საქმე №ას-184-2021 26 დეკემბერი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – დ.ს–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.მ–ძე, ს.მ–ძე (კანონიერი წარმომადგენელი - მ.გ–ი) (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 26.11.2020 წლის განჩინება, ამავე სასამართლოს 12.11.2020 წლის საოქმო განჩინება საქმეზე მტკიცებულების დართვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 15.10.2018 წლის გადაწყვეტილებით დ.ს–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სარჩელი მ.მ–ძისა და ს.მ–ძის (კანონიერი წარმომადგენელი - მ.გ–ი) (შემდეგში ტექსტში ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხეები“) მიმართ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 26.11.2020 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. უძრავი ქონება, მდებარე: ქალაქი თბილისი, ......... (..........) ქუჩა №8, ს/კ: ........., მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენს.

3.2. უძრავი ქონება, მდებარე: ქალაქი თბილისი, ......... ქუჩა №8ა, ს/კ: .........., დღეის მდგომარეობით, მოპასუხეების საკუთრებას წარმოადგენს. მანამდე, აღნიშნული უძრავი ქონების მესაკუთრე ვ.მ–ძე იყო.

3.3. მოპასუხეები ვ.მ–ძის პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან, რომლებმაც მამკვიდრებლის - ვ.მ–ძის დანაშთი სამკვიდრო ქონება მიიღეს.

3.4. 30.01.2017 წელს ვ.მ–ძის კუთვნილ საცხოვრებელ სახლში (მდებარე: ქალაქი თბილისი, ....... ქუჩა №8ა) ხანძარი გაჩნდა, რის შედეგადაც აღნიშნული უძრავი ქონება მთლიანად დაიწვა, ხოლო ვ.მ–ძე ხანძრის შედეგად გარდაიცვალა. ხანძარი გავრცელდა აღნიშნული უძრავი ქონების მომიჯნავედ მდებარე, მოსარჩელის კუთვნილ საცხოვრებელ სახლზეც (მდებარე: ქალაქი თბილისი, ......... (........) ქუჩა №8).

3.5. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური დეპარტამენტის 13.04.2017 წლის №68 ს/ტ, №307/ქრ ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, შემთხვევის ადგილის, ექსპერტიზაზე წარდგენილი საკვლევი მასალის, დათვალიერება-გამოკვლევისა და წარდგენილი სსს მასალების შესწავლის საფუძველზე დადგინდა, რომ ხანძრის გამომწვევი შესაძლო მიზეზი იყო მცირე კალორიული, ან ღია ცეცხლის წყაროს კონტაქტი წვად მასალასთან. ელექტროსადენებზე მოკლე ჩართვის კვალი არ დაფიქსირდა.

3.6. შემთხვევის ადგილის 30.01.2017 წლის დათვალიერების ოქმის თანახმად, შემთხვევის ადგილი მდებარეობს ქ. თბილისში, .........., სადაც შემოღობილ ეზოში კერძო ტიპის სახლები დგას. რკინის ჭიშკრით შევდივართ ვიწრო ეზოში, სადაც ხელმარცხნივ ერთსართულიანი საცხოვრებელი სახლი დგას, რომელსაც ვიზუალურად ხანძრის კვალი არ აღენიშნება. ეზოს ბოლოში დგას სახლი, რომელიც მთლიანად დამწვარია, ხოლო აღნიშნული სახლის გვერდით, მიბჯენით დგას ერთსართულიანი საცხოვრებელი სახლი, რომლის სახურავი ნაწილობრივ დამწვარი იყო.

3.7. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებზე და მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) სამართლებრივ მოწესრიგებას დელიქტური ვალდებულებებით გათვალისწინებული საფუძვლებიდან საჭიროებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 317-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 992-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთი საფუძველია დელიქტური ვალდებულება, რაც გულისხმობს, რომ პირს ვალდებულება ზიანის მიყენების (დელიქტის) შედეგად წარმოეშობა. დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისთვის შემდეგი ელემენტების კუმულაციური არსებობაა საჭირო: ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა და ქმედებას შორის. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

3.8. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზე, რომ მოსარჩელის უძრავ ქონებაზე მიყენებული ზიანის ზუსტი ოდენობა საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდება. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს. ამგვარი სტანდარტი მტკიცების ტვირთს დელიქტურ სამართალში შემდეგნაირად ანაწილებს: მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს ზიანის ფაქტი და მისი ოდენობა, ასევე - მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; მოპასუხემ უნდა ამტკიცოს ქმედების მართლზომიერება ან მისი ბრალეულობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობა. დელიქტურ სამართალში მტკიცების ტვირთის შემადგენელი ელემენტებიდან ერთ-ერთის დაუდასტურებლობა სასარჩელო მოთხოვნას დაუსაბუთებელს ხდის და შემდეგი ელემენტების კვლევის საჭიროება აღარ არსებობს.

