საქმე №ას-979-2024 17 დეკემბერი, 2024 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),
თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),
რევაზ ნადარაია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ე.ჭ–ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ხ.ხ–ვა (მოსარჩელე)
თავდაპირველი მოპასუხე – ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ი–ი“
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 30.04.2024 წლის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – კრების ოქმის ბათილად ცნობა და უძრავი ქონების ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის საკუთრებაში დაბრუნება
საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ხ.ხ–ვამ (შემდეგში - „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში ე.ჭ–ისა (შემდეგში - „პირველი მოპასუხე“ ან „კასატორი“) და ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „ი–ის“ (შემდეგში - „მეორე მოპასუხე“ ან „ბინათმესაკუთრთა ამხანაგობა“) მიმართ, შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:
1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის 03.05.2019 წლის №41 კრების ოქმი, რომლის საფუძველზეც საჯარო რეესტრში პირველი მოპასუხის საკუთრებად №.......... საკადასტრო კოდით დარეგისტრირდა 34.09 მ2 სხვენი №135ა;
1.2. სხვენი, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ........, საკადასტრო კოდი: №........., დაბრუნდეს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის საკუთრებაში და საჯარო რეესტრში ამ ფართზე აღირიცხოს მეორე მოპასუხის საკუთრების უფლება.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 17.01.2023 წლის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა.
3. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა პირველმა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:
4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 30.04.2024 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:
4.1. სამეურნეო სათავსის ამხანაგობის წევრის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებობის ფაქტის დადასტურების შესახებ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის 28.06.2018 წლის კრების ოქმით დადგენილია და მოპასუხე სადავოდ არ ხდიდა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ამხანაგობის წევრთა 2/3-მა დაადასტურა ამხანაგობის წევრის - მოსარჩელის ინდივიდუალურ საკუთრებაში 35.61 კვ.მ სხვენის არსებობის, ამ სხვენის „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედების დროისთვის მოსარჩელის მიერ ფლობის ფაქტი და გამოთქვა თანხმობა, რომ მოსარჩელეს ამ ფართზე საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლება დაერეგისტრირებინა; საჯარო რეესტრის 13.07.2018 წლის ამონაწერით დადგინდა, რომ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის 28.06.2018 წლის კრების ოქმის საფუძველზე სადავო სხვენზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა. მოსარჩელის ახსნა-განმარტებით დადგინდა და მოპასუხე სადავოდ არ ხდიდა, რომ სადავო სხვენზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება ამ ფართის სახელმწიფოს საკუთრებაში გადასვლის გამო გაუქმდა. დადგენილია, რომ სადავო სხვენი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის საერთო საკუთრებაში დაბრუნდა 17.04.2019 წლის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე. მხარეების ახსნა-განმარტებებით, საჯარო რეესტრის ამონაწერითა და ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის 28.06.2018 წლის კრების ოქმით დადგინდა, რომ სადავო სხვენი მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებული ბინის თავზე (საკადასტრო კოდი: ..........) მდებარეობს.
4.2. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს 07.12.2018 წლის №04/65728 წერილით პირველ მოპასუხეს მისი 06.12.2018 წლის განცხადების პასუხად ეცნობა, რომ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის თავმჯდომარის მიერ სააგენტოში წარდგენილი შიდა აზომვითი ნახაზების შესაბამისად, განხორციელდა საერთო სარგებლობების რეგისტრაცია სახელმწიფოს საკუთრებად, ხოლო 14.11.2018 წლის №01/9801-ს წერილით, საქმე გადაეგზავნა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოს საერთო სარგებლობის ფართების ამხანაგობისთვის საკუთრებაში გადაცემის საკითხის განხილვის მიზნით. პირველ მოპასუხეს ამ ინფორმაციასთან ერთად გაეგზავნა საქმის მასალები 34 ფურცლად.
4.3. მოსარჩელის ახსნა-განმარტებითა (რომელიც პირველი მოპასუხის მიერ შედავებელი არ არის) და 17.04.2019 წელს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებით, დადგინდა, რომ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობამ სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოსგან იყიდა ქ. თბილისში, ......... №10-ში მდებარე ფართები, მათ შორის, სადავო სხვენი.
