საქმე №ას-636-2025 16 მაისი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლ. მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები: თ.წ–ია (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელზე – მოპასუხე), შპს „ა.ბ–ი“ (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (მოსარჩელის საკასაციო საჩივარში), ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (მოპასუხის საკასაციო საჩივარში)

დავის საგანი – ამხანაგობის სადამფუძნებლო ხელშეკრულების მოშლა, ამხანაგობიდან გასვლა, ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების ბათილად ცნობა (ძირითად სარჩელში), ფულადი ვალდებულების შესრულება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თ.წ–იამ (შემდგომ - მოსარჩელე), ინდივიდუალურმა ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „გ–მა“ (შემდგომ - მოპასუხე ამხანაგობა) და შპს „ა.ბ–მა“ (შემდგომ - მოპასუხე შპს) საკასაციო საჩივრები წარმოადგინეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 მარტის განჩინებაზე, მხარეთა სააპელაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ. შესაბამისად, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოშლილად იქნა ცნობილი ამხანაგობის 2006 წლის 29 დეკემბრის №1-14876 სადამფუძნებლო ხელშეკრულება, მოსარჩელე ცნობილ იქნა ამხანაგობიდან გასულად და დაუბრუნდა ამხანაგობაში განხორციელებული შენატანი - ქ. თბილისში, .........., ს/კ ........, მდებარე უძრავი ქონება. დანარჩენი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე მოსარჩელეს ეთქვა უარი. დაკმაყოფილდა მოპასუხე შპს-სა და ა.თ–ძის (შემდგომ - შეგებებული სარჩელის ავტორები) შეგებებული სარჩელი. მოსარჩელეს შეგებებული სარჩელის ავტორების სასარგებლოდ დაეკისრა 488,301.42 ლარის გადახდა, საიდანაც თანხის 79.38% გადახდილ უნდა იქნას მოპასუხე შპს-სათვის, ხოლო 20.62% - ა.თ–ძისთვის.

2. მოსარჩელე კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

3. მოსარჩელე კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებითად დადებული არ იყო. შემძენს შესაბამისი საფასურიც არ გადაუხდია. მხარემ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა აღნიშნული გარიგების ბათილად ცნობის შესახებ ხანდაზმული არ არის.

4. სააპელაციო სასამართლომ არ დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოპასუხე ამხანაგობის მიზნებისათვის მოსარჩელემ ნაწილობრივ განახორციელა კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის მესამე სართულისა და კომერციული ფართის დემონტაჟი, რის გამოც მიყენებული ზიანის ოდენობამ შეადგინა 35 787 ლარი. მოსარჩელე უფლებამოსილია, მოპასუხე მხარეს მოსთხოვოს კომერციული ფართის დანგრევითა და მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

5. მოსარჩელე კასატორმა არ გაიზიარა სააპელაციო პალატის შეფასება, რომლითაც სასამართლო არ დაეთანხმა, რომ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების დასაბუთების მიზნებისათვის 2007 წლის 21 ივლისის დამატებითი „ხელშეკრულების ფარგლებში მოსარჩელისათვის მიცემული თანხა არის შენატანის სანაცვლო ანაზღაურება და არა საჩუქარი, ბე ანდა ქირა, როგორც ამას მოსარჩელე აცხადებს“. 2007 წლის 21 ივლისის დამატებით ხელშეკრულებაში მითითებული არ არის მოსარჩელისათვის გადასახდელი 300 000 აშშ დოლარის გადახდის კონკრეტულ დანიშნულებაზე. მეტიც, ამ ხელშეკრულებაში საერთოდ არ ფიქსირდება, რომ ეს თანხა თითქოსდა არის „შენატანის სანაცვლო ანაზღაურება“ და ეს გასაგებიცაა, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ ამხანაგობაში შეტანილი ქონება შეფასდა 1 200 000 აშშ დოლარად, რაც იმას ნიშნავს, რომ „შენატანის სანაცვლოდ, ანაზღაურება“ იქნებოდა სწორედ 1 200 000 აშშ დოლარი და არა 300 000 აშშ დოლარი.

6. მოსარჩელე კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებანი.

7. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ შპს-მაც, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი მოტივებით:

8. მოპასუხე კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 354-ე მუხლის დანაწესი და არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 250-ე მუხლი. მოსარჩელეს ამჟამად არ გააჩნია ფულადი სახსრები, რომ რესტიტუციის ვალდებულება შეასრულოს, რის შესახებაც მხარის წარმომადგენელმა საქმის განხილვაზე არაერთხელ განაცხადა. მოსარჩელე ვალდებულია, ჯერ თანხა გადაუხადოს მოპასუხეს და შემდეგ დაიბრუნოს ქონება.

9. მოპასუხე შპს-ს მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის ხანდაზმულობის შეფასებისას არასწორად არ იხელმძღვანელა სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და 130-ე მუხლის პირველი ნაწილით. აღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნები ხანდაზმულია.

10. მოპასუხე კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატამ ბათილად არ ცნო 2009 წლის 20 სექტემბრის კრების ოქმი, მიუხედავად იმისა, რომ კრებას ამხანაგობის ყველა წევრი არ ესწრებოდა. ისინი მოწვეულნიც არ ყოფილან. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მშენებლობისთვის საჭირო საბუთები არ იყო მოპოვებული. მოპასუხე შპს-მ წარადგინა მოცულობითი საპროექტო დოკუმენტაცია და პირველი სტადიის ნებართვა, ე.წ „აპზ“.

11. სააპელაციო პალატამ ასევე არასწორად მიიჩნია, რომ მოპასუხე ამხანაგობამ ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა. იმთავითვე ცნობილი იყო, რომ არსებობდა ამხანაგობის წევრთაგან დამატებით შენატანების შესრულების საჭიროება, თუმცა არც მოსარჩელეს და არც სხვა წევრებს ამგვარი ინიციატივა არ გამოუჩენიათ. აღნიშნულის გამო, პროექტი ვერ შესრულდა. სასამართლოს არ უნდა ეხელმძღვანელა ძველი რედაქციის წესდებით. სასამართლომ ასევე არასწორად დაადგინა გარიგების მხარე. ქონების შემძენი იყო არა გ.გ–ძე, არამედ გ.გ.ს–ძე.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

13. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

15. 2006 წლის 28 დეკემბრის №1-4876 ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით, ბინათმშენებლობის მიზნით, დაფუძნდა მოპასუხე ამხანაგობა.

16. აღნიშნული ხელშეკრულების 1.5.1 პუნქტის თანახმად, ამხანაგობის მიზანია: მრავალბინიანი საცხოვრებელი კორპუსის მშენებლობა. სამშენებლო სამუშაოების სწორი და მოქნილი მენეჯმენტი; დადგენილ ვადაში ამხანაგობის წევრების წილობრივი მონაწილეობის მიხედვით და მათთან გაფორმებული ინდივიდუალური ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების და კონდიციის შესაბამისად, თითოეულ ამხანაგობის წევრზე და მესამე პირზე (ასეთის არსებობს შემთხვევაში) შემდგომში მესაკუთრეზე გაანაწილოს და საკუთრებაში გადასცეს საცხოვრებელი ბინები, კომერციული ფართები, დამხმარე სათავსები, ავტოსადგომები და სხვა სახის უძრავი და მოძრავი ქონება, ფულადი სახსრები, რომელთა სახე და რაოდენობა განსაზღვრულია ინდივიდუალურ ხელშეკრულებაში; საკუთრებაში გადაცემა უნდა დადასტურდეს საჯარო რეესტრის ამონაწერის მეშვეობით.

17. ხელშეკრულების 1.5.2. პუნქტის მიხედვით, ამხანაგობის ამოცანებია: მშენებლობის სწორი და ეფექტური ადმინისტრირება; უზრუნველყოფილ იქნეს მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობის მაღალი ხარისხი და, შეთანხმებული პროექტის მიხედვით, მშენებლობა. საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით საცხოვრებელი სახლის ინდივიდუალური მესაკუთრეთათვის ექსპლუატაციაში გადაცემა და საამისოდ ყველა საჭირო მოქმედების განხორციელება ყველა სახელმწიფო და არასახელმწიფო უწყებებსა და დაწესებულებებში.

