06 ივნისი 2025 წელი
№ას-1513-2024 თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ამირან ძაბუნიძე
გოჩა ჯეირანაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი - დ.მ–ძე
მოწინააღმდეგე მხარე - მ.კ–ძე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2024 წლის 22 ოქტომბრის დამატებითი გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილებების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი - საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. დ.მ–ძემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე მ.კ–ძის მიმართ და მოითხოვა, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 15%-ის მოპასუხისათვის კომპენსაციის სახით გადახდის სანაცვლოდ, გამოესყიდა ჯამურად 24.29მ2 საცხოვრებელი სადგომი, რომლის მისამართია: თბილისი, ......., ს/კ N........და მოიცავს N4/2 ნაგებობაში, I სართულზე 13.33მ2 ოთახსა და ქვეშ არსებულ 10.96მ2 სარდაფს და ასახულია შ.პ.ს. ,,გ–ის” მიერ 2022 წლის 7 სექტემბერს 2 ფურცლად შესრულებულ აზომვით ნახაზებზე.
2. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 08 აპრილის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა. მოსარჩელეს მიეცა უფლება, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების, 25%-ის, მოპასუხისათვის კომპენსაციის სახით გადახდის სანაცვლოდ, ამ უკანასკნელისაგან გამოესყიდა ჯამურად 24.29მ2 საცხოვრებელი სადგომი, რომელიც მოიცავს N4/2 ნაგებობაში, I სართულზე 13.33მ2 ოთახსა და მის ქვეშ არსებულ 10.96მ2 სარდაფს და ასახულია შ.პ.ს. “გ–ი”-ს მიერ მოსარჩელის დაკვეთით 2022 წლის 7 სექტემბერს მისამართზე: ქ. თბილისი, ........უჩა N4-ში 2 ფურცლად შესრულებულ აზომვით ნახაზებზე. მოსარჩელე ცნობილი იქნა მოპასუხის N.........საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთიდან ჯამურად იმ 24.29მ2 -ის მესაკუთრედ, რომელიც მოიცავს N4/2 ნაგებობაში I სართულზე 13.33მ2 ოთახსა და მის ქვეშ არსებულ 10.96მ2 სარდაფს და ასახულია მოსარჩელის დაკვეთით შ.პ.ს. “გ–ი”-ს მიერ 2022 წლის 7 სექტემბერს 2 ფურცლად შესრულებულ აზომვით ნახაზებზე. მოპასუხეს გადაეცა ს.ს.ი.პ. საერთო სასამართლოების სადეპოზიტო ანგარიშზე მოსარჩელის მიერ 2021 წლის 27 აგვისტოს განთავსებული 9165.50 ლარი. სალაროს შემოსავლის ორდერის ნომერი: 210827123318024.
4. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 08 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისრა 1466.48 ლარის გადახდა; გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, მოსარჩელეს დაუბრუნდა ს.ს.ი.პ. საერთო სასამართლოების სადეპოზიტო ანგარიშზე 2021 წლის 27 აგვისტოს განთავსებული 9165.5 ლარი, სალაროს შემოსავლის ორდერის ნომერი - 210827123318024. გადაწყვეტილება დაეფუძნა შემდეგ ფაქტობრივსამართლებრივ დასაბუთებას:
5.1. თბილისში, ....... ქუჩა N4-ში მდებარე N.........საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთის ნაწილი, N4/2 ნაგებობაში, 1-ელ სართულზე 13,33 კვ.მ ოთახი და მის ქვეშ არსებული 10,96 კვ.მ სარდაფი (შემდგომ - „სადავო სადგომი“), ეკუთვნის მოპასუხეს.
5.2. მოსარჩელე ფლობს სადავო სადგომს.
5.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 28 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, სადავო სადგომი გამოთხოვილი იქნა მოსარჩელის უკანონო მფლობელობიდან და მოპასუხეს გადაეცა თავისუფალ მდგომარეობაში. საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო სადგომი მოპასუხეს ეკუთვნოდა და მოსარჩელე მას არამართლზომიერად, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდა. ამ საქმეში სასამართლომ იმსჯელა მოსარჩელის მიერ მითითებული იმ გარემოების თაობაზეც, რომ სადავო ქონება მოპასუხის მამისაგან შეიძინა. სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში, N3 და N3¹ სადავო ოთახები მ.კ–ძის საკუთრებაა. ამასთან, დ.მ–ძემ სადავო ოთახების მფლობელობა დაადასტურა და განმარტა, რომ მან მ.კ–ძის მამისგან სადავო უძრავი ქონება 3800 აშშ დოლარად იყიდა. მოსარჩელემ სადავოდ გახადა სადავო უძრავი ქონების ყიდვის თაობაზე დ.მ–ძის მიერ მითითებული გარემოება, სადავო ნასყიდობის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება კი, მოპასუხე მხარეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. სასამართლოს განსჯით, მოპასუხის ზეპირი, მოსარჩელე მხარის მიერ შედავებული განმარტება ხსენებული ფართის ყიდვასთან დაკავშირებით ვერ შეფასდებოდა, როგორც უძრავი ნივთის ფლობის უფლების დამადასტურებელ საკმარის მტკიცებულებად.