4.4. ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის 03.05.2019 წლის კრების ოქმის თანახმად, ამხანაგობის წევრთა კრებაზე, რომელსაც ბინის მესაკუთრეთა 100% დაესწრო, ამხანაგობამ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ 34.09 მ2 სხვენი პირველი მოპასუხის საკუთრებაში გადასულიყო. ოქმში მითითებულია, რომ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრების მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ეხება სხვენს, საკადასტრო კოდით №...........; მხარეების ახსნა-განმარტებებით დადგენილია, რომ ამ კრების ოქმში მითითებული სხვენის ფართი მოსარჩელის კუთვნილი ბინის თავზე მდებარე ფართია, რომელიც მოსარჩელეს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის 28.06.2018 წლის კრების ოქმის საფუძველზე საკუთრებაში გადაეცა. 03.05.2019 წლის სადავო კრების ოქმის საფუძველზე პირველი მოპასუხის საკუთრებად №.......... საკადასტრო კოდით დარეგისტრირდა 34.09 კვ.მ „საერთო სარგებლობის ფართი სხვენი №135ა“.
4.5. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადგენილია, რომ პირველ მოპასუხეს საკუთრებაში აქვს:
4.5.1. .......... №10-ში მდებარე 35.76 კვ.მ სხვენი №136ა საკადასტრო კოდით №........;
4.5.2. ........... №10-ში მდებარე 34.09 კვ.მ სხვენი საკადასტრო კოდით №..........;
4.5.3. .......... №10-ში მდებარე 20.50 კვ.მ სარდაფი.
4.6. პირველი მოპასუხის ახსნა-განმარტებითა და სასამართლო სხდომაზე მის მიერ დამატებით წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადგენილია, რომ მისი არასრულწლოვანი შვილის საკუთრებად რეგისტრირებულია სადავო სხვენის გვერდით მდებარე სხვენის ფართი.
4.7. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის შეფასების საგანს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის კრების ოქმის ბათილად ცნობისა და სადავო ფართის იმავე ამხანაგობის საკუთრებაში აღრიცხვის მართლზომიერების დადგენა წარმოადგენდა.
4.8. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 54-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ კრების გადაწყვეტილების, როგორც მრავალმხრივი გარიგების ნამდვილობის დადგენისათვის უნდა შემოწმებულიყო ისეთი საკითხები, როგორიც იყო კრებაზე კვორუმის არსებობა, წევრთა მოწვევა და სხვა, თუმცა შემოწმება იმისა, ბათილი იყო თუ არა გარიგება, დამოკიდებული იყო პრეტენზიის მქონე პირის იურიდიული ინტერესის არსებობაზე, ანუ აღიარებითი სარჩელის ბედი განპირობებული უნდა ყოფილიყო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 180-ე მუხლით.
4.9. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ითხოვდა კრების ოქმის ბათილად ცნობას და ფართის ამხანაგობის საკუთრებაში აღრიცხვას. სადავო კრების ოქმით უკანონოდ განიკარგა სადავო სხვენი მესამე პირზე, რომელიც არ იყო ამხანაგობის წევრი. მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობის თვალსაზრისით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სადავო კრების ოქმის ბათილად ცნობისა და ფართის ამხანაგობის საკუთრებაში დაბრუნების შემთხვევაში მას წარმოეშობა საკუთრების უფლებით სადავო ფართის მიღების შესაძლებლობა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ დასაბუთებული იყო, თუ რა სასარგებლო შედეგს განაპირობებდა მისთვის სარჩელის დაკმაყოფილება.
4.10. რაც შეეხება სადავო კრების ოქმის ბათილად ცნობის საფუძვლებს, სააპელაციო პალატამ მიუთითა „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის პირველ პუნქტზე, ამავე მუხლის მე-2 პუნქტზე, მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტზე, მე-5 მუხლის მე-4 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტზე, ასევე, მიუთითა გამოსაკვლევ საკითხთან მიმართებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 23.02.2023 წლის №ას-1024-2022 განჩინება; საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 01.07.2015 წლის №ას-17-14-2015 განჩინება) და აღნიშნა, რომ არსებული დავის გადასაწყვეტად, მნიშვნელოვანი იყო დადგენილიყო, სადავო ფართი (სხვენი) რა სამართლებრივი შინაარსით ხასიათდებოდა - წარმოადგენდა იგი ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონებას, თუ - ამხანაგობის მოპასუხე წევრის ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ ფართს. საკითხის ამგვარი დასმა პალატის მითითებით, განპირობებული იყო იმით, რომ სპეციალური კანონი, სადავო საგნის განკარგვისათვის აწესებდა სხვადასხვა რეჟიმს, რომელთა სხვაობა დამოკიდებული იყო სწორედ საკუთრების უფლების შინაარსზე.