18. ამხანაგობის დამფუძნებლებს წარმოადგენენ: მოსარჩელე, გ. გ. ს–ძე, ლ.წ–ია, ლ.წ–ია, ი. წ–ია და გ.გ–ძე.

19. მოსარჩელის მიერ ამხანაგობაში განხორციელებული შენატანი წარმოადგენს ქ.თბილისში, ...... მდებარე საცხოვრებელ სახლს, კუთვნილ მიწის ნაკვეთთან ერთად, ს/კ №....... (შემდგომ - სადავო უძრავი ნივთი). აღნიშნული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებაა 1 200 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი (2 052 000 ლარი).

20. გ. გ. ს–ძის ამხანაგობაში განხორციელებული შენატანი წარმოადგენს 500 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს (855 000 ლარი), ლ.წ–ას შენატანი - 20 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს (34 200 ლარი), ლ.წ–ას შენატანი - 20 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს (34 200 ლარი), ი.წ–ას შენატანი - 60 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს (102 600 ლარი), გ.გ–ძის შენატანი კი - 200 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს (342 000 ლარი).

21. ხელშეკრულების მე-8 მუხლის თანახმად, დამფუძნებლები - გ.გ.ს–ძე და გ.გ–ძე სანოტარო აქტით გათვალისწინებული მიზნის - მრავალსართულიანი სახლის მშენებლობის ფინანსური უზრუნველყოფის განუხორციელებლობის შემთხვევაში ამხანაგობის დამფუძნებლები ვალდებული არიან, დაშალონ ამხანაგობა და მიწის ფართი დაუბრუნონ მესაკუთრეებს მათი წილობრივი შენატანების მიხედვით. ფართის დაბრუნების მთლიანი ხარჯის გადახდის ვალდებულება დაეკისრებათ გ.გ.ს–ძეს და გ.გ–ძეს, მათვე დაეკისრებათ, მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლის სანაცვლოდ, საკომპენსაციო თანხა - 1 200 000 აშშ დოლარი.

22. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა ერთობლივი საქმიანობის გაგრძელებას ერთი ან რამდენიმე წევრის ამხანაგობიდან გასვლის შემთხვევაში.

23. 2006 წლის 29 დეკემბერს სადავო უძრავ ნივთზე დარეგისტრირდა ამხანაგობის საკუთრების უფლება.

24. 2007 წლის 19 მარტის მოპასუხე ამხანაგობის კრების ოქმის თანახმად, გ.გ–ძე, ლ., ლ. და ი.წ–ები გავიდნენ ამხანაგობის წევრობიდან, რადგან ამხანაგობაში შენატანი სრულად ვერ განახორციელეს. მათ მიერ განხორციელებული შენატანი დაუბრუნდათ უკან.

25. ამავე ოქმიდან ირკვევა, რომ მოპასუხე ამხანაგობის თანათავმჯდომარედ დაინიშნა ა.ა–ი, მოპასუხე შპს მიღებულ იქნა ამხანაგობის წევრად. გ.გ.ს–ძემ ამხანაგობაში განახორციელა შენატანი კუთვნილი ქ.თბილისში, ........ მდებარე 99 კვ.მ მიწის ნაკვეთით. აღნიშნულ ოქმს ხელს აწერენ გ.გ.ს–ძე, გ.გ–ძე, ლ., ლ. და ი.წ–ები.

26. მოპასუხე ამხანაგობაში წილის უფლების გადაცემის შესახებ 2007 წლის 21 მარტის ხელშეკრულების თანახმად, ამხანაგობის თავჯდომარე გ.გ.ს–ძემ, ამავე ამხანაგობის წევრმა - გ.გ.ს–ძემ მოპასუხე შპს-ს დირექტორ გ.გ–ძეს გადასცა ამხანაგობის წევრის - გ.გ.ს–ძის კუთვნილ წილზე უფლება. ამასთან, დასათმობი წილის უფლების ღირებულება მხარეთა მიერ შეფასებულია 500 000 აშშ დოლარად (855 000 ლარი).

27. 2007 წლის 21 თებერვალს, ერთი მხრივ, მოპასუხე ამხანაგობას და, მეორე მხრივ, დ.ჯ–სა და ი.რ–ს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, დ.ჯ–ი და ი.რ–ი გახდნენ ამხანაგობის წევრები. მათ განახორციელეს შენატანი 657 კვ.მ უძრავი ქონების სახით.

28. ამავე რიცხვში გაფორმდა ხელშეკრულება, ერთი მხრივ, ამხანაგობას და, მეორე მხრივ, მ.გ–ძესა და ლ.ბ–ს შორის, რომლის თანახმად დასახელებული პირები გახდნენ ამხანაგობის წევრები, სულ - 880 კვ.მ უძრავი ქონების ამხანაგობაში შეტანის გზით.

29. წესდების (ახალი რედაქცია) თანახმად, დამფუძნებლებს წარმოადგენენ მოსარჩელე, ამხანაგობის თავჯდომარე - გ.გ.ს–ძე, მოპასუხე შპს, ა.ა–ი და ა.თ–ძე.

30. მოსარჩელის შენატანი მოპასუხე ამხანაგობაში შეადგენდა სადავო უძრავ ნივთს, ს/კ ....... აღნიშნული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებაა 1 200 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი (2 052 000 ლარი), გ.გ.ს–ძის შენატანი - 99 კვ.მ. მიწის ნაკვეთს. აღნიშნული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებაა 100 000 აშშ დოლარი (171000 ლარი), ს/კ ......... მოპასუხე შპს-ს შენატანი - 1 160 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს (1983600 ლარი), ა.თ–ძის შენატანი - 100 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარს (171000 ლარი).

31. ხელშეკრულების 2.6 პუნქტის მიხედვით, ამხანაგობის ქონებაში (მშენებარე სახლში) ამხანაგობის დამფუძნებელთა წილობრივი მონაწილეობა განისაზღვრება შემდეგი წესით: ამხანაგობის იმ დამფუძნებლებს, რომლებმაც ამხანაგობაში განახორციელეს ქონებრივი შენატანი, მათ მიერ განხორციელებული შენატანის სანაცვლოდ, უპირობოდ ეკუთვნით მათთან გაფორმებული ინდივიდუალური ხელშეკრულებებით გაფორმებული ქონება და ფულადი სახსრები.

32. 2007 წლის 21 ივლისს მოპასუხე ამხანაგობის თავმჯდომარეს - გ.გ.ს–ძესა და მოსარჩელეს შორის დაიდო დამატებითი ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მხარეები შეთანხმდნენ შემდეგზე: ამხანაგობასა და წევრებს შორის 2007 წლის 28 მარტს გაფორმდა ხელშეკრულება მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის სამშენებლო მოპასუხე ამხანაგობაში ერთობლივი საქმიანობის შესახებ, რომლის თანახმად ამხანაგობას ნაკისრი ჰქონდა ვალდებულება, ეტაპობრივად გადაეხადა წევრისათვის თანხა, სულ - 300 000 აშშ დოლარი. მხარეები ადასტურებენ იმ ფაქტს, რომ ამხანაგობას, წინამდებარე ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისთვის გადახდილი აქვს, ხოლო წევრმა მიიღო ამხანაგობისგან თანხის ნაწილი - 165 000 აშშ დოლარი.

33. ზემოაღნიშნული დამატებითი ხელშეკრულების პირველი მუხლით დათქმული თანხის დარჩენილ ნაწილს, კერძოდ, 135 000 აშშ დოლარს ამხანაგობა გადაუხდიდა წევრს შემდეგი გრაფიკით: 100 000 აშშ დოლარი - მხარეთა მიერ წინამდებარე ხელშეკრულების ხელმოწერის მომენტში, 35 000 აშშ დოლარს - წევრის მიერ სადავო უძრავი ნივთის დაცლის/გამოთავისუფლების მომენტში. წევრი კისრულობს ვალდებულებას, წინამდებარე ხელშეკრულების ხელმოწერიდან 30 კალენდარული დღის განმავლობაში განახორციელოს ამხანაგობაში შენატანი - მისი ნაკვეთი მასზე დამაგრებული შენობა-ნაგებობებით, რომლის დეტალური აღწერილობა მოცემულია საჯარო რეესტრის ამონაწერში და შესაბამის საკადასტრო რუკაში დაზუსტებული სახით, რომელიც №1 დანართის სახით თან ერთვის წინამდებარე ხელშეკრულებას.

