22 მაისი, 2025 წელი,

საქმე №ას-419 -2024 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ა.ა–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „ა...“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ა.ა–ძე (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი ან მეიჯარე) ასაჩივრებდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 თებერვლის განჩინებას თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 28 იანვრის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე, რომლითაც ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შპს „ა...-ის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე) წინააღმდეგ აღძრული მოთხოვნა უარყოფილ იქნა. კასატორის აზრით, მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით, განჩინება არ არის დასაბუთებული, სახელდობრ:

1.1. კასატორის მტკიცებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად 2018 წლის 20 აგვისტოს მოსარჩელეს, შპს „გ-ს“ და გ.კ–ძეს შორის იჯარის ხელშეკრულებების შეწყვეტის ფაქტი და შეწყვეტის მიზეზად მოპასუხის მიერ წარმოებული სადემონტაჟო სამუშაოები.

1.2. გარდა ამისა, კასატორის მითითებით, არასწორად დადგინდა, რომ მოპასუხეს სამშენებლო სამუშაოები კანონის მოთხოვნათა დარღვევით არ უწარმოებია და კასატორისთვის - 67 500 აშშ დოლარის ზიანი არ მიუყენებია.

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 15 აგვისტოს განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

3. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

4. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

4.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

4.2. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

4.3. მოსარჩელესა და შპს „გ-ს“ (დირექტორი გ.კ–ძე) (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც 1-ლი მოიჯარე) შორის 2018 წლის 11 აპრილს იჯარის ხელშეკრულება (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც 1-ლი იჯარის ხელშეკრულება) დაიდო. შეთანხმების მიხედვით, მოიჯარეს სამეწარმეო საქმიანობისთვის იჯარით, დროებით სარგებლობაში გადაეცა თბილისში, ....... მდებარე უძრავი ქონება, ს/კ-ით #........... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც 1-ლი საიჯარო უძრავი ქონება), ყოველთვიური ქირა - 500 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს შეადგენდა, რომელიც თვის ბოლოს უნდა გადახდილიყო, შესაბამისად, შეთანხმებულ ვადაში (01.06.2018-31.07.2021წწ), მოსარჩელეს - 19 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი უნდა მიეღო. შეთანხმება 2018 წლის 1 ივნისიდან შევიდა ძალაში და 2021 წლის 31 ივლისამდე მოქმედებდა.

საიჯარო ფართზე განსახორციელებელ სამეწარმეო საქმიანობაში - დასასვენებელი და საკვები ობიექტების მოწყობა-ოპერირება იგულისხმებოდა (იხ. შეთანხმება).

4.4. მოსარჩელესა და გ.კ–ძეს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოიჯარე) შორის 2018 წლის 11 აპრილს იჯარის ხელშეკრულება (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე იჯარის ხელშეკრულება) გაფორმდა. შეთანხმების მიხედვით, მოიჯარეს სამეწარმეო საქმიანობისთვის იჯარით, დროებით სარგებლობაში გადაეცა თბილისში, ......... მდებარე უძრავი ქონება, ს/კ-ით #.......... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც საიჯარო უძრავი ქონება), ყოველთვიური ქირა - 1 300 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს შეადგენდა, რომელიც თვის ბოლოს უნდა გადახდილიყო. შესაბამისად, შეთანხმებულ ვადაში (01.06.2018-31.07.2021წწ), მოსარჩელეს - 49 400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი უნდა მიეღო. შეთანხმება 2018 წლის 1 ივნისიდან შევიდა ძალაში და 2021 წლის 31 ივლისის ჩათვლით მოქმედებდა.

4.5. იჯარის ხელშეკრულების მიზნისა და მოიჯარის მოტივაციისთვის - საიჯარო ფართში ღია ტიპის კაფე-ბარის მოწყობისთვის აუცილებელი დეკორატიული ბაღის არსებობა წარმოადგენდა.

4.6. დეკორატიული ბაღი მოსარჩელეს არ ეკუთვნოდა.

