საქმე №ას-108-2025 19 მაისი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს.რ–ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.გ–ძე (მოსარჩელე)

შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.გ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ს.რ–ა“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სარჩოს გაზრდილი ოდენობით გადახდის და მიუღებელი სარჩოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით მ.გ–ძისა (შემდგომში - „მოსარჩელე“) და სს „ს.რ–ის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „მოპასუხე კომპანია“) სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 30 ივლისის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2015 წლის იანვრიდან 2024 წლის აპრილამდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით 22 841.63 ლარი, კანონით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2024 წლის 01 აპრილიდან, სიცოცხლის ბოლომდე, სარჩოს სახით ყოველთვიურად 690 ლარის ანაზღაურება, კანონით გათვალისწინებული გადასახადების ჩათვლით.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მოსარჩელე დასაქმებული იყო მოპასუხე კომპანიაში ზესტაფონის სალიანდაგო დისტანციის მეოთხე თანრიგის მუშად;

2.2. 1987 წელს მოსარჩელემ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა და უვადოდ, 100%-ით დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი;

2.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს დანიშნული აქვს და ამჟამად იღებს სარჩოს შრომის უნარის უვადოდ, 100%-ით დაკარგვის გამო, გადაწყვეტილების გამოტანის დროისთვის მისი თანამდებობრივი სარგოს გათვალისწინებით - 449.67 ლარის ოდენობით;

2.4. მოპასუხე კომპანიის 06.03.2024 წლის მომართვის თანახმად, ზესტაფონის სალიანდაგო დისტანციის მეოთხე თანრიგის მუშის თანამდებობა 2006 წლიდან გაუქმებულია. მოსარჩელეს დღეის მდგომარეობით ლიანდაგის მონტიორის თანამდებობის თანამდებობრივი სარგოს ოდენობის თანხა უნაზღაურდება. ლიანდაგის მონტიორის თანამდებობრივი სარგო შეადგენს: 2015 წლის იანვრიდან 2019 წლის დეკემბრამდე - 625 ლარს, 2019 წლის დეკემბრიდან 2021 წლის სექტემბრამდე - 690 ლარს, 2021 წლის სექტემბრიდან 2022 წლის დეკემბრის ჩათვლით - 880 ლარს. 2023 წლის იანვრიდან დღეის მდგომარეობით თანამდებობრივი სარგო შეადგენს 1130 ლარს;

2.5. მოსარჩელე დაბადებულია 10.06.1956 წელს.

3. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის კოდექსის 58-ე მუხლით, სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 408.2 და 411-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მოსარჩელის მიერ საწარმოო ტრავმის მიღების ფაქტი დადგენილია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით, ხოლო აღნიშნულ ფაქტს პრეიუდიციული მნიშვნელობა აქვს წინამდებარე დავაში სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად. ამასთან, გამომდინარე იქედან, რომ წინამდებარე შემთხვევაში დელიქტი განხორციელებულია და ვალდებულება მოპასუხეს აღიარებული აქვს, რაც გამოიხატება განვლილ პერიოდზე სარჩოს გადახდით, სააპელაციო პალატამ იმსჯელა მხოლოდ ვალდებულების მოცულობაზე – მოპასუხისათვის გაზრდილი (გადაანგარიშებული) სარჩოს დაკისრების საფუძვლიანობაზე.

4. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის თანახმად, პრეზუმირებულია, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის პირობებში, დასაქმებული საპენსიო ასაკამდე იმუშავებდა. შესაბამისად, სწორედ ამ პერიოდამდე იქნებოდა ვალდებული საწარმო აენაზღაურებინა მისთვის ხელფასი, რომ არ დამდგარიყო სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამასთან, მართალია, ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის პირობებში დაზარალებული საპენსიო ასაკამდე იმუშავებდა, თუმცა დაზარალებულისათვის ყოველთვიური სარჩოს გადახდის ვალდებულება მისი სიცოცხლის განმავლობაში კვლავაც ეკისრება საწარმოს, ხოლო დაკისრებული სარჩო ხელფასის ზრდის შესაბამისად გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება მას შემდეგ, რაც დაზარალებული საპენსიო ასაკს მიაღწევს.

5. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „სახელმწიფო პენსიის შესახებ“ საქართველოს კანონზე, რომლის თანახმად, 65 წელი პენსიის დანიშვნის საფუძველია. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელე 1956 წლის 10 ივნისს დაიბადა, შესაბამისად, მას საპენსიო ასაკი 2021 წლის 10 ივნისს შეუსრულდა. აქედან გამომდინარე, ერთი მხრივ, 65 წლამდე დაზარალებულის მუშაობის პრეზუმფცია მოქმედებს და ზიანის მიმყენებელი ვალდებულია, სარჩოს სახით აუნაზღაუროს მას ზიანი, ხოლო, მეორე მხრივ, საპენსიო ასაკის მიღწევისას იცვლება პრეზუმფციის შინაარსი და იგი მოქმედებს საწინააღმდეგო მნიშვნელობით. ვარაუდის ჭრილში უკვე განიხილება დაზარალებულის მუშაობის პერსპექტივა და ამგვარი საგამონაკლისო შემთხვევების დადასტურების მოვალეობა დაზარალებულის პროცესუალურ ვალდებულებას წარმოადგენს. იმისათვის, რომ საპენსიო ასაკს გადაცილებულ პირს სარჩო გადაუხადონ, მან უნდა ამტკიცოს, რომ სხვა იმავე ასაკის პირები დასაქმებულები არიან კონკრეტულ დარგში და ხანდაზმული ასაკი არ არის ამ სფეროში საქმიანობისთვის დამაბრკოლებელი გარემოება. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ მას ზიანის არარსებობის პირობებში შეეძლო შეესრულებინა მასზე დაკისრებული სამსახურებრივი ფუნქციები იმგვარად, რომ დამსაქმებელთან შეენარჩუნებინა მისთვის ამ მიმართულებით სამუშაო ადგილი საპენსიო ასაკის მიღწევის შემდეგაც. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელი აღნიშნულ ნაწილში უსაფუძვლო იყო.

6. სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხზე მოპასუხის შედავებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 1008-ე, 326-ე, 129.2, 130-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ დამსაქმებელ ორგანიზაციას ხელფასის ზრდის შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვის მოთხოვნით 2023 წლის 14, 15 აგვისტოსა და სექტემბერში მიმართა. მოსარჩელის ახსნა-განმარტების თანახმად, მისთვის 2023 წლამდე უცნობი იყო ხელფასების ზრდის თაობაზე, მოსარჩელეს რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა 2023 წლამდე დამსაქმებელი კომპანიიდან ხელფასების ზრდის თაობაზე ინფორმაციის გამოთხოვას, სასამართლოში არ წარმოუდგენია. ეს გარემოება, ერთი შეხედვით, ქმნის შთაბეჭდილებას, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია (ნაწილობრივ), თუმცა სასამართლომ ამ საკვანძო გარემოების შეფასების მიზნით ყურადღება მიაქცია მთელ რიგ გარემოებებს. დადგენილია, რომ მოსარჩელე 100%-ით შრომისუუნაროა და შეზღუდული აქვს გადაადგილების შესაძლებლობა, შესაბამისად, მისი მხრიდან სახელფასო სარგოს შესახებ ინფორმაციის მოთხოვნა/მიღება ჩვეულებრივ ვითარებაში მყოფი ფიზიკური პირის შესაძლებლობებს არ უნდა გაუთანაბრდეს, ამასთან, ცალკე აღებული მხოლოდ ეს გარემოება, ცხადია, არ გამორიცხავს მოსარჩელის შესაძლებლობას, მოპასუხე კომპანიისთვის მიემართა და მიეღო ინფორმაცია ხელფასების ზრდის თაობაზე. სარჩელის ხანდაზმულობის საკითხის დადგენის მიზნებისათვის საყურადღებოა ის გარემოება, რომ 2023 წელს მოსარჩელის არაერთი მიმართვა მოპასუხემ რეაგირების გარეშე დატოვა. უფრო მეტიც, დამსაქმებელმა კომპანიამ სახელფასო სარგოს ზრდის შესახებ ინფორმაცია მხოლოდ სასამართლოს დავალების საფუძველზე წარმოადგინა, რაც ცხადყოფდა მოპასუხე ორგანიზაციის არაკეთილსინდისიერ პოლიტიკას ხელფასების ზრდის შესახებ ინფორმაციის ნებაყოფლობით გაცემასთან დაკავშირებით.

7. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 8.3 მუხლით და აღნიშნა, რომ დამსაქმებელ ორგანიზაციას აკისრია მაღალი სოციალური პასუხისმგებლობა იზრუნოს საწარმოო ტრავმის მსხვერპლთა სოციალურ უზრუნველყოფაზე. ამ სოციალური პასუხისმგებლობის ფარგლებში და იმის გათვალისწინებით, რომ დამსაქმებელი კომპანიისათვის, რომელსაც არაერთი ასეთი დაზარალებული ჰყავს, კარგად არის ცნობილი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა სარჩოს გადაანგარიშების შესახებ, დამსაქმებელი უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების მაღალი სტანდარტითა და დასაქმებულის უფლებებისადმი გულისხმიერი დამოკიდებულებით, დამსაქმებელი სასამართლო გადაწყვეტილების გარეშეც, ნებაყოფლობით უნდა აღასრულებდეს სარჩოს ზრდისა და მისი გადაანგარიშების შესახებ დასაქმებულის ინფორმირებას. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, დამსაქმებელმა ორგანიზაციამ მოთხოვნის წარდგენის დროსაც კი არ გააცნო ინფორმაცია დაზარალებულს სახელფასო სარგოს შესახებ. სასამართლოს განსჯით, მოპასუხის არაკეთილსინდისიერი ქმედება მტკიცების ტვირთს მოპასუხის მხარეს აბრუნებს, მოპასუხე კომპანიას კი სასამართლოსთვის არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება ან სამართლებრივად არგუმენტირებული მსჯელობა, რაც სასამართლოს დამსაქმებელი ორგანიზაციის მხრიდან ხელფასის ზრდის შესახებ ინფორმაციის გაცემის შესახებ კეთილსინდისიერად მოქმედებაში ან იმ ვითარების არსებობაში დაარწმუნებდა, რომ მოპასუხის მხრიდან ინფორმაციის ასე საგულდაგულოდ დაფარვის პირობებში, მოსარჩელისათვის ჯერ კიდევ 2023 წლამდე გახდა ცნობილი სახელფასო სარგოს ზრდის თაობაზე. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ სარწმუნოდ მიიჩნია მოსარჩელის მითითება, რომ 2023 წლამდე მისთვის უცნობი იყო ხელფასის ზრდისა და, აქედან გამომდინარე, სარჩოს გადაანგარიშების შესაძლებლობის თაობაზე, მით უფრო, რომ მოპასუხე მოტივირებული იყო ხელი შეეშალა ხელფასების ზრდის შესახებ ინფორმაციის კომპანიიდან გადინებისათვის, რაც მოსარჩელისათვის მისი ფიზიკური შესაძლებლობების გათვალისწინებით ორმაგად ართულებდა ამ საკითხზე ინფორმაციის მოპოვებას. პრეზუმირებულია, რომ, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მოსარჩელე 2023 წლამდე მიმართავდა დამსაქმებელ ორგანიზაციას ამ ინფორმაციის მიღების მოთხოვნით, მას დამსაქმებელი არ მიაწოდებდა შესაბამის ინფორმაციას. საგულისხმოა ისიც, რომ დაზარალებულისათვის უფლების დარღვევის მოცულობის, მისი ობიექტური მასშტაბის შესახებ მხოლოდ სარჩელის აღძვრის მერე სასამართლოს ჩარევის შემდეგ გახდა ცნობილი. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი ხანდაზმული არ იყო.

8. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ (შემდგომში - „პირველი კასატორი“) შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო მოსარჩელემ (შემდგომში - „მეორე კასატორი“ ან „შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი“) შეგებებული საკასაციო საჩივრით მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

9. პირველმა კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

9.1. სამოქალაქო კოდექსში სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას არეგულირებს 408-ე მუხლის მე-2 და არა - პირველი ნაწილი. 408-ე მუხლის მეორე ნაწილი პირდაპირ ადგენს, ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში თუ რა მეთოდით უნდა მოხდეს ზიანის ანაზღაურება და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა;

9.2. იმ შემთხვევაში, როდესაც ზიანის მიმყენებელი, როგორც ბრალეული მხარე, ვალდებულია იხადოს სარჩო, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის საკითხი სპეციფიკურად რეგულირდება. პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, სხვადასხვა გარემოებებიდან გამომდინარე, ყოველთვის არ არის შესაძლებელი, ამასთან, მისი აღდგენა მხარეს სრულად მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაეკისროს და ზიანის სრული ანაზღაურება მხოლოდ მაშინ არის განხორციელებადი, როდესაც სახეზეა აშკარად დაკარგული აქტივი ფაქტობრივად დამდგარი თუ მიუღებელი შემოსავლის სახით. მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით არსებული ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, შეუძლებელია განისაზღვროს ზუსტად აქტივი, რომელსაც მხარე აუცილებლად მიიღებდა სრულად იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ის მოითხოვს, რადგან აღნიშნული დამტკიცებას საჭიროებს. უამრავ ფაქტორს შეიძლებოდა მოეხდინა გავლენა იმ გარემოების არსებობა-არარსებობაზე, რომლის პირობებშიც მოსარჩელე ან მიიღებდა ან ვერ მიიღებდა იმ აქტივს, რასაც ითხოვს, როგორც მიუღებელ შემოსავალს;

9.3. მოქმედი კანონმდებლობა სარჩოს გადაანგარიშებას არ ითვალისწინებს, გამომდინარე აქედან, შეუძლებელია იმის მტკიცება, რომ ხელფასის მატების შესაბამისად აუცილებლად უნდა მოხდეს სარჩოს გადაანგარიშებაც. აღსანიშნავია, რომ 408-ე მუხლში საუბარია შრომის უნარის დაკარგვაზე ან შემცირებაზე და არა პროფესიულ შრომისუნარიანობაზე;

9.4. სსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, მიუღებელ შემოსავალზე მოთხოვნა ნამდვილია მაშინ, როდესაც დარღვეულია მოთხოვნის მფლობელის უფლება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა ანუ პირზე მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ერთ-ერთი ამოსავალი წერტილია მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში სახეზე არ არის. მოპასუხეს მოსარჩელის უფლება სარჩოს მიღებასთან დაკავშირებით არ დაურღვევია და ვალდებულებას დღემდე კეთილსინდისიერად ასრულებს;

9.5. სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 1008-ე მუხლი და უპრეცედენტო გადაწყვეტილება მიიღო დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებისას. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია არ დაკმაყოფილებულიყო მოსარჩელის მოთხოვნა 2015 წლის 1 აპრილიდან 2021 წლის 1 იანვრამდე მიუღებელი გაზრდილი სარჩოს ერთდროული გადახდის თაობაზე ხანდაზმულობის გამო. მოსარჩელემ ვერ დაუმტკიცა სასამართლოს, რომ ამ პერიოდის განმავლობაში ანუ 2023 წლამდე ითხოვდა მოპასუხისგან სარჩოს ოდენობის შესახებ ინფორმაციას ან სარჩოს გაზრდას და თანხის გადახდას. სასამართლოში წარდგენილია მხოლოდ 2023 წლით დათარიღებული წერილები, რომლებიც ადასტურებენ, რომ მოსარჩელემ მხოლოდ ამ დროისთვის მიმართა მოპასუხეს.

10. შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

10.1. 2018 წლამდე სასამართლო კანონის შესაბამისად სიცოცხლის ბოლომდე უზრდიდა სარჩოს დაზარალებულს;

10.2. სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს მოსარჩელის მიმართ მიყენებული უჩვეულო და განსაკუთრებულად მძიმე ფიზიკური და მორალური ზიანის ხარისხი და დააკმაყოფილოს მისი სასარჩელო მოთხოვნა სრულად;

10.3. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე საპენსიო ასაკის მიღწევის გამო გაათავისუფლებდა მოსარჩელეს, რომ არა ტრავმა (100%-ით შრომისუნარიანობის დაკარგვა), მას შეეძლო ემუშავა სხვაგან, თუნდაც საკუთარ ფერმერულ მეურნეობაში მშვიდად, ყოველგვარი ფიზიკური და სულიერი ტრავმის გარეშე, რომელსაც იგი 30 წლის ასაკიდან განიცდის და მთელი სიცოცხლის მანძილზე უნდა განიცადოს.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 19 თებერვლის განჩინებით - მოპასუხის საკასაციო საჩივარი, ხოლო ამავე პალატის 2025 წლის 27 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის შეგებებული საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

12. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

13. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

14. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

15. განსახილველ შემთხვევაში ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ მოსარჩელის მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილებულია და მოპასუხეს გადაანგარიშებული (გაზრდილი) სარჩოს გადახდის ვალდებულება დაეკისრა. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით ორივე მხარის მიერ არის გასაჩივრებული. მოსარჩელე ითხოვს სარჩოს გადაანგარიშებას საპენსიო ასაკის მიღწევის შემდგომ გაზრდილი სახელფასო სარგოს შესაბამისად, ხოლო მოპასუხე სადავოდ ხდის სარჩოს გადაანგარიშების მართლზომიერებას.

16. ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისთვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით [საქართველოს ორგანული კანონის „საქართველოს შრომის კოდექსის“ 58-ე მუხლი]. პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი [სსკ-ის 992-ე მუხლი]. წესები სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს [სსკ-ის 326-ე მუხლი]. იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება [სსკ-ის 408.1 მუხლი]. თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით [სსკ-ის 408.2 მუხლი]. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო [სსკ-ის 411-ე მუხლი].

17. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიზანია დაზარალებულის მდგომარეობის აღდგენა იმგვარად, რომ მივიღოთ ზიანის მიყენებამდე არსებული მდგომარეობა, თეორიულად განხორციელდეს ე.წ. რესტიტუცია, რაც პრაქტიკულად დაზარალებულის იმ პირობებში ჩაყენებას გულისხმობს, რომელიც ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობისას იქნებოდა სახეზე. სადავო შემთხვევაშიც, სარჩოს გადაანგარიშების მიზანს დაზარალებულისათვის იმ მატერიალური დანაკლისის შევსება წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული მიიღებდა სარჩოს მიღების საფუძვლის - დაზიანების (უბედური შემთხვევის) ფაქტის არარსებობისას, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხედველობაშია მისაღები ზოგადი კრიტერიუმი დაზარალებულის მხრიდან (დელიქტის არარსებობის პირობებში) აქტიური შრომისუნარიანობის შესახებ. რაც შეეხება იმავე მუხლის მე-2 ნაწილს, იგი მიუთითებს, რომ ზიანის ანაზღაურების ოდენობის დასადგენად მნიშვნელოვანია შეფასდეს, რა დრომდეა ვალდებული საწარმო გადაუხადოს დაზარალებულს კომპენსაცია. ამდენად, შეფასებას საჭიროებს გარემოება, რომელიც პირის დასაქმების პერიოდს უკავშირდება (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-52-48-2017, 26 ოქტომბერი, 2018 წელი).

18. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, პრეზუმირებულია, რომ ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის პირობებში, დასაქმებული საპენსიო ასაკამდე იმუშავებდა. შესაბამისად, სწორედ ამ პერიოდამდე იქნებოდა ვალდებული საწარმო აენაზღაურებინა მისთვის ხელფასი, რომ არ დამდგარიყო სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამასთან, საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ, მართალია, ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის პირობებში დაზარალებული საპენსიო ასაკამდე იმუშავებდა, თუმცა დაზარალებულისათვის ყოველთვიური სარჩოს გადახდის ვალდებულება მისი სიცოცხლის განმავლობაში კვლავაც ეკისრება საწარმოს (იხ. სუსგ საქმე №ას-349-349-2018, 18 ივნისი, 2020 წელი; №ას-1216-1141-2015, 03 ივნისი, 2016 წელი; №ას-1220-1145-2015, 03 ივნისი, 2016 წელი; №ას-1180-1141-2016, 31 მარტი, 2017 წელი).

19. ზიანის ანაზღაურების სამართალში, როდესაც საქმე ეხება შრომისუნარიანობის შემცირებას ან დაკარგვას, ეს „არ განისაზღვრება აბსტრაქტულად, დაზიანების ხარისხის შესაბამისად, არამედ, კონკრეტულად, რეალური შემოსავლის დაკარგვის მიხედვით. თუ დაზიანების გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს შემოსავლის მომტანი საქმიანობის გაგრძელებას, ზიანის ანუ სარჩოს ოდენობის გამოთვლისათვის გადამწყვეტია, თუ რამდენად შეუძლია მას, გამოიყენოს შერჩენილი შრომის უნარი. ანაზღაურებადია ასევე მთელი ის ზიანი, რაც დაზარალებულს ადგება, შრომისუნარიანობის ნაწილობრივ შენარჩუნების ან აღდგენის მიუხედავად, ახალი სამუშაოს პოვნის შეუძლებლობით. თვითდასაქმებულისა და დაქირავებული მუშაკის შემთხვევაში მოქმედებს ვარაუდი, რომ დაზიანების გარეშე ის განაგრძობდა მუშაობას და მიიღებდა შესაბამის ხელფასს“ (იხ. რუსიაშვილი გიორგი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ჭანტურია (რედ.), 2019, მუხლი 408, ველი 29).

20. ამდენად, დასაქმებულის სასარგებლოდ სარჩოს გადახდის ვალდებულება საწარმოს ეკისრება დაზარალებულის სიცოცხლის ბოლომდე, ხოლო, დაკისრებული სარჩო ხელფასის ზრდის შესაბამისად გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება მას შემდეგ, რაც დაზარალებული საპენსიო ასაკს მიაღწევს (იხ. სუსგ საქმე №ას-349-349-2018, 18 ივნისი, 2020 წელი; №ას-1216-1141-2015, 03 ივნისი, 2016 წელი; №ას-1220-1145-2015, 03 ივნისი, 2016 წელი; №ას-799-766-2016, 08 მაისი, 2017 წელი; №ას-1180-1141-2016, 07 აპრილი, 2017 წელი).

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა მოეთხოვა სარჩოს გადაანგარიშება გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად საპენსიო ასაკამდე, რამდენადაც დიდი ალბათობით იგი იმუშავებდა თავისი პროფესიით და მიიღებდა იმ შეღავათებს და უპირატესობას, რასაც ანალოგიურ, თანაბარ პირობებში მყოფი დასაქმებული. ამდენად, ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების - საწარმოო ტრავმის არარსებობისა და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში, მოსარჩელე მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს, ე.ი. სახეზე იყო ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით (სსკ-ის 411-ე მუხლი). მართებულია ასევე მოპასუხისთვის დაზარალებული დასაქმებულის სასარგებლოდ სარჩოს გადახდის ვალდებულების დაკისრება მისი სიცოცხლის ბოლომდე, ყოველთვიურად, საპენსიო ასაკის მიღწევამდე გაზრდილი თანამდებობრივი სარგოს ოდენობით, ხოლო მოსარჩელის მოთხოვნას, რომ დაკისრებული სარჩო ხელფასის ზრდის შესაბამისად გადაანგარიშდეს საპენსიო ასაკის მიღწევის შემდგომაც, არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი. ამდენად, არსებობდა მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 2015 წლის იანვრიდან 2024 წლის აპრილამდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით 22 841.63 ლარის და 2024 წლის 01 აპრილიდან, სიცოცხლის ბოლომდე, სარჩოს სახით ყოველთვიურად 690 ლარის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი.