34. ხელშეკრულების მე-9 მუხლის მიხედვით, მხარეები ასევე შეთანხმდნენ, რომ ამხანაგობის მიერ წევრისათვის შეტყობინების მიწოდებიდან 21 დღის განმავლობაში წევრი უზრუნველყოფს მის მიერ სადავო მისამართზე დაკავებული უძრავი ქონების გამოთავისუფლებას.

35. ხელშეკრულების მე-10 მუხლის თანახმად, ამხანაგობა წევრის მიერ მე-9 მუხლში აღნიშნული უძრავი ქონების გამოთავისუფლების დასრულების შემდგომ გადაუხდის მას 5000 ლარს, რასაც წევრი მოახმარს სადავო უძრავი ნივთის (საცხოვრებელი სახლი, საუნა და ა.შ.) დაშლას. დაშლის პერიოდი არ უნდა აღემატებოდეს 45 კალენდარულ დღეს, დაშლილი მასალის გატანის ხარჯებს კისრულობს ამხანაგობა.

36. ამავდროულად, 2007 წლის 21 თებერვალს ამხანაგობის წევრებთან - დ.ჯ–სა და ი.რ–თან გაფორმდა გარიგება, რომლის 1.5 პუნქტის თანახმად, ამხანაგობაში განხორციელებული შენატანის სანაცვლოდ, მესაკუთრეს კერძო საკუთრებაში უპირობოდ გადაეცემოდა შესაბამისი უძრავი ქონება და ფულადი სახსრები, რომლის მოცულობა და თანხის ოდენობა განისაზღვრა ამავე ხელშეკრულების მესამე მუხლით.

37. შესაბამისად, ზემოხსენებული გარიგებები, როგორც ქონების, ასევე, თანხის ოდენობის გადაცემას ითვალისწინებდა მხოლოდ ამხანაგობაში განხორციელებული შენატანის სანაცვლოდ, და ხელშეკრულება არ მოიცავდა რაიმე სხვა სახის დათქმას იმ თანხის გადაცემის ნაწილში, რომელიც თითოეული მობინადრის ნაწილში სხვადასხვა ოდენობით იქნა განსაზღვრული.

38. 2008 წლის პირველ აგვისტოს მოპასუხე ამხანაგობასა და შპს-ს შორის გაფორმდა შეთანხმება დამატებითი შენატანის განხორციელების შესახებ, რომლის თანახმად შპს-მ ამხანაგობაში შეიტანა შემდეგი უძრავი ქონება: 657 კვ.მ, ს/კ ........; 543 კვ.მ, ს/კ ........; 110 კვ.მ, ს/კ ........; 269 კვ.მ, ს/კ .........; 32 კვ.მ, ს/კ ...........

39. 2008 წლის 22 ოქტომბერს გაფორმდა დამატებითი შენატანის შესახებ №118027 ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობაში განახორციელა დამატებითი შენატანი ქ. თბილისში, ..........ში არსებული უძრავი ქონების სახით, ს/კ .........., იმ პირობით, რომ თუ 2008 წლის 31 დეკემბრამდე ამხანაგობის მიერ არ იქნებოდა უზრუნველყოფილი სამშენებლო დოკუმენტაციის შექმნა, მშენებლობის ნებართვის ჩათვლით, მოსარჩელე იტოვებდა უფლებას, აღედგინა თავისი განცხადებით პირვანდელი მდგომარეობა საჯარო რეესტრში და მოეთხოვა ამხანაგობისგან მისი ქონების უკან დაბრუნება.

40. 2009 წლის 20 სექტემბერს შედგა ამხანაგობის წევრთა კრება, რომელსაც ამხანაგობის ცხრა წევრიდან ესწრებოდა შვიდი: მოსარჩელე, დ.ჯ–ი, ი.რ–ი, ლ.ბ–ი, მ.გ–ძე, ა.თ–ძე და მოპასუხე შპს-ს წარმომადგენელი - გ.გ–ძე. კრებამ დამსწრეთა უმრავლესობით - 5 ხმით მიიღო გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად მოსარჩელე გავიდა ამხანაგობიდან და მას დაუბრუნდა შენატანის სახით 2006 წლის 28 დეკემბრის №1-14876 ხელშეკრულებით ამხანაგობისთვის გადაცემული უძრავი ქონება, ს/კ ........ ამავე კრების ოქმით მოპასუხე ამხანაგობის ერთობლივი საქმიანობა შეწყდა.

41. 2009 წლის 20 მარტს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს და მოითხოვა მოპასუხე ამხანაგობის საკუთრების უფლების რეგისტრაციის გაუქმება, როგორც უძრავ ქონებაზე, საკადასტრო კოდით ......... (2006 წლის 28 დეკემბრის საფუძველზე არსებული შენატანი), ისე უძრავ ნივთზე, საკადასტრო კოდით - ......... (დამატებითი შენატანი). თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2009 წლის 8 აპრილის №882009081338-05 გადაწყვეტილებით გაუქმდა მოპასუხე ამხანაგობის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია მხოლოდ დამატებით შენატანზე - უძრავ ქონებაზე, ს/კ ........., ხოლო 2007 წლის 28 დეკემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე განხორციელებული შენატანის ნაწილში, ს/კ ......., მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

42. 2009 წლის პირველ ოქტომბერს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს განცხადებით მიმართა მოსარჩელემ და მოითხოვა მოპასუხე ამხანაგობაში განხორციელებული შენატანის უკან დაბრუნების საფუძველზე უძრავ ქონებაზე, ს/კ ......., საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურმა შეაჩერა წარმოება იმ მოტივით, რომ ამხანაგობის დამფუძნებელი დოკუმენტის 2007 წლის 28 მარტის ახალ რედაქციაში გათვალისწინებული არ ყოფილა ამხანაგობის წევრთა მიერ გადაწყვეტილების მიღება ხმათა უმრავლესობით. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ გაასაჩივრა ადმინისტრაციული საჩივრით, რაც არ დაკმაყოფილდა 2009 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებები ძალაში დატოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიამ 2010 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებით.

43. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 17 მაისის საოქმო განჩინებით მოპასუხე მ.გ–ძის უფლებამონაცვლედ ცნობილი იქნა გიორგი ასათიანი.

44. წინამდებარე დავა შეეხება, მოჩვენებითად დადების მოტივით, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, ამხანაგობიდან წევრის გასვლასა და მისი შენატანის დაბრუნებას, ზიანის - ფაქტობრივად დამდგარი და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებას, ასევე, ამხანაგობის წევრობიდან გასვლის გამო, შენატანის სანაცვლოდ, მიღებული თანხის დაბრუნებას.

45. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

46. ერთ-ერთ სამოქალაქო საქმეზე საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობა სსკ-ის 930-ე მუხლის მიხედვით, უნდა შეფასდეს როგორც ერთობლივი საქმიანობა. მითითებული ნორმის შესაბამისად, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს, ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად. ხოლო ამავე კოდექსის 932-ე მუხლის მიხედვით - მონაწილეებმა უნდა შეიტანონ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესატანები. თუ ხელშეკრულებით არ არის განსაზღვრული შესატანის ოდენობა, თითოეული მონაწილე მოვალეა შეიტანოს იგი თანაბრად. შესატანი შეიძლება შეტანილ იქნეს როგორც ქონებით, ასევე მომსახურების გაწევით. თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს, შესატანები წარმოადგენს მონაწილეთა საერთო საკუთრებას.

47. ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აკონკრეტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს. ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა გარიგების მთავარ წინაპირობას წარმოადგენს. ამხანაგობის წევრთა უფლება-ვალდებულებები ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ურთიერთობებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასიათებელია კოლექტიური გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის ისეთი თვისებები, რომელიც მოიცავს, როგორც ორგანიზაციულ, ასევე, ქონებრივ ელემენტებს. ზუსტად ასეთი ტიპის გაერთიანება წარმოადგენს გარკვეულწილად იმ საშუალებათა ერთობას, რითაც საბოლოოდ უზრუნველყოფილია ამ გაერთიანების მონაწილეთა მიერ დასახული მიზნის მიღწევა. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება იმაში ვლინდება, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით“ (იხ. სუსგ №ას-866-808-2017, 17 ოქტომბერი, 2017 წელი).

48. სსკ-ის 939-ე მუხლი ადგენს ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტის განმაპირობებელ საფუძვლებს, რომელთაგან პირველი ნაწილი ზოგადი (ერთობლივი საქმიანობის შეთანხმებული ვადის გასვლა; მონაწილეთა გადაწყვეტილება; ერთობლივი საქმიანობის ქონებაზე საგაკოტრებო საქმის წარმოების გახსნა; ერთობლივი საქმიანობის მიზნების განხორციელების შეუძლებლობა), ხოლო, მე-2 ნაწილი (ხელშეკრულების ერთ-ერთი მონაწილის გარდაცვალება; ერთ-ერთი მონაწილის ქონებაზე საგაკოტრებო საქმის წარმოების გახსნა; ხელშეკრულების მოშლა) საგამონაკლისოა, გარდა ამისა, ნიშანდობლივია, რომ შეწყვეტის წინაპირობების არსებობა ავტომატურად არ განაპირობებს შედეგის დადგომას, არამედ, იგი ამავე კოდექსის 940-ე მუხლის შესაბამისად უნდა განხორციელდეს (ერთობლივი საქმიანობის შეწყვეტისას უნდა დამთავრდეს ჯერ კიდევ შეუსრულებელი გარიგებები, შედგეს საინვენტარიზაციო ნუსხა, ხოლო დარჩენილი ქონება განაწილდეს მონაწილეებს შორის მათი წილის შესაბამისად. ქონების განაწილებისას უნდა დაიფაროს ერთობლივი საქმიანობის დროს წარმოშობილი ვალები. თუ ქონება საკმარისი არ არის ვალების დასაფარავად, ხელშეკრულების მონაწილეები ვალდებულნი არიან გაისტუმრონ ვალები თავიანთი წილის შესაბამისად) (იხ. სუსგ №ას-1040-960-2017, 5 ივლისი, 2018 წელი).

49. მოცემულ შემთხვევაში საქმის მასალებიდან ირკვევა, რომ მხარეები შეთანხმდნენ ერთობლივი საქმიანობის განხორციელებაზე, რა დროსაც მოსარჩელემ საკუთარი შენატანი განახორციელა სადავო უძრავი ნივთით, ხოლო მოპასუხე ამხანაგობამ ვალდებულება იკისრა, მიეღო მშენებლობის ნებართვა, შესაბამისი პროექტი, სამშენებლო სამუშაოებისათვის საჭირო დოკუმენტაცია, რაც არ მომხდარა.

50. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, ხოლო კასატორებს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ დაუპირისპირებიათ იმ გარემოების გასაქარწყლებლად, რომ მოპასუხე ამხანაგობის შექმნის მიზანი ვერ განხორციელდა, შეთანხმებული მშენებლობა არ დაწყებულა. ამხანაგობამ ნაკისრი ზემოხსენებული ვალდებულებები არ შეასრულა.

51. აღნიშნული ფაქტი სააპელაციო პალატამ დაადგინა საქმეში წარმოდგენილი შემდეგი მტკიცებულებების სსსკ-ის 105-ე მუხლის საფუძველზე შესწავლისა და შეფასების შედეგად, კერძოდ: თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2009 წლის 17 მარტის №12/14747 წერილით, რომლის მიხედვით სადავო უძრავი ქონების მისამართზე მშენებლობის ნებართვის მისაღებად მოპასუხე ამხანაგობის სახელზე სამსახურის მიერ 2008-2009 წლებში არ არის გამოცემული ადმინისტრაციული აქტები (მშენებლობის არცერთ სტადიაზე), შესაბამისად, დგინდება, რომ ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურს მშენებლობის ნებართვა არ გაუცია.

52. ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2012 წლის 17 დეკემბრის №481540 გადაწყვეტილებით, 2011 წლიდან დღემდე ქ. თბილისში, ......... და გ–ის ქ. №5-ში სამსახურისთვის მოპასუხეთა წარმომადგენელს არქიტექტურული პროექტის შეთანხმებასთან და მშენებლობის ნებართვის გაცემასთან დაკავშირებით არ მიუმართავს.

53. ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2014 წლის 13 იანვრის №1097257 გადაწყვეტილების მიხედვით, 2009 წლიდან დღემდე ქ. თბილისში, ....... მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების დადგენა, არქიტექტურული პროექტის შეთანხმება, მშენებლობის ნებართვის გაცემა, უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული შენობა-ნაგებობის ლეგალიზება არ მომხდარა.

54. ზემოთ დასახელებული გარემოების მიმართ მოპასუხე მხარეს კვალიფიციური შედავება არ წარუდგენია. მოპასუხე კასატორმა მიუთითა სამშენებლო სამუშაოების პირველადი ნებართვის მოპოვებაზე, თუმცა სრულმასშტაბიანი მშენებლობის განხორციელების შესახებ რამდენადმე წონადი მტკიცებულება არ წარმოდგენილა.

55. საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, ხელშეკრულების დადების მომენტიდან მხარეები ვალდებულნი არიან, შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. მათ არ შეუძლიათ ცალმხრივად თქვან უარი ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა მხარეების მხრიდან პირველადი მოთხოვნის ხასიათს ატარებს, რომლის შეუსრულებლობაც იწვევს მეორადი მოთხოვნის უფლების წარმოშობას. ამ უკანასკნელს კი მიეკუთვნება ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნა. ხელშეკრულებიდან გასვლა გამოიყენება მხოლოდ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში. ამიტომ კანონი ამომწურავად განსაზღვრავს ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებსა და წესს, კერძოდ, იმას, თუ როდის შეუძლია ხელშეკრულების მხარეს მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა (სსკ-ის 405-ე, 352-359-ე მუხლები), თუმცა ეს არ გამორიცხავს, რომ მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულებიდან გასვლის დამატებით პირობებზე. თუ მხარეები ამ უფლებით არ ისარგებლებენ, გამოიყენება კანონის დისპოზიციური ნორმები.

56. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა თავისთავად არ აფუძნებს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას. შეუსრულებლობა გარკვეული ობიექტური მასშტაბით უნდა გაიზომოს. ზოგადად, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება წარმოიშობა, მიუხედავად იმისა, თუ რა ტიპის ვალდებულება დაირღვა. ვალდებულება, რომლის დარღვევაც ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველს წარმოადგენს, უნდა იყოს ნამდვილი, ვადამოსული და უპრეტენზიო. თუ ვალდებულებები ჯერ კიდევ არ არის შესასრულებელი, მხარე ვერ გავა ხელშეკრულებიდან, რადგან მას არ ექნება ამის საფუძველი. ხელშეკრულებიდან გასვლის, როგორც მეორადი მოთხოვნის უფლების, საფუძვლები შეიძლება დაიყოს მატერიალურ და ფორმალურ ნაწილებად. მატერიალურში იგულისხმება ვალდებულების დარღვევა, ხოლო ფორმალურში - დამატებითი ვადის დაწესება (გაფრთხილება) და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შეტყობინება.

57. საკასაციო სასამართლო ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის სამართლებრივ ბუნებას განმარტავს და მიუთითებს, რომ სსკ-ის 352-ე მუხლი არის გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის (გსკ) 346-ე პარაგრაფის ანალოგი, რომელიც ადგენს ხელშეკრულებიდან გასვლის (ხელშეკრულებაზე უარის თქმის) წინაპირობებს, რაც მოიცავს ხელშეკრულებიდან გასვლის როგორც კანონისმიერ, ისე - სახელშეკრულებო დათქმის საფუძველს და განიმარტება, როგორც ცალმხრივი მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენით ვალდებულებითი ურთიერთობის უკუქცევა (იხ. იან კროპჰოლერი, გსკ-ის კომენტარი, 2014 წ. გამოცემა, ს.ფ. 242-243). ხელშეკრულებიდან გასვლის შემდეგ, მხარეები თავისუფლდებიან ხელშეკრულებით ნაკისრი პირველადი ვალდებულების შესრულებისაგან და გარდაიქმნებიან რესტიტუციის კრედიტორად და რესტიტუციის მოვალედ (იხ. სუსგ №ას-1209-1169-2016, 12 ივლისი, 2017 წელი).

58. ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის კანონისმიერი წინაპირობებია: ა) ხელშეკრულების ნამდვილობა (უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის ზოგად პირობებს); ბ) ზოგადი წესის მიხედვით, მოვალის მხრიდან ხელშეკრულების მნიშვნელოვანი (არსებითი) დარღვევა (დარღვევა არსებითი ხასიათისაა, თუ მოვალის მხრიდან ძირითადი ვალდებულების დარღვევის გამო, ფაქტობრივი შესრულების დანიშნულებისამებრ გამოყენება შეუძლებელი ხდება ან იკარგება მომავალში მისი შესრულების იმედი ანდა კრედიტორს ეკარგება შესრულებისადმი ინტერესი); გ) ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ განცხადების გაკეთებით მონაწილე მთლიანად გადის ხელშეკრულებიდან, რადგანაც კანონით დაუშვებელია ხელშეკრულებიდან ნაწილობრივი გასვლა; დ) მიუხედავად ვალდებულების მნიშვნელოვანი დარღვევისა, მოვალეს არ შეუძლია კრედიტორს მოსთხოვოს ხელშეკრულების ძალაში დატოვება; ე) ვალდებულების დარღვევისათვის კრედიტორი მთლიანად ან უმთავრესად არ არის პასუხისმგებელი; ვ) მოთხოვნას არ უპირისპირდება შესაგებელი, რომელიც უკვე წარმოდგენილია ან წარდგენილი იქნება დაუყოვნებლივ მოვალის მიერ, თუკი კრედიტორი უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე (მაგალითად, შესაგებელი ვალდებულების გაქვითვაზე); ზ) სახეზეა კრედიტორის მიერ შესაგებელი იურიდიული მოქმედება – ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის მიცემული გონივრული ვადა, თუ ხელშეკრულებით ასეთი ვადა არ ყოფილა დადგენილი, ანდა, თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა – გაფრთხილება (იხ. დამატებით: მ.თოდუა/ჰ. ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 56; ჰ.ბიოლინგი/პ.ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ.39; შდრ: სუსგ №ას-1003-924-2017, 01.12.2017.პ.34) (იხ. სუსგ №ას-211-2024, 26 აპრილი, 2024 წელი).

59. მოცემულ დავაზე საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხე ამხანაგობიდან გასვლისა და მისი შენატანის დაბრუნების შესახებ კანონიერია და მართებულად დაკმაყოფილდა.

60. მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობას ვერ გამოიწვევს კასატორის მითითება, რომ სააპელაციო სასამართლოს ბათილად უნდა ეცნო 2009 წლის 20 სექტემბრის ამხანაგობის კრების ოქმი, ვინაიდან წინამდებარე დავის საგანს მითითებული ოქმის ნამდვილობის კვლევა არ წარმოადგენს.

61. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოპასუხე ამხანაგობიდან მოსარჩელის გასვლისა და შენატანის დაბრუნების პირობებში სამართლიანია შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა, შენატანის სანაცვლოდ, მიღებული ქონებრივი სიკეთის დაბრუნებასთან დაკავშირებით, რადგან მისთვის თანხის გადაცემას რაიმე საფუძველი აღარ გააჩნია და, სსკ-ის 978-991 მუხლების შესაბამისად, მოსარჩელის უსაფუძვლო გამდიდრების წინაპირობა შეიძლება გახდეს.

62. მოსარჩელემ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველზე ვერ მიუთითა მისთვის 488,301.42 ლარის დაკისრების მართლზომიერების ნაწილში.

63. საქმის მასალებიდან დგინდება, ხოლო მოსარჩელე კასატორმა საწინააღმდეგო ვერ დაამტკიცა, რომ 2007 წლის 21 ივლისის ხელშეკრულების თანახმად, ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისათვის მას უკვე მიღებული ჰქონდა 165,000 აშშ დოლარი. იდენტური ოდენობის გაცემას მოწმობს საქმეში წარმოდგენილი სალაროს გასავლის ორდერებიც (იმ დროის გაცვლითი კურსით 282,196.42 ლარი).

64. ზემოხსენებული ხელშეკრულების პირობების თანახმად, შეთანხმების ხელმოწერისთანავე მოსარჩელეს დამატებით გადაეცა 100,000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 168,000 ლარი. მასთან გაფორმებული ინდივიდუალური ხელშეკრულების ძალით, მოსარჩელე შემდგომ მიიღებდა კიდევ 35,000 აშშ დოლარს ეტაპობრივად. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელის კუთვნილი შენობის სრული დემონტაჟი არ მომხდარა, შესაბამისად, მითითებული 35,000 აშშ დოლარიდან მოსარჩელეს გადაეცა 38,105 ლარი.

65. მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია გ.გ.ს–ძესთან სადავო მისამართზე მდებარე 100 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, ს.კ ........., 2006 წლის 20 დეკემბერს დადებული №1-19198 ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში.

66. სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველ ნაწილის თანახმად (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება), ნორმის აღწერილობითი ნაწილი იძლევა მოჩვენებითი გარიგების იურიდიულ დეფინიციას და ნორმით გათვალისწინებული შედეგის მიმართ გადამწყვეტია მხოლოდ და მხოლოდ მხარეთა ნამდვილი ნება, ანუ მათ არ უნდა სურდეთ იმ სამართლებრივი შედეგის მიღწევა, რასაც გარიგება ითვალისწინებს, არამედ ამ გარიგების დადება ემსახურება სხვა, მათ შორის, მესამე პირის მიმართ ვალდებულების შესრულებისათვის თავის არიდებას. თავის მხრივ, მოჩვენებითი გარიგება, როგორც წესი, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ყოველთვის შეესაბამება ამ ტიპის გარიგების დადებისათვის კანონით დადგენილ წესსა და პირობებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახეზე გვექნებოდა ამავე კოდექსის ზოგადი თუ კერძო ნაწილით განსაზღვრული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძვლები (იხ.: სუსგ საქმეზე №ას-296-283-2015, 2015 წლის 4 ივნისი; №ას-117-2024, 14 ნოემბერი, 2024 წელი).

67. მოჩვენებითია გარიგება, თუკი ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა, ე.ი. გარეგნულად კი გამოხატავენ ნებას, იქცევიან ისე, თითქოს ნამდვილად სურდეთ ამ გარეგნულად გამოხატულის მიღწევა, სინამდვილეში კი არც ფიქრობენ ამ შედეგის დადგომაზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011, გვ. 361).

68. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (იხ.: სუსგ №ას-976-908-2017, 22 იანვარი, 2018 წელი; №ას-366-2019, 17 მაისი, 2019 წელი; №ას-603-562-2017, 10 ივლისი 2019 წელი; №ას-1483-2020, 19 მარტი 2021 წელი).

69. განსახილველ დავაში მოსარჩელემ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებითად შეაფასა იმ საფუძვლით, რომ რეალურად მხარეებმა გარიგება გააფორმეს ინვესტორების მოსაზიდად, რასაც ხელს შეუწყობდა გ.გ.ს–ძის ამხანაგობის წევრობა. მოსარჩელის მიზანს წარმოადგენდა, მისი შვილების - ლ., ლ. და ი.წ–ებისათვის დამატებითი ფართის გადაცემა. გ.გ.ს–ძე მოსარჩელის შვილებს 100 000 აშშ დოლარს ამხანაგობაში შენატანად ჩაუთვლიდა.

70. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ გარემოებებზე, რომ 2007 წლის 19 მარტის მოპასუხე ამხანაგობის კრების ოქმის თანახმად, მოპასუხე ამხანაგობის წევრებმა - გ.გ–ძემ, ლ.წ–ამ, ლ.წ–ამ და ი.წ–ამ სრულად ვერ განახორციელეს რა ამხანაგობაში შენატანი, გაირიცხნენ ამხანაგობის წევრობიდან. მათ, ვისაც შენატანი განხორციელებული ჰქონდა, დაუბრუნდათ უკან. აღნიშნული კრების ოქმს მათ ხელი მოაწერეს და არ გაუსაჩივრებიათ. გ.გ.ს–ძემ შემდგომ უძრავი ქონება შეიტანა მოპასუხე ამხანაგობაში.

71. საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებას, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებით გარიგებად შეფასების წინაპირობის არსებობა მოსარჩელემ სარწმუნოდ ვერ დაასაბუთა. ასეც რომ არ იყოს, მოცემულ დავაში მოსარჩელეს გ.ს–ძის მიერ სადავო 100 კვ.მ-ს გასხვისებაზე პრეტენზია არ წარუდგენია, შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ნასყიდობის საგანზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღდგენას ვერ გამოიწვევს. შესაბამისად, არ დასტურდება აღიარებითი სარჩელის აღძვრისას სსსკ-ის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული დაცვის ღირსი იურიდიული ინტერესის არსებობა.

72. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასაბუთებას სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ნაწილშიც.

73. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უფლების წარმოშობა, ისევე როგორც მისი შეწყვეტა, დაკავშირებულია განსაზღვრულ დროსთან. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა ამცნობს უფლების სუბიექტს მისი დარღვეული უფლების სასამართლოს გზით განხორციელების ვადის თაობაზე. სასარჩელო ხანდაზმულობა იმ სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია, რომ რაღაც ურთიერთობას ადგილი ჰქონდა იმდენად დიდი ხნის წინ, რომ ხანგრძლივი დროის გასვლა პირდაპირ გავლენას ახდენს პირთა უფლებებზე (იხ. დამატებით: თენგიზ ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, მეორე გამოცემა, თბილისი, 2005 წ., გვ. 133; ბესარიონ ზოიძე, ქართული სამოქალაქო კოდექსის შექმნის ისტორიიდან, ჟურნალი „ქართული სამართლის მიმოხილვა“, თბილისი, 2003 წ. გვ. 110.).

74. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა, ანუ კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სასამართლოსათვის მიმართვის გზით. ამ ვადის გასვლა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (იხ.: საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება №1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ო. ს-ი და ი. ხ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). ხანდაზმულობის ვადის გასვლა მოთხოვნას არ აუქმებს (წყვეტს), არამედ მოვალეს შესაძლებლობას ანიჭებს, უარი თქვას მოთხოვნის შესრულებაზე, ანუ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია (იხ.: გიორგი სვანაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 144-ე, ველი 1. თბილისი, 2017 წელი).

75. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია, გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით, ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყონებლივ აღდგენის სტიმულს (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007, გვ.63; შდრ. სუსგ №ას-547-515-2012, 11 ივნისი, 2012 წელი).

76. ზემოთ ჩამოთვლილი კანონიერი მიზნების არსებობას იზიარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. გადაწყვეტილებაში საქმეზე - სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, სასამართლო განმარტავს: „... ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან, გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო, არასაიმედო ან არასრული იყოს“ (პ.51) (Stubbings and Otherss v The United Kingdom, განაცხადის ნომერი №22083/93; №220095/93, 22 ოქტომბერი, 1996).

77. აღსანიშნავია, რომ ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით. საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ინსტიტუტი წარმოადგენს უფლების დაცვის მატერიალურ-სამართლებრივ საშუალებას, რადგან სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არსებობს, თუმცა სასამართლო წესით ამ მოთხოვნის იძულებითი განხორციელება კონკრეტული წინაპირობის არსებობისას, არ ხდება (იხ.: სუსგ №ას-369-350-2015, 30 ივლისი, 2015 წელი; №ას-1428-2018, 27 დეკემბერი, 2018 წელი).

78. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითების შედეგად წარმოშობილი საწინააღმდეგო უფლება მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობით შესაგებელია, რომელიც მოთხოვნის განხორციელებას ხანგრძლივად ან დროებით აფერხებს. „მოთხოვნის ხანდაზმულობის მიზანია, მოვალის დაცვა იმ პროცესის ნაწილად გახდომისაგან, რომელშიც პოზიციის დაცვა რთული ან შეუძლებელია მოთხოვნის სიძველის გამო“. (იხ.: სუსგ №ას-898-860-2014, 09 ოქტომბერი, 2015 წელი). ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების (მხარის) მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. მითითება ხანდაზმულობაზე, როგორც მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელ გარემოებაზე, პროცესუალურად მთლიანად მოპასუხის კუთვნილ შესაგებელს წარმოადგენს (იხ.: სუსგ №ას-1764-2018, 13 აპრილი, 2020 წელი).

79. მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლების შემოწმება მიმდინარეობს მოპასუხის შედავების შემოწმების ეტაპზე. ამ ტიპის შედავების წარდგენის დროს მოპასუხე შესაძლოა ეთანხმებოდეს სარჩელში გაჟღერებულ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას (სადავოდ არ ხდიდეს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს), ასევე ეთანხმებოდეს ვალდებულების არსებობას და აღიარებდეს მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას, თუმცა, უარს აცხადებდეს მის შესრულებაზე, რადგან მოთხოვნა ხანდაზმულად მიაჩნდეს (სსკ-ის 144-ე მუხლი) (იხ. დამატებით: ჰაინ ბოელინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, გვ.170; მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში მოკლე შესავალი რელაციის მეთოდში სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით შემუშავებული პრაქტიკული მაგალითებით, შტეფან შმიტი, ჰარალდ რიჰტერი, GIZ, 2013, გვ. 20).

80. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები ასევე მიიჩნევა საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ-ერთ ეფექტურ გარანტიად, კერძოდ: გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, გაართულებს სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე, გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისაგან.

81. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობა არ არის აბსტრაქტული სამართლებრივი კატეგორია. კანონმდებლობა ითვალისწინებს მისი დაწყებისა და დასრულების მომენტს. მოთხოვნის შემოწმებისას აუცილებელია, განისაზღვროს ხანდაზმულობის კონკრეტული ვადის გამოყენებისა და მისი ათვლის საკითხი. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის ობიექტურ და სუბიექტურ მომენტებს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას (იხ.: ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 2. თბილისი, 2017 წელი; ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011 წელი, გვერდი 123).

82. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის სწორი გამოთვლისათვის არსებითია, ზუსტად დადგინდეს მოთხოვნის წარმოშობის დრო. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს: „ხანდაზმულობის ვადაში იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა ისაა, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი იძულებით ვერ განხორციელდება, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (სსკ-ის 144.1-ე მუხლი). სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე (იხ.: სუსგ №ას-1937-2018, 15 მარტი, 2019 წელი, პ-16; №ას-1343-1263-2017, 20 დეკემბერი, 2017 წელი; №ას-934-899-2016, 14 თებერვალი, 2017 წელი.; №ას-68-68-2018, 03 აპრილი, 2018 წელი; №ას-382-2019, 14 მაისი, 2019 წელი).

83. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისი დაკავშირებულია ობიექტურ მომენტთან - უფლების დარღვევის ფაქტთან და სუბიექტურ მომენტთან - დრო, როდესაც უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევის შესახებ გახდა ცნობილი ან გარემოებათა გათვალისწინებით უფლების დარღვევის ფაქტი უნდა შეეტყო.

84. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც წესი, ივარაუდება, რომ პირი უფლების დარღვევის ფაქტს მისი დადგომისთანავე შეიტყობს ან საშუალო გულისხმიერების გამოჩენის შემთხვევაში შეეძლო, შეეტყო ამ ფაქტის თაობაზე. აღნიშნულის საწინააღმდეგოს, ანუ უფლების დარღვევის დაგვიანებით შეტყობის მტკიცების ტვირთი კი უფლებადარღვეულ პირს ეკისრება. თუ დადგინდება, რომ პირმა, თავისი დაუდევრობის გამო, ვერ გაიგო უფლების დარღვევის შესახებ, მაშინ ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ მომენტიდან, როცა საქმის გარემოებების მიხედვით, პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (იხ.: ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 5. თბილისი, 2017 წელი).