4.7. იჯარის ხელშეკრულების გაფორმებიდან მოკლე პერიოდში, კერძოდ, ივლისში, დეკორატიული ბაღის თავზე მაღალი ძაბვის ელექტროსადენი გაიყვანეს, რამაც საიჯარო ფართის კომერციული მიზნებისათვის გამოყენება შეუძლებელი გახადა და იჯარის ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის საფუძველი წარმოშვა.

4.8. მოიჯარეებმა 2018 წლის 4 ივნისს საიჯარო თანხის ნაწილი - 900 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 2226.15 ლარი, გადაიხადეს.

4.9. მოიჯარეებს 2018 წლის 4 ივნისის შემდგომ დადგენილი ქირა არ გადაუხდიათ.

4.10. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2018 წლის 7 ივნისის ბრძანებით, მოპასუხემ შენობა-ნაგებობის დემონტაჟის თანხმობა მოიპოვა. არქიტექტურის სამსახურის ბრძანებით, დემონტაჟის ვადა - 2018 წლის 7 ივნისიდან 2018 წლის 7 ნოემბრის ჩათლით განისაზღვრა.

4.11. მითითებული ბრძანების თანახმად, ამავე ბრძანებით განსაზღვრული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე - მოპასუხეა.

4.12. 2018 წლის 24 ივლისს, მოიჯარემ მოსარჩელეს ელექტრონულ ფოსტაზე შემდეგი შინაარსის წერილი გაუგზავნა - „როგორც უკვე ადრე გითხარი, გარემოების ცვლილების შედეგად, რომელიც გამოწვეულია ....... ქუჩა #26-ის სახლის დემონტაჟის და ელექტროობის ბაღის თავზე გაყვანით, მე განვიხილავ იჯარის გაუქმებას. ასევე მინდა ავღნიშნო, რომ იჯარის გაუქმებით, მე ვზარალდები, რადგან ......... ქუჩა #24-ში დაწყებული მქონდა სამუშაოები, რომლის ღირებულება - 10 000 ლარამდეა და ამ პროექტისთვის ავიღე ბანკის ვალი, რომელსაც უკვე ვიხდი“.

4.13. მოსარჩელემ 2018 წლის 14 აგვისტოს თბილისის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურს მიმართა, მომიჯნავედ არსებულ მიწის ნაკვეთზე მდებარე შენობა-ნაგებობის კანონით გათვალისწინებული უსაფრთხოების ნორმების დაცვის გარეშე სადემონტაჟო სამუშაოების წარმოების აღკვეთის მოთხოვნით.

4.14. 2019 წლის 14 სექტემბრის საპასუხო წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ დამკვეთს მიეცა გაფრთხილება - ობიექტის სადემონტაჟო სამუშაოების წარმოებისას დაეცვა უსაფრთხოების ნორმები.

4.15. საპატრულო პოლიციის 2018 წლის 14 აგვისტოს რეაგირების ოქმის მიხედვით, ადგილზე მისვლისას დახვდათ ნ.დ–ია, რომელმაც განაცხადა, რომ თბილისში, ......... ქუჩა #24-ში მდებარე კუთვნილი ოფისის გვერდით, ......... ქუჩა #26-ში, ძველი შენობის დემონტაჟი მიმდინარეობდა, უსაფრთხოების ზომების დაუცველობის გამო კი, ნაშალი ბეტონის ნატეხები მისი ოფისის ტერიტორიაზე ხვდებოდა, საფრთხე ექმნებოდათ მოქალაქეებს, ბინძურდებოდა და ნაგვიანდებოდა ტერიტორია.

