, რომ გარიგების მოჩვენებითობისას კონტრაჰენტთა გარეგნულად გამოვლენილი ნება ყოველთვის არსებობს, თუმცა ის კანონის მოთხოვნებს მხოლოდ ფორმალურად შეესაბამება (ნების ნამდვილობა კი, ვლინდება არა მხოლოდ მისი გარეგანი, არამედ შინაგანი გამოხატვისასაც), მეორეც, მსგავს შინაგან პროცესებთან (განზრახვასთან, მოტივთან) დაკავშირებით ვერ იქნება წარმოდგენილი პირდაპირი მტკიცებულებები მესამე პირის (კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელის) მხრიდან. სასამართლოს შეუძლია, გარეგანი პირობებისა და განსაზღვრული ქცევების საფუძველზე დაასკვნას, განზრახვისა თუ გარკვეული ქმედების მოტივის შესახებ. შესაბამისად, ამ კუთხით საკმარისია ის არაპირდაპირი ფაქტები, საიდანაც უნდა გამომდინარეობდეს სხვა პირთა სურვილი ან ნების ფორმირება.“ მოხმობილ ციტატაში სასამართლო არსებითად სწორად განმარტავს, რომ მხარის შინაგან ნებასთან დაკავშირებით, რომელშიც ვლინდება გარიგების მოჩვენებითი ხასიათი, მოსარჩელე პირდაპირ მტკიცებულებებს ვერ წარმოადგენს და სასამართლოსთვის ასეთი გარემოების დასადგენად საკმარისი უნდა იყოს მტკიცებულებათა ერთობლიობა, რომლებიც თუნდაც არაპირდაპირ მიუთითებენ გარიგების მონაწილე მხარეთა შინაგანი ნების ნაკლზე. მიუხედავად იმისა, რომ გარიგების მოჩვენებითი ბუნების დადგენის თეორიული წინაპირობები სასამართლომ სწორად განმარტა, ფაქტია, რომ კონკრეტულ დავასთან დაკავშირებით ეს წინაპირობები არ გამოიყენა, რითაც წინააღმდეგობაში მოვიდა საკუთარ თავთან. მოსარჩელემ სადავო გარიგებების მოჩვენებითი ბუნების დასადასტურებლად შემდეგ ფაქტორებზე მიუთითა: ა) გარიგებები დადებულია დედასა და შვილებს შორის; ბ) პირველი მოპასუხე 11 წლის განმავლობაში იყო სადავო მიწის ნაკვეთების მესაკუთრე და ნასყიდობის ხელშეკრულებები საკუთარ შვილებთან მხოლოდ მას შემდეგ დადო, რაც მოსარჩელე შეედავა მას საკუთრების უფლების ნამდვილობაში და სთხოვა მიწის ნაკვეთების მისთვის დაბრუნება; გ) სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფასური წარმოადგენს ჯამში 50 000 აშშ დოლარს, რაც ამავე მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულებაზე (დაახლ. 3 000 000 აშშ დოლარი) 60-ჯერ ნაკლებია; დ) მოპასუხეები პასუხს ვერ სცემენ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებასთან დაკავშირებით დასმულ ისეთ მნიშვნელოვან და არსებით კითხვებს, როგორიცაა: რატომ დაინტერესდნენ თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში მდებარე მიწის ნაკვეთებით; ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადებამდე ნახეს თუ არა და შეაფასეს თუ არა ნასყიდობის საგნები; ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადების შემდეგ სტუმრობენ თუ არა მათ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთებს; ანგარიშსწორების რა ფორმით გადაიხადეს ნასყიდობის ხელშეკრულებების საფასური; საიდან ჰქონდათ მათ ეს თანხა; რომელმა მოპასუხემ (იგულისხმებიან მიწის ნაკვეთის შემძენები - ნინო და ი.ბ–ძეები) რა თანხა გადაიხადა ნასყიდობის ღირებულებიდან; რატომ დაიდო დედასა და შვილებს შორის ნასყიდობის და არა ჩუქების ხელშეკრულებები; „დაზუსტებულ შესაგებელში“ ამ საკითხზე არაფერი წერია. საქმის არსებითი განხილვისას, კითხვა-პასუხის ეტაპზე ჩვენ დამატებით დავსვით თითოეული ეს კითხვა, რაზეც მოპასუხეებს პასუხი კვლავ არ ჰქონდათ; ე) ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადებას შესაბამისი შედეგი არ მოჰყოლია, კერძოდ, არ დასტურდება, რომ მეორე და მესამე მოპასუხეები რაიმე ფორმით ფლობენ, სარგებლობენ ან განკარგავენ სადავო მიწის ნაკვეთებს;

25.5. ერთი მხრივ, სასამართლო განმარტავს, რომ გარიგების მოჩვენებით დადებულად მიჩნევისთვის საკმარისია არაპირდაპირი მტკიცებულებები, ხოლო, მეორე მხრივ, მოსარჩელის მიერ გარიგების ბათილად მიჩნევის საფუძვლად მითითებულ გარემოებებს საერთოდ შეფასების გარეშე ტოვებს ან ფრაგმენტულად აფასებს. ამრიგად, სასამართლო ამ ნაწილში ურთიერთწინააღმდეგობრივ განმარტებებს აკეთებს. მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები, რომლებიც შესაბამისი მტკიცებულებით დასტურდება სრულიად საკმარისია იმისათვის, რომ გარიგებების მოჩვენებით დადება დადასტურებულიყო, თუმცა სასამართლომ ფაქტობრივად უგულებელყო ამ გარემოებათა უმეტესი ნაწილი;

25.6. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ არსებითად არასწორად გადაანაწილა მხარეებს შორის სადავო გარემოების მტკიცების ტვირთი, კერძოდ, მოსარჩელეს დააკისრა იმაზე მაღალი სტანდარტით სადავო გარემოების მტკიცება, ვიდრე ამას სადავო ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმა სსკ-ის 56-ე მუხლი ითვალისწინებს - მხარეს დააკისრა პირდაპირი მტკიცებულებების ერთობლიობით დაედასტურებინა გარიგების მონაწილე მხარეთა შინაგანი ნების გამოვლენის ნამდვილობა, რაც, ფაქტობრივად შეუძლებელია; განსახილველ შემთხვევაში, უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკით, ოჯახის წევრებს შორის დადებულ გარიგებასთან მიმართებით დადგენილია პრეზუმფცია, რომ ოჯახის წევრებმა მესამე პირის პრეტენზიის შესახებ იციან, ამდენად, ხსენებული პრეზუმფცია მოქმედებს სწორედ მოსარჩელის სასარგებლოდ და საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოპასუხეს ეკისრება. შესაბამისად, სასამართლომ არსებითად არასწორად გადაანაწილა მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთი გარიგებების მოჩვენებითად დადება ის იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოება იყო, რომლის მიმართ მოსარჩელის სასარგებლოდ არსებობდა პრეზუმფცია და, შესაბამისად, მოჩვენებითი განზრახვის არსებობის უარყოფის ტვირთი მოპასუხეს უნდა დაჰკისრებოდა. ამის საპირისპიროდ კი, სასამართლომ მოსარჩელეს მოპასუხეებს შორის, გარიგების დადებისას არსებულ განზრახვასთან დაკავშირებით, ფაქტობრივად, პირდაპირი მტკიცებულებების წარდგენა დააკისრა, რითაც მნიშვნელოვნად დაირღვა მხარეთა საპროცესო წონასწორობა;