4.11. ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის 03.05.2019 წლის კრების ოქმში მითითებულია, რომ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრების მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ეხება სხვენს საკადასტრო კოდით №..........; მხარეების ახსნა-განმარტებებით დადგენილია, რომ ეს სხვენის ფართი მოსარჩელის კუთვნილი ბინის თავზე მდებარე ფართია, რომელიც მოსარჩელეს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის 28.06.2018 წლის კრების ოქმის საფუძველზე საკუთრებაში ჰქონდა გადაცემული.
4.12. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოპასუხის პროცესუალური ვალდებულება იყო წარედგინა ინფორმაცია როგორც 03.05.2019 წლის მდგომარეობით ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრების ვინაობისა და რაოდენობის შესახებ, ასევე სადავო კრების ოქმში ასახული გადაწყვეტილების ამხანაგობის უკლებლივ ყველა წევრის მიერ მიღების დამადასტურებელი ხელმოწერების შესახებ, რაც ვერ განახორციელა. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ 30.09.2022 წლის სასამართლო სხდომაზე პირველმა მოპასუხემ წარადგინა 87 პირის ნუმერირებული ჩამონათვალის ასლი ფიზიკური პირების სახელებისა და გვარების, პირადი ნომრებისა და ტელეფონის ნომრების მითითებით. ზოგიერთი სახელის გასწვრივ ხელმოწერა არ არის, მაგრამ პირველმა მოპასუხემ მიიჩნია, რომ ვინაიდან სახელი და გვარი სიაში მითითებულია, იგულისხმება, რომ ამ პირების თანხმობაც წარმოდგენილია. მან მიუთითა, რომ სიაში მითითებული პირები შეადგენენ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა 100 პროცენტს, რომლებმაც ხმა მისცეს სადავო სხვენის პირველი მოპასუხისთვის საკუთრებაში გადაცემას. დადგენილია, რომ მოსარჩელის ნება ამ სიაში გამოხატული არ არის. იმავე მტკიცებულებაში პირველი მოპასუხის მიერ მითითებულია: „მეზობლები ვეთანხმებით დაირეგისტრიროს (პირველმა მოპასუხემ) აღნიშნული ბინა (სხვენი) მის საკუთრებაში“, სხვენის მაიდენტიფიცირებელი ინფორმაცია მითითებული არ არის. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების თანახმად, პირველ მოპასუხეს სადავო მისამართზე მდებარე სხვა 2 სხვენი აქვს საკუთრებაში. ვინაიდან მის მიერ წარდგენილი ფიზიკური პირების ჩამონათვალიდან არ დგინდება, არიან თუ არა სიაში მითითებული პირები მოპასუხე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრები, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხეს, სსსკ-ის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების საფუძველზე, შესთავაზა დამატებით წარედგინა მტკიცებულებები, რომლებითაც დადასტურდებოდა, რომ ხელმოწერები მოპასუხე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრებს ეკუთვნით, მაგრამ პირველმა მოპასუხემ ასეთი მტკიცებულების წარდგენაზე უარი განაცხადა. მოპასუხე არ დაეთანმხა არც ა.ქ–ას შუამდგომლობას საქმეში ამხანაგობის წევრთა რაოდენობისა და ვინაობის დამადასტურებელი მტკიცებულების წარმოდგენის თაობაზე და ზეპირი შედავებით სადავოდ გახადა სასამართლო სხდომაზე გამოცხადებული ა.ქ–ას მითითება, რომ სადავო კრების ოქმის შედგენის დროს მოპასუხე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობაში არა 87, არამედ დაახლოებით 150 წევრი იყო. საბოლოო ჯამში, სააპელაციო პალატამ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად, მიიჩნია, რომ პირველმა მოპასუხემ ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსთვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლებითაც დადასტურდებოდა, რომ სადავო გადაწყვეტილება „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა დაცვით იყო მიღებული და ის ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრების ნებას შეესაბამებოდა. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი სადავო კრების ოქმის ბათილად ცნობასთან მიმართებით გამოკვეთილი იყო, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.
საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:
5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა პირველმა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:
7. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
8. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
9. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის 03.05.2019 წლის №41 კრების ოქმის ბათილად ცნობისა და ამ კრების ოქმის საფუძველზე განკარგული ქონების (სხვენის) ამხანაგობის საკუთრებაში დაბრუნების მართლზომიერება.
10. პალატა მიუთითებს, რომ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის სადავო კრების ოქმი, რომელშიც ამხანაგობის წევრთა სახელით ფორმულირებულია ამხანაგობის გადაწყვეტილება სხვენის პირველი მოპასუხის ინდივიდუალურ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ, წარმოადგენს გარიგებას - ამხანაგობის წევრთა მრავალმხრივი ნების გამოვლენას (სსკ-ის 50-ე მუხლი) (შდრ. სუსგ №ას-17-14-2015, 01.07.2015წ.).