4.16. 2018 წლის 14 აგვისტოს მიმართვის პასუხად, თბილისის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა იმავე წლის 14 სექტემბერს მოსარჩელეს აცნობა, რომ სპეციალისტებმა ობიექტი ადგილზე შეამოწმეს და მშენებლებს სადემონტაჟო სამუშაოების წარმოებისას უსაფრთხოების ნორმების დაცვაზე გაფრთხილება მიეცათ, კერძოდ, დემონტაჟისას ობიექტი დაენამათ პერიმეტრზე მტვრის გადმოფრქვევის თავიდან ასაცილებლად. ობიექტზე და მის პერიმეტრზე დამატებით დამცავი ფარდები და დროებითი საამშენებლო ღობე მოეწყოთ. მოსარჩელეს ასევე ეცნობა, რომ როგორც სადემონტაჟო სამუშაოებისას, ისე მშენებლობის დაწყებისას, ობიექტის ინსპექტირება მოხდებოდა.

4.17. მოიჯარეებმა 2018 წლის 28 ივლისის წერილით, 2018 წლის 20 აგვისტოდან იჯარის ხელშეკრულებები ცალმხრივად შეწყვიტეს. წერილში აღნიშნულია, რომ შეთანხმების ცალმხრივად შეწყვეტა თბილისში, ......... ქუჩა #26-ში მდებარე შენობა-ნაგებობების უსაფრთხოების ნორმების დარღვევით წარმოებული სადემონტაჟო სამუშაოების განხორციელებასან იყო დაკავშირებული, რომელთა წარმოება საფრთხეს უქმნიდა ადამიანთა სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას, რაც საიჯარო ქონების გამოყენების შესაძლებლობას გამორიცხავდა; აღნიშნული წერილის მოსარჩელისთვის გაგზავნას მოიჯარე უარყოფდა და აღნიშნავდა, რომ მოსარჩელეს ელექტრონულ ფოსტაზე ერთჯერადად, იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტიდან ერთი თვის შემდგომ - 2018 წლის 24 ივლისს მისწერა და სხა სახის კომუნიკაცია, მასთან აღარ ჰქონია.

5. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უსაფუძვლობა, სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება), 411-ე (ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო) და 412-ე (ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინსწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს) მუხლების ფაქტობრივი წინაპირობების არარსებობამ განაპირობა.

6. კანონით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე.

განსხვავებით სახელშეკრულებო ვალდებულებისგან, რომელიც წარმოიშობა პირის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობიდან, დელიქტური ვალდებულება არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა კატეგორიას მიეკუთვნება და მისი წარმოშობისათვის უნდა არსებობდეს: ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი შედეგსა და ქმედებას შორის. აღნიშნული წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, პირს (ზიანის მიმყენებელს) უნდა დაეკისროს, დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურება, შესაბამისად, დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება, სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო უტყუარი მტკიცებულებების წარდგენის გზით ამტკიცოს, რომ არსებობს სამივე ზემოაღნიშნული წინაპირობა.

7. საკასაციო სასამართლოს არაერთი განმარტებით, კანონით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი წინაპირობების განხორციელებაზე.

თავისთავად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებაა, რომლის სტრუქტურულ ელემენტს წარმოადგენს მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალი.

შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია, გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და შედეგს შორის, ანუ მოვალის მოქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო, არამედ ზიანი უნდა იყოს ამ ქმედებით გამოწვეული უშუალო შედეგი. ამდენად, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები უნდა შეესაბამებოდეს აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ კონსტრუქციას. თუნდაც ერთ-ერთი ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას (შდრ. სუსგ № ას-809-776-2016, 04.04.2017).

8. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე სადავოდ ხდის ზიანის ანაზღაურებაზე საკუთარი პასუხისმგებლობის საკითხს და აცხადებს, რომ უშუალოდ მის მიერ კანონით დადგენილი ნორმების დაცვით, განხორციელებული სადემონტაჟო სამუშაოების შედეგად იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ წარდგენილა.

9. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელისა და მოპასუხის სტადიებზე წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლივად შესწავლისა და გაანალიზების გზით დასაბუთებული და კანონიერი განჩინება მიიღო, რომლის საკასაციო წესით გასაჩივრებისას მოპასუხემ ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები, ვერ გააქარწყლა ისინი დასაბუთებული საკასაციო შედავებით.

ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს სამართლით მოწესრიგებული ურთიერთობებიდან მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

9.1. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და გაანალიზების საფუძველზე გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია, მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მართებული გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

9.2. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმისწარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ გადაწყვეტილებას. მხარეებს შეუძლიათ საქმისწარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია, უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

9.3. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის, ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

9.4. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, მხარეები სრულიად თავისუფალი არიან, მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებს ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებიც უშუალოდ უკავშირდება დავას.

9.5. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურსამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ.

ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და, პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის წარმომშობი ყველა გარემოება, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, „სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა“, თბ., 2003, გვ.64).

10. განსახილველ შემთხვევაში, იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტასა და შენობა-ნაგებობების სადემონტაჟო სამუშაოებს შორის მიზეზობრივი კავშირის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს/კასატორს ეკისრებოდა. მან კი, ვერ შეძლო დაკისრებული მტკიცების ტვირთის წარმატებული რეალიზება, საქმეში სათანადო მტკიცებულებების არარსებობის გამო და ამ ნაწილში იგი მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი განმარტებით შემოიფარგლა.

აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ კი, სასამართლოში მოპასუხის შუამდგომლობით დაკითხულმა მოწმემ/მოიჯარემ, რომელიც ორივე იჯარის ხელშეკრულების მხარეა, ცალსახად და ერთმნიშვნელოვნად დაადასტურა, საიჯარო ფართის ეზოს (გამწვანებული ბაღის) თავზე მაღალი ძაბვის ელექტროსადენის გაყვანის გამო, იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის ფაქტი, კერძოდ, მოწმის განმარტებით, საიჯარო ფართის მომიჯნავედ მდებარე შენობა-ნაგებობების სადემონტაჟო სამუშაოების თაობაზე მისთვის ცნობილი იყო, თუმცა აღნიშნული ხელისშემშლელი გარემოება არ ყოფილა.

იჯარის ხელშეკრულების მიზნისა და მოიჯარის სურვილისთვის - საიჯარო ფართში ღია ტიპის კაფე-ბარი მოეწყო, გადამწყვეტი ფაქტორი დეკორატიული ბაღის არსებობა წარმოადგენდა, რომელიც მოსარჩელის განმარტებით მისი საკუთრება იყო, თუმცა ასე არ აღმოჩნდა. იჯარის ხელშეკრულების გაფორმებიდან მალევე, კერძოდ, ივლისში, დეკორატიული ბაღის თავზე მაღალი ძაბვის ელექტროსადენი გაიყვანეს, რამაც საიჯარო ფართის კომერციული მიზნებისათვის გამოყენება შეუძლებელი გახადა (როგორც სამომავლო მომხმარებლებისთვის ისე მისთვის საფრთხეს შეიცავდა) და იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი გახდა.

11. ამასთან, მოწმის/მოიჯარის განმარტებით, მოსარჩელეს ელექტრონულ ფოსტაზე ერთჯერადად, იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტიდან ერთი თვის შემდგომ - 2018 წლის 24 ივლისს მისწერა და, სხა სახის კომუნიკაცია მასთან აღარ ჰქონია (იხ, მოწმე გ.კ–ძის ჩვენება),.

12. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სწორედ მოსარჩელეს ეკისრებოდა მის მიერ მითითებული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენის ტვირთი, რომლითაც სათანადო წესით დაადასტურებდა სასარჩელო მოთხოვნას, შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების უძირითადესი საფუძველი არ არის გამოკვეთილი და სარჩელი მართებულად იქნა უარყოფილი.

13. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

14. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივრები დასაშვები იქნებოდა.

15. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

16. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 6 000 ლარის (საგადასახდო დავალება #23147631903, გადახდის თარიღი 02.08.2024წ), 70% - 4 200 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა.ა–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ა.ა–ძეს (პ/ნ .........) დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 6 000 ლარის (საგადასახდო დავალება #23147631903, გადახდის თარიღი 02.08.2024წ), 70% - 4 200 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

გიზო უბილავა