საქმე №ას-131-2025 17 ივნისი, 2025 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს.ჩ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – გ.რ–ძე, ი.რ–ძე, მ.რ–ძე (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 ნოემბრის განჩინებით ს.ჩ–ძის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2024 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სარჩელი გ.რ–ძის (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“), ი.რ–ძის (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) და მ.რ–ძის (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“) (შემდგომში - „მოპასუხეები“) მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. შპს „ბ–ო“ რეგისტრირებულია 2011 წლის 01 მარტს, დირექტორი - ლ.თ–ძე, პარტნიორები: ლ.თ–ძე - 25%, მოსარჩელე - 25%, ე.რ–ძე - 25%,მ.ს–ძე - 25% (ს.ფ. 23-30; 32-33);

2.2. 2019 წლის 1 აპრილს გარდაიცვალა შპს „ბ–ოს“ დირექტორი ლ.თ–ძე, ხოლო 2019 წლის 15 მაისს მისმა დამ - ლ.რ–ძემ სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადებით მიმართა ნოტარიუსს. ლ.რ–ძემ მიიღო მისი დის - ლ.თ–ძის სამკვიდრო და 2019 წლის 29 მაისს გახდა შპს „ბ–ოს“ (ამჟამად შპს „ბ.ც.ჭ–ძის“) 25% წილის მესაკუთრე (ს.ფ. 35-38);

2.3. 2020 წლის 21 თებერვლიდან შპს „ბ–ოს“ შეეცვალა სახელწოდება და პარტნიორთა კრების N3 ოქმის შესაბამისად, დაერქვა შპს „ბ.ც.ჭ–ძე“. ამასთან, დირექტორი გახდა მოსარჩელე (ს.ფ.45-46; 49-54; 41; 58-60);

2.4. 2022 წლის 3 დეკემბერს გარდაიცვალა შპს „ბ.ც.ჭ–ძის“ 25% წილის მესაკუთრე ლ.რ–ძე, ხოლო 2023 წლის 16 ივნისს გაცემული N230792872 სამკვიდრო მოწმობით, ლ.რ–ძის სამკვიდრო ქონება მიიღეს შვილებმა - მოპასუხეებმა (ს.ფ.162; 175-179);

2.5. შპს „ა.ს-ც–ის“ 2022 წლის 08 მარტის №05/27 დასკვნის თანახმად:

2.5.1. 24.05.2011 წლიდან 24.05.2013 წლამდე შპს „ბ.ც.ჭ–ძის“ (ყოფ. შპს „ბ–ო“) საბანკო ანგარიშიდან ყოფილი დირექტორის ლ.თ–ძის მიერ სამეურნეო დანიშნულებით გატანილია 188 730 ლარი;

2.5.2. შპს „ბ–ოს“ დირექტორს ლ.თ–ძეს მიღებული აქვს ზემოთ აღნიშნულ პერიოდში ხელფასის სახით 14 000 ლარი;

2.5.3. 24.05.2011-24.05.2013 წლებში მოსარჩელეს დივიდენდის სახით მიღებული აქვს 9300 ლარი;

2.5.4. მოსარჩელის პირად ნომერზე თანხის გადარიცხვა არ ხორციელდებოდა;

2.5.5. აღნიშნულ წლებში მოგების გადასახადის დეკლარაციები სწორად არის შევსებული;

2.5.6. 24.05.2011-24.05.2013 წლებში შპს „ბ–ოს“ ანგარიშიდან გადარიცხულია წყლის და ელ. ენერგიის გადასახადები 5622 ლარი;

2.5.7. სამეურნეო დანიშნულების გარდა, ლ.თ–ძის მიერ საბანკო ანგარიშიდან გატანილია დივიდენდი 6400 ლარი და ანაბრიდან - 9300 ლარი. ლ.თ–ძის მიერ შპს „ბ–ოს“ ანგარიშზე შეტანილია 670 ლარი. შეტანილი თანხები შედიოდა, როგორც შემოსავალი მომსახურებიდან;

2.5.8. აღნიშნულ წლებში საბანკო ანგარიშზე სამეურნეო დანიშნულებით შესყიდვები არ ფიქსირდება;

2.5.9. 24.05.2011-24.05.2013 წლებში მოსარჩელეს, როგორც დამფუძნებელს და 25%-იანი წილის მფლობელს, უნდა მიეღო 40881 ლარი (იხ. ს.ფ. 62-64).

2.6. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2022 წლის 21 დეკემბრის N008854522 დასკვნის თანახმად, 2011 წლის 01 მარტიდან 2019 წლის 29 მაისამდე პერიოდში, ჯამში საორიენტაციოდ უნდა გაცემულიყო დივიდენდი (საშემოსავლო გადასახადის გარეშე) სულ - 53 662,71 ლარი (ეს მონაცემი სწორია იმ შემთხვევაში, თუ დარიცხული ვალდებულებები (საშემოსავლოს, დღგ-ის, მოგების, ქონების გადასახადები და სხვა ვალდებულებები) სრულადაა გადახდილი. თუ დარიცხული ვალდებულებები სრულად არ არის გადახდილი, ასეთ შემთხვევაში საერთო დივიდენდი შემცირდება იმ თანხით, რა ოდენობის ვალდებულებებიც არ არის გადახდილი, რადგან ის არ ჩანს საბანკო ანგარიშის ამონაწერში). ვინაიდან წარმოდგენილი მონაცემებით არ ირკვევა თითოეული პარტნიორის წილი და, თუ თითოეული პარტნიორის წილი შეადგენდა ცალ-ცალკე 25%-ს, ასეთ შემთხვევაში თითოეულ პარტნიორზე დივიდენდი გაიცემოდა ცალ-ცალკე, თითოეულზე 25%-ის ოდენობით, ხოლო სხვა პროცენტის შემთხვევაში, შესაბამისი პროცენტის მიხედვით (ს.ფ. 195-209);

2.7. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, დივიდენდის სახით, 40881 ლარის განაწილების თაობაზე შპს-ის პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების არსებობა არ დასტურდება.

3. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სადავოა 2011-2013 წლებში შპს „ბ–ო“-ში მეტი ოდენობით გასანაწილებელი დივიდენდის არსებობის ფაქტი და დირექტორის - ლ.თ–ძის ბრალეული ქმედების შედეგად, მოსარჩელის, როგორც საზოგადოების პარტნიორის მიერ, მითითებულ პერიოდში მიუღებელი დივიდენდის სახით, 40881 ლარის ანაზღაურების საკითხი. მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ სადავო პერიოდში დირექტორმა ბრალეულად არ გაანაწილა საწარმოში არსებული მოგება დივიდენდის სახით, რითაც ზიანი მიაყენა 25% წილის პარტნიორს. მოპასუხე სასარჩელო მოთხოვნას უსაფუძვლოდ და ხანდაზმულად მიიჩნევდა და განმარტავდა, რომ არ დასტურდებოდა განაწილებულზე მეტი ოდენობით დივიდენდის მიღების შესაძლებლობა, ასევე სამეწარმეო ურთიერთობიდან გამომდინარე, მოთხოვნა შეიძლებოდა წარდგენილი ყოფილიყო თავად დირექტორის/პარტნიორის ლ.თ–ძის და არა მისი მემკვიდრის წინააღმდეგ, 5 წლის ვადაში, რაც მოსარჩელეს არ განუხორციელებია.

4. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა 2011-2013 წლებში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლით, რომლის თანახმად, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებასა და სააქციო საზოგადოებაში პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით შეიძლება დადგინდეს წლიური და შუალედური მოგების დივიდენდების სახით განაწილება. სააპელაციო პალატის განმარტებით, დასახელებული ნორმის მიზნებისათვის დივიდენდი წარმოადგენს მოგების ნაწილს, რომელსაც იღებენ პარტნიორები მათ მიერ დაბანდებული კაპიტალის შესაბამისად. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პარტნიორთა ქონებრივი უფლებებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია მოგების წილის (დივიდენდის) მიღების უფლება. ეს უფლება მოიცავს დივიდენდის მიღების ზოგად უფლებას (დივიდენდის მიღების უფლება) და კონკრეტული სამეურნეო წლის ბოლოს პარტნიორის მიერ საზოგადოების მოგების ნაწილის მოთხოვნის უფლებას (დივიდენდის მოთხოვნის უფლება). დივიდენდის მიღების უფლება წარმოიშობა საზოგადოების პარტნიორად გახდომის მომენტიდან, ხოლო დივიდენდის მოთხოვნის უფლება – საზოგადოების პარტნიორთა კრების მიერ მოგების განაწილების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების მომენტიდან. დივიდენდის გაცემის საფუძველი შეიძლება იყოს საწარმოში მოგების არსებობა და საზოგადოების პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება პარტნიორებზე დივიდენდის გაცემის შესახებ. საწარმოში მოგების არსებობა არ ნიშნავს ავტომატურ რეჟიმში მის განაწილებას პარტნიორებს შორის. მართალია, დივიდენდის უფლებით თითოეული პარტნიორი სარგებლობს, თუმცა, მოგების განაწილება საწარმოს ქონების გადინებას გულისხმობს. შესაბამისად, ზოგიერთ შემთხვევაში ლოგიკურია დივიდენდის განაწილებისათვის განკუთვნილი სახსრების განთავსება კომპანიის პასივის, ვალდებულებების მხარეს. ეკონომიკური ბრუნვის მონაწილენი, მოგების ან სარგებლის მიღების ოპტიმიზირების მიზნით, რაციონალურ გადაწყვეტილებებს იღებენ. სწორედ ამგვარ გადაწყვეტილებათა ერთ-ერთ მაგალითს რეინვესტირებაც მიეკუთვნება. სავსებით შესაძლებელია, რომ წმინდა მოგების გაუნაწილებლობით დაზოგილი თანხები მიმართულ იქნეს სწორედ საწარმოს შემდგომი განვითარებისათვის. ამგვარი გადაწყვეტილებების მართებულობა კი წარმოადგენს უკვე სხვა დავის ფარგლებში შესაფასებელ საკითხს.

5. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მოითხოვდა 2011-2013 წლებში უკვე განაწილებულ და მოსარჩელის მიერ მიღებულ ოდენობაზე (9300 ლარი) მეტ დივიდენდს, რის თაობაზეც აუცილებელია პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება. პალატის განმარტებით, დივიდენდის განაწილების საკითხი საწარმოს პარტნიორთა დისკრეციას განეკუთვნება, მის ფარგლებში სასამართლო ვერ შეიჭრება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა პარტნიორთა კრებამ დივიდენდის განაწილების პროცესში საკუთარი უფლებამოსილება არამართლზომიერად გამოიყენა. ამასთან, კაპიტალური ტიპის საზოგადოებაში მხოლოდ მოგების მიღების ფაქტი საკმარისი წინაპირობა არ არის დივიდენდის მიღებისათვის იმ პირობებში, როდესაც დადგენილია პარტნიორთა გადაწყვეტილების არარსებობა საწარმოს მოგებიდან უკვე განაწილებულზე მეტი ოდენობით დივიდენდის განაწილების თაობაზე.

6. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე დივიდენდის მეტი ოდენობით განაწილების შესახებ პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებაზე არ უთითებდა, არამედ მის მოთხოვნას ასაბუთებდა შპს „ა.ს-ც–ის“ მიერ 2022 წლის 08 მარტს მომზადებული დასკვნით, რომლის მიხედვით, 24.05.2011-24.05.2013 წლებში მოსარჩელეს, როგორც დამფუძნებელს და 25%-იანი წილის მფლობელს, უნდა მიეღო 40881 ლარი, ასევე, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნით, სადაც დაფიქსირებულია, რომ 2011 წლის 01 მარტიდან 2019 წლის 29 მაისამდე პერიოდში საწარმოში საორიენტაციოდ უნდა გაცემულიყო (საშემოსავლო გადასახადის გარეშე) 53 662.71 ლარი, თუმცა იქვე აღნიშნულია, რომ ეს მონაცემები სწორია იმ შემთხვევაში, თუ დარიცხული ვალდებულებები (საშემოსავლოს, დღგ-ს, მოგების გადასახადები და სხვა ვალდებულებები) სრულად იქნებოდა გადახდილი.

7. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება 2011-2013 წლებში უკვე განაწილებულზე მეტი ოდენობით დივიდენდის განაწილების თაობაზე პარტნიორთა მიერ გადაწყვეტილების მიღება. ასევე, არც აუდიტის და არც ექსპერტიზის დასკვნით არ ირკვევა მითითებულ პერიოდში რამდენი იყო სუფთა მოგება (საშემოსავლოს, დღგ-ს, მოგების გადასახადების და სხვა ვალდებულებების გადახდის შემდეგ), საიდანაც უნდა მომხდარიყო დივიდენდის გაცემა. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნები ვერ ჩაითვლებოდა სათანადო მტკიცებულებად იმ ფაქტის დასადასტურებლად, რომ 2011-2013 წლებში მოსარჩელის მიერ შესაძლებელი იყო 40 881 ლარის ოდენობით დივიდენდის მიღება, რაც საზოგადოების 25% წილის პარტნიორისა და იმავდროულად დირექტორის - ლ.თ–ძის ბრალეული ქმედებით ვერ იქნა მიღებული. გამომდინარე აქედან, სააპელაციო სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოდ მიიჩნია.

8. გარდა ზემოაღნიშნული მსჯელობისა, პალატამ ასევე გაიზიარა მოპასუხის შედავება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან მიმართებით. კერძოდ, სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 15.1 მუხლის თანახმად, ამ კანონის მიხედვით, პრეტენზიების ხანდაზმულობის ზოგადი ვადა არის ხუთი წელი, რომელიც აითვლება მათი წარმოშობიდან, თუ კანონი სხვა რამეს არ განსაზღვრავს. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დივიდენდის გაცემის საკითხი სცილდება საწარმოს ჩვეულებრივ საქმიანობას („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9¹ მუხლი) და ამ ტიპის დავებზე ვრცელდება ხანდაზმულობის 5-წლიანი ვადა (15.1 მუხლი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-771-732-2013, 31 იანვარი, 2014 წელი; საქმე №ას-1328-1170-2010). სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან მოსარჩელე 2011-2013 წლებში იყო შპს „ბ–ო“-ს 25% წილის პარტნიორი და ამ პერიოდში მიღებული აქვს დივიდენდი 9300 ლარი, მას შეეძლო, როგორც პარტნიორს, 5 წლის ვადაში (2018 წლამდე) სადავო გაეხადა დივიდენდის ოდენობის საკითხი, რაც არ განუხორციელებია. ამდენად, 2022 წელს წარდგენილი სარჩელი 2011-2013 წლებში მისაღები დივიდენდის თაობაზე ხანდაზმული იყო.

9. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის შესაბამისად, თუ დირექტორის მიერ მისი მოვალეობების (ზრუნვის ან ერთგულების მოვალეობის) დარღვევის გამო კომპანიას ზიანი მიადგა, დირექტორის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრის უფლება, უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნულ კომპანიას გააჩნდა. იმ შემთხვევაში, თუ კომპანია ამ უფლებას არ გამოიყენებდა, მაშინ კომპანიის სახელით და მის სასარგებლოდ სარჩელი შესაძლებელია აღეძრა კომპანიის პარტნიორსაც, თუმცა ასეთი სარჩელის აღძვრისას მას უნდა მიეთითებინა დირექტორის ქმედებით კომპანიისათვის და არა - პირადად მისთვის მიყენებულ ზიანზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ სარჩელი კომპანიის დირექტორის მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სამართლებრივად დაუსაბუთებლად მიიჩნია და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9¹ და 15.1 მუხლებიდან გამომდინარე ასევე - ხანდაზმულად. ვინაიდან შპს „ბ–ო“-ს დირექტორისა და პარტნიორის - ლ.თ–ძის წინააღმდეგ სარჩელში მითითებული ფაქტები არ დასტურდებოდა, გამორიცხული იყო მის მემკვიდრეთა წინააღმდეგ, სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე და 1486-ე მუხლების შესაბამისად, სარჩელით მოთხოვნილი თანხის დაკისრების შესაძლებლობა.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

11. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

11.1. მოპასუხეებს საერთოდ არ გაუწევიათ მტკიცების ტვირთი. სასამართლომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი არასწორად გაანაწილა;

11.2. სარჩელის თანახმად, დავის საგანს წარმოადგენდა ზიანის ანაზღაურება. დავის ამ საგანთან მიმართებით სასამართლოს ფაქტი არ დაუდგენია, მხოლოდ დივიდენდის განაწილების რეგულაციებითა და სისხლის სამართლის საქმიდან წარმოდგენილი დასკვნების არაობიექტური შეფასებებით შემოიფარგლა. მიუხედავად იმისა, რომ დავის საგანი ზიანის ანაზღაურება იყო და მას საფუძვლად სისხლის სამართლის საქმის მტკიცებულებები ედო, სასამართლო შემოიფარგლა მხოლოდ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციის მე-8 მუხლით და გასაჩივრებულ განჩინებაში სისხლის სამართლის საქმის მასალების გაუთვალისწინებლად იმსჯელა მოგების არსებობაზე, დივიდენდის განაწილების რეგულაციებსა და რეინვესტირების შესაძლებლობებზე იმ დროს, როდესაც სისხლის სამართლის საქმეზე დაზარალებულად მოსარჩელეა ცნობილი და არა - კომპანია. სწორედ ეს არის განსახილველი საქმის სპეციფიკური მხარე. შესაბამისად, თუ სასამართლო ლ.რ–ძის წარმომადგენლის - პირველი მოპასუხის 08/02/2022წ. და 14/03/2022წ. განცხადებებს, მოსარჩელის ყოველთვიური დივიდენდის შესახებ გარდაცვლილი დირექტორის მიერ ხელმოწერილ შპს „ბ–ოს“ 03/12/2013წ. №2 ცნობას, დას. საქართველოს საოლქო პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს პროკურორ ვ. ჭ–ძის 30/06/2022წ. დადგენილებას, მოწმე მ.ა–ის 03/06/2022წ. ჩვენებას, მოწმე კ.ხ–ძის 01/06/2022წ. ჩვენებას, მოწმე ვ.ბ–ძის ჩვენებას (ექსპერტი), საბუღალტრო ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ 01/12/2022წ. დადგენილებას და სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ დას. საქართველოს საოლქო პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს პროკურორ დ.ჭ–ძის 09/03/2023წ. დადგენილებას შეაფასებდა, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსკ-ის 992-ე, 408-ე, 409-ე მუხლებით და სარჩელი უნდა დაეკმაყოფილებინა;

11.3. საქმეშია შპს „ა-ს.ც–ის“ ექსპერტიზის N05/27 (ს.ფ. 61-66) და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ისეთი დასკვნები (ს.ფ. 195-209), რომლებითაც კატეგორიულად იყო დადგენილი კასატორისათვის მიყენებული ზიანის თანხის ოდენობა, წარმოშობილი დივიდენდის გაუცემლობიდან და დადგენილი იმ სისხლის სამართლის საქმეზე, სადაც კასატორი სწორედ სარჩელით მოთხოვნილ თანხაზეა პროკურორის დადგენილებით დაზარალებულად ცნობილი. ფაქტია, რომ სისხლის სამართლის საქმე ლ.თ–ძის (ბრალდებულად საცნობი პირის) გარდაცვალების გამო შეწყდა. შესაბამისად, ამ საქმეზე კანონით განაჩენი სწორედ ამიტომ ვერ დადგა, წინააღმდეგ შემთხვევაში ყოფილი დირექტორის მიმართ დადგებოდა გამამტყუნებელი განაჩენი და მის საფუძველზე მოსარჩელის მხრიდან სასამართლოს დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის სარჩელი წარედგინებოდა;

11.4. საქმეშია ლ.რ–ძის წარმომადგენლის პირველი მოპასუხის 08/02/2022წ. განცხადება, სადაც იგი აღნიშნავს, რომ ლ.თ–ძის სახლსა და ავტომანქანაში არ აღმოჩნდა შპს „ბ–ოს“ 2011-2013 წწ. პერიოდის ფინანსური დოკუმენტაცია და აცხადებს თანხმობას, რომ მომზადდეს შეკითხვები, ჩატარდეს ფინანსური აუდიტი და მისი წილი დივიდენიდან 1000 ლარი გათვალისწინებული იქნას აუდიტორის მომსახურების ასანაზღაურებლად;

11.5. კანონიდან გამომდინარეობს, რომ, იმ შემთხვევაში, თუ პირველადი საბუღალტრო დოკუმენტაცია არ არსებობს, მაშინ აუდიტორული კვლევა ტარდება შემოსავლების სამსახურში დეკლარირებული მონაცემის საფუძველზე. აუდიტორული და საექსპერტო დასკვნების შეფასებისას, სასამართლომ ეს საერთოდ არ გაითვალისწინა და არაობიექტური კრიტერიუმებით შეაფასა ზემომითითებული დასკვნები, თანაც სისხლის სამართლის საქმიდან წარმოდგენილი მტკიცებულებების მხედველობაში მიღებისა და შეფასების გარეშე;