11. მოსარჩელის მოთხოვნის მატერიალურსამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს, როგორც „ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შესახებ“ საქართველოს კანონი (შემდეგში „სპეციალური კანონი“), ისე სსკ-ით დადგენილი გარიგების ნამდვილობის განმსაზღვრელი ნორმები, რომელთაგან პირველი წარმოადგენს სადავო ურთიერთობის მარეგულირებელ სპეციალურ კანონს, რამდენადაც ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონების მართვასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საკუთრების ფორმებსა და სხვა საკითხებს განსაზღვრავს სპეციალური კანონი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონის მიზანს სწორედ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონების მართვის, ექსპლუატაციისა და განვითარების სამართლებრივი პირობების უზრუნველყოფა წარმოადგენდა. ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის შექმნით, ამხანაგობის წევრებს უფლება მიეცათ, მრავალბინიან სახლებში მდებარე ინდივიდუალური და საერთო საკუთრებაში არსებული ქონება ერთობლივად ემართათ, თუმცა აქვე დაეკისრათ, ვალდებულება შეესრულებინათ კანონის დაცვითა და საფუძველზე (სუსგ №ას-383-2022, 06.10.2022წ.).
12. სპეციალური კანონის მე-19 მუხლის პირველი პუნქტით, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრი არის ბინის მესაკუთრე მრავალბინიან სახლში. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრობა წარმოიშობა მრავალბინიან სახლში ინდივიდუალური საკუთრების შეძენისთანავე. პალატა მიუთითებს, რომ წევრობა ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობაში ეფუძნება არა პირის სუბიექტურ გადაწყვეტილებას, არამედ იმ ობიექტურ გარემოებას, რომ მას აქვს საკუთრება ბინაზე მრავალბინიან სახლში (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 15.09.2009 წლის №2/2/439 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ომარ ალაფიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-18).
13. პალატა მიუთითებს, რომ სადავო კრების ოქმის ბათილად ცნობის, როგორც აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობად უნდა იკვეთებოდეს მოსარჩელის ნამდვილი იურიდიული ინტერესი (სსსკ-ის 180-ე მუხლის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს). სსსკ-ის 180-ე მუხლით აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესი განისაზღვრება შემდეგი კრიტერიუმებით: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა მიიღებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა (სუსგ №ას-1525-2019, 16.12.2019წ.). მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიურია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ; სუსგ №ას-1235-1155-2017, 30.04.2018წ; №ას-995-2018, 27.09.2018წ; №ას-1153-2020, 30.05.2023წ.). საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას მასზე, რომ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის სადავო კრების ოქმის ბათილად ცნობის მიმართ მოსარჩელეს აქვს ნამდვილი იურიდიული ინტერესი, რამეთუ ამ ოქმით განიკარგა სხვენი, რომელიც მოსარჩელის ბინის თავზეა განთავსებული და რომელსაც იგი ფლობდა.
14. კანონმდებელი განსხვავებულ სამართლებრივ რეჟიმში აქცევს, ერთი მხრივ, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა ინდივიდუალურ საკუთრებასა და ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებულ სამეურნეო სათავსებს (სარდაფები, სხვენები და ა.შ.) და, მეორე მხრივ, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონებას. განსხვავებულია მათი განვითარების, განკარგვის პირობებიც და იმის მიხედვით, თუ როგორია საკუთრების უფლების შინაარსი, განსხვავებულია მისი განკარგვისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობებიც (სუსგ №ას-17-14-2015, 01.07.2015წ.). ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა ურთიერთობისა და მათი სამართლებრივი მდგომარეობის მომწესრიგებელმა კანონმდებლობამ ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად, განსხვავებული საკანონმდებლო რეგულირებით მოაწესრიგა დამხმარე სათავსების განკარგვის წესი და იგი შესაბამისი სამეურნეო სათავსის, სუბიექტის ინდივიდუალურ მფლობელობაში ყოფნა-არყოფნის ფაქტობრივ მდგომარეობას დაუკავშირა (სუსგ №ას-1235-1155-2017, 30.04.2018წ.).
