საქმე №ას-1364-2023 13 ივნისი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი, გოჩა ჯეირანაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ „ქონების მართვის სააგენტო“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ.რ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 2 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საქმის სააპელაციო სასამართლოსთვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ „ქონების მართვის სააგენტომ“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ვ.რ–ძის მიმართ საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოში“ 2018 წლის 5 ივნისს გამართულ აუქციონზე გამარჯვებულად გამოვლინდა ვ.რ–ძე და სარგებლობის უფლებით გადაეცა ქალაქ მუნიციპალიტეტის საკუთრებად რეგისტრირებული შემდეგი უძრავი ქონებები: N............; N............, N............, N............, N............, N............. N............, N............, N............, N............, N............, N............და N............

2.2. აღნიშნული ხელშეკრულებებით სარგებლობის მოქმედების ვადა განისაზღვრა 3 წლით; თითოეულ უძრავ ქონებაზე ხელშეკრულებით განსაზღვრული საიჯარო ქირა მოიჯარეს უნდა გადაეხადა სამ თვეში ერთხელ, არაუგვიანეს სამთვიანი პერიოდის გასვლის უკანასკნელი დღისა. გადახდის ვადა აითვლებოდა ხელშეკრულების ხელმოწერის დღიდან.

2.3. ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ ქირის გადაუხდელობის ან გადახდის ვადის გადაცილების შემთხვევაში პირგასამტეხლოს დარიცხვის წესზე. ასეთ შემთხვევაში მოსარგებლეს დაეკისრება პირგასამტეხლო საიჯარო ქირის სრულ დაფარვამდე, 0.1% (5 ლარის ოდენობით) ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

2.4. ვ.რ–ძემ ყველა ხელშეკრულებაზე იდენტურად გადაიხადა სარგებლობის საფასური შემდეგი ოდენობით: 2018 წლის 26 ივნისს - 480 ლარი; 2018 წლის 19 ნოემბერს - 150 ლარი და 2018 წლის 31 დეკემბერს - 70 ლარი.

2.5. ხელშეკრულებით განსაზღვრული პირობების დარღვევის შესახებ მხარეს გაეგზავნა გაფრთხილებები. ვ.რ–ძემ 2020 წლის 18 თებერვლის N19/01/2005058-61 განცხადებით მომართა სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოს“ და ითხოვა ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებების შეწყვეტა.

2.6. სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოს“ 2020 წლის 28 მაისს მიღებული იქნა N19/01/2005058-61 Nბ61.01201497 ბრძანება ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებების შეწყვეტის შესახებ. სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოს“ საინვესტიციო პროექტების მართვისა და ხელშეკრულებების მონიტორინგის სამმართველოს 2021 წლის 23 მარტის N61 01210823416 და ასევე 2021 წლის 13 თებერვლის N61-01210342434 წერილების თანახმად, ვ.რ–ძეს 2020 წლის 19 თებერვლის მდგომარეობით ეკისრება საიჯარო ქირის - 115 334.93 ლარის და პირგასამტეხლოს - 43 137.24 ლარის გადახდა. 2020 წლის 20 თებერვლიდან მოიჯარეს ასევე ეკისრება მზარდი პირგასამტეხლო საიჯარო ქირის სრულ დაფარვამდე, 0.1% (5 ლარის ოდენობით) ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხავი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3.2. მოპასუხის აზრით, მოსარჩელე ხელშეკრულების შეწყვეტის მომენტად მიიჩნევს 2020 წლის 19 თებერვალს, მაშინ როცა შეწყვეტა უნდა მომხდარიყო 2018 წლის 17 სექტემბრის წერილიდან 10 დღის გასვლის შემდეგ.

3.3. მოპასუხის განმარტებით, შექმნილი პრობლემების გამო მოითხოვა იჯარის გადასახადის გადავადება, რაზედაც მიიღო უარი. სააგენტოს თანამშრომელმა განუმარტა, რომ თუკი ის არ გადაიხდიდა თანხას, ხელშეკრულება ავტომატურად შეწყდებოდა. ამ განმარტების საფუძველზე მოპასუხემ ხელშეკრულება 2018 წლის ოქტომბრიდან შეწყვეტილად მიიჩნია.