3.9. ი.მ. დამოუკიდებელი ექსპერტი, აუდიტორი „დ.რ–ძის“ 02.09.2017 წლის №011/5-1 დ.რ. დასკვნით მოსარჩელისათვის მიყენებული საერთო ზარალის ოდენობა სავარაუდოდ 19 405 ლარით განისაზღვრება. დასკვნიდან ირკვევა, რომ ექსპერტს უძრავი ქონების მდგომარეობის შეფასება მხოლოდ ხანძრის შემდგომი პერიოდისთვის ეთხოვა, არც ექსპერტიზის დასკვნაშია მითითებული და არც საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებით არ დგინდება, რომ დასკვნის შედგენისას ექსპერტს შესაძლებლობა ჰქონდა რაიმე ფორმით დაედგინა სახლის ის მდგომარეობა, რომელიც მას ხანძრამდე გააჩნდა. დასკვნა დაუსაბუთებელია. ექსპერტიზის მიერ გამოყენებული მეთოდი შეუსაბამოა მასში მოყვანილი დასკვნის გასაკეთებლად, რადგან, როგორც აღინიშნა, მას სახლის პირვანდელი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაცია არ გააჩნდა, აღნიშნული კი, მტკიცებულების სანდოობისა და რელევანტურობის კუთხით დაბრკოლებას ქმნის. გარდა ზემოაღნიშნულისა, დასკვნა იმპერატიული არ არის, ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას იყენებს ისეთ ტერმინოლოგიას, როგორიცაა - სავარაუდოდ, დაახლოებით. ამასთანავე, საინტერესოა თავად დასკვნის შინაარსიც. ნებისმიერი გონიერი დამკვირვებლის თვალით, უძრავ ქონებაზე ხანძრის შედეგად მიყენებული დაზიანებების აღწერის შესწავლისას, ნათელი გახდება, რომ სახლის საძირკვლის მოწყობა, კედლის ამოშენება და, მით უფრო, სახლზე რკინის სარტყელის შეკვრა, მიზეზშედეგობრივ კავშირში არ უნდა ყოფილიყო ზიანის გამომწვევ ქმედებასთან. პალატამ მიიჩნია, რომ ეს მტკიცებულება შინაარსობრივი თვალსაზრისითაც ვერ ლახავს მტკიცებულების განკუთვნადობისა და რელევანტურობის ტესტს.

3.10. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მხარეთა იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომლის თანახმად, მოპასუხეთა მამკვიდრებლის უძრავი ქონება ხანძრის შედეგად სრულად განადგურდა; აღნიშნული სრულად განადგურებული ქონების ზიანი კი, ექსპერტიზის დასკვნით 10 000 ლარად შეფასდა. მეორე მხრივ, მოსარჩელის უძრავი ქონება ხანძრისა და წყლის ჩადინების შედეგად ნაწილობრივ დაზიანდა, ამ შემთხვევაში კი, ზიანის ოდენობად ექსპერტმა 19 405 ლარი დაადგინა, რაც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში 17 000 ლარამდე შემცირდა. პალატამ განმარტა, რომ იმ პირობებში, როდესაც უცნობია მოსარჩელის სახლის პირვანდელი მდგომარეობა, გაუგებარია, როგორ შეიძლებოდა სრულად განადგურებული სახლის ღირებულება 10 000 ლარად შეფასებულიყო, ხოლო ნაწილობრივ დაზიანებული სახლის - 19 405 ლარად.