85. ვინაიდან სასამართლო მოთხოვნის ხანდაზმულობას მხოლოდ მოპასუხის მითითების საფუძველზე იკვლევს, მოთხოვნის ვადაში წარდგენა მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს. „თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის დენა“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007 წელი, გვერდი 64.).

86. მოცემულ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია იმის გარკვევა, თუ როდის წარმოეშვა მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის წარდგენის უფლება.

87. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ სადავო სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა სწორად აითვალა. იმ შემთხვევაშიც, თუ მოსარჩელის მსჯელობის შესაბამისად, გავითვალისწინებთ მის მოლოდინს, რომ ნასყიდობის საგანი უნდა ჩათვლილიყო მისი შვილების შენატანად მოპასუხე ამხანაგობაში, მოსარჩელეს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა მოპასუხე ამხანაგობიდან, შენატანის განუხორციელებლობის გამო, გ.გ–ძის, ლ., ლ. და ი.წ–ების გასვლის შემდეგ. ამ მომენტიდან მოსარჩელეს უნდა შეეტყო, რომ გასხვისებული 100 კვ.მ არ მოხმარდა მისი შვილების შენატანს.

88. სარჩელი კი მოსარჩელემ სასამართლოში წარადგინა 2016 წელს, სსკ-ის 128-ე მუხლის მესამე ნაწილით გათვალისწინებული სასარჩელო ხანდაზმულობის 6-წლიანი ვადის გასვლის შემდეგ.

89. მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობას ვერ გამოიწვევს მისი პრეტენზია ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულად შეფასების თაობაზე.

90. დაუშვებელია მოსარჩელის პრეტენზია იმ ნაწილში, რომლითაც მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხის მიერ მიყენებული ზიანის - მოსარჩელის კუთვნილი შენობის ნაწილობრივ დემონტაჟისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება.

91. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა. ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, პასუხისმგებლობის ყველაზე გავრცელებული სახეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, ანუ პასუხისმგებლობა გამოიხატება დამრღვევი მხარის ვალდებულებაში, აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი ნატურით ან ფულადი სახით.

92. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმათაგან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში მაშინ, როცა სხვა ფორმების გამოყენებაზე პირდაპირ უთითებს კანონი ან ხელშეკრულება კონკრეტული სამართალდარღვევისას. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, პასუხისმგებლობა ერთი კონტრაჰენტისა მეორეს წინაშე, სამართალდამრღვევისა – დაზარალებულის წინაშე, დაკავშირებულია არა პიროვნული თავისუფლების ბოჭვასთან, როგორც ისტორიულ წარსულში, არამედ მოვალის მხოლოდ ქონების შემცირებასთან.

93. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ცენტრალურ და უზოგადეს ნორმას წარმოადგენს სსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც კრედიტორს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. სსკ-ის 394-ე მუხლი ვალდებულების დარღვევის სისტემის უმნიშვნელოვანესი მოთხოვნის საფუძველია, რომელსაც სამოქალაქო კოდექსის სისტემაში შემოაქვს განსხვავება შესრულების გვერდით და შესრულების ნაცვლად ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტებს შორის. ორივე მოთხოვნისათვის ეს ნორმა განსაზღვრავს საერთო და სპეციალურ წინაპირობებს და ადგენს შესაბამის სამართლებრივ სანქციებს. ერთეული სპეციალური მოთხოვნის საფუძვლებს თუ არ ჩავთვლით, ეს ნორმა მოიცავს სახელშეკრულებო ვალდებულებათა სრულ სპექტრს. შესრულების ნაცვლად, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის საფუძველი სსკ-ის 394 II და III მუხლის დანაწესია იმ შემთხვევაში, როცა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას წინ არ უსწრებს ხელშეკრულებიდან გასვლა (იხ.: გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 394-ე, ველი 1-2, თბილისი, 2019 წელი).

94. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნის საფუძვლები განსხვავდება იმის მიხედვით, თუ როგორია კრედიტორის მოთხოვნა. ამ თვალსაზრისით კრედიტორი შეიძლება ითხოვდეს ზიანის ანაზღაურებას შესრულებასთან ერთად ან ზიანის ანაზღაურებას შესრულების ნაცვლად. პირველ შემთხვევაში, კრედიტორი ინარჩუნებს შესრულების მოთხოვნის უფლებას; მეორე შემთხვევაში კი, შესრულებას ზიანის ანაზღაურება ანაცვლებს. იმის გამიჯვნას, თუ რომელი ზიანის ანაზღაურებას ითხოვს კრედიტორი, დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს, რადგან შესრულების გვერდით ზიანი (სსკ-ის 394 I მუხლის საფუძველზე), ხოლო შესრულების სანაცვლოდ ზიანი მხოლოდ დამატებითი წინაპირობების დაცვით ანაზღაურდება. გამიჯვნა უნდა მოხდეს ზიანის გამოსწორებადობის კრიტერიუმის მიხედვით. თუ არსებობს ზიანი, რომელიც საბოლოოა და დამატებითი ვადის ან დამატებითი შესრულების შემთხვევაშიც არ გამოსწორდება, ასეთი ზიანი პირდაპირ უნდა ანაზღაურდეს. სსკ-ის მე-400-ე, 404-ე და 391-ე მუხლებით გათვალისწინებული ზიანის გარდა, ყველა სხვა ზიანი, რომლის ანაზღაურებაც შესრულების გვერდით ხდება (გულისხმიერების ვალდებულების დარღვევისა და არაჯეროვანი შესრულებით გამოწვეული ზიანი), 394-ე I მუხლის საფუძველზე, დამატებითი წინაპირობების გარეშე, ანაზღაურდება. შესრულების ნაცვლად ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისას, კრედიტორი უარს ამბობს მიუღებელ შესრულებაზე და მოითხოვს ზიანის ანაზღაურებას.

95. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 394 I მუხლი დამოუკიდებელი და თვითკმარი მოთხოვნის საფუძველია შესრულების გვერდით ზიანის ანაზღაურებისას (გარდა ვადის გადაცილებისა). აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული დანაწესის გამოყენების წინაპირობებია: 1) ზიანი; 2) ქმედების მართლწინააღმდეგობა; 3) მიზეზობრივი კავშირი; 4) ბრალი.

96. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

97. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც პირს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურად განვითარების შემთხვევაში ანუ ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო (იხ.: გიორგი რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 408-ე, ველი 10, თბილისი, 2019).

98. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება (იხ.: სუსგ №ას-667-2023, 16 ნოემბერი, 2023 წელი).

99. მოპასუხე ამხანაგობის საქმიანობიდან გამომდინარე, მშენებლობისათვის ხელშეწყობის მიზნით, მოსარჩელის მიერ კუთვნილი ნაგებობის ნაწილის დემონტაჟით მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის დასადასტურებლად საქმეში წარმოდგენილია სსიპ „ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2012 წლის 29 თებერვლის №005724-2012 დასკვნა, რომლითაც აუდიტორულად შეფასდა ჩასატარებელი სარემონტო სამუშაოების საორიენტაციო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება 2012 წლის პირველი კვარტლის დონეზე და მითითებული ოდენობა განისაზღვრა 35787,12 ლარით, დანარიცხების გათვალისწინებით.

100. აღნიშნულთან დაკავშირებით დასაბუთებულია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა, ხოლო კასატორს დასაშვები შედავება არ წარმოუდგენია იმასთან დაკავშირებით, რომ ზემოხსენებული მტკიცებულებით არ ირკვევა სადავო შენობის მდგომარეობა დემონტაჟის დაწყებამდე.

101. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით მასზე, როგორც მოსარჩელეზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, სათანადოდ ვერ დაადასტურა, რომ სადავო ნაგებობის დანგრევა მოპასუხის მხრიდან განხორციელებული არამართლზომიერი ქმედების/მხარეთა ხელშეკრულების პირობების დარღვევის შედეგად განხორციელდა.