22. რაც შეეხება მოპასუხის შედავებას სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ ხანდაზმულად მიჩნევის თაობაზე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში დელიქტით გამოწვეული პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებების მიმართ მოქმედებს სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა [სსკ-ის 1008-ე მუხლი: დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ; 326-ე მუხლი: წესები სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს; 129.2 მუხლი: ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია].

23. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის სწორი გამოთვლისათვის არსებითია, ზუსტად დადგინდეს მოთხოვნის წარმოშობის დრო.

24. ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ [სსკ-ის 130.1. მუხლი]. საკასაციო პალატის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის თანახმად, ყურადღება უნდა მიექცეს ორ ელემენტს, რომლებსაც უკავშირდება მოთხოვნის წარმოშობის დრო: პირმა შეიტყო უფლების დარღვევის შესახებ და/ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. პირველ შემთხვევაში, არსებობს ფაქტები, რომლებიც პირდაპირ მიუთითებენ მისი უფლების დარღვევის ცოდნაზე, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, არ არსებობს ის ფაქტები, რომლებიც პირდაპირ უთითებს მისი უფლების დარღვევის შესახებ ცოდნაზე, მაგრამ არსებობს გარემოებები, რომლებიც მიუთითებს იმაზე, რომ პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ, მაგრამ, თავისი დაუდევრობის გამო ვერ შეიტყო. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირველი ელემენტის არსებობა (როდესაც არსებობს ფაქტები, რომლებიც პირდაპირ მიუთითებს მისი უფლების დარღვევის ცოდნაზე) გამორიცხავს მეორე ელემენტზე აპელირების საშუალებას (უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ) (იხ. სუსგ საქმე №ას-344-329-2016, 22 აპრილი, 2016 წელი). ნორმის აღწერილობითი ნაწილის მითითება - როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმგვარად, რომ გარემოების შეტყობა რაიმე განსაკუთრებულ ფაქტს ან მოვლენას უნდა უკავშირდებოდეს, კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, პრაქტიკულად, ერთმანეთის თანხვედრია და ორიენტირებულია კრედიტორის ობიექტურ აღქმაზე ვალდებულების დარღვევის მიმართ. ამასთანავე, მხოლოდ სუბიექტურ ფაქტორზე - უნდა შეეტყო, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა (იხ. სუსგ საქმე №ას-547-515-2012, 11 ივნისი, 2012 წელი).

25. განსახილველ შემთხვევაში ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, მათ სამართლებრივ შეფასებებს (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-6 და მე-7 პუნქტები) და იმ გარემოებების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე 100%-ით შრომისუუნაროა და შეზღუდული აქვს გადაადგილების შესაძლებლობა, ამასთან, 2023 წელს მოსარჩელის არაერთი მიმართვა მოპასუხემ რეაგირების გარეშე დატოვა, უფრო მეტიც, დამსაქმებელმა კომპანიამ სახელფასო სარგოს ზრდის შესახებ ინფორმაცია მხოლოდ სასამართლოს დავალების საფუძველზე წარმოადგინა, მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული არ არის.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივრებს, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

27. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ პირველ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 1970 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 413,92 ლარი და დარჩენილი 1556,08 ლარის 70% – 1089, 25 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „ს.რ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. მ.გ–ძის შეგებებული საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

3. კასატორს სს „ს.რ–ას“ (საიდენტ. კოდი: ........) დაუბრუნდეს მის მიერ 2025 წლის 12 თებერვალს №191 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 1970 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 413,92 ლარი და დარჩენილი 1556,08 ლარის 70% – 1089, 25 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი მ.გ–ძე გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. ჯეირანაშვილი

მოსამართლეები: ლ. ქოჩიაშვილი

ა. ძაბუნიძე