3.4. მოპასუხეს არაკეთილსინდისიერ ქმედებად მიაჩნდა მოვალისათვის პირგასამტეხლოს დარიცხვა ვადაგადაცილებული დღისათვის 0.1%-ის ოდენობით. ამასთან, შესაგებელში შედავებულია დარიცხული პირგასამტეხლოს ოდენობის გონივრულობაც.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოს“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ვ.რ–ძეს, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოს“ სასარგებლოდ, დაეკისრა საიჯარო ქირის - 47 851ლარის გადახდა. ვ.რ–ძეს, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოს“ სასარგებლოდ დაეკისრა, პირგასამტეხლოს - 1 124.1 ლარის გადახდა.

4.2. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მოდავე მხარემ. სსიპ „ქონების მართვის სააგენტომ“ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება ხოლო, ვ.რ–ძემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 2 ივნისის განჩინებით, მოდავე მხარეთა სააპელაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

5.2. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა მასზედ, რომ ვ.რ–ძემ დაარღვია მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული თანხის გადახდის ვალდებულება, რაც მისთვის ქირისა და პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი იყო, თუმცა არ გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში გაკეთებული ის სამართლებრივი დასკვნები, რომლებიც მიემართებოდა ვალდებულების დარღვევისა და ხელშეკრულების შეწყვეტის პერიოდის განსაზღვრას, ასევე, მათი (როგორც საიჯარო თანხის, ასევე, პირგასამტეხლოს) მოცულობის დადგენას.

5.3. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ პირველმა ინსტანციის სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა საქმის მასალებში წარმოდგენილ წერილობით მტკიცებულებებს (ხელშეკრულებები, მიმოწერები, ცხრილები...), ამასთან, არასწორად განმარტა ხელშეკრულებების 4.4. პუნქტი, რამაც პირგასამტეხლოს ნაწილში, დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების მიღება გამოიწვია. ამასთან, მესამე სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში, რომლითაც მოსარჩელე მოითხოვდა მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა პირგასამტეხლო - 2020 წლის 20 თებერვლიდან საიჯარო ქირის სრულ დაფარვამდე, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, გადასახდელი თანხის 0.1%-ის, მაგრამ არანაკლებ 5 ლარის ოდენობით, მოთხოვნის ამ ნაწილზე მსჯელობას, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება საერთოდ არ შეიცავდა, რაც პალატის აზრით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი უნდა გამხდარიყო.

5.4. ამასთან, პალატამ დასძინა, რომ იმისათვის, რათა დავალიანების ზუსტი ოდენობის დასადგენად მნიშვნელოვანია განსაზღვრულიყო, როდის უნდა შეწყვეტილიყო ხელშეკრულება ან/და როდის შეწყდა იგი. ამ გარემოების დადგენისას, პირველმა ინსტანციის სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა ე.წ. „კეთილსინდისიერი კონტრაჰენტის“ ქცევის სტანდარტით და არასწორად მიიჩნია, რომ მას 31.03.2019 წ. უნდა შეეწყვიტა ხელშეკრულებები, რათა ეზრუნა მოვალის ქონებრივ მდგომარეობაზე და წინასწარი შეცნობით, კრედიტორის უმოქმედობას ხელოვნურად არ გაეზარდა დავალიანების არსებობა. პალატის აზრით, ხელშეკრულების შეწყვეტის უფლება კრედიტორის დისკრეციულ უფლებამოსილებას წარმოადგენდა და მის ვალდებულებად ვერ იქნებოდა განხილული, რაც აპრიორი, ვერ გახდებოდა სასამართლოს მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღის განსაზღვრის კრიტერიუმი.