25.7. მოსარჩელე მხარის მიერ მტკიცებულების სახით წარმოდგენილია დოკუმენტი - თეთრიწყაროს გამგეობის მიერ ბ.ყ–ზე 2006 წელს გაცემული ცნობა, რომლის შინაარსითაც დასტურდება, რომ ბ.ყ–ის მფლობელობაში არსებული ნაკვეთის მომიჯნავედ, სოფელ ........, გორის უკან, მდებარეობს ც–ძის საიჯარო მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ. აღნიშნული დოკუმენტი მოსარჩელე მხარეს წარდგენილი ჰქონდა იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ პირველი მოპასუხე იყო მხოლოდ და მხოლოდ ნომინალური ფიგურა, მიწის ნაკვეთის ნამდვილი მოიჯარე იყო მოსარჩელე და ეს გარემოება არამხოლოდ ადგილობრივი მოსახლეობის, არამედ ადგილობრივი თვითმმართველობის მიერ იყო დადასტურებული. აღნიშნული დოკუმენტი სასამართლომ შეაფასა გადაწყვეტილების იმ ნაწილში, სადაც პირველ სასარჩელო მოთხოვნაზე - ქ.გ–იასა და მის შვილებს - ინგა და ნ.ბ–ძეებს შორის დადებული გარიგების ბათილობის საფუძვლებზე მსჯელობს. განჩინებაში, ხსენებულ დოკუმენტთან დაკავშირებით, სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 183-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, უძრავი ქონების შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და საჯარო რეესტრში შემძენის ქონების მესაკუთრედ რეგისტრაცია. ამასთან, სასამართლომ მიუთითა, რომ ხსენებულ დოკუმენტში მითითებული არ არის არც ერთი საიდენტიფიკაციო მონაცემი, რომლითაც შესაძლებელი იქნებოდა ფიზიკური პირისა თუ მიწის ფართობის იდენტიფიცირება და მოცემული დავის ფარგლებში განსახილველ საკითხთან მისი დაკავშირება. ხსენებული დოკუმენტი მოსარჩელე მხარის მიერ წარდგენილი იყო სადავო მიწის ნაკვეთებზე უფლების დასადასტურებლად, შესაბამისად, დოკუმენტის შეფასება 2020 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საკითხთან დაკავშირებით, დასაწყისშივე არ შეესაბამება როგორც დოკუმენტის შინაარს, ისე დისპოზიციურობის პრინციპის საფუძველზე მხარის მიერ შერჩეულ იმ გარემოებას, რომლის სამტკიცებლადაც ხსენებული დოკუმენტი იყო წარდგენილი. რაც შეეხება, უშუალოდ დოკუმენტთან დაკავშირებით სასამართლოს მიერ გაკეთებულ შეფასებას, საკუთრივ ეს დოკუმენტი, ცალკე აღებული, არ წარმოადგენს სადავო მიწის ნაკვეთებზე მოსარჩელის უფლების დამდგენ დოკუმენტს. არამედ, ხსენებული ცნობისა და საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების ერთობლიობა იძლევა იმ დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ პირველი მოპასუხე მართლაც იყო მხოლოდ და მხოლოდ ფორმალური მოიჯარე, ნამდვილი იჯარის უფლება კი, მოსარჩელეს ჰქონდა;

25.8. სასამართლოს მსჯელობა, რომ თითქოს ხსენებულ დოკუმენტში მითითებული არ არის მიწის ნაკვეთის არც ერთი საიდენტიფიკაციო მონაცემი, არ შეესაბამება ობიექტურ მოცემულობას. მიუხედავად იმისა, რომ ბ.ყ–ისთვის გადაცემული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე ნაკვეთის საკადასტრო ნომერი დოკუმენტში მითითებული არ არის, ამ მიწის ნაკვეთის იდენტიფიცირება თავად დოკუმენტში მოცემული ინფორმაციისა და საქმეში წარდგენილი სხვა მტკიცებულებების ერთობლიობის საფუძველზე ნამდვილად შესაძლებელია. კერძოდ, ბ.ყ–ისთვის გადაცემული მიწის ნაკვეთის მომიჯნავედ სოფელ ........ მდებარე 12 ჰა (ს/კ .......) სადავო მიწის ნაკვეთი რომ მდებარეობს, დასტურდება შემდეგი გარემოებებით: ა) საჯარო რეესტრის მონაცემების მიხედვით, სოფელ ........ მდებარე 12 ჰა (ს/კ .......) სადავო მიწის ნაკვეთს ეწოდება „გორის უკან“. ეს გარემოება მიუთითებს, რომ დოკუმენტში ხსენებული „ც–ძის საიჯარო ნაკვეთი“, რომელიც ღოლოვნის გორის უკან მდებარეობს, სწორედ სადავო 12 ჰა მიწის ნაკვეთია; ბ) მოწმე ბესიკ ყაველაშვილი მიცემულ ჩვენებაში ადასტურებს, რომ მის მფლობელობაში არსებულ მიწის ნაკვეთს, ისევე როგორც ამ ნაკვეთის მომიჯნავედ მდებარე 12 ჰა მიწის ნაკვეთს ეწოდება „გორის უკან“; გ) მოწმე ბ.ყ–ი, ასევე სოფელ ღოლოვნის მოსახლეები - ლ.ჯ–ძე და გ.ჯ–ძე, ისევე, როგორც გამოკითხული მ.წ–ი და ს.ც–ძე, ადასტურებენ, რომ ღოლოვნის გორის უკან მდებარე 12 ჰა მიწის ნაკვეთს, რომელიც ბ.ყ–ის მფლობელობაში არსებულ ნაკვეთს ესაზღვრება, მოსარჩელე ამუშავებდა. ამრიგად, მიუხედავად იმისა, რომ მტკიცებულების სახით წარმოდგენილ თეთრიწყაროს გამგეობის 2006 წლის დოკუმენტში „ც–ძის საიჯარო ნაკვეთის“ საკადასტრო კოდი მითითებული არ არის, თავად ამ დოკუმენტის შინაარსი, ისევე როგორც მოწმეთა ჩვენებების შინაარსთან მისი ერთობლიობა იძლევა ხსენებული ნაკვეთის იდენტიფიკაციის შესაძლებლობას. ამის საპირისპიროდ, სასამართლომ არამარტო ვერ შეძლო დოკუმენტის აშკარა შინაარსის გამორკვევა, არამედ ხსენებული მტკიცებულება გამოიყენა ისეთ ფაქტობრივ გარემოებაზე მსჯელობისას, რომელთანაც ის კავშირში არაა;

25.9. საკასაციო საჩივარში მითითებულია ასევე მოპასუხეების არაკეთილსინდისიერებაზე, რამდენადაც მათ იცოდნენ მოსარჩელესა და გ.ბ–ძის ურთიერთობის შესახებ (დეტ. იხ. საკასაციო საჩივარი ს.ფ.234-239);

25.10. მოსარჩელის მე-2 მოთხოვნის ერთ-ერთ სამართლებრივ საფუძველს ამხანაგობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმები წარმოადგენდა. მოსარჩელე მიუთითებდა მასსა და გ.ბ–ძეს შორის ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) შესახებ ზეპირი სახით შეთანხმების არსებობაზე და იმ გარემოებაზე, რომ ამ საქმიანობაში, გ.ბ–ძეს არ განუხორციელებია შესატანი, რის გამოც ერთობლივ საქმიანობაში მოსარჩელის შენატანი არ იქცა ამხანაგობის საერთო საკუთრებად და ის მოსარჩელის ინდივიდუალური საკუთრებაა;