3.11. ამასთან, პალატამ ყურადღება გაამახვილა დაზარალებულის გამოკითხვის ოქმზე, სადაც თავად მოსარჩელე მიუთითებს, რომ ხანძრის გაჩენის საქმეზე პირველივე დღეს უფლებამოსილი ორგანოების მიერ მისი მეუღლე გამოიკითხა, თუმცა მაშინ არ დაუფიქსირებია რომ დაზარალდნენ. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის ოჯახის მიერ ხანძრის გაჩენის დროს დაწყებული გამოძიებისთვის ზიანის განცდის თაობაზე ინფორმაციის მიუწოდებლობა გარკვეულ ლეგიტიმურ ეჭვს აჩენს ზიანის არსებობის, ასევე - მომხდარ შემთხვევასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირის არსებობის თაობაზე.

3.12. პალატამ მიუთითა, რომ ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი ემსახურება არა ზიანის მიმყენებლის დასჯას, არამედ იმ დანაკლისის შევსებას (გამოსწორების ფუნქცია), რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად სხვა პირს მიადგა. ზიანი შეიძლება გამოიხატოს პირადი ქონების დაზიანებაში ან განადგურებაში, ანდა ისეთ ქმედებაში, როდესაც პირი კარგავს მის კუთვნილ ქონებას. ამასთან, პირს არა ყოველგვარი ზიანის ანაზღაურება უნდა დაეკისროს, არამედ მხოლოდ იმ დანაკლისის, რომელიც მისი ქმედების პირდაპირი შედეგია. სწორედ ამ მიმართებითაა უმნიშვნელოვანესი მოსარჩელის მიერ მტკიცების ტვირთის წარმატებით დაძლევა და ზუსტი ზიანის ოდენობის დადასტურება. პალატამ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილ დასკვნაში აღწერილი სამუშაოები ემსახურება არა ხანძრამდე არსებული პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, არამედ სახლის ისეთ საცხოვრებელ კონდიციამდე მიყვანას, რაც შეიძლება რეალურად არც კი შეესაბამებოდეს დაზიანებული საცხოვრებელი სახლის ხანძრამდე არსებულ მდგომარეობას. სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული გამოიწვევს არა პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, არამედ დაზარალებულის გამდიდრებას დელიქტის ხარჯზე. ექსპერტიზის დასკვნას სავარაუდო და არაიმპერატიული ხასიათი აქვს, რაც შეუძლებელს ხდის არა მხოლოდ ზიანის ოდენობის განსაზღვრას, არამედ ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირის დადგენასაც.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება. კასატორმა მოითხოვა მტკიცებულების დართვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 12.11.2020 წლის საოქმო განჩინების გაუქმებაც.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია მოპასუხეებისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მართლზომიერება.

9. დელიქტის შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ცენტრალურ და უზოგადეს ნორმას წარმოადგენს სსკ-ის 992-ე მუხლი (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), რომელიც კრედიტორს (დაზარალებულს) ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული დანაწესის გამოყენების წინაპირობებია: 1) ზიანი; 2) ქმედების მართლწინააღმდეგობა; 3) მიზეზობრივი კავშირი; 4) ბრალი (სუსგ №ას-754-2021, 02.12.2021წ., პუნ.44). თუ პასუხისმგებლობა ნაგებობიდან გამომდინარე მომეტებული საფრთხის წყაროთი გამოწვეული ზიანისთვის დგება (ასეთი საფრთხის არსებობის შემთხვევაში), სსკ-ის მე-1000 მუხლით სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობის არსებობა და მტკიცება არ არის საჭირო, რადგან მომეტებული საფრთხის წყაროს გამოყენების დროს, ბრალის გარეშეც, ასეთი საფრთხის წყაროს მფლობელის პასუხისმგებლობაა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება (შდრ. სუსგ №ას-1685-2019, 22.05.2020წ; №ას-984-2020, 19.04.2022წ.). რაც შეხება ხანძრის ჩაქრობის დროს წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას, სსკ-ის 1001-ე მუხლით, მის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი ხანძრის გაჩენაში ბრალეული პირია. სსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ზიანის ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც არის ზიანის მიმყენებლის ქმედების უშუალო და განჭვრეტადი შედეგი. მიზეზობრივი კავშირის შეფასება, პირველ რიგში, ხორციელდება ე.წ. ექვივალენტობის წესის მიხედვით, რომლის მიხედვით, მიზეზი შედეგის კაუზალურია, თუ მის გარეშე შედეგი არ დადგებოდა (ბათლიძე გ., საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხლი 1001, ველი 4, https://gccc.tsu.ge).

10. ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არსებობის შემთხვევაში, ნავარაუდები სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენის ორიენტირი სახელშეკრულებო თუ არასახელშეკრულებო ზიანის დადგომის შემთხვევაში (სსკ-ის 326-ე მუხლი), განმტკიცებულია სსკ-ის 408.1 მუხლში (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), რომლის ნორმატიული მიზნიდან გამომდინარეობს, რომ განხორციელდეს იმ ვითარების აღდგენა, რომელიც იარსებებდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომამდე, ე.ი. ვალდებულების დარღვევამდე (სუსგ №ას-934-2020, 25.03.2021წ., პუნ. 84).

11. დელიქტურ ვალდებულებასთან დაკავშირებით სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ევალება სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების სტანდარტის დაცვით, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტუროს დელიქტური ვალდებულების წინაპირობების არსებობა. მოსარჩელის მიერ თავისი პოზიციის დასადასტურებლად კონკრეტული მტკიცებულებების წარდგენის შემდეგ კი, საწინააღმდეგო გარემოებების მტკიცება მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენს, რისი შეუსრულებლობაც მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (სუსგ №ას-1127-1047-2017, 18.10.2017წ; №ას-72-72-2018, 15.02.2018წ; №ას-105-2021, 02.04.2021წ; №ას-426-2021, 05.05.2022წ.).

12. რაც შეეხება მოცემულ შემთხვევას, დადგენილია, რომ მოპასუხეთა მამკვიდრებლის საცხოვრებელი სახლი ხანძრის შედეგად მთლიანად დაიწვა, მოპასუხეთა მამკვიდრებელი კი ხანძრის შედეგად გარდაიცვალა. მოსარჩელე ითხოვს ამ ხანძრით და ხანძრის ჩაქრობისას წყლის ჩადინებით ნაწილობრივ დაზიანებული მომიჯნავედ მდგარი კუთვნილი უძრავი ქონების აღდგენისათვის თანხას - ზიანის ანაზღაურებას. აღნიშნული კანონისმიერი ვალდებულებითი სამართლის სფეროს მიკუთვნებული საკითხია და სადავო ურთიერთობა დელიქტური სამართლის ნორმებით მოწესრიგებას ექვემდებარება. გასაჩივრებულ განჩინებაში პალატა მსჯელობს კაუზალობისა და ზიანის განსაზღვრის პრობლემატიკაზე.

13. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესების წონასწორობის აღდგენისკენ (შდრ. სუსგ №ას-917-2021, 27.10.2021წ., პუნ. 22).

14. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ მოსარჩელემ მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი ვერ დაძლია, რის გამოც მართებულად ეთქვა უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას, სასამართლო იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობით დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლივად, რომლის ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა (სუსგ №ას-584-543-2017, 06.06.2017წ; №ას-484-2019, 30.10.2020წ.).

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

16. სსსკ-ის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. კასატორი ასაჩივრებს სააპელაციო სასამართლოს შემაჯამებელი განჩინების წინმსწრებ 12.11.2020 წლის საოქმო განჩინებას, რომლითაც უარი ეთქვა საქმეზე მტკიცებულების დართვის თაობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე (ს.ფ. 327-340, იხ. სხდომის ოქმი CD დისკზე). საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნულზე მხარეს სათანადოდ დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია. შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული რაიმე საფუძველი არ არსებობს.

17. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

18. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას და საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას კანონმდებლობით მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია - საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს (შდრ. სუსგ №ას-48-2020, 17.09.2020წ; №ას-27-2019, 15.11.2019წ.).

19. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის (სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან თავისუფლდებიან მხარეები, რომლებიც დადგენილი წესით რეგისტრირებული არიან სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში და იღებენ საარსებო შემწეობას, რაც დასტურდება შესაბამისი დოკუმენტაციით) საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ.ს–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. დ.ს–ის მოთხოვნა საქმეზე მტკიცებულების დართვის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 12.11.2020 წლის საოქმო განჩინების გაუქმების თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს.

3. დ.ს–ს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება (ს.ფ. 370-390).

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია