საქმე №ას-377-2025 30 ივნისი, 2025 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, გიზო უბილავა

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – ნ.ვ–ია, ნ.კ–ი (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ხ.გ–ია (მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში - მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა (ძირითად სარჩელში), უფლებამონაცვლედ ცნობა, თანხის დაბრუნება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ.ვ–ია და ნ.კ–ი (შემდგომ - მოპასუხეები, შეგებებული სარჩელის ავტორები, კასატორები) ასაჩივრებენ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 19 ნოემბრის განჩინებას, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილება მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის შესახებ ხ.გ–იას (შემდგომ - მოსარჩელე) სარჩელის დაკმაყოფილების, ხოლო მოპასუხეთა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე.

2. მოპასუხეები ითხოვენ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებასა და საქმის დაბრუნებას იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად.

3. კასატორთა მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 170-ე, 623-624-ე მუხლები. საკასაციო სასამართლოს დავალებით სააპელაციო პალატაში საქმის განხილვისას დაკითხული მოწმის - მ.ღ–ძის (შემდგომ - გამსესხებელი) განმარტებით, მან სესხის ხელშეკრულება დადო აწ გარდაცვლილი ზ.დ–იას (შემდგომ - ბინის მესაკუთრე) შვილთან საცხოვრებელ სახლში ცხოვრების უფლებით, რაზეც ზეპირად შეთანხმდნენ. დასახელებული თანხა შეადგენდა 9000 აშშ დოლარს. კასატორები შეუთანხმდენენ, რომ მითითებული ოდენობის გადახდის სანაცვლოდ, გამსესხებელი დატოვებდა სადავო ფართს და დაუთმობდა მას მოპასუხეებს. გამსესხებლის თანხმობის შემდეგ, მოპასუხეებმა გადაუხადეს 9000 აშშ დოლარი და დაიკავეს უძრავი ქონება, როგორც მართლზომიერმა მფლობელებმა. მოპასუხეებმა მითითებულ ფართში 6 წლის მანძილზე იცხოვრეს და მოსარჩლის მამკვიდრებელს აღნიშნულზე პრეტენზია არ გამოუთქვამს, რაც ადასტურებს კასატორთა პოზიციას, სადავო ბინის მესაკუთრის ნებართვით დაკავებასთან დაკავშირებით. მათთან ერთად ცხოვრობენ არასრულწლოვანი ბავშვებიც, რომელთაც სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნიათ.

4. ამდენად, კასატორთა მითითებით, მოპასუხეებსა და ბინის მესაკუთრეს შორის სტანდარტული სესხის ხელშეკრულება არ დადებულა, არამედ არსებობდა შეთანხმება - არასტანდარტული გარიგება - მესაკუთრისათვის თანხის გადაცემის სანაცვლოდ, საცხოვრებელი ფართის ფლობისა და სარგებლობის შესახებ. კასატორთა მიერ გადაცემული თანხით მოსარჩელის აწ გარდაცვლილმა დედამ ვალდებულება შეასრულა წინა მოგირავნესთან, რომელთანაც სესხის ხელშეკრულება ჰქონდა გაფორმებული ბინის მესაკუთრის ვაჟს.

5. კასატორებმა მოითხოვეს მოცემული საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვა.

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

7. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

9. ქ. თბილისში, ......... მდებარე №12 ბინა (ს/კ ........), წარმოადგენს მოსარჩელის საკუთრებას. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, უძრავ ნივთზე უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს წარმოადგენს სამკვიდრო მოწმობა. აღნიშნულ ბინას ფლობენ მოპასუხეები, რაც მესაკუთრის ნებას ეწინააღმდეგება.

10. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში მხარემ განმარტა, რომ სადავო ფართს ფლობდა მართლზომიერად, მოსარჩელის დედისა და ძმისათვის შეგებებული სარჩელით სადავოდ გამხდარი თანხის გადაცემის სანაცვლოდ, სადავო საცხოვრებელში ცხოვრების უფლების მოპოვების გამო.

11. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს მოპასუხეთა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების მიმართ, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი და ძალაში დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ნივთი გამოთხოვილ იქნა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მესაკუთრეს. ამასთან, მოპასუხეებს უარი ეთქვათ შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე, რომლითაც ისინი ითხოვდნენ სადავო ფართის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ, მოსარჩელისათვის 9000 აშშ დოლარის გადახდას, რადგან მოსარჩელის ძმასთან და დედასთან დადებული ჰქონდათ სესხის ხელშეკრულება. ასევე, მოსარჩელის ბინის მესაკუთრის მემკვიდრედ ცნობას.

13. აღსანიშნავია, რომ მოცემული დავა ერთხელ უკვე გახდა საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი, რა დროსაც გაუქმდა სააპელაციო პალატის განჩინება მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარი თქმის შესახებ და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

14. საკასაციო პალატამ მიზანშეწონილად ჩათვალა, საქმეზე მოწმის სახით გამსესხებლის დაკითხვა, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილია მასთან სანოტარო წესით გაფორმებული სესხის ხელშეკრულება 9000 აშშ დოლარზე 2013 წლის 22 სექტემბრის ჩათვლით ვადით (№111017850. 22.09.2011წ.). 2020 წლის 30 სექტემბრის სხდომის ოქმის მიხედვით, თავად მოსარჩელე მხარე მიუთითებს, რომ მესაკუთრის ვაჟი პატრონობდა დედის საკუთრებად აღრიცხულ ბინას და მან დაუთმო ბინა ჯერ გამსესხებელს, საცხოვრებლად სესხის სანაცვლოდ, ხოლო შემდეგ მოპასუხეებს. გამსესხებლის მიერ ბინის ფლობის შესახებ ბინის მესაკუთრისათვის ცნობილი იყო. მხარეთა განმარტების მიხედვით, გამსესხებელმა დაიბრუნა სესხის თანხა, რის შემდეგაც ბინა გადავიდა მოპასუხეთა მფლობელობაში. ბინაზე მფლობელობის შეწყვეტის სანაცვლოდ, გამსესხებლისათვის სესხის თანხა არც მოსარჩელეს, არც ბინის ყოფილ მესაკუთრეს (დედას) და არც მოსარჩელის ძმას არ გადაუხდია.

15. საკასაციო პალატამ აღნიშნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის ავტორები შინაარსობრივად მიუთითებდნენ მათ და სადავო უძრავი ნივთის პირვანდელ მესაკუთრეს შორის არა მარტივი ფორმის ზეპირი სესხის ხელშეკრულების დადებაზე, არამედ - მათი მხრიდან ბინით სარგებლობის სამართალურთიერთობაში პირვანდელი გამსესხებლის ჩანაცვლებაზე. აღნიშნული სამართალურთიერთობის დასამტკიცებლად კი, სამოქალაქო კოდექსი სპეციალური მტკიცებულების არსებობას არ ითხოვს.

16. სააპელაციო პალატამ საკასაციო სასამართლოს მითითება გაითვალისწინა და საქმის განხილვისას მოწმის სახით დაკითხა გამსესხებელი, რომელმაც განმარტა, რომ მოპასუხეებამდე, სადავო უძრავ ქონებაში ცხოვრობდა, ბინის მესაკუთრის ვაჟთან გაფორმებული სესხის ხელშეკრულების საფუძველზე. მესაკუთრესთან კი, ჰქონდა მხოლოდ სატელეფონო საუბარი, რომელიც შეეხებოდა სახლში განთავსებულ ნივთებს, მათი გაფრთხილებაც სთხოვა მესაკუთრემ. იპოთეკის ხელშეკრულება ვერ გაფორმდა, რადგან მესაკუთრე ცხოვრობდა რაიონში და ვერ ახერხებდა ჩამოსვლას, ხოლო მისი შვილი, როგორც აღინიშნა, არ წარმოადგენდა მესაკუთრეს. მოწმის განმარტებით, მსგავსი ურთიერთობის ფარგლებში ბინაში სხვა პირი ცხოვრობდა. თავად იცხოვრა სამი წლის განმავლობაში, შემდეგ შეიძინა ბინა და უნდა გადასულიყო, ვინაიდან, მოსარჩელის შვილი თანხას ვერ აბრუნებდა, მოხდა ბინის „გადაგირავება“, კერძოდ კი, მისი სესხი დაიფარა მოპასუხეთა მიერ გადახდილი თანხით, შემდეგ როგორ წარიმართა მხარეთა შორის ურთიერთობა მისთვის უცნობია.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში წარმოდგენილია სავინდიკაციო სარჩელი, შესაბამისად, დავის საგანს წარმოადგენს მოპასუხე მხარის უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერება.

18. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი. სავინდიკაციო სარჩელი ეფუძნება იმ მოცემულობას, რომ მესაკუთრეს, რომელსაც ჩამოერთვა მფლობელობა, შეუძლია ნივთი მოითხოვოს მფლობელისაგან, რომელიც არაკეთილსინდისიერად აკავებს მას. საკუთრების უფლებამ ნივთზე სრული ბატონობა უნდა უზრუნველყოს, მათ შორის, ფაქტობრივი ბატონობა - მფლობელობის სახით. ცხადია, მესაკუთრეს სხვა უფლებამოსილებებთან ერთად აქვს მფლობელობის უფლებაც და თუკი მოხდება საკუთრების მფლობელობის ჩამორთმევა, მას შეუძლია არაუფლებამოსილ მფლობელს, სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება (იხ.: თამარ ზარანდია, სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, მეორე შევსებული გამოცემა, 2019წ., გვ. 245).

19. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“ (მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

20. სხვა საქმეზე ევროპული სასამართლო იმეორებს, რომ „საკუთრების ცნებას დამატებითი №1 ოქმის პირველი მუხლის მიხედვით, დამოუკიდებელი მნიშვნელობა აქვს, რომელიც არ შემოიფარგლება ფიზიკური ნივთების ფლობით და ის დამოუკიდებელია ეროვნულ კანონმდებლობაში არსებული ოფიციალური კლასიფიკაციისგან: „საკუთრების“ ცნება არ შემოიფარგლება „არსებული საკუთრებით“, არამედ ის შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, სარჩელების ჩათვლით, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია განაცხადოს, რომ მას გააჩნია საკუთრების უფლებისა ან ქონებრივი ინტერესის ეფექტური გამოყენების გონივრული და „კანონიერი მოლოდინი“ (იხ. იონერილდიზი თურქეთის წინაამდეგ, დიდი პალატა, №48939/99, §124, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2004-XII და პრინცი ჰანს-ადამ II ლიხტენშტეინი გერმანიის წინააღმდეგ; დიდი პალატა, №42527/98, § 83, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2001-VIII).

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

22. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დადგინდება სამივე წინაპირობის არსებობა, შესაძლებელი გახდება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (იხ.: სუსგ №789-2023, 29 სექტემბერი, 2023 წელი; №ას-1005-2013, 03 ოქტომბერი, 2023 წელი; №ას-1004-2023, 03 ოქტომბერი, 2023 წელი; №766-2023, 05 ოქტომბერი, 2023 წელი; №1146-2023, 11 ოქტომბერი, 2023 წელი; №997-2023, 25 ოქტომბერი, 2023 წელი).

23. პირის მართლზომიერ მფლობელად მიჩნევა უნდა ემყარებოდეს ფაქტობრივ საფუძველს და სამართლებრივად ვარგის მტკიცებულებებს. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლი არ შეიძლება განიმარტოს, როგორც პირის უფლების აღიარება, უზრუნველყოფილი იყოს საცხოვრისით (ჩეპმენი გაერთიანებული სამეფოსწინააღმდეგ (Chapma№ v. the U№ited Ki№gdom, განაცხადი №o. 27138/95, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2001 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილების პუნქტი 99) ან როგორც პირის უფლება, იცხოვროს გარკვეულ ადგილას (გარიბი ნიდერლანდების წინააღმდეგ (Garib v. the №etherla№ds), განაცხადი №o. 43494/09, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 6 ნოემბრის გადაწყვეტილების პუნქტი 141).

24. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვინდიკაციური სარჩელის საფუძვლიანობა მოწმდება იმ გარემოებათა შეფასებით, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირის არამართლზომიერ მფლობელობაში (იხ.: სუსგ №ას-1005-2023, 03 ოქტომბერი, 2023 წ.,პ.39; №ას-709-2022, 30 სექტემბერი, 2022 წელი; №ას-284-2025, 7 მაისი, 2025 წელი).

25. საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლზე და სსკ-ის 170-ე მუხლის დანაწესზე, რომლითაც განსაზღვრულია საკუთრების უფლების შინაარსი. „სამართლებრივი სახელმწიფო ეფუძნება ადამიანის, როგორც უმთავრესი ფასეულობის არა მხოლოდ აღიარებას, არამედ რეალურ უზრუნველყოფას ძირითადი უფლებებით სრულყოფილად და ეფექტურად სარგებლობის გარანტიების გზით. ფასეულობათა კონსტიტუციური სისტემა დაფუძნებულია ძირითადი უფლებების პრიორიტეტსა და პატივისცემაზე“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/3/423).

26. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, აღნიშნული დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად ჩათვალა, რომ აპელანტი მხარე სადავო უძრავ ქონებას ფლობს. რაც შეეხება ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების ერთ-ერთ აუცილებელ პირობას, რომ მფლობელს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხეებმა, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლეს თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც სადავო ნივთზე მათი მფლობელობის მართლზომიერება დადასტურდებოდა.

27. საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამასთან, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (იხ.: სუსგ №ას-527-2025, 30 მაისი, 2025 წელი; №ას-1076-2023, 13 ოქტომბერი, 2023 წელი; №ას-759-2023, 24 ივლისი, 2023 წელი; №ას-1578-2020, 26 იანვარი, 2023 წელი; №ას-1437-2020, 24 დეკემბერი, 2020 წელი; №ას-1274-2020, 31 თებერვალი, 2020 წელი).

28. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორებმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ წარმოადგინეს იმ გარემოების საწინააღმდეგოდ, რომ მოსარჩელე უფლებამოსილია, გამოითხოვოს მისი კუთვნილი უძრავი ქონება მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან. საქმის მასალებიდან არ დასტურდება არც მოსარჩელის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენება.

29. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, სავინდიკაციო სარჩელის შემთხვევაში მოპასუხე მხარის არგუმენტი, რომ არა აქვს სხვა საცხოვრისი, არ არის საკმარისი მტკიცებულება საიმისოდ, რომ შეაფერხოს სასარჩელო მოთხოვნის განხორციელება ან საერთოდ გამორიცხოს მისი დაკმაყოფილება (იხ.: სუსგ №ას-17-2024, 07 მარტი, 2024 წელი; №ას-606-2023, 20 ივნისი, 2023 წელი; №ას-369-2023, 13 ივნისი, 2023 წელი; №ას-48-2023, 23.02.2023 წელი; №ას-709-2022, 30 სექტემბერი, 2022 წელი; №ას-870-2021, 6 ივლისი, 2022 წელი; №ას-509-2020, 31 ივლისი, 2022 წელი; №ას-1326-2021, 13 აპრილი, 2022 წელი; №ას-5-2022, 28 მარტი, 2022 წელი; №ას-1377-2021, 23 მარტი, 2022 წელი).

30. რაც შეეხება მოპასუხეთა ოჯახში მცხოვრებ არასრულწლოვანთა გამოსახლებას, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად მიუთითა მოცემულ საკითხზე არსებულ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, კერძოდ, არასრულწლოვანთა საუკეთესო ინტერესების გათვალისწინებასა და დაცვას უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება, თუმცა აღსანიშნავია, რომ „ბავშვის უფლებების შესახებ“ 1989 წლის 20 ნოემბრის კონვენციის 27-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მშობელს (მშობლებს) ან ბავშვის აღმზრდელ სხვა პირებს აკისრიათ ძირითადი პასუხისმგებლობა იმისათვის, რომ თავიანთი შესაძლებლობებისა და ფინანსური საშუალებების ფარგლებში უზრუნველყონ ბავშვის განვითარებისათვის საჭირო ცხოვრების პირობები. ანალოგიური შინაარსისაა სსკ-ის 1198-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის შესაბამისად, მშობლები უფლებამოსილი და ვალდებული არიან, აღზარდონ თავიანთი შვილები, იზრუნონ მათი ფიზიკური, გონებრივი, სულიერი და სოციალური განვითარებისათვის, აღზარდონ ისინი საზოგადოების ღირსეულ წევრებად, მათი ინტერესების უპირატესი გათვალისწინებით. ზემოაღნიშნული ნორმების ანალიზიდან გამომდინარე, მშობლები საკუთარი არასრულწლოვანი შვილების კანონიერი წარმომადგენელები არიან და უშუალოდ მათ, როგორც კანონიერ წარმომადგენლებს, ევალებათ შვილის ინტერესების ჯეროვანი დაცვა, ამრიგად, მითითება, რომ სადავო ქონება ერთადერთი საცხოვრისია და სხვა თავშესაფარი არ გააჩნიათ, ვერ მიიჩნევა იმგვარ შედავებად, რაც სადავო ქონებაზე მართლზომიერ მფლობელობას გაამართლებდა და გამორიცხავდა ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას (იხ.: სუსგ №ას-1016-2018, 30 ნოემბერი, 2018 წელი; №ას-37-2025, 27 თებერვალი, 2025 წელი).

31. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას და, შესაბამისად, სამოქალაქო ბრუნვის განვითარებას (იხ.: საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2012 წლის 26 ივნისის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33). საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის №1/2/411 გადაწყვეტილება საქმეზე შპს „რუსენერგოსერვისი“, შპს „პატარა კახი“, სს „გორგოტა“, გივი აბალაკის ინდივიდუალური საწარმო „ფერმერი“ და შპს „ენერგია“ საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს წინააღმდეგ”, II-23).

32. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობას ვერ გამოიწვევს კასატორთა მითითება სადავო ფართის მართლზომიერად ფლობის შესახებ, ვინაიდან საქმის მასალებით და არც მოწმედ გამსესხებლის დაკითხვის შედეგად მიღებული განმარტებით არ დასტურდება, რომ მოპასუხეებმა თანხა გადასცეს ბინის მესაკუთრეს, რომლის დაბრუნებამდე გააჩნდათ სადავო ბინაში ცხოვრების უფლება. მოწმის ჩვენების უდავო ფაქტად გაზიარების შემთხვევაში, მოპასუხეებმა თანხა გადასცეს მოსარჩელის აწ გარდაცვლილ ვაჟს და არა ბინის მესაკუთრეს, რომლის უფლებამონაცვლედ ამჟამინდელი მოსარჩელეა. ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელე თავისი ძმის მემკვიდრეა, მოცემული დავის ფარგლებში მსჯელობის საგანი არ გამხდარა და არ დადგენილა.

33. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ მოპასუხეებმა მოსარჩელის ან მისი სამართალმამკვიდრებლისათვის შეგებებულ სარჩელში მითითებული 9000 აშშ დოლარის გადახდის ფაქტი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში არსებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით ვერ დაადასტურეს.

34. გამსესხებლის განმარტებიდან არ გამომდინარეობს არც ის გარემოება, რომ მოპასუხეები უშუალოდ მოწმეს დაუკავშირდნენ და მოსარჩელის ვაჟთან სასესხო ურთიერთობაში გამსესხებლის მატერიალურ-სამართლებრივი უფლებამონაცვლეები გახდენენ. მოწმემ გარკვევით განმარტა, რომ თანხა მას მოსარჩელის შვილმა - მასთან სასესხო ურთიერთობაში არსებულმა მოვალემ დაუბრუნა. ასეთ ვითარებაში გადამწვეტი მნიშვნელობა ვერ მიენიჭება იმას, რომ აღნიშნული თანხა მოვალემ მოპასუხეებისაგან მიიღო.

35. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მითითებას, რომ ზეპირი სესხის ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით (სსკ-ის 624-ე მუხლი).

36. შესაბამისად, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხზე გავლენას ვერ იქონიებს კასატორთა არგუმენტი, რომ მათ დადეს არასტანდარტული გარიგება და მომავალში აპირებდნენ იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებას. სადავო თანხის მოვალისათვის (იქნებოდა ეს ბინის მესაკუთრე, თუ მისი ვაჟი) გადაცემა მხოლოდ მოწმისა და უშუალოდ მხარის განმარტების საფუძველზე ეწინააღმდეგება როგორც კანონს, ისე საკასაციო სასამართლოს სტაბილურ პრაქტიკას.

37. სსკ-ის 624-ე მუხლის თანახმად, სესხი ფორმასავალდებულო გარიგებას არ წარმოადგენს, მხარეები თავისუფალი არიან ხელშეკრულების ფორმის არჩევაში (სსკ-ის 68-ე მუხლი), თუმცა უდავოა, რომ ფორმის არჩევის საკითხი მტკიცების ტვირთზე პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს იმ შემთხვევაში, თუ წერილობითი ხელშეკრულება პირდაპირ შეიცავს დათქმას თანხის მსესხებლისათვის გადაცემის თაობაზე. მოხმობილი ნორმიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას ისიც, რომ სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტი, სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული ნებისმიერი დასაშვები მტკიცებულებით, მათ შორის, მოწმის ჩვენებით შეიძლება დადასტურდეს, თუმცა, ზეპირი სესხის დროს ნივთის გადაცემის დამტკიცების თვალსაზრისით, მხოლოდ ეს უკანასკნელი, კანონის თანახმად, არასაკმარისადაა მიჩნეული და საკასაციო პალატა გასესხებული თანხის გადაცემის ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელ დასაშვებ და საკმარის მტკიცებულებად მიიჩნევს წერილობით საბუთს, მაგალითად, სავალო საბუთი, გადარიცხვის ქვითარი, სალაროს შემოსავლის ორდერი (იხ.: სუსგ №ას-398-371-2017, 6 ივნისი, 2017 წელი; №ას- 488-2021, 29 სექტემბერი, 2021 წელი; №ას-1183-2021, 15 დეკემბერი, 2021 წელი; №ას-46-2022, 17 მაისი, 2022 წელი; №ას-266-2023, 25 მაისი, 2023 წელი; №ას-1024-2023, 16 ნოემბერი, 2023 წელი).

38. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონმდებელი მხარეთა სამოქალაქო უფლებების დაცვას ახორციელებს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ნორმებში ასახული წესების მხარეთა მიერ დაცვის პირობებში. მათ შორის არსებულ ნდობაზე აპელირებით, მოქმედი სამოქალაქო კანონმდებლობის მოთხოვნათა დაუცველობის შემთხვევაში კი, წარმოშობილი გართულებების რისკი უშუალოდ მხარეებს ეკისრებათ.

39. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

40. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

41. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

42. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

44. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 408-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება გამოიტანოს საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე. სასამართლომ საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს.

45. მითითებული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვის ფორმას და შესაძლებლობას აძლევს საკასაციო პალატას, დავა განიხილოს მხარეთა დასწრების გარეშე, რის თაობაზეც სასამართლომ წინასწარ უნდა აცნობოს მხარეებს.

46. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო პალატამ საკასაციო საჩივრის წარმოებაში მიღების განჩინებით დაადგინა, რომ საკასაციო საჩივარი განხილულ უნდა იქნეს ზეპირი მოსმენის გარეშე. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის განსახილველად სასამართლო სხდომის ჩატარების აუცილებლობა არ არსებობდა (იხ.: სუსგ №ას-29-2019, 22 თებერვალი, 2019 წელი).

47. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ უკვე იმსჯელა მოცემული დავის განხილვის ფორმის საკითხზე და ამის შესახებ მხარეებს ეცნობათ.

48. კასატორმა მოითხოვა საქმის მხარეთა დასწრებით განხილვა, თუმცა შუამდგომლობის დასასაბუთებლად რაიმე წონად არგუმენტზე არ მიუთითებია. საქმის წარმოების განმავლობაში მხარეებს საკმარისი დრო გააჩნდათ დასაბუთებული პოზიციების წარმოსადგენად, შესაბამისად, კასატორის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ ვერ დაკმაყოფილდება (იხ.: სუსგ №ას-845-2024, 24 იანვარი, 2025 წელი).

49. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ნ.გ–ის მიერ 2025 წლის 17 აპრილს №26867415807 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1238,54 ლარის 70% – 866,97 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.ვ–იასა და ნ.კ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ნ.ვ–იასა (პირადი №........) და ნ.კ–ს (პირადი №.........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ნ.გ–ის მიერ 2025 წლის 17 აპრილს №26867415807 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1238,54 ლარის 70% – 866,97 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

გიზო უბილავა