11.6. საქმეშია ლ. რუხაძის წარმომადგენლის - პირველი მოპასუხის 2022წ. 14 მარტის განცხადება (იხ. სარჩელის დანართი), სადაც იგი აღნიშნავს, რომ გადაეცა შპს „ა-ს.ც–ის“ ექსპერტიზის N05/27 დასკვნა, გაეცნო, ეთანხმება მას და თანხის დაკისრების შემთხვევაში, გადაიხდის. საყურადღებოა ამავე პირის წინა პერიოდის - 08/02/2022წ. განცხადებაც, რომლითაც იგი ითხოვს, რომ აუდიტის დასკვნა სხვა პარტნიორებს არ გააცნონ;

11.7. საქმეშია შპს „ბ–ოს“ 03/12/2013 წ. №2 ცნობა, რომელსაც ხელს აწერს აწ გარდაცვლილი ლ. თ–ძე, რომ ყოველთვიურად დივიდენდის სახით მოსარჩელის შემოსავალი შეადგენს 1860 ლარს;

11.8. დას. საქართველოს საოლქო პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს პროკურორ ვ. ჭ–ძის 30/06/2022წ. დადგენილებით №0014541356 სისხლის სამართლის საქმეზე მოსარჩელე ცნობილია დაზარალებულად. ამ დადგენილების თანახმად, შპს „ბ–ოს“ (ამჟამად შპს „ბ.ც.ჭ–ძე“) აწ გარდაცვლილმა დირექტორმა ლ. თ–ძემ 2011 წ. 24 მაისიდან 2013წ. 24 მაისამდე კომპანიის ანგარიშებიდან თითქოსდა სამეურნეო ხარჯებისათვის გაიტანა 188 730 ლარი. მითითებულ პერიოდში მას ეს ხარჯი არ გაუწევია, შესაბამისად, ლ.თ–ძის ქმედებით (სსსკ-ის მ. 182. 2, „გ“-„დ“) 25%-იანი წილის მესაკუთრე მოსარჩელეს მიადგა 40 881 ლარის ქონებრივი ზიანი, ვინაიდან მან მითითებულ პერიოდში აღნიშნული ოდენობით ვერ მიიღო დივიდენდი;

11.9. საქმეში ასევე წარმოდგენილია მოწმე მ.ა–ის 03/06/2022წ. ჩვენება, მოწმე კ.ხ–ძის 01/06/2022 წ. ჩვენება, მოწმე ვ.ბ–ძის ჩვენება (ექსპერტი), საბუღალტრო ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ 01/12/2022წ. დადგენილება და დასავლეთ საქართველოს საოლქო პროკურატურის საპროკურორო სამმართველოს პროკურორ დ.ჭ–ძის 09/03/2023წ. დადგენილება სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ. ამ დადგენილებაში აღწერილია ინკრიმინირებული ქმედება, ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედებები და მათ შედეგად დასაბუთებული ვარაუდით, დადგენილია, რომ ლ.თ–ძემ ჩაიდინა სსსკ-ის 182.2. „დ“ და 182.3. „ბ“ მუხლებით გათვალისწინებული დანაშაული, მაგრამ, ვინაიდან ბრალდებულის სახით პასუხისგებაში მისაცემი ეს პირი გარდაცვლილი იყო, მის მიმართ სსსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის და ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე №092280223020 სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება შეწყდა;

11.10. სამწუხაროდ, არცერთი ეს მტკიცებულება ქვედა ინსტანციის სასამართლოებს არ შეუფასებიათ. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება იძლევა ისეთი დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ სასამართლომ სწორად ვერ დააკვალიფიცირა დავის საგანი და საქმე განიხილა არა დელიქტური დავის ფარგლებში, არამედ განყენებულად დივიდენდის გაცემის რეგულაციებით. არადა, დაზარალებული მოსარჩელის გამოკითხვის ოქმის, დაზარალებულად ცნობის და სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის შესახებ დადგენილებებში გარკვევით არის მითითებული, რომ ქონებრივი ზიანი დადგა 2011წ. 24 მაისიდან 2013წ. 24 მაისამდე დივიდენდის გაუცემლობით, რაც გამოიწვია გარდაცვლილი დირექტორის მიერ კომპანიის ანგარიშებიდან თითქოსდა სამეურნეო ხარჯებისათვის 188 730 ლარის გატანამ. ამდენად, განსახილველ საქმეში ცალსახად სახეზეა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი ელემენტები - ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი შედეგსა და ქმედებას შორის, ხოლო დავა სისხლის სამართლწარმოების ფაქტორით ხანდაზმული არაა;

11.11. სასამართლომ არასწორად შეაფასა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, რომელიც სხვა დოკუმენტებთან ერთად საფუძვლად დაედო საქმეზე მოსარჩელის დაზარალებულად ცნობას. თუ სასამართლო სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილ ზიანის ოდენობას (40 881 ლარი) გადასახადების დარიცხვის კუთხით გაურკვევლად მიიჩნევდა, მაშინ თვითონ სასამართლოს შეეძლო სარჩელით სადავო ზიანის თანხა შესაბამის პერიოდში მოქმედი საგადასახადო კოდექსით დადგენილი ოდენობის გადასახადით შეემცირებინა/გამოეკლო გადასახადი, ვინაიდან დავის პერიოდში მოპასუხეებს სისხლის სამართლის საქმიდან წარმოდგენილი მტკიცებულებები სადავო არ გაუხდიათ, ასევე სადავო არ გაუხდიათ საქმეში წარმოდგენილი ლ. რ–ძის წარმომადგენლის პირველი მოპასუხის 2022წ. 14 მარტის განცხადებაც კომპანიის აუდიტორულ შემოწმებაზე თანხმობის გაცემის შესახებ და აუდიტორის მიერ გადასახდელად თანხის დადგენის შემთხვევაში ამ თანხის გადახდაზე გაცხადებული წინასწარი წერილობითი თანხმობა.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2025 წლის 25 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

13. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

14. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

15. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

16. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პარტნიორის მიერ აღძრული სარჩელის საფუძვლიანობა, რომლითაც იგი ითხოვს კომპანიის ყოფილი, აწ გარდაცვლილი დირექტორის (და ასევე პარტნიორის) მემკვიდრეებისგან, დირექტორის ბრალეული ქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, რაც გამოიხატება საწარმოს ანგარიშიდან თითქოს სამეურნეო ხარჯისთვის 188730 ლარის გატანაში, რის გამოც მოსარჩელემ, როგორც პარტნიორმა, ვერ მიიღო დივიდენდი 40 881 ლარის ოდენობით.

17. უპირველესად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კომპანიის წინაშე დირექტორის პირადი პასუხისმგებლობის სამართლებრივი საფუძველია სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.6. მუხლი, რომლის თანახმად, ამ მუხლის პირველ პუნქტში მითითებული პირები [დირექტორები] და სამეთვალყურეო საბჭოს წევრები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად; კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ. საზოგადოების უარი რეგრესული ანაზღაურების მოთხოვნებზე ან საზოგადოების კომპრომისი ბათილია, თუ ანაზღაურება აუცილებელია საზოგადოების კრედიტორთა დასაკმაყოფილებლად. თუ ანაზღაურება აუცილებელია, საზოგადოების ხელმძღვანელების ვალდებულება არ წყდება იმის გამო, რომ ისინი მოქმედებდნენ პარტნიორთა გადაწყვეტილებების შესასრულებლად [მსგავს ნორმებს შეიცავს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 50-ე მუხლი].

18. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.6. მუხლით განსაზღვრული მოვალეობები არის დირექტორის ფიდუციური მოვალეობები (იხ. სუსგ საქმე №ას-1307-1245-2014, 6 მაისი, 2015 წელი; სუსგ №ას-457-436-2015, 6 ივნისი, 2016 წელი; სუსგ №ას-687-658-2016, 6 ნოემბერი, 2018 წელი; სუსგ №ას-370-344-2017, 18 აპრილი, 2019 წელი), რომელთა დარღვევის გამოც კომპანიის დირექტორი პასუხს აგებს კომპანიის წინაშე. „ფიდუციური მოვალეობები, კერძოდ, ზრუნვისა და ერთგულების მოვალეობა, დირექტორს გააჩნია საზოგადოების წინაშე, შესაბამისად, ამ მოვალეობების დარღვევისათვის მისი პასუხისმგებლობა დგება საზოგადოების, და არა საზოგადოების პარტნიორების ან რომელიმე პარტნიორის მიმართ“ (იხ. სუსგ საქმე №ას-457-436-2015, 6 ივნისი, 2016 წელი).

19. შესაბამისად, თუ დირექტორის მიერ მისი მოვალეობების (ზრუნვის ან ერთგულების მოვალეობის) დარღვევის გამო კომპანიას ზიანი მიადგა, დირექტორის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრის უფლება აქვს, უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნულ კომპანიას. იმ შემთხვევაში, თუ კომპანია ამ უფლებას არ გამოიყენებს, მაშინ კომპანიის სახელით და მის სასარგებლოდ სარჩელი შესაძლებელია აღძრას კომპანიის პარტნიორმაც, მათ შორის, უმცირესობაში მყოფმა პარტნიორმა („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46.5 მუხლი), თუმცა ასეთი სარჩელის აღძვრისას, მან უნდა მიუთითოს დირექტორის ქმედებით კომპანიისათვის, და არა პირადად მისთვის, მიყენებულ ზიანზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-457-436-2015, 6 ივნისი, 2016 წელი). მსგავსი წესია დადგენილი წინამდებარე საქმეში სარჩელის შეტანის დროს და ამჟამად მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონითაც [იხ. 50.3, 147-ე და 222-ე მუხლები].

20. მოცემულ შემთხვევაში კი დირექტორის მემკვიდრეთა წინააღმდეგ პატნიორმა სარჩელი აღძრა საკუთარი სახელით და მიუთითებს უშუალოდ მის მიმართ მიყენებულ ზიანზე. პარტნიორი ზიანად მიიჩნევს საწარმოს მიერ გაუცემელ დივიდენდს, რომელსაც, მისი განმარტებით, იგი მიიღებდა დირექტორის მიერ საწარმოს ანგარიშიდან თითქოს სამეურნეო ხარჯის - 188730 ლარის გატანის არარსებობის პირობებში. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ასეთი სახით, პარტნიორის მოთხოვნას დირექტორის/მის მემკვიდრეთა მიმართ ზიანის ანაზღაურების შესახებ, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-457-436-2015, 6 ივნისი, 2016 წელი).

