საქმე №ას-311-2024 25 მარტი, 2025 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გიორგი მიქაუტაძე,

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს.მ–ნი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.ა–ნი (მოსარჩელე)

მესამე პირი – ს.ა–ნი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 16.01.2024 წლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილებების შეტანა, სამკვიდრო ქონების წილზე მესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ე.ა–ნმა (შემდეგში - „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში ს.მ–ნის (შემდეგში - „მოპასუხე“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“) მიმართ, შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი ნოტარიუს ი.შ–ძის 05.05.2016 წლის №160467308, №160467226 და №160467435 სამკვიდრო მოწმობები;

1.2. მოსარჩელე ცნობილ იქნეს ს.ა–ნისა და ე.ა–ნის სამკვიდრო ქონების 1/3 წილზე მემკვიდრედ;

1.3. მოსარჩელე ცნობილ იქნეს ს.ა–ნისა და ე.ა–ნის დანაშთ სამკვიდრო ქონების 2/3 წილზე მესაკუთრედ, შემდეგ ქონებებზე: თბილისი, ..........., კორპუსი 25 „ა“, ბინა 49, ს/კ: №..........; თბილისი, ............, ბინა №42, ს/კ: №...........; თბილისი, ............ მიმდებარედ, ს/კ: №...........

2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 20.01.2023 წლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ი. შ–ძის 05.05.2016 წლის №160467308 სამკვიდრო მოწმობა 2/3-ის ნაწილში; ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ი. შ–ძის 05.05.2016 წლის №160467226 სამკვიდრო მოწმობა 2/3-ის ნაწილში; ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ი. შ–ძის 05.05.2016 წლის №160467435 სამკვიდრო მოწმობა 2/3-ის ნაწილში; მოსარჩელე ცნობილ იქნა ს.ა–ნის (პ/ნ: –––––––––, გარდაცვალების სააქტო ჩანაწერი №01157013246) და ე.ა–ნის (პ/ნ: ..........., გარდაცვალების აქტის ჩანაწერი №01217004914) სამკვიდრო ქონების 1/3 წილზე (თითოეულის სამკვიდროდან) მემკვიდრედ; მოსარჩელე ცნობილ იქნა ს.ა–ნის (პ/ნ: .......) და ე.ა–ნის (პ/ნ: ........ დანაშთი სამკვიდრო ქონების 2/3 წილზე მესაკუთრედ, ანუ, იგი მესაკუთრედ იქნა ცნობილი ამჟამად მოპასუხის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების 2/3 წილზე შემდეგ ქონებებზე: ა) თბილისი, ......... დასახლება, მე-2 მიკრო რ-ნი, კორპუსი 25 „ა“, ბინა 49, ს/კ: ..........; ბ) თბილისი, .........., ბინა №42, ს/კ: .........; გ) თბილისი, .........ქუჩა კორპუსი 9-ის მიმდებარედ, ს/კ: ..........; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი თანხის - 3000 ლარის ანაზღაურება.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 16.01.2024 წლის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

5.1. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

5.1.1. №.........., №........... და №.......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ქონება ეკუთვნოდა ს.ა–ნს (მამკვიდრებელი).

5.1.2. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 24.10.2015 წელს და მისი პირველი რიგის მემკვიდრეები იყვნენ: შვილი, ე.ა–ნი (მოსარჩელე), მეუღლე - ს.მ–ნი (მოპასუხე) და მამა - ე.ა–ნი.

5.1.3. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მის სამკვიდროს სამივე მემკვიდრე დაეუფლა. ამის მიუხედავად, 05.05.2016 წელს ნოტარიუსმა სამკვიდრო მოწმობები მხოლოდ მოპასუხის სახელზე გასცა.

5.1.4. ე.ა–ნი გარდაიცვალა 26.03.2021 წელს და მისი პირველი რიგის მემკვიდრე მოსარჩელე იყო.

5.1.5. 23.06.2021 წელს მოსარჩელემ სასამართლოში წარადგინა „დაზუსტებული სარჩელი“, რომლითაც ე.ა–ნის მემკვიდრედ და სამკვიდრო ქონების მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვა.

5.2. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად შეაფასა დადგენილი ფაქტები და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 1421-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 1433-ე მუხლის საფუძველზე, მართებულად დააკმაყოფილა სარჩელი.

5.3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 1336-ე მუხლის პირველ ნაწილზე (კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში – გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები)) და აღნიშნა, რომ ამ ნორმის შესაბამისად, მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეები იყვნენ მოსარჩელე, მოპასუხე, მამა და თითოეულ მათგანს სამკვიდროდან თანაბარი წილი, ე.ი. 1/3 ეკუთვნოდა.

5.4. პალატამ მიუთითა ამავე ნორმის მე-3 აბზაცზე (შვილიშვილები, შვილიშვილის შვილებისა და ამ უკანასკნელთა შვილები კანონით მემკვიდრეებად ჩაითვლებიან, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ცოცხალი აღარ არის მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდრე უნდა ყოფილიყო, და თანასწორად იღებენ იმ წილს, რომელიც კანონით მემკვიდრეობის დროს მათ გარდაცვლილ მშობელს ერგებოდა) და აღნიშნა, რომ რადგან ე.ა–ნის გარდაცვალების დროისათვის მისი შვილი გარდაცვლილი იყო, მოსარჩელე ე.ა–ნის ერთადერთ პირველი რიგის მემკვიდრედ ითვლებოდა.

5.5. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე (მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო), ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლზე (სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან) და განმარტა, რომ სამკვიდროს მიღება შესაძლებელი იყო მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვსი თვის ვადაში: ა) სანოტარო ორგანოში სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადების შეტანის გზით; ბ) სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების გზით ანდა სამკვიდრო ქონების მართვის გზით, იმგვარად, რომ ამ ქმედებიდან სამკვიდროს მიღების ნება გამომდინარეობდეს. პალატის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, უდავო იყო, რომ მოპასუხემ მამკვიდრებლის სამკვიდრო მიიღო, ხოლო არც მოსარჩელესა და არც მამკვიდრებლის მამას სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის ვადაში ნოტარიუსისათვის არ მიუმართავთ. ამრიგად, დასადგენი იყო, მიიღეს თუ არა მათ სამკვიდრო მისი ფაქტობრივად დაუფლების ან მართვის გზით.

5.6. პალატამ გაიზიარა სამეცნიერო ლიტერატურაში გამოთქმული შემდეგი მოსაზრება: „მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრის ცხოვრება იმავე საცხოვრებელ სახლში, რომელშიც მამკვიდრებელი ცხოვრობდა, ყოველთვის განიხილება, როგორც სამკვიდროს მიღება (თუ, ცხადია, ის უარს არ განაცხადებს მის მიღებაზე), რამდენადაც მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა გარდაცვლილის ნივთების ფლობას. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მის სახლში მემკვიდრის ცხოვრების ხანგრძლივობას მნიშვნელობა არა აქვს... სამკვიდროს ნაწილის მიღება ნიშნავს მთელი სამკვიდროს მიღებას, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც არ უნდა იყოს იგი. აქ იგულისხმება ის შემთხვევა, როცა სამკვიდრო სხვადასხვა ადგილზეა. სამკვიდროს მიღება ერთ ადგილზე ნიშნავს სამკვიდროს მიღებას სხვა ადგილზეც“ (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მეხუთე, გამომცემლობა „სამართალი“, 2000 წელი, გვ. 468-469). ამასთან, პალატამ აღნიშნა, რომ ეს მსჯელობა საქართველოს საერთო სასამართლოების მიერ დადგენილ პრაქტიკას სავსებით შეესაბამებოდა.

5.7. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მასზე, რომ სადავო გარემოებების დასადგენად პირველი ინსტანციის სასამართლოში როგორც მოსარჩელის, ასევე მოპასუხის ინიციატივით დაიკითხნენ მოწმეები. პალატის მითითებით, ხშირად მოწმის ჩვენება არასაიმედო მტკიცებულებად ითვლება, ვინაიდან მოვლენების აღქმის, დამახსოვრებისა და სიტყვიერად გადმოცემისას, მოწმის მიერ შესაძლებელია შეცდომების დაშვება. ამის გამო, მოწმის ჩვენება ყოველთვის კრიტიკულად და სიფრთხილით უნდა შეფასდეს, განსაკუთრებით, მაშინ, როცა იგი საქმის გადასაწყვეტად ძირითად მტკიცებულებას წარმოადგენს. პალატის განმარტებით, ამის კარგი მაგალითი, ამ საქმეში მოწმის, მ.ა–ის ჩვენება იყო. ეს მოწმე მოპასუხის ინიციატივით დაიკითხა, იგი კონფლიქტში იყო და სამართლებრივ დავას აწარმოებდა მოსარჩელის მხარეს მესამე პირად ჩართულ ს.ა–ნთან. ამიტომ, პალატის მოსაზრებით, არ იყო გასაკვირი, რომ მან გაიხსენა მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მისი დაბადების დღის აღსანიშნავად გამართულ წვეულებაზე დამსწრე ყველა პირი, მოსარჩელის გარდა. ამასთან, ის კი არ თქვა, რომ მოსარჩელე წვეულებას არ ესწრებოდა, არამედ აღნიშნა, რომ ეს გარემოება არ ახსოვდა. მოსარჩელის ინიციატივით დაკითხულმა მოწმეებმა მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს დაუფლების ფაქტი დაადასტურეს, თუმცა ზემოხსენებულ მიზეზთა გამო, პალატამ განსაკუთრებული ყურადღება მოპასუხის ინიციატივით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებზე გაამახვილა, რადგან ეს მოწმეები მოპასუხის ინიციატივით დაიკითხნენ, ე.ი. მისი საწინააღმდეგო წინასწარი განწყობა არ ჰქონდათ და მათი ჩვენება თავად აპელანტმაც სანდოდ მიიჩნია.

5.8. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქალაქო სასამართლოს 02.11.2022 წლის სხდომაზე მოპასუხის ინიციატივით დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებზე:

5.8.1. მოწმემ, მ. კ–ძემ განმარტა, რომ: იგი ცხოვრობს ვარკეთილში და არის აპელანტის საუკეთესო მეგობარი: „დიდი ხანია ს–ს და ს–თან ვმეგობრობ და ყოველდღე თუ არა, დღე ჩაგდებით მაინც ვიყავი მაგათთან“... „ს. გარდაიცვალა ოცდაოთხში, ე. მაგ დროს არ იმყოფებოდა საქართველოში, ჩვენ როგორც ჭირისუფლები ისე ვისხედით და ე. მოვიდა ოცდაექვს რიცხვში“... „ძალიან კარგად მახსოვს ის დღე, როგორ მოვიდა და როგორ ვერ შემოდიოდა იმ ოთახში, სადაც ესვენა მიცვალებული“... „ვიდრე ბატონი ს. გარდაიცვლებოდა, ე–ს თავისი ოთახი ჰქონდა“... „ე–ს ოთახი დღესაც იმ მდგომარეობაშია... კომპიუტერი და საწოლი დღემდე არის... მე ვიცი, რომ როცა წავიდა, რაც მისი იყო პირადი, წაიღო თან“... მოსარჩელე მამკვიდრებლის „გარდაცვალებიდან ერთი კვირის განმავლობაში იყო, ვარკეთილის (ბინაში) რა თქმა უნდა, ვაკეში ეგ არ ცხოვრობდა არასოდეს - (16:41:38-16:42:00). „ევგენია რომ დარჩენილიყო სახლში, არავინ არ შეზღუდავდა... ოთახი ისევ არის... იმ მდგომარეობაში, რა მდგომარეობაშიც დატოვა ქალბატონმა ე–მ, იმ მდგომარეობაში არის ოთახი... გარდერობი არის, ორიარუსიანი საწოლი არის, აქეთ მაგიდა დევს კომპიუტერის და კომპიუტერი - (16:45:26-16:46:15). მოსარჩელე მამკვიდრებლის სახლში „გარდაცვალების შემდეგ ერთი კვირით დარჩა“ - (16:50:09-16:50:40).

5.8.2. მოწმემ, ი. ტ-გ–ამ განმარტა, რომ მოსარჩელე იყო მისი მეგობრის შვილი, აპელანტი - მეგობრის მეუღლე, ხოლო აპელანტის ბავშვები არიან მისი შვილის ნათლიები. მოსარჩელე საქართველოში მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან მეორე დღეს ჩამოვიდა და „როცა დაასაფლავეს მალევე წავიდა“ - (16:56:10-16:57:08). აპელანტის ადვოკატის კითხვას: „დაკრძალვის დღის შემდგომ ქალბატონი ე. თუ იყო სახლში, რამდენი დღე იყო?“ - მოწმემ უპასუხა: „დაკრძალვიდან რამოდენიმე დღის მერე წავიდა, ზუსტად ვერ ვიხსენებ, მეცხრე დღეზე იყო თუ არა - (16:57:08- 16:57:42)... დაკრძალვაზე იყო, რა თქმა უნდა... (დარჩა) რამოდენიმე დღით - (17:02:55- 17:02:59). „მისი ჩამოსვლის ერთი დღე იყო, როცა იქ (ვარკეთილში) რჩებოდა, ერთი დღეც იყო, ჩემთან აგარაკზე გამოიარეს, ის დღე, როცა ყავა დავლიეთ, ის დღე კარგად მახსოვს იქ (ვარკეთილში) ცხოვრობდა“ - (17:07:21-17:08:14). „ს–ს გარდაცვალების მერე რომ ჩამოვიდა იქ (სადავო ბინაში, მოსარჩელის ოთახში) ვიჯექით და ის ოთახი მაშინ დავათვალიერე“ - (17:08:37-17:09:09)... „მაგას შეეძლო (სადავო ბინაში) სულ ყოფილიყო“.

5.8.3. მოწმემ, ა.მ–მა განმარტა, რომ იყო მხარეთა ნათესავი და მიუთითა, რომ: „ოცდაოთხში ს. გარდაიცვალა, ოცდაექვსში თვითონ ჩამოვიდა... რამდენიმე დღე დარჩა და შემდეგ წავიდა... არც ვაკეში რჩებოდა, არც ვარკეთილში რჩებოდა, იქ ნაცნობები ჰყავდა, იქ ნათესავები ჰყავდა... თვითონ (მოსარჩელე) როცა წავიდა (სომხეთში) ქვეყნის რაღაცები წაიღო აქედან...“; „მერე ჩამოვიდა და თქვა, რომ მე რაც ოქროულობა მაქვს უნდა მომცეო, აი ეს როგორც ჰქონდა შეკრული (აპელანტმა მოსარჩელეს) თავისი ხელით ეგრევე მიაწოდა“ - (17:37:18-17:37:34). „თვითონ მოვიდა და თქვა, რომ მე დაბადების დღეზე რაც მქონდა უნდა მომცე... მაშინ ს. (მამკვიდრებელი) მკვდარი იყო, რომ ჩამოვიდა (მოსარჩელე), უნდა ოქროული წავიღო ჩემი“. მოსამართლის კითხვას - ოქროულობა „ორმოცზე რომ არ წაიღო?“ - მოწმემ უპასუხე: „უკვე წაღებული ჰქონდა“. მოწმის თქმით, „აბსოლუტურად ს–ს (მამკვიდრებელი) დროს როგორც იყო, ისე არის ის ბინა (სადავო ბინაში, მოსარჩელის ოთახი)“ - (17:45:48-17:46:20). „ოქროული, თვითონ თავისი რაც ჰქონდა, მამამისმა რაც აჩუქა, რაც ვიცი, აი, ის წაიღოო... ეს მე მგონი, რომ ორმოცი იყო თუ ორმოცის მერე, აი, მაგ დროს... ამ ოქროულობას სახლში ინახავდნენ და ს–მ მისცა“.

5.8.4. მოწმემ, მ.ა–მა განმარტა, რომ იყო საქმეში მესამე პირად ჩართული ს.ა–ნის ყოფილი მეუღლე. მოწმემ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე არა მარტო მამკვიდრებლის დაკრძალვამდე, არამედ მის შემდეგაც იყო ჩამოსული და მამკვიდრებლის კუთვნილ, სადავო ბინაში ცხოვრობდა: „ორმოცზე ე–ც იყო ჩამოსული და ორი დღე გაჩერდა...“. ადვოკატის კითხვას: „სად იმყოფებოდა ამ დროს?“ - მოწმემ უპასუხა: - „ვარკეთილში“; ხოლო მოსამართლის კითხვას: „და თქვენ რა იცით, ვარკეთილში იმ ბინაში რჩებოდა, თუ სხვაგან, ნათესავთან?“ - შემდეგი პასუხი გასცა: „მე ზუსტად ვიცი, რომ იმ ბინაში იყო, ვარკეთილში, რადგან მე ს–თან ტელეფონით ვლაპარაკობდი და ს. მეუბნებოდა, რომ ერთი დღე დარჩა და წავიდა“ -(18:23:34-18:24:59). მოგვიანებით, მოწმემ გაიმეორა: „გარდაცვალებისას ბებიასთან ერთად მოვიდა, რამდენიმე დღე დარჩა ნათესავთან, ხოლო როცა ბებია წავიდა ამ ბინაში (სადავო ბინა) დარჩა, სადღაც ხუთი დღე... ორმოცზე რომ იყო ჩამოსული, ერთი ღამე დარჩა და მეორე ღამეს წავიდა“ - (18:33:07-18:35:20). აპელანტის ადვოკატის კითხვის პასუხად კი, მოწმემ დააზუსტა: მამკვიდრებელი რომ გარდაიცვალა მოსარჩელე - „ხუთი დღე ს–თან დარჩა, მამამისის სახლში“ - (18:38:02-18:38:09). რჩებოდა იმ ოთახში, რომელშიც ს–ოს სიცოცხლეში ცხოვრობდა - „საკუთარი იყო, იქ იყო“ - (18:40:26-18:42:21).

5.8.5. მოწმემ, ი.კ-შ–ძემ განმარტა, რომ იყო აპელანტის მეზობელი. მოწმის თქმით, „ოცდაექვსში მოვიდა ე. პანაშვიდზე, პანაშვიდზე იყო და შემდგომ, დაკრძალვიდან ძალიან მალე წავიდა ისევ სასომხეთში“ - (18:54:53-18:55:06). ის, თუ სად ცხოვრობდა ამ დროს მოსარჩელე, მოწმემ არ იცოდა, რადგან: „მე ვმუშაობ და მუდმივად ვერ გავდივარ და ვერ შევდივარ მეზობელთან, რომ დავაფიქსირო, ვინ შედის და ვინ გამოდის“ - (18:55:09-18:55:17).

5.8.6. მხოლოდ მოწმემ, ბმა-ის თავმჯდომარემ, ნ.ა–მა აჩვენა, რომ მართალია, მოსარჩელე მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ ჩამოვიდა, თუმცა სადავო ბინაში არ რჩებოდა: „ე. დაკრძალვაზე ვნახე. როდესაც ს. გარდაიცვალა, ე. ჩამოვიდა მოგვიანებით, იმავე დღეს არ ჩამოსულა. ს–თან არ რჩებოდა, ვკითხულობდი, სად არის ე., ს. ამბობდა, არ ჩერდება აქო“; თუმცა, დამაზუსტებელი კითხვების დასმის შემდეგ განმარტა: „მე შემიძლია გიპასუხოთ კითხვებზე, მაგრამ ზუსტი ინფორმაციის მოცემა არ შემიძლია, რადგან არ ვიცი“... მოსარჩელე - „ალბათ, დასაფლავებამდე იყო და მერე წავიდა“ - (19:13:56- 19:14:05). „მე ს–თან ჩავედი, დამიძახა ყავაზე, ე. იყო ძალიან გახარებული... მე არ უარვყოფ, ჩამოსული იყო, მაგრამ გაჩერებით არ გაჩერებულა, დარბოდა“.

5.9. ამრიგად, პალატისთვის ნათელი იყო, რომ არა მარტო მოსარჩელის, არამედ მოპასუხის მიერ დაკითხული თითქმის ყველა მოწმის ჩვენებით უთუოდ დგინდებოდა, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, მის დაკრძალვამდე და ორმოცი დღის შემდეგაც, მოსარჩელე მამკვიდრებლის კუთვნილ, სადავო ბინაში რამდენიმე დღე ცხოვრობდა, იქ საკუთარი ოთახი ჰქონდა და ძვირფასეულობა წაიღო. ყოველივე ეს ადასტურებდა, რომ მოსარჩელე მამის სამკვიდროს ფაქტობრივად დაეუფლა და მიიღო იგი.

5.10. პალატის მითითებით, უდავოდ იყო დადგენილი, რომ ე.ა–ნი მამკვიდრებლის კუთვნილ №........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ ბინაში ცხოვრობდა მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე და მისი გარდაცვალების შემდეგაც, თითქმის ექვსი წლის განმავლობაში, 26.03.2021 წლამდე. არცერთი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ მან მამკვიდრებლის სამკვიდროს მიღებაზე უარი განაცხადა, აპელანტს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია, რაც ნიშნავდა იმას, რომ მამკვიდრებლის სამკვიდრო ე.ა–ნმაც მიიღო. ამის შესაბამისად, სსკ-ის 1433-ე მუხლის საფუძველზე, პალატამ თითოეული მემკვიდრე ჩათვალა სამკვიდროს 1/3 წილის მესაკუთრედ მისი გახსნის მომენტიდან, ე.ი. 24.10.2015 წლიდან.

5.11. პალატამ განმეორებით მიუთითა სსკ-ის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და მიიჩნია, რომ ისეთ მოქმედებად, რომელიც ცხადყოფდა სამკვიდროს მიღების ფაქტს, უნდა ჩათვლილიყო აგრეთვე სასამართლოსათვის სარჩელით მიმართვა სამკვიდროს გაყოფის შესახებ. ამ მიმართებით, დადგენილი იყო, რომ ე.ა–ნის გარდაცვალებიდან სამი თვის ვადაში მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა სასამართლოს და მისი ქონების მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა მოითხოვა. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ამ გზით შეუდგა ე.ა–ნის სამკვიდროს მართვას და მან სამკვიდრო მიიღო.

5.12. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 1328-ე მუხლზე (სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ - ამ ქონების ღირებულება) და განმარტა, რომ რადგან ე.ა–ნმა მამკვიდრებლის სამკვიდრო მიიღო და მისი დანაშთი ქონების 1/3 წილის მესაკუთრედ ჩაითვალა, ეს ქონება თავად ე.ა–ნის სამკვიდროშიც შედიოდა. ამის შესაბამისად, ე.ა–ნის სამკვიდროს მიღებით, მოსარჩელემ მიიღო მისი წილიც მამკვიდრებლის ქონებაში და გახდა ამ ქონების 2/3 წილის მესაკუთრე.

5.13. პალატის განმარტებით, სამკვიდროს მიღება წარმოადგენდა ნებას, რომელიც მიმართული იყო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობისაკენ, ე.ი. სსკ-ის 50-ე მუხლის თანახმად, იგი გარიგებას წარმოადგენდა. პალატამ მიუთითა სსკ-ის 102-ე მუხლზე (საგნის განკარგვა არაუფლებამოსილი პირის მიერ ნამდვილია, თუკი იგი ხორციელდება უფლებამოსილი პირის წინასწარი თანხმობით; განკარგვა ხდება ნამდვილი, თუ უფლებამოსილი პირი მას მოიწონებს) და გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა სადავო სამკვიდრო მოწმობების ბათილად ცნობის თაობაზე, იმ მოტივით, რომ სადავო სამკვიდრო მოწმობებით, მოსარჩელის თანხმობის გარეშე, განიკარგა მისი ქონება და მას ეს გარიგებები არ მოუწონებია.

5.14. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 1151-ე მუხლზე (მეუღლეთა უფლება-მოვალეობებს წარმოშობს მხოლოდ საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით რეგისტრირებული ქორწინება), 1161-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნტზე (თითოეული მეუღლის საკუთრებას წარმოადგენს ქონება, რომელიც თითოეულ მათგანს ეკუთვნოდა დაქორწინებამდე), ასევე, მიუთითა იმ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომ აპელანტი და მამკვიდრებელი 27.02.2007 წელს დაქორწინდნენ, №........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთი მამკვიდრებელმა 12.10.2005 წელს, ხოლო №........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ნივთი 29.12.1992 წელს, ე.ი. დაქორწინებამდე შეიძინა და მიიჩნია, რომ ისინი მამკვიდრებლის ინდივიდუალურ საკუთრებას წარმოადგენდა.

5.15. პალატამ ყურადღება გაამახვილა სსკ-ის 1163-ე მუხლზე (თითოეული მეუღლის ქონება შეიძლება ჩაითვალოს მეუღლეთა თანასაკუთრებად, თუ დადგინდება, რომ ქორწინების განმავლობაში გაწეული ხარჯების შედეგად ამ ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად გადიდდა (გადაგეგმარება, მშენებლობის დასრულება, გადაკეთება და სხვა) და აღნიშნა, რომ მოცემული წესი არ გამოიყენებოდა, თუ საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ იქნებოდა გათვალისწინებული. ამ ნორმის საფუძველზე ქონების მხოლოდ მიმდინარე რემონტი არ შეიძლებოდა ქონების საერთო საკუთრებად აღიარების საფუძველი გამხდარიყო. ქონების რემონტი ან თანხის დაბანდება მხოლოდ იმ შემთხვევაში იქნებოდა ქონების თანასაკუთრებად აღიარების საფუძველი, როცა ამ ქონების ღირებულება მნიშვნელოვნად გაიზრდებოდა. სსკ-ის 1163-ე მუხლის ნორმის მიზნებისათვის კი, ქონების ღირებულების მნიშვნელოვანი გაზრდა არა მხოლოდ ფასმატების კონტექსტში შეიძლებოდა გამოვლენილიყო, არამედ ნივთის სამეურნეო თუ სხვა ფუნქციური დანიშნულების არსებითი ცვლილებით, რის გამოც, ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტა ინდივიდუალურ მიდგომას საჭიროებდა, დავის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერებისა და სრულფასოვანი ანალიზის საფუძველზე, ქონებრივი სიკეთის ფუნქციური დანიშნულებისა და ოჯახის ინტერესებზე ორიენტირებული ცვლილებების არსებითობის შეფასების კონტექსტში.

5.16. პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე, რომლის თანახმად: „იმ საკითხის დადებითად გადაწყვეტა, საფუძვლიანია თუ არა სარჩელი, დამოკიდებულია რამდენიმე პირობის არსებობაზე: უნდა მოიძებნოს სამართლის ნორმა, რომელიც მიესადაგება განსახილველ შემთხვევას; მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის დადგენის შემდეგ უნდა მოხდეს იმის შემოწმება, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები პასუხობს თუ არა გამოსაყენებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებს (შემადგენლობას). თუკი არ არსებობს მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი ან სარჩელში მითითებული ფაქტები იურიდიულად არ ამართლებენ სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი თავშივე უსაფუძვლოა“ – (სუსგ №ას-162-152-2017, 16.04.2021წ., პ. 1.3.1). ამ მიმართებით, პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტს არცერთი ინსტანციის სასამართლოში არ მიუთითებია ფაქტებზე, რომლებიც რეკონსტრუქციის შედეგად მამკვიდრებლის კუთვნილი ქონების მნიშვნელოვან გაზრდაზე მიუთითებდა. მისი განმარტებით, ქორწინების განმავლობაში ერთ-ერთ ბინას ჩაუტარდა მიმდინარე რემონტი და მეუღლეებმა ავეჯი შეიძინეს. პალატა დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს, რომ ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები აპელანტს არ ჰქონდა წარმოდგენილი, თუმცა ასეც რომ ყოფილიყო, დამტკიცების შემთხვევაშიც კი, ეს ქონების თანასაკუთრებად ტრანსფორმაციას არ გამოიწვევდა.

5.17. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ნივთზე მამკვიდრებელმა საკუთრების უფლება 30.12.2011 წლის ქალაქ თბილისის საკრებულოს მიერ გაცემული №6497 საკუთრების უფლების მოწმობით უსასყიდლოდ შეიძინა. პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შემდეგ განმარტებაზე: „კასატორის ერთადერთი პრეტენზია მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას შეეხება. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ ქორწინების განმავლობაში მოპასუხისათვის 1 ლარად გადაცემული ქონების ნახევარი, როგორც მეუღლეთა თანასაკუთრებიდან წილი, ეკუთვნის, რაც ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად არ გაიზიარეს, ვინაიდან ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე იგი ჩუქებად შეფასდა და გაყოფას არ დაექვემდებარა (სსკ-ის 1161-ე, 524-ე მუხლები). მოცემულ შემთხვევაში, უძრავი ნივთის თანამესაკუთრედ ცნობის შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობა სსკ-ის 1158-ე (მეუღლეთა მიერ ქორწინების პერიოდში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი) მუხლიდან გამომდინარეობს. სსკ-ის 1161-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თითოეული მეუღლის საკუთრებას წარმოადგენს ქონება, რომელიც ქორწინების განმავლობაში მიღებულია მემკვიდრეობით ან ჩუქებით. დასახელებული ნორმა სსკ-ის 1158-ე მუხლისგან საგამონაკლისო წესს ადგენს და მეუღლეთა თანასაკუთრებად არ განიხილავს ქორწინების პერიოდში ჩუქებით მიღებულ ქონებრივ სიკეთეს. კონკრეტულ შემთხვევაში, მართალია, სახელმწიფოსა და შემძენს (მოპასუხეს) შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება ფორმალური თვალსაზრისით დაიდო, თუმცა ხელშეკრულებისა და მისგან გამომდინარე უფლებრივი მდგომარეობის შეფასებისას სასამართლოსთვის მნიშვნელოვანია არა გარიგების გარეგნული გამოხატულება, არამედ მისი შინაარსი, რამდენად შეესაბამება სამოქალაქო კანონმდებლობით ამა თუ იმ ხელშეკრულების რაობის განსაზღვრისათვის დამახასიათებელ თავისებურებებს (იხ. სუსგ #ას-1048-968-2017, 31.10.2017 წ.)“ – (სუსგ №ას-13-2021, 15.10.2021წ., პ.11-14). აქვე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საკასაციო პალატის განმარტებაზე - „ქონების უსასყიდლოდ შეძენა ჩუქების ხელშეკრულებით რეგულირდება. სსკ-ის 524-ე მუხლის თანახმად, ჩუქების ხელშეკრულება ცალმხრივი, მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენაა, რომლის ნამდვილობისთვის საკმარისია დასაჩუქრებულის მზაობა, მიიღოს შეძენილი ქონება. ჩუქების ხელშეკრულებას მბოჭავი ძალა მხოლოდ მჩუქებლის მიმართ აქვს, მჩუქებლის ვალდებულებას, გადასცეს ნივთი დასაჩუქრებულს, უპირისპირდება დასაჩუქრებულის უფლება, მიიღოს ან უარი თქვას საჩუქარზე. განსახილველ საქმეზე წარმოდგენილი ხელშეკრულება გონივრული განსჯის ფარგლებში, სწორედ ამგვარ უსასყიდლო გარიგების სახედ - ჩუქების ხელშეკრულებად უნდა განვიხილოთ, ჩუქებით მიღებული ქონება კი, სსკ-ის 1161-ე მუხლის შესაბამისად, მეუღლის ინდივიდუალური საკუთრებაა და მასზე არ ვრცელდება განქორწინების შემდგომ საერთო საკუთრების მეუღლეთა შორის გაყოფის მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმები“. პალატამ მიიჩნია, რომ №........... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ნივთი მამკვიდრებელს ეკუთვნოდა და აპელანტი მისი თანამესაკუთრე არ იყო, რის გამოც, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლები არ არსებობდა და იგი უცვლელად უნდა დარჩენილიყო.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

8. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

9. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

10. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის შეფასების საგანია მამისა და ბაბუის დანაშთი სამკვიდრო ქონების შესაბამისი წილის (ჯამურად 2/3 წილის) მემკვიდრედ და მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობის მართლზომიერება. სამემკვიდრეოსამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს (სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღეს - სსკ-ის 1319-1320-ე მუხლები), არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედების შესრულებას. მართალია, კანონის თანახმად სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან (სსკ-ის 1433-ე მუხლი), მაგრამ როდესაც სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა რიცხვი ერთზე მეტია, მაშინ აუცილებელია თითოეულმა მემკვიდრემ კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში (სსკ-ის 1424-ე მუხლი) შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება. სამკვიდროს მიღების წესი დადგენილია სსკ-ის 1421-ე მუხლის მეორე ნაწილით, რომლის მიხედვითაც, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი (შდრ. სუსგ №ას-283-268-2017, 07.07.2017წ; №ას-263-263-2018, 15.05.2018წ; №ას-1254-2022, 18.05.2023წ.).

12. მამკვიდრებელი - ს.ა–ნი გარდაიცვალა 24.10.2015 წელს და მის პირველი რიგის მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ: შვილი - მოსარჩელე, მეუღლე - მოპასუხე და მამა - ე.ა–ნი, რომელთაც სამკვიდრო ქონებიდან თანაბარი წილი, ე.ი. 1/3 წილი ეკუთვნოდათ. სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს, რომ ნოტარიუსისადმი მიმართვის გზით, მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონება მხოლოდ კასატორმა (მოპასუხემ) მიიღო. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ იმ უდავო ფაქტობრივ გარემოებაზე დაყრდნობით, რომ მამკვიდრებლის მამა - ე.ა–ნი მამკვიდრებლის კუთვნილ №......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ ბინაში ცხოვრობდა მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე და მისი გარდაცვალების შემდეგაც, 26.03.2021 წლამდე, დადგენილად მიიჩნია სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება. კასატორს ამ გარემოების საწინააღმდეგოდ დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ წარმოუდგენია.

13. მოსარჩელის მიერ, სამკვიდროს გახსნის დღიდან ექვსი თვის განმავლობაში, სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიღების ფაქტის საწინააღმდეგოდ კასატორის შედავებასთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ნებელობითი მოქმედება უნდა იყოს იმგვარი, რომ ცალსახად დგინდებოდეს მისი გადაწყვეტილება, თავისად მიიჩნიოს მამკვიდრებლის დანაშთი ქონება და დაეპატრონოს მას, როგორც საკუთარს. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი. მემკვიდრის ყველა მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლება (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (შდრ. სუსგ №ას-203-193-2016, 02.06.2016წ; №ას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ; №ას-283-268-2017, 07.07.2017წ; №ას-207-2019, 24.12.2020წ; №ას-655-2022, 28.04.2023წ; №ას-774-2021, 26.12.2023წ.).

14. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების (მხარეთა ახსნა-განმარტებების, მოწმეთა ჩვენებების, მათ შორის, თვით მოპასუხის მოწმეთა ჩვენებების, სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის №0111720012320 ინფორმაციისა (ტ.1, ს.ფ. 24-25) და საქართველოს სახელმწიფო საზღვრის კვეთის შესახებ მონაცემების (ტ.2, ს.ფ. 375-376)) საფუძველზე, იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას მასზე, რომ მოსარჩელე მამკვიდრებლის - ს.ა–ნის გარდაცვალების შემდგომ, 6 თვის მანძილზე, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრე, ფაქტობრივად დაეუფლა მამის დანაშთ ქონებას. კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ აქვს წარმოდგენილი არც მოსარჩელის მიერ ბაბუის - ე.ა–ნის სამკვიდროს სსკ-ის 1424-ე მუხლით განსაზღვრულ ექვსთვიან ვადაში მიღების გარემოებაზე. სსკ-ის 1336-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-3 აბზაცის თანახმად, შვილიშვილები, შვილიშვილის შვილებისა და ამ უკანასკნელთა შვილები კანონით მემკვიდრეებად ჩაითვლებიან, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ცოცხალი აღარ არის მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდრე უნდა ყოფილიყო, და თანასწორად იღებენ იმ წილს, რომელიც კანონით მემკვიდრეობის დროს მათ გარდაცვლილ მშობელს ერგებოდა. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამკვიდროს მიღება მემკვიდრის ცალმხრივი ნების გამოვლენის საფუძველზე ხდება. იგი მიმართულია მემკვიდრეობის მისაღებად, რაც იმას ნიშნავს, რომ მემკვიდრის მოქმედებები უნდა მიუთითებდნენ მის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. უნდა არსებობდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და უნდა დგინდებოდეს სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, რომლებიც, თავის მხრივ, ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას.

15. პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურსამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს (სუსგ №ას-1465-2020, 18.03.2021წ., პუნ. 48). მხარეთა მიერ საქმეზე წარდგენილ მტკიცებულებებს სასამართლო აფასებს თავისი შინაგანი რწმენით (სსსკ-ის 105.2-ე მუხლი). მოწმეთა ჩვენებების შეფასებისას, სასამართლო ვალდებულია, ისევე, როგორც სხვა სახის მტკიცებულება, მოწმის ჩვენება შეაფასოს მისი შინაარსისა და იურიდიული დამაჯერებლობის კუთხით, იმ ობიექტური თუ სუბიექტური კრიტერიუმების (მხარეებთან დამოკიდებულება, ფიზიკური მდგომარეობა, ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ მოწმის ჩვენებაზე და სხვა) გათვალისწინებით, რომელიც ამ მტკიცებულებისთვისაა დამახასიათებელი და სწორედ ამ გზით მიიღოს გადაწყვეტილება სადავო ფაქტობრივი გარემოების არსებობა-არარსებობის შესახებ (სუსგ №ას-1698-1592-2012, 02.06.2014წ.).

16. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი კასატორის ვერც ის შედავება ვერ გახდება, რომ სასამართლომ №....... და №.......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთები არასწორად მიიჩნია მამკვიდრებლის ინდივიდუალურ საკუთრებად. ამ მიმართებით, კასატორი სადავოდ არ ხდის ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს, რომ №.......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ნივთი მამკვიდრებელმა 12.10.2005 წელს, ე.ი. მოპასუხესთან დაქორწინებამდე შეიძინა, ხოლო №.......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ ნივთზე საკუთრების უფლება 30.12.2011 წელს ქ. თბილისის საკრებულოს მიერ გაცემული №6497 საკუთრების უფლების მოწმობით მხოლოდ მამკვიდრებელს გადაეცა. ქორწინებამდე შეძენილ ნივთთან მიმართებით, სსკ-ის 1163-ე მუხლით განსაზღვრული წინაპირობების არარსებობის პირობებში, დაუსაბუთებელია მოპასუხის პოზიცია მისი მეუღლეთა თანასაკუთრებად მიჩნევის შესახებ. რაც შეეხება საკრებულოს მიერ მამკვიდრებელზე უსასყიდლოდ განკარგულ ქონებას, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს წინამდებარე განჩინების 5.17. პუნქტში მითითებულ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს ხელშეკრულების შინაარსის შეფასების თაობაზე და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად მიუთითა, ანალოგიურ საკითხთან მიმართებით საკასაციო პალატის განმარტებაზე (იხ. სუსგ №ას-1048-968-2017, 31.10.2017წ; №ას-13-2021 15.10.2021წ.).

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

18. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

19. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია და კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 6000 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 4200 ლარი.

20. საკასაციო სასამართლოში მოსარჩელემ/კასატორის მოწინააღმდეგე მხარემ იშუამდგომლა საადვოკატო მომსახურების ხარჯის - 1000 აშშ დოლარის ეკვივალენტის - 3055 ლარის კასატორისათვის დაკისრების თაობაზე. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადებით, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. მითითებული ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. კანონმდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება (სუსგ №ას-1054-2019, 30.09.2019წ; №ას-316-316-2018, 07.05.2018წ; №ას-1104-2024, 28.11.2024წ.). საკასაციო პალატა ითვალისწინებს ისეთ ფაქტორებს, როგორიცაა: ადვოკატმა (იხ. მინდობილობა, ტ.1, ს.ფ.19-21, იურიდიული მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება, ტ.4, ს.ფ.214-216, ამონაწერი ანგარიშიდან, ტ.4, ს.ფ.217-219) კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები შეასრულა, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა და ასკვნის, რომ, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის პირობებში, მოპასუხეს/კასატორს მოსარჩელის/კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯი 1500 ლარის ოდენობით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ს.მ–ნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. ს.მ–ნს (პ/ნ: ........) უკან დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 6000 ლარის (საგადასახადო დავალება №838, გადახდის თარიღი 27.03.2024წ.) 70% – 4200 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. ე.ა–ნის შუამდგომლობა სასამართლოს გარეშე ხარჯების დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს, ს.მ–ნს ე.ა–ნის სასარგებლოდ იურიდიული მომსახურების ხარჯის სახით დაეკისროს 1500 ლარის გადახდა.

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე

რევაზ ნადარაია