15. საკასაციო პალატა მიუთითებს სპეციალური კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტზე (ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრები კრებაზე აფიქსირებენ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა მიერ მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსების (სარდაფები, სხვენები და ა. შ.) მფლობელობის ამ კანონის ძალაში შესვლის დროს არსებულ ფაქტობრივ მდგომარეობას და ხმათა 2/3-ით იღებენ გადაწყვეტილებას, რომლის თაობაზედაც დგება შესაბამისი ოქმი, თუ წესდებით არ განისაზღვრება განსხვავებული კვორუმი. მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსებზე (სარდაფები, სხვენები და ა. შ.) საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში დასარეგისტრირებლად ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრმა უნდა წარმოადგინოს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა კრების მიერ შედგენილი ოქმი და ნახაზი, რომლის მეშვეობითაც შესაძლებელია სამეურნეო სათავსის ადგილმდებარეობის დადგენა), ასევე, ამავე კანონის მე-10 მუხლის პირველ პუნქტზე (ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონების ისეთი განვითარება, რომელიც მნიშვნელოვნად ცვლის ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონებას და გავლენას ახდენს სხვა ბინის მესაკუთრეთა მიერ საერთო ქონების გამოყენებაზე, ხორციელდება ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა კრებაზე ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის ყველა წევრის მიერ ერთხმად მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე) და განმარტავს, რომ იმის მიხედვით საერთო საკუთრებაშია თუ, ფაქტობრივ მფლობელობაშია სადავო სამეურნეო სათავსები (სხვენი), შესაძლოა ვიმსჯელოთ მათი განკარგვის კანონით დადგენილი წესის დაცულობაზე. სადავო ურთიერთობის მომწესრიგებელი სპეციალური კანონი საერთო ქონების იმგვარი განვითარების შემთხვევაში, რომელიც გავლენას ახდენს სხვა ბინის მესაკუთრეთა მიერ საერთო ქონების გამოყენებაზე, გადაწყვეტილების მიღებას ანდობს ამხანაგობის მხოლოდ ყველა წევრს (100%-იანი კვორუმი), ხოლო მრავალბინიანი სახლის სამეურნეო სათავსების (სარდაფები, სხვენები და ა. შ.) ფაქტობრივი მფლობელობის საკითხის გადაწყვეტისათვის საკმარისად მიიჩნევს ამხანაგობის წევრთა 2/3 თანხმობას (შდრ. სუსგ №ას-17-14-2015, 01.07.2015წ.). სპეციალური კანონის მე-16 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობას შეუძლია განახორციელოს ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის წევრთა საერთო ქონების, მათ შორის, იმ სახურავის, სხვენის, სარდაფის, მიწის ნაკვეთის, რომლებიც არ იმყოფება ინდივიდუალურ საკუთრებაში, სარგებლობის უფლებით გაცემა ან გასხვისება. ეს პუნქტი არ ეხება ამ კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტში განსაზღვრულ სამეურნეო სათავსებს.
16. დაუსაბუთებელია კასატორის მსჯელობა მასზე, რომ სადავო სხვენის მისთვის საკუთრებაში გადასაცემად საკმარისი იყო სპეციალური კანონის მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრული ხმათა 2/3, რამეთუ ვერ დგინდება მითითებული ნორმის პირველი მოპასუხის მიმართ გამოყენების წინაპირობა - კანონის ძალაში შესვლის დროს ფაქტობრივი ფლობა. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია და კასატორს დასაბუთებული შედავება წარმოდგენილი არ აქვს, რომ ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობის ყველა წევრს ერთხმად არ მიუღია გადაწყვეტილება 03.05.2019 წლის კრებაზე სადავო 34.09 მ2 სხვენის №135ა პირველი მოპასუხისთვის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ. ტ.1, ს.ფ.214-217 გვერდებზე წარმოდგენილი სია ვერ შეფასდება ამხანაგობის ყველა წევრის მიერ გამოვლენილ ნებად. ამასთან, როგორც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმაც აღნიშნეს, იგი ასევე არ შეიცავს მითითებას მასზე, კონკრეტულად რომელი ფართის განკარგვაზეა ნება გამოვლენილი. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას, სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლივად, რომლის ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა (სუსგ №ას-584-543-2017, 06.06.2017წ; №ას-484-2019, 30.10.2020წ.).
17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03, 24.02.2009წ. (საბოლოო გახდა 24.05.2009წ.), §71; Van de Hurk v. The Netherlands, №16034/90, 19.04.1994წ., §61; García Ruiz v. Spain [GC], №30544/96, 21.01.1999წ., §26; Jahnke and Lenoble v. France (dec.), №40490/98, 29.08.2000წ; Perez v. France [GC], №47287/99, 12.02.2004წ., §81).
18. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.
19. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ე.ჭ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.
2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე
მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე
რევაზ ნადარაია