5.5. გარდა ზემოაღნიშნულისა, პალატამ მიუთითა, რომ არასწორი იყო სასამართლოს შეფასება პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში, როდესაც მან გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლი და მის საფუძველზე დაადგინა, რომ ხელშეკრულების 4.4 მუხლით ადგილი ჰქონდა ორმაგი პირგასამტეხლოს დარიცხვას. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა სასამართლოს ზემოაღნიშნულ დასკვნა და მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება არ შეიცავდა ბუნდოვან, ორაზროვან ან ურთიერთგამომრიცხავ პირობებს. საიჯარო ხელშეკრულების მე-4 მუხლის 4.4 პუნქტით, სარგებლობის ქირის გადაუხდელობის ან გადახდის ვადის დარღვევის შემთხვევაში პირგასამტეხლო განსაზღვრული იყო გადასახდელი თანხის 0.1%-ის, მაგრამ არანაკლებ 5 ლარისა, დარღვევის დღიდან, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევის გამო პირგასამტეხლოს აღნიშნული ოდენობა გათვალისწინებული იყო ასევე, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ზემოაღნიშნული წესის მე-11 მუხლითაც. შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ გადასახდელი თანხის 0.1%-ი ნაკლები იქნებოდა 5 ლარზე, ამ შემთხვევაში მხარეს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე დაეკისრებოდა 5 ლარი. ხოლო, იმ შემთხვევაში, თუ მოიჯარის მიერ გადასახდელი თანხა მეტი აღმოჩნდებოდა 5 ლარზე, მას ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე დაეკისრებოდა გადასახდელი თანხის 0.1%. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატის დასკვნით, ადგილი არ ჰქონდა ხელშეკრულების დანაწესის სხვადასხვაგვარად აღქმას.

5.6. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაპყრო დაანგარიშების ცხრილსაც, სადაც მითითებულია, რომ საიჯარო ქირის პირველი გადაუხდელობის შემთხვევაში მხარეს დაერიცხა პირგასამტეხლო 5 ლარის ოდენობით, გამომდინარე იქიდან, რომ მოიჯარის მიერ გადასახდელი თანხა 0.1%-ზე ნაკლებს წარმოადგენდა. ხოლო, ყოველი მომდევნო პერიოდისთვის ხელშეკრულების შეწყვეტამდე მხარეს დაეკისრა გადასახდელი თანხის 0.1%-ი, ხელშეკრულების შესაბამისად. აღნიშნულის შესაბამისად, პალატამ მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქალაქო სასამართლოს, საქმის ხელახლა განხილვისას, სათანადოდ უნდა შეეფასებინა დაანგარიშების ცხრილში მითითებული მონაცემები.

5.7. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სსიპ "ქონების მართვის სააგენტოს" ეთქვა უარი მოპასუხისთვის მზარდი პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ (მესამე სასარჩელო მოთხოვნა), თუმცა აღნიშნულ ნაწილში, სასამართლოს გადაწყვეტილება არ შეიცავდა სათანადო დასაბუთებას, რაც კიდევ ერთხელ მიუთითებდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობაზე.

5.8. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ "ქონების მართვის სააგენტომ", რომლითაც ითხოვს, გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმებასა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორი მოიხმობს გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებულ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიიჩნევს, რომ ხელშეკრულების დადების ფაქტი, მოპასუხის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების დარღვევა, პირგასამტეხლოზე შეთანხმების არსებობა, სააპელაციო პალატას შესაძლებლობას აძლევდა თავად ემსჯელა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილების შესაძლებლობაზე.

6.2. კასატორი მიიჩნევს, რომ სახელშეკრულებო დანაწესები არ ითვალისწინებდა კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილების შემთხვევაში ხელშეკრულების შეწყვეტის ვალდებულებას, ამიტომ, ხელშეკრულებები შეწყდა მას შემდეგ, რაც მხარემ ამგვარი მოთხოვნა წაუყენა მოსარჩელეს.