5.4. სააპელაციო სასამართლომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონი განმარტა და დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ სადავო სადგომში რეგისტრაციის ფაქტი ვერ დაამტკიცა. საყურადღებო იყო, რომ თავდაპირველ სარჩელში მას ამის თაობაზე არ მიუთითებია, პირიქით, მისი თქმით: „არ წარმოეშვა საჭიროება განეხორციელებინა შეძენილ სადგომში საცხოვრებელი მისამართის რეგისტრაცია ან სადგომის კომუნალური მომსახურებისათვის ცალკე აბონირება“ (სარჩელის მე-2 ფაქტობრივი გარემოება).
ორი წლის შემდეგ, 2023 წლის 25 აგვისტოს წარდგენილ ე.წ. დაზუსტებულ სარჩელში კი, მოსარჩელემ მიუთითა: „უშუალოდ სადგომის ანუ ოთახის ნომრის ან სხვა მახასიათებლების მიხედვით მისამართის რეგისტრაცია შეუძლებელი იყო, რადგან, როგორც 1989 წელს, ასევე, დღეისათვის თბილისი, გომის ქ. #4-ში მცხოვრები პირების მისამართების სახელდება არ განსხვავდება მათ მიერ დაკავებული ფართების მიხედვით“ (დაზუსტებული სარჩელის მე-12 ფაქტობრივი გარემოება).
შესაბამისად, თავად მოსარჩელის განმარტებით, იგი სადავო სადგომში რეგისტრირებული არ ყოფილა. დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელე არა სადავო სადგომში, არამედ - თბილისში, ...... ქუჩა N4-ში 1989 წლის 5 ივლისს დარეგისტრირდა, თუმცა დადგენილი იყო ისიც, რომ ამავე მისამართზე ბინა ეკუთვნოდა მოსარჩელის მამას, ვ.მ–ძესაც. აქედან გამომდინარე, სავსებით ბუნებრივია, რომ 1989 წელს 21 წლის მოსარჩელე მამის ოჯახში ცხოვრობდა და აქვე იყო რეგისტრირებული. ამას ადასტურებს თავად მოსარჩელის განმარტებაც იმის თაობაზე, რომ სადავო სადგომი „გაფართოების მიზნით“ შეიძინა, რადგან დაქორწინებას გეგმავდა და მშობლებთან ერთად ცხოვრება არ სურდა, „გაფართოების მიზნით“ მას ახალი ფართის ყიდვა არ დასჭირდებოდა; გარდა ამისა, სადავო სადგომში ცხოვრებას, თუნდაც ერთი სახის კომუნალური სერვისის გამოყენების გარეშე იგი ვერანაირად მოახერხებდა. საყურადღებოა ისიც, რომ თავად მოსარჩელის მშობლები თბილისში, ....... ქ. N4-ში მხოლოდ 1986 წლის 1-ელი ოქტომბრიდან დარეგისტრირდნენ, ამ დროისათვის კი, მხარეთა განმარტებით, მოსარჩელე სამხედრო სავალდებულო სამსახურში იმყოფებოდა. ამით აიხსნება მშობლების ბინაში მისი 1989 წელს, ე.ი. სამხედრო სავალდებულო სამსახურის მოხდის შემდეგ რეგისტრაცია.
5.5. გარდა ამისა, პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ საქართველოს 1996 წლის 27 ივნისის კანონის ამოქმედებამდე საქართველოში არსებობდა საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციისა და ჩაწერის ინსტიტუტი. რეგისტრაცია და ჩაწერა გარკვეულ ადგილას ადამიანის ცხოვრებისა და საქმიანობისათვის აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა, ხოლო ჩაუწერლობა პასუხისმგებლობას იწვევდა (შდრ. 1984 წლის რედაქციით საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 185; 187-188-ე მუხლები). ლეგალური არსებობისათვის პირი გარკვეულ ადგილას აუცილებლად უნდა დარეგისტრირებულიყო. ამიტომ, საცხოვრებელ სადგომში ჩაწერის საფუძველი, ყოველთვის ხელშეკრულება არ ყოფილა; მაგალითად, ე.წ. ინდივიდუალური საბინაო ფონდის სახლებში, ჩვეულებრივ, მესაკუთრეთა ოჯახის არასრულწლოვანი და მცირეწლოვანი წევრებიც ეწერებოდნენ და, ცხადია, ყოველგვარი გარიგების გარეშე. შესაბამისად, მხოლოდ საცხოვრებელ სადგომში ჩაწერა ამ სადგომის გარიგებით გადაცემულად მიჩნევის საფუძველი არ არის; მაგრამ, ჩაწერილი პირის კომუნალური მომსახურების მიმღებ აბონენტადაც რეგისტრაცია სადგომის დამოუკიდებლად სარგებლობისა და მესაკუთრისაგან განცალკევების ფაქტს უთუოდ დაადასტურებს. სწორედ ამიტომ, კანონის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების დასამტკიცებლად კომუნალური გადასახადების მესაკუთრისაგან დამოუკიდებლად, ცალკე გადახდის ფაქტის დადგენაა აუცილებელი.
5.6. სადავო სადგომში კომუნალური გადასახადების გადამხდელად რეგისტრაციისა და გადასახადების გადახდის შესახებ მოსარჩელეს არც კი მიუთითებია. პირიქით, მისი განმარტებით, იგი კომუნალური გადასახადების გადამხდელ აბონენტად რეგისტრირებული არ იყო და გადასახადებსაც არ იხდიდა, რადგან კომუნალურ მომსახურებას იმავე ეზოში მცხოვრები მშობლების ბინიდან იღებდა (იხ. თავდაპირველი სარჩელის მე-2 ფაქტობრივი გარემოება, ასევე ე.წ. დაზუსტებული სარჩელის მე-12 ფაქტობრივი გარემოება). ამრიგად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგების დადების დამადასტურებელი, კანონით დადგენილი, წერილობითი მტკიცებულებები მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია.
5.7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგების დადების ფაქტის დადგენა, მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე, დაუშვებელია. პალატის მითითებით, შესაძლებელია, მოწმე, თავისი თვალთახედვით, სავსებით სწორ ჩვენებას იძლეოდეს, მაგრამ ცხოვრებისეული გამოცდილება, თავისებური აღქმა, წინასწარი განწყობა, მხარეთა მიმართ დადებითი ან უარყოფითი დამოკიდებულება, სასამართლოს წინაშე გამოსვლით გამოწვეული სტრესი გავლენას ახდენდეს მის მიერ ფაქტების შეფასება-აღქმასა ან გადმოცემაზე. სწორედ ამიტომ, ხშირად „მოწმის ჩვენება არასაიმედო მტკიცებულებად ითვლება, ვინაიდან მოვლენების აღქმის, დამახსოვრებისა და სიტყვიერად გადმოცემისას, მოწმის მიერ შესაძლებელია შეცდომები იქნას დაშვებული“ (თამარ ლალიაშვილი - „მოწმის სანდოობა და მისი შეფასების კრიტერიუმები“ – „მართლმსაჯულება და კანონი“ N4(47)'15). შესაბამისად, მოწმის ჩვენება ყოველთვის კრიტიკულად და სიფრთხილით უნდა შეფასდეს, განსაკუთრებით, მაშინ, როცა საქმის გადასაწყვეტად ძირითადი მტკიცებულებაა.
5.8. მოსარჩელის ინიციატივით საქალაქო სასამართლომ რამდენიმე მოწმე დაკითხა. მოწმე ს.თ–ძემ განმარტა, რომ არც თანხის გადაცემას და არც სადავო სადგომის შეძენას არ შესწრებია და საქმის გარემოებები მოსარჩელის გადმოცემით იცოდა. შესაბამისად, ამ მოწმის ჩვენებამ მოსარჩელის პოზიცია არ დაადასტურა.
მოწმე ბ.ხ–ძის ჩვენებით, „ბატონი დიმიტრი რომ ჩამოვიდა ჯარიდან იქნებოდა 88-89 წელი, შეიძინა ბინა, ოთახი, რომ შედიხარ მარჯვნივ, გაფართოების მიზნით... იქ ვიკრიბებოდით და იქ ვთამაშობდით სულ, ბავშვებიც და დიდებიც... ფაქტს, შეძენის ფაქტს არ შევესწარი, მაგრამ შევესწარი ფულის გადაცემას... მაშინ ვიქნებოდი 9 წლის, ვ. ბიძიამ გვითხრა დაესწარი მოწმის სახითო, მამაჩემიც დაესწრო... ვინ კაცი იყო (სადავო სადგომის მესაკუთრე) არ ვიცი, ერთი-ორჯერ გვყავს ნანახი... იმ სახლში დ. ცხოვრობდა ჯარიდან რომ ჩამოვიდა... თანხის გადაცემა ზუსტად არ მახსოვს რომელი წელი იყო - 88-89 წელი იყო, ამ დროს დ. დედამისის ბინაში ცხოვრობდა... დ–ს მამამ თქვა, ვ. ბიძიამ, რომ არაერთხელ მომთხოვა თანხა... მე მგონი დოლარი იყო... მთელი მეზობლები იქ ვიყავით, ვესწრებოდით... ბევრი ხალხი იყო... იქ ბავშვიც იდგა, დიდიც იდგა... რაღაცა თანხა მისცა, დოლარი იყო, თუ ლარი არ ვიცი.. კუპიურები ვნახე... ითქვა იქ 3000-დან 4000-მდე, იყო დოლარიო..“. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, აშკარაა, რომ მოწმე გარიგების დადების თვითმხილველი არ ყოფილა, მეტიც, იგი იმ ადამიანსაც კი არ იცნობდა, ვისაც, მისი თქმით, მოსარჩელის მამამ თანხა გადაუხადა. მას, უშუალოდ, ფულის გადაცემა არ დაუნახავს, ვალუტის სახეობა და ოდენობა არ იცოდა და აღწერილი მოვლენის თარიღიც ვერ დაასახელა - სავარაუდოდ, მოწმეს 1993 წლის მოვლენის თაობაზე უნდა ესაუბრა, თუმცა თხრობა 1988-1989 წლებში გადაიტანა; ეს გასაგებიცაა, მოწმე 1980 წლის 1-ელ ივლისს დაიბადა და 1988-89 წლებში 8-9 წლის, ხოლო 1993 წელს – 12 ან 13 წლის იყო. ამ ვითარებაში, მის მიერ 2022 წელს მიცემული ჩვენება ყოვლად არადამაჯერებელი და არასარწმუნო იყო.
მოწმე ბ.ხ–ძის ჩვენებით, „ერთი ეგ ვიცი, რომ ეს ბინა ადრე, მე პატარა ვიყავი, ძაან პატარაც არა, იყიდა დ.მ.... შედიოდა და გამოდიოდა იმ ბინაში, გაარემონტა... სადაც ესენი ცხოვრობენ, იმის მოპირდაპირედ არის ბინა... მიშასგან იყიდა, ყიდვას მე არ შევსწრებივარ... ამას შევესწარი უბანში, დ–ს მამა რომ ამბობდა, ამ კაცს უნდა მივცე ფულიო... ფულის გადაცემას პირველად მე არ შევსწრებივარ, მეორედ შევესწრი... 92 იყო, 11 ზუსტად არ მახსოვს... პირველად არ მინახია, მეორე ფულის გადაცემას შევესწარი... რამდენი გადასცა არ ვიცი... დოლარი იყო, ზუსტად მახსოვს... მამაჩემი იყო და ბევრი ხალხი იყო... იქ იყვნენ ჩემზე უფროსი ხალხი, მე უბრალოდ ვიყავი იმ ადგილზე, სადაც ეს მოხდა და დავინახე... რამდენი დოლარია, შეიძლება თქვეს კიდევაც, მაგრამ არ მახსოვს... მე მახსოვს, დ.ს მამამ რომ თქვა, მთხოვსო ფულსო და უფროსებს სთხოვა დასწრება, ჩემთვის არ უთხოვია, მაგრამ დავესწარი“. აქაც, ისევე, როგორც ბ.ხ–ძის შემთხვევაში, აშკარა იყო, რომ „მ–სა“ და მოსარჩელეს შორის გარიგების დადებას არც ეს მოწმე არ შესწრებია; მოსარჩელის მამამ ვისაც ფული გადასცა, არ იცნობდა და არც ის იცოდა, რამდენი იყო თანხა. ზოგადადაც, პალატის აზრით, ამ მოწმის ჩვენება არასარწმუნო და ბუნდოვანი იყო.
მოწმე, ვ.ე–მა განმარტა, რომ 1985-1990 წლებში მოსარჩელის მამასთან ერთად მუშაობდა და ხშირად სტუმრობდა. მოსარჩელე სამხედრო სამსახურიდან ახალი დაბრუნებული იყო და ოჯახს გაფართოება სურდა. დაახლოებით 1988-1989 წლებში, მისი თანდასწრებით, მოსარჩელემ პირადად გადასცა თანხა, „რუსული ფული“, სახლის პატრონს, მაღალ, გამხდარ კაცს, მ–ას. თანხის ოდენობა მოწმეს არ დაუსახელებია. როგორც მოწმემ შეიტყო, მოგვიანებით, მესაკუთრეს მოსარჩელისათვის თანხა დამატებითაც მოუთხოვია. პალატის აზრით, დაკითხულ მოწმეთა შორის ვ.ე–ის ჩვენება ყველაზე თანმიმდევრული იყო, თუმცა ყურადსაღები იყო ისიც, რომ იგი გარიგების დადების თვითმხილველი არ ყოფილა და მის შესახებ ინფორმაციას გადმოცემით ფლობდა, თანხის მიმღებს არ იცნობდა, გადახდაში უშუალო მონაწილეობა არ მიუღია და არც ოდენობაში არ ერკვეოდა. ამ ვითარებაში, იმის დადგენა, რომ ფულის მიმღები, მაინცდამაინც, სადავო სადგომის მესაკუთრე იყო და, სადავო სადგომის საფასურად გადაეცა, შეუძლებელი იყო.
ჩვენება არადამაჯერებელი იყო იმ თვალსაზრისითაც, რომ მოწმის თქმით, მოსარჩელემ 1988-1989 წლებში თანხა „მ–ას“, ანუ, სავარაუდოდ, აპელანტის მამას, გადაუხადა; თუმცა, საქმის მასალებით დასტურდებოდა, რომ ამ დროისათვის სადავო სადგომი არა მ.პ–ს, არამედ - მის მამას, ა.პ–ს ეკუთვნოდა და ის 1996 წლის 11 მარტს გარდაიცვალა (ტ. 1-ელი, ს.ფ. 248). აქედან გამომდინარე, 1988-1993 წლებში მ.პ–ი სადავო სადგომის მესაკუთრე არ იყო და მასთან დაკავშირებულ გარიგებას ვერ დადებდა. ამას ადასტურებდა ისიც, რომ 1989 წლის 16 თებერვალს ა.პ–მა კუთვნილი ქონების ნაწილი თავადვე განკარგა, რაც ნიშნავს სამართლებრივ ურთიერთობებში პირადად მონაწილეობას.
5.9. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ მის მიერ მითითებული გარემოებები ვერც მოწმეთა ჩვენებებით ვერ დაამტკიცა.
5.10. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი სასამართლო სხდომის ოქმის აუდიოჩანაწერით (ტ. 1-ელი, ს.ფ. 216) დგინდებოდა, რომ მხარეთა შორის არსებული სხვა სამართალწარმოების დროს მოსამართლემ მათ მორიგება შესთავაზა (2020 წლის 28 თებერვლის სხდომის ოქმი, 12:54:09-13:02:35). სწორედ ამ ეტაპზე მსჯელობდნენ თანხის გადახდის სანაცვლოდ აპელანტისათვის ქონების გადაცემაზე, თუმცა, საბოლოოდ, ვერ მორიგდნენ. პალატის აზრით, ეს მტკიცებულება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე არცერთ გარემოებას არც ადასტურებდა და არც უარყოფდა.
5.11. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ, ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. როგორც საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა: „პრეიუდიციული ძალის მქონე არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება, ასევე, პრეიუდიციული ძალა არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს. მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით, პრეიუდიცია მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება მიენიჭოს ფაქტს, თუკი, სწორედ მას დაეყრდნო გადაწყვეტილების იურიდიული შედეგი (სარეზოლუციო ნაწილი). პრაქტიკულად, ეს უნდა იყოს იურიდიული შედეგის განმაპირობებელი აუცილებელი ფაქტი. მატერიალური ასპექტი ნათლად წარმოაჩენს, რომ სასამართლომ უპირობოდ არ უნდა მიიღოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მიჩნეული ფაქტები, როგორც პრეიუდიციული ძალის მქონე. სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მისი მატერიალური მხარე და გამოარკვიოს ნამდვილად ამ ფაქტს ეყრდნობა თუ არა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება). შემოწმება უნდა განხორციელდეს როგორც პროცესუალური (პროცესუალური წინაპირობებია: (1) კანონიერ ძალაშია თუ არა შესული სასამართლო გადაწყვეტილება (განჩინება); (2) გამოტანილია თუ არა იგი სამოქალაქო საქმეზე; (3) იგივე მხარეები მონაწილეობენ თუ არა განსახილველ საქმეშიც, რომელთა მიმართ გამოტანილია გადაწყვეტილება (განჩინება), ასევე, მატრიალური კომპონენტების კუთხით (ესაა ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსი (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება, ე.ი. რაც გახდა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის საფუძველი). მხოლოდ ამის შემდეგ შეიძლება მხარის მიერ მითითებული ფაქტი პრეიუდიციულად შეფასდეს და მტკიცების საგნიდან ამოირიცხოს. შესაბამისად, ფაქტის პრეიუდიციულად მიჩნევა სასამართლოს უფლებაა. სასამართლო უნდა დარწმუნდეს იმაში, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი სწორედ ამ ფაქტს ეფუძნება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს ფაქტი არ წარმოადგენს პრეიუდიციულ ფაქტს და ჩვეულებრივ ექვემდებარება მტკიცებას ისევე, როგორც მხარეთა მიერ შედავებული დანარჩენი ფაქტები“ (სუსგ. საქმე №ას-1133-2019, 30 ივლისი, 2021 წელი, პ. 29).
5.12. როგორც აღინიშნა, სასამართლომ ერთხელ უკვე განიხილა დავა იმავე მხარეებს შორის, დავის იმავე ობიექტზე და დაადგინა, რომ: ა) სადავო სადგომი აპელანტს ეკუთვნოდა; ბ) მას მოსარჩელე ფლობდა და გ) მოსარჩელეს სადგომის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი არ ჰქონდა, ე.ი. მისი არამართლზომიერი მფლობელი იყო. მნიშვნელოვანია, რომ მოსარჩელის მფლობელობის მართლზომიერების შემოწმების პროცესში სასამართლომ შეაფასა სწორედ ის ფაქტები, რომლებზეც მან სასარჩელო მოთხოვნა დააფუძნა. პალატამ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის თანახმად, სწორედ ზემოხსენებული ფაქტები „ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს... სწორედ მას დაეყრდნო გადაწყვეტილების იურიდიული შედეგი (სარეზოლუციო ნაწილი)“, რაც ნიშნავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 28 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებსა და სამართლებრივ ურთიერთობებს მხარეთათვის წინასწარ დადგენილი, პრეიუდიციული ძალა გააჩნია და მოსარჩელე მათ სადავოდ ვერ გახდის. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტების გასაქარწყლებლად პალატამ არასაკმარისად მიიჩნია.
5.13. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ არ ვლინდებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივსამართლებრივი საფუძველი, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმებულიყო და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელი უარყოფილიყო.
5.14. სარჩელის მიზნებისათვის 2021 წლის 27 აგვისტოს მოსარჩელემ ს.ს.ი.პ. საერთო სასამართლოების სადეპოზიტო ანგარიშზე 9165,5 ლარი განათავსა. პალატამ აღნიშნა, რომ მართალია, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონის მე-4 და მე-10 მუხლები სარჩელის დასაშვებობის წინაპირობად სადეპოზიტო ანგარიშზე თანხის განთავსებას ითვალისწინებს, თუმცა არც ეს კანონი და არც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი არ განსაზღვრავს აღნიშნული თანხის სამართლებრივ ბედს, უფრო მეტად - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შემთხვევაში. შესაბამისად, აღნიშნული საკითხის გადასაწყვეტად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-7 მუხლის 1-ელი ნაწილის საფუძველზე, გამოყენებული უნდა იქნას კანონის ანალოგია. პალატის აზრით, განსახილველი საკითხის მსგავს ურთიერთობას საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 58-ე მუხლი აწესრიგებს, რომლის თანახმადაც, თუ მოიხსნება საფუძველი, რომლის გამოც განხორციელდა უზრუნველყოფა, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა ასეთი უზრუნველყოფა, ვალდებულია, დააბრუნოს უზრუნველყოფის გარანტია. მოსარჩელემ სადეპოზიტო ანგარიშზე თანხა შეიტანა აპელანტის მიმართ სავარაუდოდ არსებული ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით და ამ თანხაზე აპელანტს მოთხოვნა მხოლოდ სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში წარმოეშვებოდა. რადგან სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ის საფუძველი, რომლის გამოც უზრუნველყოფა განხორციელდა, მოიხსნა. ეს კი ნიშნავს, რომ, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემთხვევაში, მოსარჩელეს სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსებული თანხა უნდა დაუბრუნდეს.
6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 ოქტომბრის დამატებითი გადაწყვეტილებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 სექტემბრის გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემთხვევაში: ა) გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 სექტემბრის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც განსახილველი დავის საბოლოო გადაწყვეტამდე შეჩერდა აღსრულება თბილისის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში არსებულ NA23013941 სააღსრულებო საქმეზე, რომელშიც ვინდიკაციური მოთხოვნის კრედიტორია მოპასუხე, ხოლო მოვალეები არიან მოსარჩელე და მ.მ–ძე და აღნიშნული სააღსრულებო წარმოება განახლდა; ბ) გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 23 მაისის განჩინებით გამოყენებული გადაწყვეტილების უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც მოპასუხეს აეკრძალა საჯარო რეესტრში საკუთრებად N.....საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული წილიდან ჯამურად იმ 24.29მ2 ფართის გასხვისება და იპოთეკით დატვირთვა, რომელიც შედგება N4/2 ნაგებობაში I სართულზე არსებული 13.33მ2 ოთახისა და მის ქვეშ არსებული 10.96მ2 სარდაფისგან და ასახულია მოსარჩელის დაკვეთით შ.პ.ს. „გ–ი“-ს მიერ 2022 წლის 7 სექტემბერს 2 ფურცლად შესრულებულ აზომვით ნახაზებზე.
7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებები საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:
7.1. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, კასატორი არ იყო სადავო სადგომში რეგისტრირებული. მოცემული ფაქტი სასამართლოს ვარაუდია და ეფუძნება მხოლოდ იმ შეხედულებას, რომ 1989წ. მდგომარეობით, მოქმედებდა ე.წ. „ჩაწერის ინსტიტუტი“. კასატორი რეგისტრირებული იყო სწორედ სადგომში, რაც ხდებოდა სადგომის მისამართზე რეგისტრაციით.
7.2. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოწმეთა ჩვენებები, რომელთაც ცალსახად დაადასტურეს მესაკუთრეებისათვის სადგომის საფასურის გადაცემის ფაქტი.
7.3. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ განსახილველ საქმეში დასახელებული სადგომი - ნაგებობის 4/2 ნაწილის პირველი სართული სარდაფით სულ 24.29 კვ.მ ფართობი, იდენტურია #2/31079-19 საქმეზე 28.10.2020წ. გადაწყვეტილებით მითითებული ნაგებობის #3ა #31 ოთახებისა. ფართების იდენტურობის ნაწილში შეცდომა ჰქონდა დაშვებული პირველი ინსტანციის სასამართლოსაც, სადაც ის მიუთითებდა, რომ განსახილველ და 2/31079-19 საქმეზე მიღებული 28.10.2020წ. გადაწყვეტილებით, სადავო ფართები იდენტური იყო. იდენტურობის თაობაზე დასახელებული ფაქტის და ზოგადად მხოლოდ ფაქტის ნაწილში გასაჩივრების უფლებამოსილებას მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს, შესაბამისად, ამ საკითხზე კასატორი სააპელაციო საჩივარს ვერ წარადგენდა. მხოლოდ ფაქტის ნაწილში გასაჩივრების შეუძლებლობის შესახებ პრაქტიკა დადგენილია უზენაესი სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკით, რომლის მიხედვით, „გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება საქმის განხილვაში მონაწილე პირთა წრეზე (სუბიექტური ფარგლები) და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილზე (ობიექტური ფარგლები), შესაბამისად, გასაჩივრებას ექვემდებარება გადაწყვეტილება, თუ სადავოა მისი სარეზოლუციო ნაწილი და არა აღწერილობითი ან სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტი.
7.4. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორად იქნა დადგენილი მოპასუხის მიერ სადგომის საფასურის დაბრუნების შესახებ ფაქტიც.
8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივრები მიღებული იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:
9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
10. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
11. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო პალატის შეფასების საგანია, დადებულია თუ არა კასატორსა და მესაკუთრეს შორის სადავო საცხოვრებელ სადგომზე სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება.
12. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა მიუთითებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 28 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესულ №2/31079-19 გადაწყვეტილებაზე, რომელზე დაყრდნობით, პრეიუდიციულად იქნა დადგენილი, რომ მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელ სადგომს უკანონოდ, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდა.
აღნიშნული გადაწყვეტილებით, მ.კ–ძის სავინდიკაციო სარჩელი დ.მ–ძისა და მ.ლ–ას (დ.მ–ძის დედა) მიმართ დაკმაყოფილდა და დ.მ–ძისა და მ.ლ–ას უკანონო მფლობელობიდან მ.კ–ძის სასარგებლოდ გამოთხოვილი იქნა ქ. თბილისში, ...... ქუჩა №4-ში მდებარე საჯარო რეესტრში №........საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2019 წლის 18 ნოემბრის №008096119 დასკვნის №1 დანართის საინვენტარიზაციო გეგმაზე მინიშნებული №3 და №3¹ ოთახები.
13. კასატორის მტკიცებით, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გამოთხოვილი უძრავი ქონება და წინამდებარე დავის საგანი - საცხოვრებელი სადგომი, სხვადასხვა უძრავი ნივთებია.
საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის აღნიშნულ პოზიციას გამომდინარე იქიდან, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით მან თავადვე მიუთითა სასამართლოს, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გამოთხოვილი ქონება და სადავო საცხოვრებელი სადგომი ერთიდაიგივე უძრავი ნივთი იყო. სწორედ აღნიშნული საფუძვლით დაკმაყოფილდა კასატორის განცხადება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 5 სექტემბრის განჩინებით განსახილველი დავის საბოლოო გადაწყვეტამდე შეჩერდა აღსრულება თბილისის სააღსრულებო ბიუროს წარმოებაში არსებულ №A23013941 სააღსრულებო საქმეზე, რომელშიც სავინდიკაციო მოთხოვნის კრედიტორია მ.კ–ძე, ხოლო მოვალეები: დიმიტრი და მ.მ–ძეები.
აღსანიშნავია, რომ სავინდიკაციო სარჩელის განხილვისას, დ.მ–ძის მხრიდან სადავო სადგომის ფლობის მართლზომიერების შემოწმების პროცესში სასამართლომ სწორედ ის ფაქტები (მოპასუხის მამისგან საცხოვრებელი სადგომის შეძენა) შეაფასა, რომლებზეც კასატორმა განსახილველი სასარჩელო მოთხოვნა დააფუძნა.
14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ, მათ შორის ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი.
15. სასამართლო გადაწყვეტილების, როგორც მართლმსაჯულების აქტის დანიშნულებაა მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა შორის დავების გადაწყვეტა. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, იგი იძენს საბოლოო, სავალდებულო და შეუქცევად ხასიათს. სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლა უკავშირდება ორ პრინციპს: პირველი - „დავა გადაწყვეტილია“ (Res Juticata) და მეორე - ფაქტების პრეიუდიციას (პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, 2020).
გადაწყვეტილების კანონიერი ძალის სუბიექტური ფარგლები იმ პირთა წრეს გულისხმობს, რომლებზეც გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლით გათვალისწინებულია სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, კერძოდ, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საგანზე და იმავე საფუძველზე, ასევე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი (პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვერდი 998).
16. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პრეიუდიციულად დადგენილი ფაქტები ისეთი ფაქტებია, რომელიც დადგენილია სასამრთლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ საქმეში იგივე მხარეები მონაწილეობენ. ასეთი ფაქტები აღარ საჭიროებენ დამტკიცებას, თუ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ (თენგიზ ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვერდი 216-217).
17. სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს აქვთ პრეიუდიციული მნიშვნელობა და ისინი აღარ უნდა დამტკიცდეს ხელახლა სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, რომელშიც იგივე მხარეები მონაწილეობენ. იმავე მხარეებში იგულისხმებიან კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასრულებულ საქმეში მონაწილე პირები, მიუხედავად იმისა, რა სტატუსით მონაწილეობენ ისინი სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, მაგალითად, ახალ დავაში მოსარჩელე შეიძლება მოპასუხე იყოს, ან პირიქით. მთავარია, რომ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე სუბიექტები მონაწილეობდნენ (პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვ. 994).
18. პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას (ქეთევან მესხიშვილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 106, თბილისი, GIZ, 2020, გვერდი 574; ასევე ს.უ.ს.გ. №ას-547-510-2017, 04.05.2018. პ.3.4; სუსგ №ას-827-791-2014, 13.11.2015).
19. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონიერ ძალაში შედის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც, კანონის თანახმად, ასაბუთებენ, ამართლებენ სარეზოლუციო ნაწილს. ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მხოლოდ იმ პროცესუალურსამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება), გამოტანილი იმავე მხარეების მიმართ, რომლებიც მონაწილეობენ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვაში), არამედ მატერიალურსამართლებრივ კრიტერიუმებსაც (გადაწყვეტილებით დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოებების შინაარსს, რომელი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება), (პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვერდი 999).
20. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სასამართლომ უნდა შეამოწმოს და გამოარკვიოს, ნამდვილად ამ ფაქტს ეყრდნობა თუ არა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება). ასევე, მატერიალური კომპონენტების კუთხით (ესაა ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსი (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება, ე.ი. რაც გახდა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის საფუძველი). ასეთი მიდგომა ემსახურება მართლმსაჯულების განხორციელებისას მიღებული სასამართლო აქტის სავალდებულო ძალის, ასევე, ამ აქტისადმი სანდოობის პრინციპის შენარჩუნებას და, რაც მთავარია, განსაზღვრულობის პრინციპს. ივარაუდება, რომ იმ სასამართლომ, რომელმაც ერთხელ უკვე იმსჯელა მხარეებს შორის არსებულ სამართალურთიერთობაზე და დაადგინა გარკვეული ფაქტები, სასამართლოს დასკვნები ამ ფაქტებთან მიმართებაში ემყარება მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შემოწმების შედეგს. შესაბამისად, თუ იგივე ფაქტები მათი შეფასება-დადგენის კუთხით კვლავ გახდებოდა სხვა სასამართლოს მიერ სხვა სამართალწარმოების პროცესში მსჯელობის საგანი, ამით სერიოზული საფრთხე შეექმნებოდა, როგორც დასახელებული პრინციპების დაცვას, ასევე, ზოგადად მართლმსაჯულების სტაბილურობას. შემოწმება უნდა განხორციელდეს როგორც პროცესუალური (პროცესუალური წინაპირობებია: (1) კანონიერ ძალაშია თუ არა შესული სასამართლო გადაწყვეტილება (განჩინება); (2) გამოტანილია თუ არა იგი სამოქალაქო საქმეზე; (3) თუ არა, იგივე მხარეები მონაწილეობენ თუ არა განსახილველ საქმეშიც, რომელთა მიმართ გამოტანილია გადაწყვეტილება (განჩინება), ასევე, მატერიალური კომპონენტების კუთხით (ესაა ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსი (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება, ე.ი. რაც გახდა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის საფუძველი). მხოლოდ ამის შემდეგ შეგვიძლია მხარის მიერ მითითებული ფაქტი შეფასდეს პრეიუდიციულად და ამოირიცხოს მტკიცების საგნიდან. შესაბამისად, ფაქტის პრეიუდიციულად მიჩნევა სასამართლოს უფლებაა. სასამართლო უნდა დარწმუნდეს იმაში, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი სწორედ ამ ფაქტს ეფუძნება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს ფაქტი არ წარმოადგენს პრეიუდიციულ ფაქტს და ჩვეულებრივ ექვემდებარება მტკიცებას ისევე, როგორც მხარეთა მიერ შედავებული დანარჩენი ფაქტები (ს.უ.ს.გ-ები: №ას-1190-2018, 12.04.2019 წ; №ას-578-2019, 28.06.2019წ; №ას -879-2018, 23.07.2019წ; №ას-1705-2019, 27.11.2020წ; №ას -1181-2018, 18.02.2021წ; №ას 1198-2019, 25.06.2021წ.).
21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სასაკასაციო პალატას, 2020 წლის 28 ოქტომბრის №2/31079-19 კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე, პრეიუდიციულად დადგენილად მიაჩნია, რომ მოსარჩელე უკანონოდ ფლობს სადავო საცხოვრებელ სადგომს. შესაბამისად, წინამდებარე სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივსამართლებრივი წინამძღვარი არ ვლინდებოდა და სააპელაციო სასამართლოს მიერ იგი მართებულად იქნა უარყოფილი.
22. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველ პარაგრაფზე, რომელიც ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).
23. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული გააწყვეტილების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს.
24. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
25. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით,
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. დ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი
ამირან ძაბუნიძე
გოჩა ჯეირანაშვილი