102. რაც შეეხება მოსარჩელის პრეტენზიას მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში, საკასაციო პალატა ამ შემთხვევაშიც იზიარებს სააპელაციო პალატის დასაბუთებას, რომელიც საფუძვლიანი საკასაციო შედავებით არ გაქარწყლებულა.

103. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება მხარემ მოითხოვა იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ მოპასუხე მხარის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის შედეგად, მოსარჩელე წლების მანძილზე ვერ სარგებლობდა კუთვნილი უძრავი ნივთით, რომლის გაქირავების შემთხვევაშიც მიიღებდა შემოსავალს.

104. საკასაციო პალატამ მიუთითებს, რომ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით უნდა განისაზღვროს ზიანის ანაზღაურება, ისე რომ ამას არ მოჰყვეს მეორე მხარის უსაფუძვლო გამდიდრება. მიუღებელი შემოსავლის დასადასტურებლად აუცილებელია მტკიცებულებების არსებობა აშკარა ქონებრივი დანაკლისის დასასაბუთებლად, უსაფუძვლო გამდიდრების გამორიცხვისთვის. ამდენად, მიუღებელი შემოსავლის განსაზღვრულობის კრიტერიუმებით შემოფარგვლა უსაფუძვლო გამდიდრების და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა ინტერესთა წონასწორობის რღვევის პრევენციას ახდენს (იხ.: ნათია ჩიტაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის საფუძვლები ქართულ სასამართლო პრაქტიკაში, თსუ, 2016, გვ. 151).

105. მხოლოდ მოსამართლის როლისა და მხარეთა მტკიცების ტვირთის ზრდის პირობებში გახდება შესაძლებელი, რომ მიუღებელი შემოსავალი არარეალურ და აბსტრაქტული შინაარსის მოთხოვნად არ იქცეს და მოხდეს მტკიცებულებებისა და გარემოებების კომპლექსურად შეფასება (იხ.: ნათია ჩიტაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის საფუძვლები ქართულ სასამართლო პრაქტიკაში, თსუ, 2016, გვ. 154).

106. საკასაციო პალატამ ერთ-ერთ საქმეზე (სუსგ №ას-1168-2022, 18 იანვარი, 2023 წელი) განმარტა, რომ ზიანი არის კანონით გათვალისწინებული ანაზღაურებადი სხვაობა „უნდა-ყოფილიყო“ და „არის მდგომარეობას“ შორის (სხვაობის ჰიპოთეზა). ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატის განმარტების საგანია სსკ-ის 992-ე და 408-ე I მუხლების დანაწესი. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ნორმით დადგენილ ზიანის ანაზღაურების, როგორც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულებაში, სწორედ იმ ფაქტობრივი მდგომარეობის აღდგენა იგულისხმება, რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა („Total reparation-ის“ პრინციპი). ამასთანავე, მნიშვნელობა არა აქვს, თუ რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობის (განზრახვა თუ გაუფრთხილებლობა) ხარისხი ზიანის დადგომაში. თუმცა ეს წესი იზღუდება, თუ კრედიტორი თანაბრალეულია. სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც, სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე, ანაზღაურებადია. ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.

107. სსკ-ის 408-ე I მუხლის, 411-ე და 412-ე მუხლების ამოსავალი დებულება სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუღებელი შემოსავალი, ანუ ანაცდური მოგება (lucrum cessans). ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, მიუღებლად მიიჩნევა შემოსავალი, რომელიც კრედიტორს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა მოვალეს რომ ვალდებულება ჯეროვნად შეესრულებინა. მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ („pure economic loss“). იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს.

108. მიუღებელი შემოსავალი გულისხმობს წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს, რომელიც მხარემ განიცადა და რომელსაც არ იარსებებდა მოვლენები რომ მართლზომიერების ფარგლებში განვითარებულიყო. საკანონმდებლო სტანდარტის არსებობის პირობებშიც, მიუღებელი შემოსავლის დასაბუთება კვლავ მოკლებულია სამართლებრივ კონკრეტიკას და აბსტრაქტულობის მაღალი ხარისხით ხასიათდება. სამომავლო ზიანის დასადასტურებლად არ არსებობს მტკიცების წინასწარ დადგენილი ერთიანი სტანდარტი ან არგუმენტაციის ერთხმად აღიარებული ფორმულა, რომელსაც ყველა მოსამართლე უპირობოდ გაიზიარებდა, რადგან მიუღებელი შემოსავლის დასაბუთება ყოველთვის მოითხოვს საკითხის ინდივიდუალიზაციას. შესაბამისად, ამ სფეროში ერთაგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის დამკვიდრება კონცეფტუალურად მსგავს შემთხვევებშიც კი შეიძლება რთული აღმოჩნდეს საქმის კონკრეტული გარემოებების თავისებურებების მხედველობაში მიღებით.

109. მიუხედავად ამისა, ზიანის, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების თანამდევი შედეგის, არსებობა ობიექტურ მონაცემებს უნდა ემყარებოდეს და არ უნდა შორდებოდეს სამართლებრივ და ეკონომიკურ განსაზღვრულობას. ზიანის არსებობის ფაქტი მიუღებელი შემოსავლის მტკიცების პროცესშიც მაკვალიფიცირებელი გარემოებაა, კერძოდ, მან გამოხატვა უნდა ჰპოვოს ეკონომიკურ ერთეულში და მისი მიღება შესაძლებელი უნდა იყოს ობიექტურად, სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების საფუძველზე. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით უნდა განისაზღვროს ზიანის ანაზღაურება ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს მეორე მხარის უსაფუძვლო გამდიდრება. მიუღებელი შემოსავლის დასადასტურებლად აუცილებელია მტკიცებულებების არსებობა აშკარა ქონებრივი დანაკლისის დასასაბუთებლად, უსაფუძვლო გამდიდრების გამორიცხვისთვის. ამდენად, მიუღებელი შემოსავლის განსაზღვრულობის კრიტერიუმებით შემოფარგვლა უსაფუძვლო გამდიდრების და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა ინტერესთა წონასწორობის რღვევის პრევენციას ახდენს.

110. მაშასადამე, ზიანის ოდენობის განსაზღვრა იმ განცდილი ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რომელიც მოსარჩელეს მიადგა მოპასუხის ქმედებით. განცდილი ზიანის ოდენობა კი, განეკუთვნება არა სამართლის, არამედ ფაქტის საკითხს. ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითება და რელ.ტური მტკიცებულებების წარდგენა კი, მოსარჩელის საპროცესო ვალდებულებაა.

111. მოცემულ საქმეზე მოსარჩელემ დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ზიანის არსებობა და ვერ მიუთითა ისეთ გარემოებაზე, რომელიც დაამტკიცებდა მოსარჩელის განზრახვას, 2007-2018 წლებში სადავო უძრავი ნივთი გაექირავებინა. მეტიც, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელის განმარტებაზე საქმის განხილვისას, რომლის მიხედვით 2007 წლიდან დღემდე მოსარჩელე და მისი ოჯახი უწყვეტად ცხოვრობდა სადავო ფართში, ს/კ ........ მოსამზადებელ სხდომაზე მოსარჩელის წარმომდგენელმაც დაადასტურა, რომ მოსარჩელის ოჯახი იყენებდა კომუნალურ სერვისებს (ბუნებრივი აირი, წყალი, ელექტროენერგია) და იხდიდა მომსახურების გადასახადს. შესაბამისად, მოსარჩელე მხარე 2007 წლიდან უშუალოდ ცხოვრობდა სადავო ფართში და მოსარჩელეს აღნიშნული უძრავის ქონების გაუქირავებით ზიანი, მიუღებელი შემოსავლის სახით, არ მიდგომია.

112. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

113. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

114. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

115. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

116. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

117. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მოპასუხე კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ა.რ–ძის მიერ 2024 წლის 18 ივნისს №22386155686 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. თ.წ–იასა და შპს „ა.ბ–ის“ საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „ა.ბ–ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №2.........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ა.რ–ძის მიერ 2024 წლის 18 ივნისს №22386155686 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლ. მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

გიზო უბილავა