6.3. კასატორის მტკიცებით, მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებებით მიღწეული შეთანხმება პირგასამტეხლოს ოდენობასთან დაკავშირებით არის ლეგიტიმური და არ ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 417-ე და 420-ე მუხლების არსს. მოპასუხისთვის ცნობილი იყო საიჯარო ქირის საფასური და მისი გადაუხდელობის შედეგები. შესაბამისად, მას ჰქონდა რეალური შესაძლებლობა განესაზღვრა ქირის დროულად გადაუხდელობის შემთხვევაში დარიცხული პირგასამტეხლოს ოდენობა. კასატორის აზრით, პირგასამტეხლო არის კრედიტორისთვის ერთგვარი გარანტია, რათა მოვალემ კეთილსინდისიერად შეასრულოს სახელშეკრულებო პირობები.

6.4. კასატორი დაუსაბუთებლად მიიჩნევს სასამართლოს მიერ მოპასუხისთვის მზარდი პირგასამტეხლოს დაკისრებაზე უარის თქმასაც, რომელიც გარიგების მიხედვით, ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდგომ, ვალდებულების სრულად შესრულებამდე უნდა დაკისრებოდა მხარეს.

6.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2023 წლის 6 ნოემბრის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოს“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

6.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2025 წლის 20 მაისის განჩინებით, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოს“, საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

7. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა ნაწილობრივ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

9. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია სწორად დაუბრუნა თუ არა სააპელაციო პალატამ საქმე პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

10. საკასაციო პალატა პირველ რიგში განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლებს განსაზღვრავს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუკი ადგილი აქვს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს (გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძვლები), სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილი სააპელაციო სასამართლოს შესაძლებლობას აძლევს, არ გადააგზავნოს საქმე უკან და თვითონ გადაწყვიტოს იგი. ამრიგად, აღნიშნული მუხლი, ერთი მხრივ, უთითებს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის დაბრუნების საფუძვლებზე, ხოლო, მეორე მხრივ, სასამართლოს აძლევს უფლებას, ამ საფუძვლების არსებობისას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სამართლიანი მართლმსაჯულების განხორციელების სტანდარტიდან გამომდინარე, შეაფასოს, რა უფრო მართებულია - მის მიერ გადაწყვეტილების გამოტანა, თუ საქმის ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნება (იხ. სუსგ-ები საქმეებზე: Nას-1234-1175-2014, 23.02.2015წ.; Nას-1167-2019, 22.07.2020წ; Nას-942-2021, 11.03.2022წ; Nას-1147-2021, 31.03.2023წ; N ას-785-2022, 6.04.2023წ; Nას-824-2022, 25.05.2023წ; Nას-1136-2023, 16.112023წ; Nას-1303-2023, 226.01.2024წ.).

11. სააპელაციო პალატის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოსთვის საქმის უკან დაბრუნების მართებულობის შეფასებისას, სასამართლომ, უპირველეს ყოვლისა, უნდა გაითვალისწინოს: 1) რა პროცესუალური გარემოებები მიუთითებენ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის უკან დაბრუნებაზე; 2) ამ გარემოებების გათვალისწინებით, რამდენად მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება და 3) ხომ არ გამოიწვევს ეს საქმის უსაფუძვლოდ გაჭიანურებას (იხ. სუსგ-ები საქმებზე: №ას-1118-1145-2011, 10.01.2012წ; №ას-1234-1175-2014, 23.02.2015წ; №ას-209-196-2015, 30.07.2015წ; №ას-825-791-2016, 12.06.2017წ; №ას-8-2023, 25.05.2023წ.).

12. როგორც უკვე აღინიშნა, საპროცესო კოდექსის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება და არ დააბრუნოს საქმე უკან, როდესაც არ არსებობს მისი იურისდიქციიდან გამომდინარე შეზღუდვები და მხარეთა პროცესუალური უფლებრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით საქმის უკან დაბრუნების აუცილებლობა (იხ. სუსგ-ები საქმეებზე: №ას-1118-1145-2011, 10.01.2012წ.; №ას-173-2021, 31.01.2021წ). აღნიშნოს მოითხოვს, აგრეთვე, რაციონალური მართლმსაჯულებისა და პროცესუალური ეკონომიის პრინციპები, რომლებიც გულისხმობს, რომ სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად, ასევე, საქმის არსებითად განმხილველი, ფაქტობრივი გარემოებების დამდეგნი სასამართლოა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმე უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც თვითონ მას რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ან კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, მართლაც მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება მხარეთა შეჯიბრების პრინციპის დასაცავად (იხ. სუსგ-ები საქმეებზე №ას-657-618-2012, 10.12.2012წ.; №ას-1308-1234-2012, 4.02.2013წ.; №ას-1136-2023, 16.11.2023წ).

13. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის თანახმად, ადამიანის ერთ-ერთი ძირითადი უფლებაა და თავის თავში მოიცავს ადამიანის უფლებას მისი საქმე გონივრულ ვადაში, სწრაფად და ეფექტიანად განიხილოს სასამართლომ (Profitis and Others v. Greece, §93; Tierce v. San Marino, §31; Surmeli v. Germany [GC], §129; Capuano v. Italy, §§30-31; Versini v. France, §29), რაც წარმოშობს სახელმწიფოს ვალდებულებას ისე მოაწყოს თავისი სამართლებრივი სისტემა, რომ სასამართლოებმა უზრუნველყონ თითოეული პირის უფლება გონივრულ ვადაში მიაღწიოს საბოლოო გადაწყვეტილებას დავაზე, რომელიც მისი სამოქალაქო უფლებებისა და მოვალეობების განხორციელებას ეხება (Scordino v. Italy (no.1) [GC] §183, Surmeli v. Germany [GC], § 129). თუმცა, ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი მოითხოვს რა, რომ მართლმსაჯულება იყოს სწრაფი და ეფექტიანი, ხაზს უსვამს, რომ ამით არ უნდა დაზარალდეს მართლმსაჯულების სწორად (სათანადოდ) განხორციელების პრინციპი (Von Maltzan and Others v. Germany (dec.) [GC], §132), რომელიც სამართლიანი სასამართლოს უფლების უფრო ზოგადი პრინციპია (სუსგ Nას-1167-2019, 22.07.2020წ.)

14. მოცემულ შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ, სააპელაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებასა და საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას, საფუძვლად დაუდო ის გარემოება, რომ პირველმა ინსტანციის სასამართლომ სათანადო შეფასება არ მისცა საქმის მასალებში წარმოდგენილ წერილობით მტკიცებულებებს (ხელშეკრულებები, მიმოწერები, ცხრილები...), ამასთან, არასწორად განმარტა ხელშეკრულებების 4.4. პუნქტი, რამაც პირგასამტეხლოს ნაწილში, დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების მიღება გამოიწვია. სახელდობრ, სააპელაციო პალატის აზრით, არასწორი იყო სასამართლოს შეფასება პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში, როდესაც მან გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლი და მის საფუძველზე დაადგინა, რომ ხელშეკრულების 4.4. პუნქტით ადგილი ჰქონდა ორმაგი პირგასამტეხლოს დარიცხვას. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა სასამართლოს ზემოაღნიშნულ დასკვნა და მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება არ შეიცავდა ბუნდოვან, ორაზროვან ან ურთიერთგამომრიცხავ პირობებს. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა სასამართლოს არც ის შეფასება, რაც ხელშეკრულების შეწყვეტის კონკრეტული თარიღის განსაზღვრას უკავშირდებოდა, რაც რა თქმა უნდა, უმნიშვნელოვანესი იყო დავალიანების სრული მოცულობის გამოსათვლელად. ქვემდგომი ინსტანციისთვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას ასევე, საფუძვლად დაედო ის გარემოებაც, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მესამე სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში, რომლითაც მოსარჩელე მოითხოვდა მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაკისრებოდა პირგასამტეხლო - 2020 წლის 20 თებერვლიდან საიჯარო ქირის სრულ დაფარვამდე, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, გადასახდელი თანხის 0.1%-ის, მაგრამ არანაკლებ 5 ლარის ოდენობით, საერთოდ არ შეიცავდა მსჯელობას, რაც პალატის აზრით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი უნდა გამხდარიყო.

15. სააპელაციო პალატის მიერ მითითებული ზემოაღნიშნული არგუმენტების ფარგლებში, საკასაციო პალატა პირველ რიგში ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ განჩინება არ შეიცავს მითითებას, თუ პირველმა ინსტანციის სასამართლომ კონკრეტულად რომელ მტკიცებულებებს არ მისცა სათანადო შეფასება, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებში ნათლადაა მითითებული საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებები. გარდა ამისა, გასაჩივრებული განჩინება ფაქტობრივად დასაბუთებულია პირგასამტეხლოს დაკისრებისა და მისი ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში, შეფასებულია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის გამოყენების მართებულობა და ყურადღება გამახვილებულია მხარეთა შორის სადავოდ გამხდარ დაანგარიშების ცხრილზეც, რომლის შესწავლა და მასში მითითებული თანხების დაანგარიშების ვალდებულებაც სააპელაციო პალატამ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადააკისრა. საკასაციო პალატა, სააპელაციო საჩივრის მოტივების გათვალისწინებით, მიიჩნევს, რომ არა პირველი ინსტანციის სასამართლოს, არამედ სააპელაციო პალატას თავად უნდა გამოეკვლია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და თავადვე უნდა მიეცა მათთვის სამართლებრივი შეფასება. ნიშანდობლივია, რომ სააპელაციო სასამართლო წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოსაც და შეუძლია ახლებურად დაადგინოს ფაქტები, ასევე არ გაიზიაროს ქვედა ინსტანციის მიერ მტკიცებულებათა გამოკვლევისა და შეფასების შედეგები. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს ჰქონდა სრული შესაძლებლობა, თავად გამოეკვლია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და შემდგომ, საერთო სურათის, ფაქტებისა და გარემოებების ერთობლიობის საფუძველზე დაედგინა მოთხოვნის წარმოშობისა და მისი განხორციელების სამართლებრივი ფარგლები (№ას-1015-2023, 26 აპრილი, 2024 წელი თბილისი).

16. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატის მიერ მითითებული არც არცერთი ზემოაღნიშნული არგუმენტი არ ასახავს იმგვარ სამართლებრივ სურათს, რა დროსაც გამართლებული იქნებოდა საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნება. მაგალითად პალატას არ მიუთითებია მოცემულ შემთხვევაში, არსებობს თუ არა ახალი მტკიცებულებების წარდგენის კანონით გათვალისწინებული რომელიმე შემთხვევა, ასევე გასაჩივრებული განჩინება არ შეიცავს რაიმე მითითებას იმის შესახებ, შეეზღუდა თუ არა მოსარჩელეს ახალი მტკიცებულებების წარდგენის შესაძლებლობა პირველი ინსტანციის სასამართლოში, რაც შესაძლებელია საქმის პირველ ინსტანციაში დაბრუნების ლეგიტიმური საფუძველი გამხდარიყო. საკასაციო პალატის აზრით, აღნიშნული ეწინააღმდეგება რაციონალური მართლმსაჯულებისა და პროცესუალური ეკონომიის პრინციპებს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ნამდვილ აზრს, რითაც შებოჭილია სააპელაციო სასამართლო.

17. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო საქმეზე გადაწყვეტილებას თვითონ მიიღებს, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძვლები.

18. იმ პირობებში, როცა სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოება, ამასთან, არ შეუფასებია საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით გათვალისწინებულ შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

19. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ „ქონების მართვის სააგენტოს“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 2 ივნისის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გოჩა ჯეირანაშვილი