21. ამასთან, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პარტნიორისათვის დერივაციული სარჩელის წარდგენის შესაძლებლობის მინიჭება პარტნიორის მიერ დირექტორის წინააღმდეგ პირდაპირი სარჩელის წარდგენის უფლებამოსილებას არ გამორიცხავს. პარტნიორს დირექტორის წინააღმდეგ შეუძლია, ორი საშუალებით იდავოს: პირდაპირი (ინდივიდუალური) სარჩელითა და დერივაციული სარჩელით. ამასთან, სასამართლო თავად ახდენს სარჩელის კლასიფიკაციას და მოსარჩელის კლასიფიკაცია არ არის სავალდებულო. სარჩელების განსამიჯნად უნდა გაირკვეს, ვის ეკუთვნის სარჩელი - პარტნიორს ინდივიდუალურად თუ - როგორც კომპანიის სასარგებლოდ მოქმედს? ვინ განიცადა სავარაუდო ზიანი? საწარმომ თუ სარჩელის შემტანმა პარტნიორმა და ვინ მიიღებს სარგებელს ანაზღაურებით? პალატა განმარტავს, რომ დერივაციული სარჩელის დროს სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება პირდაპირ აისახება კომპანიაზე, შესაბამისად, როგორც წესი, კრედიტორებიც იღებენ სარგებელს, ისევე, როგორც კომპანიის სხვა პარტნიორები. პირდაპირი სარჩელის დროს კი, სასამართლოს გადაწყვეტილების შედეგი აისახება მხოლოდ სარჩელის შემტან პარტნიორზე და კრედიტორები და სხვა პარტნიორები ვერ მიიღებენ სარგებელს (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1199-2019, 20 იანვარი, 2022 წელი; №ას-1053-973-2017, 29 დეკემბერი, 2017 წელი). დირექტორების მიერ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ისინი პოტენციურად პირდაპირ ზიანს აყენებენ სწორედ კომპანიას, თუმცა არაპირდაპირ ზიანს აყენებენ პარტნიორებსა თუ კრედიტორებს (იხ. ლაშა ცერცვაძე, დირექტორატის მოვალეობები კომპანიების შერწყმისას და საკონტროლო პაკეტის გასხვისებისას. „იურისტების სამყარო“, თბილისი, 2016წ., გვ. 96). პირდაპირი სარჩელისას პარტნიორმა თუ აქციონერმა უნდა დაამტკიცოს პირადი, ინდივიდუალური ზიანის არსებობა, რომელიც მას მიადგა დირექტორის ქმედებით (იხ. სუსგ საქმე №ას-1199-2019, 20 იანვარი, 2022 წელი).

22. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ ყოფილი დირექტორის მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული ქმედებით მას მიადგა ზიანი და მისი მოთხოვნა ეფუძნება სსკ-ის 992-ე, 408-ე და 409-ე მუხლებს. კასატორი აპელირებს დაზარალებულად ცნობის შესახებ 30.06.2022 წლის დადგენილებაზე, რომლითაც სისხლის სამართლის საქმეზე საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ და „დ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დანაშაულის შედეგად დაზარალებულად ცნობილ იქნა შპს „ბ-ც.ჭ“-ს (ყოფილი შპს „ბ–ო) პარტნიორი ს.ჩ–ძე. კასატორი მიუთითებს, რომ სისხლის სამართლის საქმე ლ.თ–ძის (ყოფილი დირექტორის) (ბრალდებულად საცნობი პირის) გარდაცვალების გამო შეწყდა. საქმეშია განთავსებული 09.03.2023წ დადგენილება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების შეწყვეტის შესახებ.

23. თუნდაც გაზიარებულ იქნას მოსარჩელის პრეტენზია მისი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად ზიანის ანაზღაურების ნორმების გამოყენების თაობაზე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მსგავსი სარჩელი მისი ფაქტობრივი საფუძვლიდან გამომდინარე, არ ეკუთვნის პირადად პარტნიორს და ამ ფარგლებში საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში დივიდენდის გაცემის საკითხზე.

24. ზოგადად, კორპორაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობებში, განსაკუთრებით კი ე.წ. შიდა ურთიერთობებში (პარტნიორებს შორის, პარტნიორებსა და დირექტორს შორის) სასამართლოსეული კონტროლი განსაკუთრებით ფრთხილია. დივიდენდის (საწარმოს მოგების) განაწილება სწორედ კაპიტალური საზოგადოების შიდა ურთიერთობას წარმოადგენს და როგორც საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, დივიდენდის გაცემის საფუძველი შეიძლება იყოს საწარმოში მოგების არსებობა და პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება პარტნიორებზე დივიდენდების გაცემის შესახებ (იხ. სუსგ საქმე №ას-1492-2023, 5 ივლისი, 2024 წელი).

25. საკასაციო პალატის განმარტებით, დივიდენდი წარმოადგენს იურიდიული პირის ფინანსური მოგების ნაწილს, რომელზე უფლებაც მოპოვებულია ამ იურიდიულ პირში წილის ფლობით, შესაბამისად, მასზე „უფლება“ დაკავშირებულია პარტნიორის სტატუსთან (იხ. სუსგ საქმე №ას-1063-1018-2014 08.04.2015წ.). ამასთან, დივიდენდების გაცემა საწარმოს საქმიანობის ჩვეულებრივი პროცესი კი არ არის, არამედ განსაკუთრებული შემთხვევაა, რომელიც შესაბამისი პროცედურის დაცვით ხორციელდება. დივიდენდის გაცემის საფუძველი შეიძლება იყოს საწარმოში მოგების არსებობა და პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება პარტნიორებზე დივიდენდების გაცემის შესახებ (იხ. სუსგ საქმე №ას-75-408-09, 02.07.2009წ). დივიდენდის გაცემის შესაძლებლობა იმ შემთხვევაში წარმოიშობა, როდესაც საწარმომ შეძლო მოგების მიღება. დივიდენდის მიღების უფლების განხორციელება დამოკიდებულია საწარმოს მიერ მოგების მიღებასა და შემდგომ პარტნიორთა/აქციონერთა საერთო კრების საფუძველზე ამ მოგების დივიდენდის სახით გაცემაზე. აღნიშნული ორი წინაპირობა კუმულაციური ხასიათისაა და თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა გამორიცხავს დივიდენდის კანონიერად გაცემის შესაძლებლობას.

26. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებასა და სააქციო საზოგადოებაში პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით შეიძლება დადგინდეს წლიური და შუალედური მოგების დივიდენდების სახით განაწილება [სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლი].

27. ამდენად, სადავო პერიოდში მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი პარტნიორთა საერთო კრებას ანიჭებს საწარმოს მოგების გამოყენების წესის განსაზღვრის დისკრეციას, რაც გულისხმობს დივიდენდის სახით გასანაწილებელი თანხის ოდენობის განსაზღვრის დისკრეციასაც. აღნიშნული წესი მოქმედებს მრავალ ქვეყანაში და პარტნიორთა/აქციონერთა საერთო კრების ან საწარმოს მენეჯმენტის დისკრეციაში სასამართლო, როგორც წესი, არ იჭრება, თუ არ არსებობს შესაბამისი სამართლებრივი საფუძველი. შესაბამისად, საწარმოს პარტნიორთა აღნიშნული დისკრეციის ფარგლებში სასამართლო ვერ შეიჭრება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა პარტნიორთა კრების მხრიდან გასანაწილებელი დივიდენდის ოდენობის განსაზღვრისას საკუთარი უფლებამოსილების არამართლზომიერ გამოყენებას ჰქონდა ადგილი (იხ. სუსგ საქმე №ას-378-359-2015, 21 დეკემბერი, 2015 წელი).

28. პარტნიორთა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით პარტნიორები ხმათა უმრავლესობით ავლენენ ნებას, რომელიც ემსახურება კაპიტალური საზოგადოების, როგორც ეკონომიკურ მოგებაზე ორიენტირებული ორგანიზაციულ-სამართლებრივი სამეწარმეო სუბიექტის, განვითარებას და შემდგომ ამოცანებს. პარტნიორთა კრების, რომელიც ეკონომიკური მოგების მიღების მიზნით დაფუძნებული საზოგადოების მმართველი უმაღლესი ორგანოა, გადასაწყვეტია საწარმოში წლიური დივიდენდის განაწილება და მისი ოდენობის განსაზღვრა, რაც მეწარმეობის თავისუფალი განვითარებისათვის საწარმოს მართვისა და შიდაპარტნიორული ურთიერთობების პოლიტიკის საკითხს განეკუთვნება და მისი გადაწყვეტა სასამართლო დავის გზით შეუძლებელია (იხ. სუსგ საქმე №ას-851-795-2017, 20 აპრილი, 2018 წელი).

29. საკასაციო სასამართლო მიუბრუნდება კასატორის პრეტენზიას სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად ყოფილი დირექტორის მიერ განხორციელებულ დელიქტთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი განსაზღვრავს იმ აუცილებელ წინაპირობებს, რომლებიც უნდა არსებობდეს დელიქტური ურთიერთობის წარმოშობისათვის. კერძოდ, უნდა დადგინდეს ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ მოვალის ქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედებით გამოწვეული უშუალო შედეგი. სწორედ ამ ელემენტების ერთობლიობა ქმნის დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველს („გენერალური დელიქტი“). თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას (შედ. იხ. სუსგ საქმე Nას-718-683-2015, 09 სექტემბერი, 2015 წელი). როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს (იხ. სუსგ საქმე №ას-934-2023, 03 ოქტომბერი, 2023 წელი).

30. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მითითებას უშუალოდ მის მიმართ მიყენებულ ზიანთან დაკავშირებით. საქმეში არ არის კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს განაჩენი, რომლითაც დადასტურდებოდა მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი, მოსარჩელის (პარტნიორის) დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილება კი არ წარმოადგენს საკმარის მტკიცებულებას ამ გარემოების დასადასტურებლად. ამასთან, ყოფილი დირექტორის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების დადასტურების შემთხვევაშიც კი პირდაპირი ზიანი უშუალოდ კომპანიას ადგება და არა - პარტნიორს, ვინაიდან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, გარდა მოგების არსებობისა, დივიდენდის მოთხოვნის საფუძველია პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება დივიდენდის გაცემის შესახებ და შესაბამისად, შეუძლებელია წინასწარ იმის განსაზღვრა, უფრო მეტი ფინანსური რესურსის პირობებში რა გადაწყვეტილებას მიიღებდა პარტნიორთა კრება, მიმართავდა თუ არა იგი მთელ მოგებას დივიდენდის გასაცემად, თუ გამოიყენებდა მას სხვა დანიშნულებით (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-457-436-2015, 6 ივნისი, 2016 წელი).

31. გამომდინარე აქედან, მართებულია ქვედა ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის უარყოფის თაობაზე.

32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ს.ჩ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. ჯეირანაშვილი

მოსამართლეები: ლ. ქოჩიაშვილი

ა. ძაბუნიძე