25.11. გ.ბ–ძესა და მოსარჩელეს შორის ამხანაგობის ხელშეკრულების არსებობასთან დაკავშირებით სასამართლომ გასაჩივრებული განჩინების 4.62 პუნქტში შემდეგი დასკვნა გააკეთა: „განსახილველი დავის ფარგლებში, სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ წარდგენილი მტკიცებულებებიდან არ დგინდება მოსარჩელესა და გ.ბ–ძეს შორის სსკ-ს 930-ე მუხლით განსაზღვრული სამართალურთიერთობის ელემენტების არსებობა. ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ზეპირი შეთანხმების არსებობის დასადგენად რელევანტურ მტკიცებულებებს არ წარმოადგენს საქმეზე დაკითხული მოწმეთა ჩვენებები, მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ არც ერთი მათგანი არ იცნობს გ.ბ–ძეს და უფრო მეტიც, მოწმეების უმეტეს ნაწილს, ნანახიც კი არ ჰყავთ იგი და მხოლოდ, მოსარჩელისგან გადმოცემით იციან მისი ბიზნეს-პარტნიორის შესახებ, თუმცა ვინაობა მათთვის ცნობილი არ არის მოსარჩელის ოჯახის წევრების (მეუღლის და შვილის) ჩვენება, სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ მათი შესაძლო ინტერესის გამო, არ უნდა იქნეს გაზიარებული. თუმცა არც მათი ჩვენება წარმოადგენს სათანადო მტკიცებულებას მითითებული სამართალურთიერთობის დადგენის მიზნით და რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, მოცემულ საქმეში, გ.ბ–ძე არ წარმოადგენს მხარეს და მის მიმართ არ არის წარდგენილი სამართლებრივი პრეტენზია, მათ შორის, არც ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. ამდენად, მოსარჩელე მხარემ ვერ უზრუნველყო მისი მტკიცების სფეროში შემავალი ფაქტობრივი მოცემულობის და ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის საფუძვლიანობის დადასტურება.“ აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორი მიუთითებს, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულება დაიდო ზეპირი ფორმით, რასაც სამოქალაქო კოდექსი დასაშვებად მიიჩნევს. საქმეში წარდგენილია არა მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები, არამედ წერილობითი მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ სადავო მიწის ნაკვეთის რეალური მოიჯარე მოსარჩელე იყო, ეს ფაქტი ცნობილი იყო როგორც ადგილობრივი მოსახლეობისთვის, ისე ადგილობრივი ხელისუფლებისთვისაც. შესაბამისად, გაუგებარია, წერილობითი მტკიცებულებისა და მოწმეთა ჩვენებების გარდა სხვა რა ტიპის მტკიცებულებით უნდა დაედასტურებინა მოსარჩელეს შეთანხმების არსებობა;

25.12. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოწმეთა ჩვენებები არ არის საკმარისი ამხანაგობის შესახებ ზეპირი ხელშეკრულების არსებობის დასადასტურებლად. უპირველესად, უნდა აღინიშნოს, რომ სსკ-ი მსგავს ჩანაწერს ამხანაგობის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით არ იცნობს. ერთადერთი შემთხვევა, როდესაც კანონმდებელი მხარეს სპეციალურ მტკიცების სტანდარტს უსაზღვრავს არის სესხის ხელშეკრულება, კერძოდ სსკ-ის 624-ე მუხლი, რომლის თანახმად, „სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. ზეპირი ხელშეკრულების შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით.“ ამრიგად, ზეპირი სესხის ხელშეკრულება არის გარიგების ერთადერთი ფორმა, რომლის ზეპირად დადებას კანონმდებელი დასაშვებად მიიჩნევს, თუმცა მისი ნამდვილობის დასადასტურებლად მოწმეთა ჩვენებებს - არასაკმარისად;

25.13. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლო განიხილავდა ამხანაგობის ხელშეკრულების არსებობას, რომელზეც სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის დადგენილი სტანდარტი ვერ გავრცელდება. ის გარემოება, რომ სსკ არ იცნობს ზეპირი ამხანაგობის ხელშეკრულების დასადასტურებლად მოწმეთა ჩვენებების არასაკმარისობის დათქმას, ნიშნავს, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით, სესხის ხელშეკრულებისაგან განსხვავებით, კანონმდებელს ასეთი ნება არ აქვს. ე.ი. ამხანაგობის ზეპირი ხელშეკრულების არსებობა შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებიდანაც;

25.14. გარდა იმისა, რომ სასამართლო ამხანაგობის ხელშეკრულების არსებობის დასადასტურებლად მოწმეთა ჩვენებებს აპრიორი არარელევანტურად მიიჩნევს, დამატებით მათ შინაარსსაც მიმოიხილავს და აცხადებს, რომ არც ერთი მოწმე არ იცნობს გ.ბ–ძეს ან მოპასუხეებს, მათ არასოდეს უნახავთ ისინი და მოსარჩელის ბიზნეს-პარტნიორის არსებობის შესახებ მათ მხოლოდ მოსარჩელისგან იციან გადმოცემით. რაც შეეხება, მ.წ–ისა და ს.ც–ძის ჩვენებებს, რომლებიც სხვა მოწმეებისგან განსხვავებით პირადად იცნობენ გ.ბ–ძეს და მასსა და მოსარჩელეს შორის შეთანხმების არსებობასაც პირდაპირ ადასტურებენ, მათ ჩვენებებს სასამართლო არადამაჯერებლად მიიჩნევს მხოლოდ იმიტომ, რომ მოსარჩელის ოჯახის წევრები არიან;

25.15. სასამართლოს ყურადღება არ გაუმახვილებია და არ უმსჯელია იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარდგენილი ყველა მოწმე მიუთითებდა ერთსა და იმავე ფაქტობრივ გარემოებებზე. მაგალითად, მ.წ–ი და ს.ც–ძე ადასტურებდნენ, რომ გ.ბ–ძესა და მოსარჩელეს შორის ნამდვილად დაიდო შეთანხმება ბიზნეს საქმიანობის წამოწყების შესახებ, მოსარჩელემ აიღო მიწის ნაკვეთების, ხოლო გ. ბ–ძემ ინვესტორის მოძიების ვალდებულება. სოფელ ....... და სოფელ ........ ადგილობრივი მოსახლეები, რომლებიც საქმეზე მოწმის სახით გამოიკითხნენ, ადასტურებენ, რომ მათთან 2000-იანი წლების დასაწყისში ნამდვილად მივიდა მოსარჩელე და აცნობა, რომ უნდოდა სოფელში მდებარე მიწის ნაკვეთების - ე.წ. „ქვაყრილის“ და „გორის უკან“ იჯარით აღება და ბიზნეს საქმიანობის წამოწყება პარტნიორთან ერთად. ადგილობრივები ადასტურებენ იმასაც, რომ მიწის ნაკვეთების იჯარით გაცემა, იმ პერიოდში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში არ ხდებოდა არაადგილობრივ მოსახლეობაზე. იმას, რომ მოსარჩელე ნამდვილად იყო დაინტერესებული ხსენებული მიწის ნაკვეთების იჯარით მიღებით, ადასტურებენ თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის მიწის იჯარით გამცემი კომისიის თავმჯდომარე და მისი მოადგილე ნ.გ–ი და ა.ო–ი. მოწმეები ადასტურებენ იმასაც, რომ მოსარჩელემ მოგვიანებით მიწის იჯარით აღებაზე განაცხადი შეცვალა და განმცხადებლად ვინმე ქ. გ–ია მიუთითა, რაზეც გარკვეული წინააღმდეგობაც შეხვდა მუნიციპალიტეტის მხრიდან, რადგან იმ პერიოდში მიწა იჯარით არაადგილობრივებზე არ გაიცემოდა. კიდევ ერთი მოწმე - ბ.ყ–ი, რომელიც 2007 წლიდან სოფელ ....... რწმუნებული იყო, საკუთარ ჩვენებაში ადასტურებს, რომ 2008 წელს თბილისში, მე-9 საავადმყოფოს მიმდებარე ტერიტორიაზე, მოსარჩელის თხოვნით შეხვდა მოსარჩელესა და კიდევ ერთ პირს - გ.ბ–ძეს. მათ ბ.ყ–ი, როგორც ორბეთის რწმუნებული, საქმის კურსში ჩააყენეს ბიზნეს საქმიანობის წამოწყებასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, ამხანაგობის ხელშეკრულების არსებობას არამხოლოდ მოსარჩელე და მისი ოჯახის წევრები, არამედ მესამე პირი - ბ.ყ–იც ადასტურებს, ვინაიდან მან გ.ბ–ძე პირადად გაიცნო, როგორც მოსარჩელის ბიზნეს პარტნიორი;

25.16. პირველი მოპასუხე (გ.ბ–ძის მეუღლე) სწორედ იმ ნაკვეთების მოიჯარე და მესაკუთრე გახდა, რომელზეც მოსარჩელე ადგილობრივ მოსახლეობას ესაუბრებოდა და რომელზეც შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოში განცხადებაც ჰქონდა დაწერილი. როგორც სასამართლოს მსჯელობიდან ირკვევა, ის ჰიპოთეტურად უშვებს შესაძლებლობას, რომ მოსარჩელემ მართლაც დადო ამხანაგობის ხელშეკრულება, თუმცა მისი აზრით, ვერ დასტურდება, რომ ეს პირი გ.ბ–ძე იყო, რადგან მოწმეთა ნაწილი მას არ იცნობს. იმ პირობებში, როცა დადასტურებულია, რომ მოსარჩელის ინტერესის საგანი იყო სწორედ ზემოხსენებული სადავო მიწის ნაკვეთები და, როცა დადასტურებულია ისიც, რომ ეს მიწის ნაკვეთები საბოლოოდ იჯარით გ.ბ–ძის მეუღლეზე გაიცა (იმავე პერიოდში), ეს გარემოება, ცხადია, სასამართლოს უნდა შეეფასებინა, როგორც დამატებითი დასტური, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულების მეორე მხარე ნამდვილად გ.ბ–ძე იყო. თუმცა, სასამართლომ არც ამ გარემოებაზე გაამახვილა ყურადღება;

25.17. სასამართლო ამხანაგობის ხელშეკრულების ნაწილში იმასაც მიუთითებს, რომ კიდეც რომ დადგინდეს, მოსარჩელეს ბ–ძეს ნამდვილად ჰქონდა დადებული ამხანაგობის ხელშეკრულება, ამ გარემოებას სამართლებრივი გავლენა ვერ ექნება დავის გადაწყვეტის საკითხზე, რადგან გ.ბ–ძე წინამდებარე საქმეში მხარეს არ წარმოადგენს. უპირველესად, ყურადღებას გავამახვილებთ იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელეს მოთხოვნილი ჰქონდა გ.ბ–ძის საქმეში მესამე პირად ჩართვა, ვინაიდან საკითხი სწორედ მისი მხრიდან შეუსრულებელ ვალდებულებას შეეხებოდა, თუმცა სასამართლომ აღნიშნული შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა. აქვე, საყურადღებოა შემდეგი გარემოება: უდავო გარემოებაა, რომ მოპასუხე ქ.გ–ია და გ.ბ–ძე არიან მეუღლეები და ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება, მათ შორის, სადავო მიწის ნაკვეთები, მათ საერთო საკუთრებას წარმოადგენს. მოპასუხე მხარეს არ უარუყვია გ.ბ–ძესა და მოსარჩელეს შორის სარჩელში აღწერილი შეთანხმების არსებობა ბიზნეს საქმიანობის წამოწყებასა და უფლება-მოვალეობების განაწილებასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სააპელაციო სასამართლო არ გაიზიარებს წინამდებარე საქმეში, ქ.გ–იას, როგორც ფორმალური მესაკუთრის როლს/დანიშნულებას, რადგან მოპასუხე მხარე არ უარყოფს მოსარჩელესა და გ.ბ–ძეს შორის შეთანხმების არსებობას, მოსარჩელემ უნდა მიიღოს, როგორც მინიმუმ, პირველი მოპასუხისა და გ.ბ–ძის საერთო საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების ½ , ანუ გ.ბ–ძის კუთვნილი წილი;

25.18. სააპელაციო სასამართლოს მიერ იურიდიული ინტერესის საკითხზე მსჯელობასთან დაკავშირებით, კასატორი უთითებს, რომ მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი სრულად რეალიზებადია იმ მოთხოვნების დაკმაყოფილების შემთხვევაში, რომლებიც სარჩელით იყო წარდგენილი. კერძოდ, სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის იურიდიული ინტერესი იყო გაუქმებულიყო ის სამართლებრივი საფუძველი, რომლითაც სადავო მიწის ნაკვეთები პირველ მოპასუხის განკარგვის სფეროდან გავიდა. ამ საფუძვლის გაუქმების შემთხვევაში, დადგებოდა შემდეგი მოცემულობა: მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეები აღარ იქნებოდნენ მეორე და მესამე მოპასუხეები, ვინაიდან მათსა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული ხელშეკრულებების ბათილობის რეზულტატი სადავო მიწის ნაკვეთების პირველი მოპასუხისათვის დაბრუნებაა. ამავდროულად, სასამართლოს იქამდე სანამ ხელშეკრულებათა ბათილობის სამართლებრივ საფუძველზე იმსჯელებდა, უნდა დაედგინა ჰქონდა თუ არა მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების მოთხოვნის უფლება მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ, ვინაიდან მოთხოვნის საფუძვლიანობა უნდა ყოფილიყო კიდეც სადავო გარიგებების მოჩვენებითად მიჩნევის ერთ-ერთი საფუძველი. შესაბამისად, თუ სასამართლო მიიჩნევდა, რომ მოსარჩელეს პირველი მოპასუხის მიმართ მოთხოვნის უფლება აქვს - ე.ი. პირველი მოპასუხე ყოველთვის იყო მიწის ნაკვეთების ფორმალური მოიჯარე და მესაკუთრე, სადავო გარიგებათა ბათილობის შემდეგ, პირველ მოპასუხეზე მიწის ნაკვეთების აღრიცხვა იქნებოდა შუალედური შედეგი, ხოლო საბოლოო შედეგის სახით, მიწის ნაკვეთები მოსარჩელის სახელზე აღირიცხებოდა;

25.19. სახელმწიფოსთან პირველი მოპასუხის მიერ დადებული ხელშეკრულებები სადავო არ გამხდარა და მისი სადავოდ გახდის იურიდიული ინტერესი მოსარჩელეს არც ჰქონდა იქიდან გამომდინარე, რომ როგორც არაერთხელ აღვნიშნეთ მოსარჩელესთან, გ. ბ–ძესა და ქ. გ–ას შორის დადებული შეთანხმებით, გ– მიწის ნაკვეთის მხოლოდ და მხოლოდ ფორმალური მოიჯარე იყო, ე.ი მათ შორის არსებობდა ვალდებულებით-სამართლებრივი შეთანხმება მიწის ნაკვეთებთან დაკავშირებით უფლებათა გადანაწილების შესახებ, რომლის თანახმად, იქამდე სანამ გ. ბ–ძე ინვესტორს არ მოიყვანდა, სადავო მიწის ნაკვეთებზე ყველა უფლება ეკუთვნოდა მოსარჩელეს, ინვესტორის მოყვანის შემთხვევაში, მიწის ნაკვეთები მეგობრებს შორის გაიყოფოდა. მხარეთა შორის დადებულ ხსენებულ ვალდებულებით-სამართლებრივ შეთანხმებას, მისი რელატიური ბუნებიდან გამომდინარე, ცხადია სავალდებულო ძალა არ ჰქონდა სახელმწიფოსთვის. შესაბამისად, სახელმწიფო არ იყო ვალდებული მოსარჩელესა და გ-ბ–ძეს შორის დადებული ხელშეკრულების შინაარსი გაეზიარებინა, მას დასთანხმებოდა და გაეუქმებინა ქ. გ–ას უფლების დამდგენი დოკუმენტები. ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში მოპასუხე შეიძლება იყოს პირი, რომელმაც დაარღვია კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო ვალდებულება, განსხვავებით სანივთო-სამართლებრივი უფლებისაგან, რომლის დაცვა ნებისმიერი მესამე პირისგანაა შესაძლებელი. შესაბამისად, მოსარჩელესა და გ-ბ–ძეს შორის არსებული შეთანხმებიდან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევისას ერთადერთი სათანადო მოპასუხე იყო ხელშეკრულების მონაწილე მხარე, რომელმაც ვალდებულება დაარღვია - ქ. გ–ია, რაც ნიშნავს, რომ მოსარჩელეს პრეტენზია ვერ ექნებოდა სახელმწიფოსთან და სადავოდ ვერ გახდიდა ქ. გ–ას უფლების დამდგენ დოკუმენტებს;

25.20. გარდა ამხანაგობის ხელშეკრულებისა, იმ შემთხვევისთვის, თუ სასამართლო მხარეთა შორის ასეთი შეთანხმების არსებობას არ დაადგენდა, მე-2 სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მივუთითებდით - უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებსაც, რაზეც სასამართლომ საერთოდ არ იმსჯელა. აღნიშნული მიწის ნაკვეთების იჯარით გაცემის თანხმობა როგორც ადგილობრივი მოსახლეობისგან, ისე ადმინისტრაციული ორგანოებისგან, მოიპოვა მოსარჩელემ. ამ პროცესს მოსარჩელე აწარმოებდა დაახლოებით სამი წლის განმავლობაში. მოსახლეობისა და ადგილობრივი ხელისუფლების თანხმობა განპირობებული იყო უპირველესად იმით, რომ მოსარჩელე იყო ადგილობრივი მოსახლე, შემდეგ კი, მოსარჩელის დადებითი რეპუტაციით თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში. შესაბამისად, რომ არა აღნიშნული ფაქტორები, როგორც მოწმეთა ჩვენებებშიცაა აღნიშნული, გ.ბ–ძესა და ქ.გ–იას სახელზე 300 000 კვ/მ მიწის ნაკვეთზე იჯარას სოფელ ........ და მის მიმდებარედ არავინ გასცემდა. ერთადერთი მიზეზი, რატომაც ქ. გ–ზე გაიცა იჯარა იყო ის, რომ მოსარჩელემ მიწის იჯარით გაცემის კომისიის წევრებს განუმარტა, რომ ეს იყო ფორმალობა და ქ. გ–ზე იჯარის გაცემა ემსახურებოდა მის ბიზნეს გეგმებს, სადაც გათვალისწინებული იქნებოდა ადგილობრივი მოსახლეობის ინტერესები. მიწის იჯარით გაცემის დადგენილების შემდეგ, მოსარჩელის ძალისხმევით დაიდო ქ. გ–სა და სახელმწიფოს შორის საიჯარო ხელშეკრულება 2008 წელს, ამ ხელშეკრულების დადებიდან უმოკლეს ვადაში 1 წლის შემდეგ კი, ასევე მოსარჩელის ძალისხმევის შედეგად, ქ. გ– გახდა მიწის ნაკვეთების ფორმალური მესაკუთრე, რომელიც ყველა ამ პროცესში იყო მხოლოდ და მხოლოდ ნომინალური ფიგურა და მოსარჩელის ადგილს ოფიციალურ დოკუმენტებში იკავებდა მხოლოდ იმ მიზეზით, რომ გ.ბ–ძეს მოეყვანა ინვესტორი. სსკ-ის 977-ე მუხლის წინაპირობების შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოსარჩელემ ქ. გ–ს ფორმალურად გადასცა მოიჯარისა და მესაკუთრის უფლება მიწის ნაკვეთებზე იმ მიზნით, რომ მის მეუღლეს მოეყვანა ინვესტორი და წამოეწყოთ საერთო ბიზნესი. გ.ბ–ძემ და ქ.გ–იამ კი, ინვესტორის მოყვანის ნაცვლად, დაისაკუთრეს ის მიწის ნაკვეთები, რომელიც მოსარჩელემ კონკრეტული მიზნის შესასრულებლად გადასცა მათ. გარდა ამისა, არ არსებობს სსკ-ის 977-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით გათვალისწინებული შესრულების კონდიქციის გამომრიცხველი გარემოებები, რომელსაც ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი ითვალისწინებს (მიზნის მიღწევა თავიდანვე შეუძლებელი იყო და გადამცემმა ეს იცოდა, ან გადამცემმა მიზნის მიღწევას არაკეთილსინდისიერად შეუშალა ხელი). კერძოდ, განსაზღვრული მიზნის მიღწევა - ინვესტორის მიყვანა და საერთო ბიზნესის წამოწყება, სრულიად რეალისტური იყო იმ პერიოდშიც, როცა იჯარის ხელშეკრულებები დაიდო და მომდევნო წლებშიც. გარდა ამისა, მოსარჩელეს არათუ არაკეთილსინდისიერად, არამედ შემთხვევითაც კი არ შეუშლია ხელი გ.ბ–ძისა და ქ. გ–სთვის ინვესტორის მოყვანაში. პირიქით, მოსარჩელე და მისი ოჯახის წევრები ხელსაც კი უწყობდნენ ინვესტორის მოყვანას იმ კუთხით, რომ რეგულარულად უვლიდნენ ნაკვეთებს, ეკლებისა და ქვებისგან წმენდნენ და თიბავდნენ. ამასთან, მოსარჩელე მუდამ ახსენებდა მათ ამ საკითხს და პასუხად მუდამ ერთი და იმავე ტყუილს იღებდა უახლოეს მომავალში ინვესტორი საბოლოოდ დათანხმდებოდა და საქმეს წამოიწყებდნენ;

25.21. 2023 წლის 3 აპრილის დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლები

25.21.1. 2022 წლის 06 აპრილს მოპასუხე მხარის წარმომადგენელმა დაზუსტებული შესაგებლის წარდგენის შესახებ განცხადებით მიმართა სასამართლოს და ამავდროულად იშუამდგომლა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შემთხვევაში მოსარჩელისთვის იურიდიული მომსახურების ხარჯის დაკისრებასთან დაკავშირებით, დავის საგნის - 8 760 000 ლარის, 4%-ის ოდენობით. შუამდგომლობას არ ერთვის იურიდიული მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება ან/და მოპასუხეების მიერ იურიდიული მომსახურების ღირებულების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ასეთი მტკიცებულებები მოპასუხეს არც მოგვიანებით წარუდგენია. ამ პირობებში, პირველი ინსტანციის სასამართლომაც და სააპელაციო სასამართლომაც არ განმარტა რა გარემოება ადასტურებს უდავოდ, რომ მოპასუხეების მხრიდან იურიდიული მომსახურების ხარჯი ნამდვილად გაღებულია.

25.22. სასამართლოს 2022 წლის 15 ნოემბრის (მოწმე გ.ბ–ძის მხრიდან ჩვენების მიცემაზე უარის თქმის დასაშვებობა) განჩინების გაუქმების საფუძველი

25.22.1. როგორც სასამართლოსთვის ცნობილია, მას შემდეგ, რაც 2022 წლის 05 ივლისის განჩინებით უარი გვეთქვა საქმეში გ.ბ–ძის მესამე პირად ჩართვაზე, დავაყენეთ შუამდგომლობა მის მოწმედ დაკითხვასთან დაკავშირებით, რომელიც დაკმაყოფილდა, შესაბამისად გ.ბ–ძე სასამართლოში მოწმედ იყო გამოძახებული. მოწმე სასამართლოში გამოცხადდა და წარადგინა დოკუმენტი, რომლის მიხედვით, მოსარჩელის განცხადების საფუძველზე, გ.ბ–ძისა და მისი ოჯახის წევრების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმისწარმოება არ დაიწყო. მოწმემ სასამართლოს უარი განუცხადა ჩვენების მიცემაზე, სასამართლომ მოწმის მოსაზრება განიხილა და მიიჩნია, რომ მას ჰქონდა ჩვენების მიცემაზე უარის თქმის უფლება, რის გამოც მოწმედ არ უნდა დაკითხულიყო. მოწმე გ.ბ–ძის მხრიდან ჩვენების მიცემაზე უარის თქმის სასამართლოს მიერ გაზიარება იყო უკანონო და ეფუძნებოდა კანონმდებლობის მნიშვნელოვან დარღვევას. სსსკ-ის 142-ე მუხლის თანახმად, ჩვენების მიცემაზე უარის თქმის უფლება აქვთ მხარეთა მეუღლეებს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, „ჩვენების მიცემაზე უარის თქმა დასაშვებია, ჩვენების მიცემა გამოიწვევს მოწმის სისხლისსამართლებრივი დევნის დაწყებას, ან მიაყენებს მათ ქონებრივ ზიანს.“ სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოწმეს უფლება ჰქონდა უარი ეთქვა ჩვენების მიცემაზე. საქმის ზეპირი განხილვისას სასამართლოს მიერ გაკეთებული განმარტების თანახმად, მოწმეს ჩვენების მიცემაზე უარის თქმის უფლება აპრიორი ჰქონდა, სსსკ-ის 142-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის საფუძველზე, ე.ი. იმ მიზეზით, რომ ის მხარის ოჯახის წევრს წარმოადგენდა. სასამართლომ მიზანშეწონილად არ მიიჩნია ემსჯელა სსსკ-ის 142-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრულ, ჩვენების მიცემაზე უარის დასაშვებობის საფუძვლებზე და, განმარტა, რომ ვინაიდან არსებობდა მხარის უფლება ჩვენების მიცემაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით, ამ უფლების დასაშვებობის საკითხის შემოწმება საჭირო აღარ იყო. სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა ეფუძნება სსსკ-ის 142-ე მუხლის არსებითად არასწორ განმარტებას, სასამართლოს საპროცესო კოდექსის ხსენებული ნორმა უნდა განეხილა ერთობლიობაში, ვინაიდან ჩვენების მიცემაზე უარის თქმა ოჯახის წევრს შეუძლია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ჩვენების მიცემა გამოიწვევს მისი ან მისი ახლო ნათესავის მიმათ სისხლის სამართლებრივი დევნის დაწყებას, ან მიაყენებს მას ქონებრივ ზიანს. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, რომ დადასტურდა, რომ გ.ბ–ძე მოქმედებდა როგორც პირველი მოპასუხის წარმომადგენელი, სასამართლომ არ გამოიყენა სსსკ-ის 143-ე მუხლი და გ.ბ–ძის მოწმედ დაკითხვაზე განაცხადა უარი.

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

27. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია.

28. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში - „სსსკ“) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

29. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

30. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

31. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი]. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

32. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებულ გადაწყვეტილებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

33. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ მტკიცების ტვირთზე მითითებას შეიცავს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (სსსკ) 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.

34. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე, რაც მათი უფლებაა, მაგრამ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – სასამართლოს პრეროგატივას წარმოადგენს. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64; იხ: სუსგ საქმე №ას-1298-2018; 22 მარტი 2019 წელი; №ას-1329-2018, 22 თებერვალი 2019 წელი; №ას-1610-2019, 7 თებერვალი 2020 წელი).

35. მტკიცებულებათა სახეები, რომელიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავადაა განსაზღვრული სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. სასამართლოსათვის რაიმე მტკიცებულებას წინასწარ დადგენილი ძალა არ გააჩნია, არამედ, სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით მტკიცებულების ყოველმხრივი შესწავლა-გამოკვლევის საფუძველზე ადგენს სასამართლო მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებებს და ამ გზით ყალიბდება სადავო ფაქტის არსებობა-არარსებობის თაობაზე მოსამართლის შინაგანი რწმენა. მტკიცებულებათა შეფასების დროს მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობის თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არამარტო მხარეებმა, არამედ მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი წარმოდგენილ მტკიცებულებებს აფასებს სასამართლო. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი გულისხმობს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ისე განაწილებას, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია, ანუ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა - მას, ვინც უარყოფს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და უკავშირდებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის). მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები კი უნდა იყოს დასაბუთებული და, იმავდროულად, უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით (სსსკ-ის 102. 3 მუხლი)(იხ. სუსგ საქმე Nას-438-2024, 22 ივლისი, 2024).

36. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას (იხ. სუსგ №ას-406-383-2014, 2015 წლის 17 აპრილი).

37. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1529-1443-2012, 9 დეკემბერი, 2013 წელი; დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმე №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი, §187).

38. საქართველოს უზენაესი სასამართლო საკასაციო საჩივრისა და სასარჩელო მოთხოვნების შესწავლის შედეგად განმარტავს, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, სადავო მიწის ნაკვეთებზე მოპასუხეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და მოსარჩელის საკუთრებად აღრიცხვა, უპირველესად, ხელშეკრულების ბათილობის მართლზომიერების საკითხზე მსჯელობამდე, საჭიროა, დადგინდეს რას აფუძნებს მოსარჩელე სადავო მიწის ნაკვეთებზე თავის საკუთრების უფლებას და რამდენად საფუძვლიანია მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლებასთან დაკავშირებით.

39. საკასაციო პალატა ზემოაღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით იმსჯელებს წინამდებარე განჩინების ......... საკასაციო პრეტენზიების ფარგლებში.

40. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე სადავო მიწის ნაკვეთებზე თავისი საკუთრების უფლებას უკავშირებდა მასსა და გ.ბ–ძეს შორის გაფორმებულ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.1-2.9 პუნქტები), რომელიც მხარეთა შორის კასატორისვე მითითებით, დაიდო ზეპირსიტყვიერად. შესაბამისად, საკასაციო განხილვის ფარგლებში უნდა შემოწმდეს რამდენად მართლზომიერად დადგინდა ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ, რომ მოსარჩელესა და გ.ბ–ძეს შორის ამხანაგობის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი საქმეზე სათანადო მტკიცებულებებით არ დასტურდება.

41. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად.

42. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ერთობლივი საქმიანობა, მისი სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე დაფუძნებული ურთიერთობაა და ის მოითხოვს მისი მონაწილეებისაგან ისეთ მოქმედებებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ საერთო მიზნის რეალიზაციას (იხ. სუსგ Nას-137-129-2017, 18 დეკემბერი 2017 წელი).

43. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში განმარტა: „ამხანაგობის ხელშეკრულება, მსგავსად ნებისმიერი სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობისა, მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებაა და იგი დადებულად ითვლება მას შემდეგ, რაც მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდებიან საამისოდ გათვალისწინებული ფორმის დაცვით (სსკ-ის 327.1 მუხლი). მართალია, სამოქალაქო კოდექსი ადგენს ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს, რომელიც სამართალსუბიექტებს არა მარტო ხელშეკრულების დადების, არამედ ამ ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლად განსაზღვრის დისკრეციას ანიჭებს, თუმცა ეს პრინციპი არ არის აბსოლუტური და იგი ლეგიტიმურ ბოჭვას სწორედ სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის დათქმაში პოვებს, კერძოდ, ხელშეკრულება კანონის ფარგლებში უნდა იყოს დადებული და არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს მას. სახელშეკრულებო დავის განხილვისას სასამართლოს უმთავრეს ამოცანას წარმოადგენს ხელშეკრულებაში გადმოცემული მხარეთა რეალური ნების დადგენა, მისი შესაბამისობა კანონის მოთხოვნებთან და სწორედ ამ გზით უნდა დადგინდეს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძლიანობა“ (იხ. სუსგ №ას-1003-964-2014, 17 დეკემბერი 2015 წელი).

44. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით მისმა მონაწილეებმა ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აკონკრეტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს. ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა კი გარიგების მთავარ წინაპირობას წარმოადგენს.

45. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს სამოქალაქო კოდექსის 931-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს წერილობით ან ზეპირად, ხოლო, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილში მითითებულია, თუ რა საკითხებზე უნდა შეთანხმდნენ მხარეები ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების დადებისას, ანუ რას უნდა შეიცავდეს ამ სახის ხელშეკრულება. მასში უნდა იყოს მითითებული: ა) მონაწილეთა დასახელება და მისამართი; ბ) მონაცემები ერთობლივი საქმიანობის სახეობისა და მიზნის შესახებ; გ) მონაწილეთა უფლებები და მოვალეობები; დ) მართვის ორგანოთა სტრუქტურა და ფუნქციები; ე) მონაწილეთა შორის შემოსავლებისა და ზიანის განაწილების წესი და პირობები; ვ) ხელშეკრულებიდან გასვლის წესი; ზ) საქმიანობის ხანგრძლივობა; თ) ხელშეკრულების მოშლისა და დარჩენილი ქონების განაწილების წესი. ნორმის მოცემულ ჩამონათვალში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია „გ“, „დ“, „ე“ და „თ“ ქვეპუნქტებში ასახული პირობები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სწორედ აღნიშნულ პირობებზე შეთანხმება წარმოადგენს ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების დადების არსებით პირობებს (იხ. სუსგ №ას-656-2020, 05.02.2021წ.).

46. ზოგადად, ამხანაგობის ხელშეკრულება წარმოიშობა მისი დადების მომენტიდან. შესაბამისად, ამხანაგობის ხელშეკრულება კონსესუალური ტიპის შეთანხმებას წარმოადგენს. ამასთან, ამხანაგობის ხელშეკრულება ფორმათავისუფალ გარიგებას წარმოადგენს (სკ-ს 931-ე მუხლის პირველი ნაწილი). თუმცა, თუკი ამხანაგობის ხელშეკრულება ითვალისწინებს უძრავი ქონების შენატანს, შეთანხმების წერილობითი ფორმით დადება სავალდებულოა (რობაქიძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ჭანტურია (რედ.), 2019, მუხლი 930, ველი 14. იქვე, მუხლი 931, ველი 5).

47. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ვინაიდან, ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულება შესაძლებელია დაიდოს ზეპირი ფორმით, უნდა დასტურდებოდეს, როგორც მხარეთა შორის ასეთი შეთანხმების არსებობა, ასევე შეთანხმების არსებითი პირობები.

48. წინამდებარე საქმის ფარგლებში, მოსარჩელე მასსა და გ.ბ–ძეს შორის ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების (ამხანაგობის) ზეპირი ფორმით დადების დასადასტურებლად მიუთითებდა მოწმეთა ჩვენებებზე.

49. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოწმის ჩვენება, მტკიცებულების ერთ-ერთი სახეა (სსსკ-ის 102.2 და 140-ე მუხლები). ამ მტკიცებულების თავისებურება იმაშია, რომ ჩვენებას, უმეტესად, მოვლენის თვითმხილველი, უშუალო მონაწილე აყალიბებს. უკიდურეს შემთხვევაში, დასაშვებია, ირიბი მტკიცებულება - თვითმხილველისაგან მონაყოლი. თუმცა, ირიბი ჩვენებები უნდა შეიცავდეს რაც შეიძლება მეტ სიზუსტეს გაგონილის შესახებ და იძლეოდეს პირველწყაროს იდენტიფიცირების საშუალებას. მოწმემ შეიძლება მისცეს ჩვენება ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელთა შესახებ უშუალოდ კი არა, არამედ სხვებისგან გაიგო. გაგონილ ამბავზე დაფუძნებული/ირიბი ჩვენება არის მტკიცებულება, რომელიც ემყარება სხვის ნათქვამს და არა იმას, რაც მოწმემ პირადად იცის. ასეთ შემთხვევაში, მოწმემ უნდა მიუთითოს თუ ვისგან მიიღო ცნობები. მოწმის ჩვენება, რომლის წყარო ცნობილი არ არის, მტკიცებულების ძალას ვერ შეიძენს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1092-2020, 22 იანვარი 2021 წელი).

50. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, მოწმეთა კომპეტენცია, პირველ რიგში, ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად წესრიგდება (იხ. the Lüdi v. Switzerland, გადაწყვეტილება 15.06.1992, სერია A, N238, გვ. 20, პარაგრაფი 43 და the Schuler-Zgraggen v. Switzerland გადაწყვეტილება 24.06.1993. სერია N263, გვ.21. პარაგრაფი 66), საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 140-ე მუხლების ანალიზიდან კი, გამომდინარეობს, რომ მოწმის ჩვენების მიღებისას ეროვნულმა სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა.

51. მოწმეთა ჩვენებებს სასამართლო აფასებს სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით. მოწმის ჩვენების, ისევე როგორც მტკიცების სხვა საშუალებათა გამოკვლევა, უპირველესად, გულისხმობს მათი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ თითოეული მათგანის იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობა და სარწმუნოობა) შემოწმებას.

52. საქართველოს უზენაესი სასამართლო წინამდებარე საქმეზე მოწმეთა ჩვენებებთან დაკავშირებით, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას და აღნიშნავს, რომ თითოეული მოწმის ჩვენება ეფუძნება მოსარჩელის მონაყოლს, მოწმეთა უმრავლესობა არ იცნობს გ.ბ–ძეს, შესაბამისად, მათი ჩვენებებით არა თუ არ დასტურდება მოსარჩელისა და გ.ბ–ძის შეთანხმება ამხანაგობის ხელშეკრულების არსებით პირობებზე, ვერც პირდაპირ მიუთითებენ, რომ მოსარჩელესა და გ.ბ–ძეს შორის რაიმე ტიპის შეთანხმებას ჰქონდა ადგილი. თითოეული მოწმე ზოგადად და არაცალსახად მიუთითებს კასატორის ბიზნეს პარტნიორზე, რომელიც მოწმეთა უმეტეს ნაწილს ასევე ნანახიც კი არ ჰყავთ. გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ მოწმეთა უმრავლესობა პირადად იცნობს მოსარჩელეს, ამასთან, მოსარჩელისვე მითითებით, იგი კარგი რეპუტაციით სარგებლობს ადგილობრივ მოსახლეობაში. ასეც, რომ არ იყოს საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ შეთანხმების დასადასტურებლად მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის შესაბამისად, მხარეთა მიერ ნების გამოვლენას, რომელიც მიმართული იქნებოდა სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობისაკენ, ვერ ადასტურებს. რაც შეეხება კასატორის წინამდებარე განჩინების 25.11 პუნქტში მითითებულ პრეტენზიას, საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიუთითებს, რომ თუნდაც მოსარჩელე სადავო მიწის ნაკვეთების რეალური მოიჯარე ყოფილიყო, აღნიშნული ვერ დაადასტურებდა ამხანაგობის სამართალურთიერთობის არსებობის ფაქტს.

53. საქართველოს უზენაესი სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე მასსა და გ.ბ–ძეს შორის ამხანაგობის ხელშეკრულებაზე შეთანხმებას ასევე უკავშირებდა მისი მხრიდან სადავო მიწის ნაკვეთების მეზობლად მცხოვრები მოსახლეობის თანხმობის მოპოვებას, თუმცა ვერც მოსახლეობის თანხმობის მოპოვება ადასტურებს კასატორის პრეტენზიას გ.ბ–ძესთან არსებული შეთანხმების არსებობის შესახებ. განსაკუთრებით იმ მოცემულობიდან გამომდინარე, რომ კასატორისვე მითითებით, მოსარჩელე და გ.ბ–ძე ახლო მეგობრები იყვნენ და შესაძლოა ეს ქმედებები სწორედ მეგობრული ურთიერთობის ფარგლებში განახორციელა მოსარჩელემ.

54. რაც შეეხება წინამდებარე განჩინების 25.12-25.13 პუნქტებში მითითებულ პრეტენზიას, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, რამდენადაც საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ მართალია ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულება ფორმასავალდებულოა, მაგრამ თავის მხრივ დაწესებულია სხვადასხვა გამონაკლისი (იხ. წინამდებარე განჩინების 46 პუნქტი).

55. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორის პრეტენზია მასსა და გ.ბ–ძეს შორის შეთანხმების არსებობის შესახებ, დაუსაბუთებელია.

56. რაც შეეხება მოპასუხეთა შორის სადავო მიწის ნაკვეთებზე გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საკითხს და მათ მოსარჩელის საკუთრებად აღრიცხვას, ამ თვალსაზრისითაც მოცემულ საქმეზე მნიშვნელოვანი იყო იმის დადგენა, რომ მოსარჩელესა და გ.ბ–ძეს შორის არსებობდა ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) შესახებ შეთანხმება, რაც მოსარჩელემ სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებული მტკიცების სტანდარტით ვერ დაადასტურა. ასეთ პირობებში კი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სხვა თანმდევ მოთხოვნებზე მსჯელობა საფუძველს მოკლებულია.

57. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 3 აპრილის დამატებით გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის მეორე მხარისათვის დაკისრების საკითხის გადაწყვეტის წესი მოცემულია სსსკ-ის 53-ე მუხლში. ნორმის პირველი ნაწილის დანაწესით, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4%-ისა. ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

58. საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, „საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა კოდექსის 261-ე (დამატებითი გადაწყვეტილება) მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა. სასამართლოს ყოველთვის შეუძლია გამოიტანოს გადაწყვეტილება პროცესის ხარჯების თაობაზე, თუკი ამას მხარეები მოითხოვენ და დაადასტურებენ სათანადო მტკიცებულებებით. სასამართლოსთვის მინიჭებული ამგვარი ლეგიტიმური უფლება გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-5 (გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი უნდა შეიცავდეს სასამართლოს დასკვნას სარჩელის დაკმაყოფილების ან სარჩელზე მთლიანად ან ნაწილობრივ უარის თქმის შესახებ, მითითებას სასამართლო ხარჯების განაწილების თაობაზე, აგრეთვე მითითებას გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადასა და წესზე) ნაწილის დებულებიდან.

59. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილია სტანდარტი, რომლის თანახმად, ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს, მხარის მოთხოვნის საფუძველზე, თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“, განაცხადი №36548/97, 05/02/2003). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“, საჩივარი № 71503/01, 8/04/2004). სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება (იხ.სუსგ საქმე №ას-923-889-2016, 03 თებერვალი, 2017 წელი; საქმე №ას-1330-1250-2017, 12 ნოემბერი, 2018 წელი) (მე-10 აბზაცი). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხეების წარმომადგენლის მიერ განხორციელებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებებისა და დავის საგნის ღირებულების გათვალისწინებით, მოსარჩელეს მართლზომიერად დაეკისრა მოპასუხისათვის იურიდიული მომსახურების ხარჯის ანაზღაურება.

60. საკასაციო პალატა გასაჩივრებულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 15 ნოემბრის განჩინებასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო ბრუნვაში ხშირია შემთხვევები, როდესაც საქმის ფაქტობრივი გარემოებები მხოლოდ იმ პირებს შეუძლიათ დაადასტურონ, რომლებიც მხარეთა ახლო ნათესავები, მეგობრები, მეზობლები ან ოჯახის წევრები არიან. საპროცესო კოდექსის 141-ე მუხლი არ კრძალავს ასეთ პირთა მოწმედ დაშვებას. მიუხედავად მხარესთან ახლო ურთიერთობისა მოწმე ვალდებულია სასამართლოს მისცეს ობიექტური ფაქტების ამსახველი განმარტება, ან საერთოდ უარი თქვას ჩვენების მიცემაზე (სსსკ-ის 142-ე მუხლი). იგი ვალდებულია ასევე დაასაბუთოს ჩვენებაზე უარის თქმა, რაზეც საბოლოოდ გადაწყვეტილებას იღებს სასამართლო (სსსკ-ის 144-ე მუხლი).

61. საქართველოს უზენაესი სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს ზემოაღნიშნული გასაჩივრებული განჩინების სამოტივაციო ნაწილზე, რომლის თანახმად, ჩვენების მიცემაზე უარის თქმის თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილება დაეფუძნა იმ გარემოებას, რომ გ.ბ–ძე პირველი მოპასუხის მეუღლე, ხოლო მეორე და მესამე მოპასუხეების მამა გახლავთ. ამასთან, წინამდებარე დავა შეეხება ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას და სადავო უძრავი ქონებების მოსარჩელის სახელზე აღრიცხვას, შესაბამისად, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ჩვენების მიცემაზე უარი უკავშირდებოდა მოპასუხეთათვის ქონებრივი ზიანის მიყენებას. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეზე მოწმე გ.ბ–ძის მოთხოვნა ჩვენების მიცემაზე უარის თქმასთან დაკავშირებით დასაბუთებული იყო, ხოლო სასამართლოს მიერ აღნიშნულ საკითხზე მიღებული განჩინება სრულად შესაბამისობაშია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 142.2 მუხლთან.

62. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი, რადგან არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები. მოსარჩელემ ვერ დასძლია მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი - ვერ დაადასტურა გ.ბ–ძესთან ერთობლივი საქმიანობის შესახებ შეთანხმების ფაქტი, რომელიც თავის მხრივ სადავო მიწის ნაკვეთებზე მოსარჩელის უფლებას დაადასტურებდა. სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა საქმეში არსებული სადავო საკითხი და მიიღო კანონიერი განჩინება; ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე Nას-1158-2023, 16 მასისი 2024 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

63. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 30 მაისის განჩინებით გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ზ.ც–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიზო უბილავა

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე